نگاهی پدیدارشناسانه به تجربه زیسته زنان تهرانی در مقوله فرزندآوری(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
مطالعات جمعیتی دوره ۹ بهار و تابستان ۱۴۰۲ شماره ۱ (پیاپی ۱۷)
157 - 176
حوزههای تخصصی:
در ایران طی دو دهه اخیر، نرخ باروری کاهش یافته است؛ بنابراین، بررسی ابعاد ذهنی و اجتماعی فرزندآوری، به طور جدی ضرورت دارد. این پژوهش که در سال ۱۴۰۴ انجام شد، با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی و تحلیل مضمون براون و کلارک (2006)، تجربه زیسته زنان تهرانی را بررسی کرده است. مشارکت کنندگان، ۳۵ زن با پیشینه های آموزشی و اقتصادی متنوع بودند که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها از راه مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شدند. یافته ها نشان داد که مقوله «نوگرایی» نقش محوری در شکل دهی نگرش زنان به باروری دارد. فرزندآوری، دیگر فقط یک وظیفه بیولوژیک یا دینی تلقی نمی شود، بلکه به تصمیمی آگاهانه در بستر تغییرات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بدل شده است. مفاهیمی مانند عقلانیت ابزاری، فشارهای اقتصادی، تحول نقش های جنسیتی، کاهش حمایت های اجتماعی، تغییر سبک زندگی و ارزش های نوین، همراه با تجربه های فردی، بر فرایند تصمیم گیری زنان اثرگذار بودند. نتایج بیانگر آن است که رفتار باروری، ترکیبی از فشارهای ساختاری و عاملیت فردی است. این مطالعه تأکید می کند که سیاست گذاری جمعیتی بدون درک عمیق از تجربه ذهنی و اجتماعی زنان، کارآمد نخواهد بود. «فرزندآوری در ایران معاصر پدیده ای چندلایه و برساخته از سنت، ارزش های مدرن، فشار اجتماعی و انتخاب فردی است»، پیام محوری پژوهش این است.