درخت حوزه‌های تخصصی

امروزه به دلیل تحولات جوامع، اکثر افراد در بخش­های اداری و دفتری مشغول به کار هستند. همین امر اهمیت طراحی فضاهای اداری را بیش از پیش آشکار می­سازد. مطالعات نشان می­دهد، طراحی محیط های اداری مطلوب و مناسب، رضایت کارکنان و انگیزه ایشان را افزایش می­دهد و تاثیر بسزایی بر بازدهی و کارایی افراد دارد. بدین ترتیب انجام پژوهش هایی در جهت تبیین ترجیحات کاربران فضاهای اداری در جهت افزایش کیفیت محیطی، بسیار ضروری است. از طرفی مفاهیمی همچون «کیفیت محیطی» و «ترجیحات کاربران»، به شرایط اجتماعی و فرهنگی هر جامعه ای وابسته است و شایسته است پژوهش­های بیشتری در این رابطه در ایران انجام شود. روش انجام پژوهش در مطالعات حوزه ترجیحات کاربران، معمولا به وسیله پیمایش و جمع‏آوری داده‏های کمی، از گروه‏های هدف می‏باشد. در این پژوهش مرحله جمع‏آوری اطلاعات از طریق بررسی مطالعات پیشین و استخراج عوامل اصلی و همچنین گردآوری اطلاعات از طریق طراحی پرسشنامه در طول انجام پژوهش، انجام گرفت. گروه هدف در پرسشنامه طراحی شده، کارکنان فضاهای اداری در ایران هستند و روش تحقیق توصیفی- تحلیلی می­باشد. نتایج پژوهش نشان می دهد که کیفیت های مختلف محیطی در فضای اداری از نظر کارکنان این محیط ها دارای ارزش متفاوت و معنا دار است و می توان آنها را به ترتیب اهمیت رتبه بندی نمود. طبق یافته­های حاصل از بخش کمی پژوهش، عوامل «وجود نور طبیعی»، «داشتن آرامش و امنیت محیطی در چیدمان و فضای داخلی»، «تمیزی و مرتب بودن محیط کار»، «وجود سبزینگی، درختان و گیاهان در محیط کار» و «زیبایی محیط کار» از نظر کاربران ایرانی محیط­های اداری، به ترتیب دارای بیشترین اهمیت و اولویت هستند. در مقابل عوامل «امکان دیدن و مشاهده همکاران در زمان کار»، «تنوع و گوناگونی در فضاها و مبلمان داخلی» و «امکان تغییر مبلمان و فضای کار با توجه به سلیقه شخصی» از نظر کاربران ایرانی، به ترتیب دارای کم­ترین اهمیت و اولویت هستند.

نحوه ی طراحی فضاهای شهری به گونه ای که زمینه ساز تقویت تعاملات اجتماعی میان شهروندان باشد، همواره یکی از دغدغه های اساسی معماران، طراحان و برنامه ریزان شهری به شمار می رود. با این حال، شیوع ویروس کرونا و اعمال محدودیت ها و قرنطینه های گسترده، موجب افزایش اضطراب، احساس ناامنی و ترس عمومی نسبت به حضور در فضاهای جمعی گردید و در نتیجه کاهش چشمگیر تعاملات اجتماعی و بروز اختلالات روانی در میان اقشار مختلف جامعه را در پی داشت. پژوهش حاضر با هدف ارتقای سطح تعاملات اجتماعی و اجتماع پذیری در فضاهای شهری پساکرونا از طریق بهره گیری از قابلیت های محیطی و ارتقای کیفیت فضایی انجام شده است. این تحقیق از نوع آمیخته (کمی–کیفی) بوده و با روش توصیفی–تحلیلی و پیمایشی صورت گرفته است. در گام نخست، با مرور مبانی نظری و شناسایی متغیرهای اصلی، چارچوب مفهومی تحقیق تدوین و سپس وضعیت موجود در بوستان قیطریه به عنوان مطالعه ی موردی، از منظر قابلیت های محیطی و میزان تعاملات اجتماعی کاربران تحلیل گردید. در مرحله ی دوم، بر اساس یافته های نظری و داده های حاصل از مشاهدات میدانی، پرسش نامه ای تخصصی میان ۵۰ نفر از جامعه ی آماری شامل معماران، طراحان و برنامه ریزان شهری توزیع شد. داده های گردآوری شده با استفاده از آزمون تی تک نمونه ای، آزمون فریدمن، تحلیل عاملی و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم افزارهای SPSS22 و SmartPLS3 تجزیه و تحلیل گردید. نتایج نشان می دهد که چیدمان انعطاف پذیر مبلمان شهری، سازمان فضایی پویا، استفاده از عناصر هویت مند و خاطره انگیز و طراحی فضاهای باز و بسته منطبق با الگوهای فرهنگی- اجتماعی، بیشترین تأثیر را در ارتقای تعاملات اجتماعی از طریق تقویت قابلیت های محیطی دارند.

