درخت حوزه‌های تخصصی

سرمایه اجتماعی، ابزار مفهومی مهم قرن جدید برای مدیریت، پایداری حکمرانی، خلق نظم سیاسی و امنیت‌ ملی در نظام‌های سیاسی ازجمله چند قومی-فرهنگی بوده و به‌معنای چسبندگی جمعی، حمایت اجتماعی، اطمینان و اعتماد جمعی نسبت به یکدیگر است. سرمایه اجتماعی در این جوامع به ظهور هویت درون‌گروهی و برون‌گروهی منجر می‌شود. ایران؛ جامعه‌ای با ساختار فرهنگی و تنوع قومی است؛ به‌طوری‌که هویت و شناسنامه فرهنگی ایران به تعلق و هویت قومی در جهان معاصر گره‌ خورده است. هدف اصلی پژوهش، مطالعه تأثیر شاخص‌های سرمایه اجتماعی بر تعلقات هویت قومی به‌ روش مرور تجربی و فراتحلیل در بازه زمانی 1384 الی 1403 است. با جستجو در منابع علمی ایرانی؛ از جامعه آماری 39 اسناد علمی، به‌ روش تعمدی-غیراحتمالی 22 سند برای تحلیل و ارزیابی نهایی انتخاب شد. نرم‌افزار مورد استفاده cma2 و آزمون آماری d کوهن وf فیشر است. نتایج کلی پژوهش نشانگر تأثیر معنا‌داری شاخص سرمایه اجتماعی بر تعلق به هویت قومی در استان‌های کشور بوده و مقدار این اثر 44 درصد است. درنهایت سرمایه اجتماعی درون‌گروهی (همبستگی اجتماعی؛ تعلق اجتماعی قومی و حمایت اجتماعی) به افزایش تعلق به هویت قومی و نهایت سرمایه