هنر دینی از ابتدا به دنبال محیطی برای گرد هم آوردن پیروان خود در آنجا بوده است که در واقع عامل اصلی آن عبادت می باشد؛ همچنین محلی برای تعاملات اجتماعی میان پیروان هر مکتب محسوب میگردید. معماری اسلامی یکی از بزرگترین حقایق هنری در بعد مادی محسوب می شود که الویت آن القای مفاهیم والای هستی با استفاده از مصالح، تکنیک های مختلف و پرداختن به موضوعات تمثیلی و تزئینی می باشد. در این پژوهش با بررسی مسجد جامع ارومیه و تزئینات و تناسبات به کار رفته در محراب، به این جنبه مهم از هنر اسلامی پرداخته شود و در پی پاسخ به این سوال می باشد که تزئینات گچکاری در محراب مسجد جامع ارومیه با توجه به حکمت و مفاهیم معنوی حاکم بر طراحی جزئیات آن، دارای چه نوع ویژگی هایی هست. محراب مسجد در زمان ایلخانان ساخته شده که از نظر گچبری و خطوط، شاهکاری در طراحی و اجرا محسوب می شود. نتایج حاصل نشانگر این است که تمامی کتیبه ها، آیات، احادیث و نقوش به کار برده شده در این محراب، به منظور ایجاد فضایی برای ارتباط با باری تعالی، طراحی گردیده است که دارای جنبه های روانی و اجتماعی نیز می باشد. هنرمند با به نمایش گذاشتن ارزش های دینی، توانسته با صرف نظر از جهان مادی، سبب ایجاد تحول در باطن شخص عبادتگر می گردد تا فرد متوجه این امر که نهایت همه زیبایی ها روح باری تعالی است، شود. همچنین در ساختار و روابط هندسی بر پایه نسبت های طلایی در قسمت های مختلف فرم کلی آن قابل مشاهده می باشد که باعث افزایش ارزش های بصری و زیبایی شناختی آن گردیده است.

بیان مسئله:آموزش معماری در ایرانِ امروز با چالش های متعددی روبه روست که ریشه در عدم تطابق شیوه های آموزشی با تحولات دوره پسامدرن دارد. ساختارهای آموزشی موجود همچنان برپایه استانداردسازی های دوره مدرن استوارند و این مسئله مانع رشد آموزش معماری مطابق با شرایط زمانی و مکانی جدید شده است.هدف پژوهش: این پژوهش نشان می دهد که با هدف بررسی ویژگی ها و نیازهای آموزش معماری در دوره پسامدرن، به دنبال پیشنهاد اهدافی نوین برای پرورش معمار در ایران معاصر است.روش پژوهش: این پژوهش ترکیبی از رویکرد بازتابی1 و توصیفی - تحلیلی است و داده ها از طریق منابع کتابخانه ای، مقالات علمی و تجربیات عملی نگارنده در آموزش معماری در آتلیه ۳ معماری دانشگاه تهران طی ۱۲ نیمسال تحصیلی (۱۳۹۶-۱۴۰۲) گردآوری شده اند.نتیجه گیری: نشان می دهد که آموزش معماری نیازمند تحول از استانداردسازی به سوی رویکردهای متکثر است. این تحول نه از طریق ساختارشکنی بلکه از طریق ساختارزدایی و ترکیب اهداف تخصصی و عمیق محقق می شود. این پژوهش در کنار اهداف تخصصی (دانش، بینش و توانش) اهدافی عمیقتر در آموزش (اقتصادی، اجتماعی و مدنی، توسعه تفکر، سلامت روان) را پیشنهاد می دهد و مسیری ترکیبی را راه گشا می داند. تغییر نقش مربی از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر فرایند یادگیری، کلید تحول در آموزش معماری دوره پسامدرن و دستیابی به اهداف عمیق پرورش معمار است و بدین ترتیب مربی معماری دوره پسامدرن می تواند الهام بخش زندگی حرفه ای و شخصی دانشجویان باشد.

کشاورزی شهری فعالیتی است که شامل تولید، رشد، فراوری و توزیع غذا و سایر محصولات می شود. این فعالیت از طریق کاشت گیاهان و پرورش احشام درون یا حومه شهرها به منظور رفع نیاز روزانه ساکنان انجام می گیرد. وجه تمایز کشاورزی شهری با کشاورزی روستایی، تنها در کلمه «شهر» نیست؛ بلکه در ادغام آن با سیستم شهری است. این مقاله، کاربست اصول کشاورزی شهری را در طراحی منظر مولد یکپارچه شهری، به عنوان رهیافتی در برنامه ریزی فضای شهری تعریف می کند. کشاورزی شهری به عنوان یکی از زیرساخت های پایدار در نظر گرفته شده است. هدف پژوهش، ارائه ضوابط طراحی منظر مولد یکپارچه شهری برای گذر تاریخی سیدذوالفقار شیراز، با کاربست اصول کشاورزی شهری در فضاهای باز دارای پتانسیل آن و ایجاد فضاهای باز مولد شهری است. در این پژوهش کاربردی، ابتدا با استفاده از روش توصیفی تحلیلی در قالب مطالعات کتابخانه ای، به ارائه شاخص ها و مصادیق کشاورزی شهری و منظر مولد یکپارچه به عنوان بستری برای تحقق کشاورزی شهری پرداخته شده است. شاخص ها دربردارنده پنج بعد سلامتی، اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و کالبدی هستند. در مرحله بعد با استفاده از روش پیمایشی، فضاهای دارای پتانسیل شناسایی شده و نقشه ها با استفاده از نرم افزار GIS تحلیل شده اند. در انتها نیز الگوها و نمودهای طراحانه در قالب ضوابط عملیاتی تدوین شده است. نتایج تحقیق نشان داد که با کاربست اصول کشاورزی شهری در فضاهای ناشی از تخریب در بافت های تاریخی، فضاهای بازمولد ایجاد می شود و با تشکیل شبکه ای ازین فضاها، منظر مولد یکپارچه ارائه می گردد. توسعه و گسترش این مفهوم، فرصتی مناسب برای حفظ میراث تاریخی در کنار مزایای تولیدی و زیست محیطی فراهم می آورد.

زیست پذیری شهری در بافت های فرسوده، به ویژه از منظر اجتماعی فرهنگی، یکی از چالش های اساسی برنامه ریزی شهری معاصر به شمار می رود و ارزیابی ساختاری آن می تواند مبنای تصمیم سازی مؤثر برای ارتقای کیفیت زندگی ساکنان باشد. هدف این پژوهش، تحلیل ساختاری زیست پذیری اجتماعی فرهنگی در بافت فرسوده منطقه ۱۲ تهران با تأکید بر مؤلفه های برگرفته از رویکرد شهر ایرانی اسلامی است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد کمی انجام شده است. داده های مورد نیاز از طریق پرسش نامه محقق ساخته مبتنی بر ادبیات نظری زیست پذیری شهری و شاخص های شهر ایرانی اسلامی گردآوری شد. روایی محتوای پرسش نامه با نظر خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد. حجم نمونه براساس فرمول کوکران، ۳۸۴ نفر از ساکنان بافت فرسوده منطقه ۱۲ تهران تعیین و به صورت تصادفی انتخاب شدند. برای تحلیل داده ها، پس از اجرای آمار توصیفی و آزمون نرمال بودن، از تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی برای اعتبارسنجی مدل اندازه گیری و سپس از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم افزار AMOS استفاده شد. نتایج نشان داد که ابعاد کالبدی فضایی، اقتصادی، اجتماعی فرهنگی، مدیریتی حکمرانی، زیست محیطی و هویتی فرهنگی اثر مستقیم، مثبت و معناداری بر زیست پذیری اجتماعی فرهنگی دارند. در این میان، بُعد هویتی فرهنگی با ضریب مسیر 0.74 بیشترین تأثیر را نشان داد. شاخص های برازش مدل (CFI، RMSEA و χ²/df) حاکی از برازش مطلوب مدل پیشنهادی بودند. درمجموع، یافته ها بیانگر آن است که ارتقای زیست پذیری اجتماعی فرهنگی در بافت های فرسوده منطقه ۱۲ تهران مستلزم توجه هم زمان به مؤلفه های هویت محور شهر ایرانی اسلامی، بهبود کیفیت کالبدی فضا، تقویت تعاملات اجتماعی و ارتقای نظام مدیریت شهری است.

این پژوهش با هدف تبیین مفهوم فضاهای عمومی شهری از منظر فرهنگ مبنا انجام شده است. در این راستا، با بهره گیری از رویکرد کیفی و روش مرور نظام مند همراه با فراتحلیل کیفی، 1174 مقاله بین المللی در بازه زمانی 2014 تا 2024 شناسایی و پس از غربالگری براساس معیارهای علمی و در قالب چارچوب پریزما، 40 مقاله به طور نهایی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که فضای عمومی صرفاً عرصه ای کالبدی نیست، بلکه سازه ای چندبعدی با ابعاد اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی است که هم زمان بستر تعاملات مدنی، بازنمایی ارزش های فرهنگی و عرصه سیاست گذاری شهری محسوب می شود. تحلیل محتوای مطالعات منتخب آشکار ساخت که فرهنگ در سه سطح مکمل عمل می کند: در سطح مفهومی–نظری، فرهنگ بنیان تعریف و معنا بخشی به فضای عمومی است؛ در سطح علّی–تبیینی، فرهنگ به مثابه نیروی شکل دهنده به پیامدهای اجتماعی–سیاسی و هویت جمعی تحلیل می شود؛ و در سطح کاربستی–راهبردی، فرهنگ نقشی محوری در طراحی، سیاست گذاری و ارزیابی کیفیت فضا دارد. دستاورد نظری پژوهش ارائه چارچوبی سه سطحی برای فهم نسبت فرهنگ و فضای عمومی است؛ چارچوبی که می تواند خلأ موجود در ادبیات پراکنده را پوشش دهد. این مطالعه بر لزوم توسعه شاخص های بومی، مطالعات تطبیقی و بهره گیری از فناوری های نوین در برنامه ریزی و مدیریت فضای عمومی شهری تأکید می کند.

نسبت رعنایی ایوان از دوره ایلخانی تا صفوی در بناهای یزد دچار تحولات گسترده ای شده است. تحولات ساختاری ایوان حامل دگرگیسی های نظری و عملی معماری این ناحیه بوده که نتیجه آن در گوناوندی فضای ایوان مشاهده می گردد. به دلیل تنوع به کارگیری ایوان در این مقطع تاریخی و عدم انجام تحقیقی جداگانه درباره کرونولوژی و تحولات ضریب رعنایی ایوان در شهر یزد، این پژوهش به آن مبادرت ورزیده است. روش انجام این تحقیق، تحلیلی تاریخی بوده و داده های موردنیاز پژوهش از طریق اسناد و مدارک کتابخانه ای، تحلیل نقشه ها و بررسی میدانی جمع آوری گردیده است. در این پژوهش تحولات ساختاری، تناسبات، ابعاد و اندازه های ایوان مدارس، خانه ها و مساجد دوره آل مظفر، تیموری و صفوی تحلیل و بررسی شده اند. ضمن اینکه به عنوان نمونه با استفاده از مدل سازی عددی و تحلیل سازه، رفتار سازه ای ایوان خانه های دوره های آل مظفر و صفوی نیز با یکدیگر مقایسه شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که ضریب رعنایی در دوره آل مظفر در خانه ها و مدارس به نهایت خود می رسد. در این دوره ضریب رعنایی از تناسبات کشیده و هندسه جهت نمایش عمودیت و اقتدار کمک می گیرد. در دوره آل مظفر، رعنایی از اینرسی جرز بصورت توپر، مهار جانبی و قیود تعریف شده در ارتفاع استفاده شایانی می نماید همچنین کوشش می شود ضخامت جرز با میزان بارگذاری روی جرز متناسب شود. ضریب رعنایی در دوره تیموری کاهش یافته و با استعانت جرز ستون، چکاد زیاد، کوشکواره و متخلخل شدن جرز، تعریف تکیه گاه با ساخت کمرپوش، تقطیع طاق آهنگ و سبک سازی سعی در جبران رعنایی نموده است. در دوره صفوی کاهش تناسبات داخلی فضا تداوم داشته و اقداماتی همچون ایجاد جرز منقطع و دیوار ستون، سبک سازی سربار جرز با تعریف پرکننده سبک، خنثی سازی نیروها، افزایش اینرسی با ایجاد ساختار نردبانی، ایجاد تکیه گاه در راستاهای متفاوت جرز و خطای بصری، رعنایی ایوان را تحت تأثیر قرار داده است.

توسعه شهری معاصر در استان خوزستان در طول یک صد سال گذشته، عمدتاً متاثر از توسعه صنعتی و اقتصادی منطقه صورت گرفته است که این امر امروزه به ایجاد چالش های گسترده ایی برای شهرهای خوزستان مانند حاشیه نشینی، نابرابری اجتماعی، زوال محیط زیست، و فقدان هویت شهری، و به طور کلی تحقق نیافتن کیفیت «مکان» در این شهرها شده است. با در نظر گرفتن این امر، پژوهش حاضر می کوشد از طریق خوانش منظر شهری بندر امام خمینی، تاثیرات حاصل از عدم شکل گیری «مکان» در سازمان فضایی این شهر را مورد مطالعه قرار دهد. سوال اصلی این پژوهش از این قرار است که: عدم تبدیل شدن بندر امام خمینی به یک مکان شهری چگونه در منظر شهری حاصل از سازمان فضایی آن متجلی شده است؟ همچنین پژوهش حاضر بر این فرضیه استوار است که: توسعه صنعت محور، اقتصاد پایه و همچنین بی توجهی به ابعاد مکان، منجر به بازتاب عدم مکان مندی شهر در منظر شهری آن شده است. این پژوهش کیفی با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده ها از طریق مشاهده میدانی، مصاحبه ساختار نیافته با شهروندان و مدیران شهری، و همچنین روش کتابخانه و مطالعه اسنادی جمع آوری شده اند. تحلیل داده ها با استفاده از مدل مفهومی مکان و نظریه سازمان فضایی صورت گرفته است. یافته های این پژوهش نشان داد که اجزای تشکیل دهنده سازمان فضایی شهر به دلیل تسلط فعالیت های صنعتی و شبکه های ترانزیتی فاقد پیوندی معنادار با بستر طبیعی محیط اند و به شکلی بی هویت، گسسته، نا متوازن و بی توجه به مقیاس انسانی شکل گرفته اند و عمدتا بر مبنای ملزومات توسعه صنعتی طراحی شده اند؛ به همین دلیل فاقد جنبه های معنادار ارزشمند برای شهروندان اند.

پیچیدگی های فرایند مشارکتی باعث می شود که طراح برای حضور در این فرایند نیازمند کسب توانایی های ویژه ای باشد. بخشی از این توانایی ها مربوط به مهارت های بینشی نزد معماران است. جهت درک مهارت های بینشی می توان پژوهش های مربوط به معماری مشارکتی را مطالعه و اصلی ترین مفاهیم حوزه را تجزیه، تحلیل و ترکیب کرد. بر این اساس پژوهش حاضر، سه هدف را دنبال می کند: الف) شناسایی و دسته بندی پژوهش های مربوط به مهارت های شناختی یک معمار در فرایند مشارکتی. ب) ارائه تعریف معماری مشارکتی معطوف به مهارت های شناختی مورد نیاز معماران. ج) مهارت های شناختی مورد نیاز برای معماران در فرایند مشارکت. در نتیجه این پژوهش مطالعه ای مروری است که براساس روش سنتزپژوهی کیفی و کدگذاری مضامین محتوایی حاصل شده است. همچنین با استفاده از نرم افزار VOS VIEWER شبکه کلیدواژه ها استخراج و براساس تحلیل آن ها الزامات شناختی بیان شده اند. نتایج نشان می دهد که دو گروه کلی مشارکت با معماران و مردم و شش زیرگروه قابل تفکیک هستند. براساس تعریف ارائه شده، مشارکت گفت وگویی روایی و مرکزگریزِ میان شهروندی برای خلق داستان های جدید است. همچنین معمار مشارکتی باید دارای توانایی ساخت و بازخوانی داستان هایی درزمینه مفاهیم شهر، مسکن، دموکراسی، ادراک و فقر باشد که بر رویکردهای انتقادی و مرکزگریز تمرکز داشته باشند. او باید نسبت به ورود به فرایندی تفسیری و چندسویه آگاه بوده و قادر به شناخت اجزای روایت و تفسیر آن باشد.

بیان مسئله: میدان و مجسمه رضا شاه دزفول، یکی از میادین متعدد رضا شاهی بود که در دوره پهلوی دوم، در مراکز شهری سراسر کشور توسعه یافتند. مسئله پژوهش این است که آیا می توان این میادین را به عنوان بیانیه هایی برای حضور، اقتدار و مشروعیت بخشی به پادشاهی پهلوی در چشم انداز شهری آن زمان محسوب کرد؟ این امر چگونه محقق شده است؟ هدف پژوهش: این پژوهش با خوانشی انتقادی نقش و جایگاه میدان رضا شاه دزفول و چگونگی بهره گیری از آن به عنوان یک یادمان مشروعیت بخش و تثبیت کننده قدرت را بررسی و تحلیل کرده است. روش پژوهش: با رویکردی متنی، میدان رضا شاه بررسی و به پیوندهای بینامتنی آن با فضای پیرامونی اش توجه شده است. سپس این چشم انداز یادبودی با بهره گیری از رویکرد شمایل نگارانه تحلیل شده است. نتیجه گیری: با بررسی تطبیقی می توان گفت میان ویژگی هایی که محمدرضا شاه از پدرش توصیف کرده است با ویژگی های نشانه شناختی میدان رضا شاه، مطابقت زیادی وجود دارد. در واقع تولید یک تصویر مقتدرانه از رضا شاه در دوران پادشاهی محمدرضا شاه، پاسخی به نیازهای شاهِ جوان برای ایجاد اقتدار و مقبولیت عمومی با استفاده از خاطره عمومی پدر و جایگاه نمادین او بوده است. این فرایند را می توان «وام گیری اقتدار» نامید؛ به این معنا که پهلوی دوم در دهه های آغازین حکومت خود برای تثبیت جایگاه متزلزلش، میادین رضا شاهی را تبدیل به کانون اصلی مشروعیت بخشی خود کرده بود تا تصویری منطبق بر نیازهای سیاسی آن دوران را به مردم ارائه کند.

بیان مسئله: ارگ علی شاه تنها بازمانده مجموعه مسجد تاج الدین علی شاه تبریزی است. اگرچه مشاهدات حمدا... مستوفی و نقاشی های مطراقچی و گرلو از مسجد علی شاه بر وجود طاق عرضی آجری دلالت دارند اما رهیافت غیرتاریخی به معماری، آن را یک سازه صفوی بدون طاق معرفی کرده که از نظر محاسبات فنی، دیوارهای صندوقه چینی شده طرفین آن هرگز نمی توانند بار طاق را تحمل کنند؛ اما این ادعا در حالی طرح شده است که در کاوش سال 1350ش آوار طاق آجری که حمدا... مستوفی آن را گزارش کرده است و در نقاشی های مطراقچی و گرلو دیده می شود، شناسایی و مستند شده است. هدف پژوهش: از نتایج تحلیل فنی نوع و ابعاد طاق عرضی ارگ علی شاه در طرح حفاظت-مرمت آن استفاده می شود. روش پژوهش: این پژوهش دارای سه روش مطالعه منابع تاریخی، برداشت میدانی و محاسبات فنی سازه است که در سه مرحله انجام گرفت. در مرحله میدانی با دستگاه لیزر اسکنر 3بعدی، سازه ارگ تبریز برداشت فنی شد و در مرحله سوم، داده های حاصل از دو مرحله قبلی با نرم افزارهای Revit و Diana FEA با دو روش آنالیز استاتیکی خطی و غیرخطی مدل سازی و تجزیه و تحلیل شدند. نتیجه گیری: دیوارهای شرقی و غربی ارگ علی شاه واقعاً قدرت تحمل وزن طاقی بزرگ و بلند با دهانه 4/ 28 متر در پاکار قوس و مهار تنش های کششی و فشاری آن را داشته اند و این تنش ها علت اصلی ریزش طاق نبوده اند و یقیناً ارگ تبریز تا سال 1721م هنوز طاق داشته است که علی الاصول این طاق باید از نوع جناغی باشد که در این حالت، طاق جناغی ارگ تبریز با 25/ 58 متر ارتفاع از کف بنا و 25/ 28 متر ارتفاع نسبت به پاکار قوس، بلندترین و بزرگ ترین طاق تاریخ معماری ایران و عالم اسلام و جهان باستان بوده است.

شهرهای متکی بر منابع طبیعی، به ویژه نفت، الگوهای رشد و توسعه منحصر به فردی را تجربه می کنند. شرکت شهرهای استخراجی خوزستان، به عنوان نمونه ای بارز از این نوع شهرها، با مهاجرت های گسترده و تغییرات در الگوهای تولید، تحولات کالبدی-فضایی چشمگیری را پشت سر گذاشته اند. یکی از مهم ترین این تحولات، تغییرات در ساختار مسکن و در نتیجه، کیفیت کالبدی زندگی ساکنان بوده است. نظر به اهمیت کیفیت کالبدی در برنامه ریزی های شهری، این پژوهش به دنبال بررسی تحولات تاریخی ساختار کالبدی-فضایی مسکن در شرکت شهرهای استخراجی خوزستان است. در این راستا، مفهوم نحوفضا به عنوان ابزاری جهت تحلیل روابط اجتماعی و فضایی در محیط های شهری به کار گرفته شده است. هدف از نگارش این پژوهش، شناسایی مؤلفه های تأثیرگذار و بررسی ساختار کیفیت کالبدی- فضایی مسکن شرکت شهر اهواز به روش نحو فضا می باشد. این تحقیق به لحاظ «ماهیت» پژوهش، از گونه تحقیقات «آمیخته» و به لحاظ «قصد» از پژوهش، «تفسیری» و از جنبه منطق پژوهش، «استقرایی» است. داده های کمی به صورت میدانی (پرسشنامه) و داده های کیفی به روش تکنیک چیدمان فضا گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که معماری خانه های شرکت شهر نفت اهواز با وجود کالبد فیزیکی که با الهام از معماری بریتانیا ساخته شده، توانسته است با اصول فرهنگی، اجتماعی و اقلیم بومی منطقه، همساز شود و معیارهای بومی ایرانی-اسلامی نظیر محرمیت، تفکیک فضاهای عمومی و خصوصی خانه و ورودی های متعدد در این معماری به خوبی لحاظ گردد. این امر حاکی از تعامل پویا میان تأثیرات جهانی و محلی در شکل دهی به محیط انسان ساخت می باشد.

این تحقیق به شناسایی راهبردهای مؤثر بر احیا و ساماندهی بازارچه تاریخی شتربان تبریز با هدف ارتقاء قابلیت های گردشگری آن پرداخته است. بازارهای تاریخی با ارزش فرهنگی و تاریخی خود، می توانند با برنامه ریزی مناسب به مقاصد جذاب گردشگری و منابع اقتصادی مهمی تبدیل شوند. بازارچه شتربان تبریز به عنوان نمونه ای از این فضاهای تاریخی با ویژگی های منحصر به فرد فرهنگی و معماری، پتانسیل تبدیل شدن به قطب جذب گردشگر را دارا است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی تحلیلی بوده و داده های اولیه از طریق مصاحبه با بازاریان، گردشگران، مطالعات کتابخانه ای و میدانی شناسایی گردید، سپس با استفاده از ماتریسSWOT، (نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها) دسته بندی گردید و به صورت پرسشنامه در اختیار گردشگران با حجم نمونه 48 نفر قرار گرفت، سپس نتایج پرسشنامه از کیفی به کمی تبدیل شد و وزن دهی آن با استفاده از تکنیکAHP، انجام پذیرفت. در نهایت ضریب نهایی بعد ها نیز مشخص شدند که بیشترین رتبه مختص تهدید ها با رتبه2/81 و کم ترین رتبه مختص نقاط ضعف با رتبه 2/57 می باشد. در نتیجه راهبردهایی تعیین گردید که نتایج نشان می دهند اجرای راهبردهای مناسب می تواند بازارچه شتربان را به جاذبه ای تاریخی و فرهنگی تبدیل کند که علاوه بر فروش کالا، تجربه ای فرهنگی و اجتماعی برای گردشگران فراهم آورد. به روزرسانی مداوم راهبردها نیز برای حفظ پایداری گردشگری بازارچه ضروری است.

اهداف: سلامت اجتماعی به عنوان یکی از ارکان سلامت جامعه، متأثر از مؤلفه های متعددی می باشد. هدف پژوهش حاضر، مرور جامع پژوهش های صورت گرفته در خصوص مؤلفه های محیطی مؤثر بر سلامت اجتماعی و شناسایی مؤلفه های تأثیرگذار محیطی بر آن می باشد. روش ها: در یک مطالعه مروری سیستماتیک، کلیه مقالات مرتبط با موضوع بدون محدودیت زمانی و مکانی و با جستجوی نظام مند پایگاه های معتبر در دسترس شامل گوگل اسکولار، وب آف ساینس، اسکوپوس، پاب مد، جهاد دانشگاهی، پرتال جامع علوم انسانی و بانک اطلاعات نشریات کشور بازیابی گردید که در نهایت 46 مقاله مطابق با معیارها و ملاک های ورودی موردنظر، به عنوان پژوهش های نهایی مرتبط با موضوع انتخاب شد. یافته ها: طبق یافته های این تحقیق، اکثر مطالعات در کشورهای ایالات متحده و استرالیا انجام شده است. همچنین یافته های حاصل از مطالعه بیانگر آن است که اغلب تحقیقات در رابطه با حوزه شهری و در خصوص شهروندان و ساکنان محله و منابع بسیار کمی در حوزه معماری انجام شده که اکثراً در رابطه با کاربری مسکونی و تعداد اندکی در رابطه با کاربری های فرهنگی، درمانی و اداری می باشد. نتیجه گیری: بر اساس نتایج این پژوهش، مؤلفه های محیطی تأثیرگذار بر سلامت اجتماعی را می توان در 20 گروه اصلی دسته بندی نمود، بطوریکه بیشترین میزان مطالعات مربوط به فضاهای سبز طبیعی، مکان سوم، تجهیزات، مبلمان و دسترسی بوده است. از میان 28 شاخص سلامت اجتماعی مورد مطالعه، به ترتیب تعامل اجتماعی و روابط اجتماعی بالاترین میزان تأثیرپذیری را داشته اند.  

نابرابری در دسترسی و کیفیت و محیط فضاهای ورزشی روباز در محله های محروم، حضور و فعالیت بدنی زنان سالمند را کاهش می دهد. این نابرابری درنهایت احساس امنیت، تعلق و سلامت آن ها را هم دچار افت می کند. بسیاری از سیاست ها فقط به افزایش تعداد فضاها می پردازند و نیازهای ادراکی، فرهنگی و جنسیتی را نادیده می گیرند. لذا پژوهش حاضر با هدف عدالت فضایی در فضاهای ورزشی عمومی روباز محله های محروم و حاشیه نشین شهری، از طریق تجربه زیسته بانوان سالمند درباره کیفیت و زیست پذیری فضاهای شهری پرداخت. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر رویکرد پدیدارشناسی توصیفی بود. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۴ زن سالمند ساکن در محلات کم برخوردار استان مازندران گردآوری شد. طبق یافته های پژوهش، ۹۶ مضمون فرعی در قالب ۱۱ مضمون اصلی دسترس پذیری و عدالت فضایی، کیفیت زیست محیطی و منظر فضاها، کالبد فضایی، هویت و فرهنگ بومی در فضا، مدیریت شهری، امنیت و ایمنی، بازتاب های روانی و هیجانی، اقتصاد و عدالت اجتماعی، سلامت و توانبخشی، تعاملات اجتماعی و درنهایت پایداری و تاب آوری شهری شناسایی شد. ازهمین رو، عدالت فضایی در ورزش شهری صرفاً با افزایش تعداد فضاها محقق نمی شود و نیازمند توجه هم زمان به کیفیت طراحی، امنیت ادراک شده، تناسب فرهنگی، مشارکت اجتماعی و سیاست گذاری عدالت محور است. این پژوهش بر ضرورت بازطراحی فضاهای ورزشی عمومی و تقویت فرایندهای مشارکتی و پیوند عدالت فضایی با عدالت اجتماعی تأکید دارد. چنین رویکردی می تواند زمینه ساز ارتقای سلامت جسمی و روانی، افزایش حس تعلق و بهبود زیست پذیری در محلات محروم شهری شود.

بیان مسئله: هر رشت، مرکز استان گیلان، با دارا بودن سرمایه های غنی فرهنگی و طبیعی، ظرفیت تبدیل شدن به الگویی پیشرو در منظر شهری انسان محور را دارد. نقاشی های دیواری به عنوان عناصر پویای مبلمان شهری، می توانند با ایجاد پیوند میان حافظه جمعی و فضای معاصر، نقش کاتالیزوری در تقویت هویت مکانی ایفا کنند. هدف: سنجش تأثیر نقاشی های دیواری بر فرایند طراحی مبلمان شهری و ارتقای کیفیت منظر شهری رشت با محوریت چارچوب رلف (1976) و توان (1977) و تحلیل سه محور: هویت و حس تعلق، یکپارچگی بصری و ارائه راهکارهای طراحی مبتنی بر فرهنگ محلی و شرایط محیطی. روش: پژوهش توصیفی-تحلیلی و ترکیبی (کتابخانه ای و میدانی) است. ۲۸۳ پرسشنامه چهارگزینه ای میان ۶۴ شهروند در ۶ گروه سنی-اجتماعی توزیع شد. داده ها بر شاخص های هماهنگی فرهنگی، انطباق محیطی، کارکردهای هویتی، رسانه ای و زیبایی شناختی، و تعامل با مخاطب و محیط تحلیل شدند. یافته ها: آثار هم خوان با فرهنگ محلی (مانند نقاشی زنان برنجکار و میرزا کوچک خان) حس مکان و اصالت را تقویت کردند، اما آثار انتزاعی به دلیل گسست از زمینه تاریخی-فرهنگی توسط ۸۲٪ مخاطبان بی ارتباط ارزیابی شدند. نتیجه گیری: دیوارنگاره ها تنها با بازتاب زیست جهان محلی، انطباق محیطی و پاسخگویی به سلیقه مخاطبان می توانند نقش راهبردی در طراحی مبلمان و ارتقای منظر ایفا کنند. پیشنهاد اصلی، تبدیل آن ها به «کانون های تعامل اجتماعی» از طریق دستورالعمل مدیریتی مشارکتی است.

در میانِ مطالعاتِ مختلف در معماریِ ایران، پژوهش هایی نیز به بررسیِ تأثیرِ هندسه بر عملکردِ سازه های سنتی پرداخته اند. کاربندی به عنوانِ یک عنصرِ سازه ای، هم نقشِ فنی و هم وجهِ زیبایی شناسانه دارد. در برخی کاربندی های موجود در ایران از قوسِ پنج او هفت برای ساختِ لنگه تاق ها استفاده شده است. این قوس دو حالتِ تند و کند دارد که زاویه ی پاکارِ آن ها به ترتیب ۴۵ و ۵۴٫۷ درجه است. پژوهشِ حاضر، با بهره گیری از منابعِ کتابخانه ای و راهبردِ شبیه سازی و مدل سازیِ پارامتریک، تأثیرِ تغییرِ زاویه ی پاکار بر رفتارِ سازه ایِ کاربندی را بررسی می کند. این تحقیق از نوعِ پژوهش هایِ کاربردی است و ابتدا با استفاده از الگوریتم نویسی، قوسِ پنج او هفت را به صورتِ پارامتریک، به عنوانِ لنگه تاقِ کاربندیِ شانزده دوپا تعریف می کند. سپس در محیطِ نرم افزار، اثرِ تغییرِ زاویه بر عملکردِ سازه ای تحلیل خواهد شد. مطالعات نشان می دهند که تغییرِ زاویه ی پاکارِ قوس، مستقیماً بر جرمِ نهاییِ شمسه و در نتیجه بر نیرویِ وارده به کاربندی تأثیر می گذارد. با استفاده از تحلیلِ سازه ای می توان بازه ای از زوایا را شناسایی کرد که با توجه به نیرویِ ناشی از وزنِ شمسه، حالتِ بهینه ای ایجاد می کنند. نتایج نشان می دهد که در بازه ی زوایایِ ۵۰ تا ۵۳ درجه، توزیعِ نیرو بینِ اعضایِ کاربندی یکنواخت تر است. از طرفی، میزانِ رانش در محلِ تکیه گاه در بازه ی ۴۲ تا ۵۱ درجه کمتر تغییر می کند؛ بنابراین، دو شیوه ی ترسیمِ سنتیِ قوسِ پنج او هفت در نزدیکیِ بازه ی بهینه ی عملکردِ سازه ای قرار دارند.

برهم کنش های اجتماعی همواره در موقعیت هایی بدن مند و معماری مند رخ می دهند. بااین حال، با مطالعه و بررسی بسیاری از نظریه های قصدمندیِ مشترک، احساس می شود که نقش سازمان فضایی و معماری در برپایی افق مشترکِ معنا نادیده گرفته شده و به حالت های ذهنیِ درونی فرو کاسته شده است. این مقاله با طرح پرسشِ «معماری چگونه در شکل گیریِ قصدمندیِ مشترک در برهم کنش های اجتماعی نقش میانجی ایفا می کند؟» در پی پرکردنِ این خلأ است. پژوهش با رویکردی نظری–انتقادی سامان یافته است. با تحلیلی مفهومی از متون فلسفه ی ذهن و پدیدارشناسی، سه خوشه ی مفهومیِ آپرزانتاسیون، قصدمندیِ مشترک و ذهنِ بسط یافته و توزیع شده بازسازی و در قالب سنتزی نظری به یکدیگر پیوند داده می شود تا چارچوبی یکپارچه برای فهمِ برهم کنش های اجتماعیِ میانجی گری شده با معماری شکل گیرد. این چارچوب سپس از طریق خوانشِ تفسیری–پدیدارشناختیِ نمونه های سامان دهیِ فضایی در فضاهای جمعی به محک گذاشته می شود. یافته ها نشان می دهند قصدمندیِ مشترک نه صرفاً محصولِ حالاتِ درونیِ سوژه ها، بلکه برساخته ی میدانی است که در آن بدن ها، نشانه ها و الگوهای فضاییِ معماری درهم تنیده اند. چارچوبِ پیشنهادی پلی نظری میان پدیدارشناسیِ آپرزانتاسیون، ذهنِ توزیع شده و نظریه ی قصدمندیِ مشترک می زند و می تواند مبنایی برای خوانشِ انتقادیِ فضاهای جمعی و طراحی هایی باشد که کیفیتِ برهم کنشِ اجتماعی و مسئولیت پذیریِ متقابل را ساحتی بنیادی در منطقِ شکل دهیِ معماری می دانند.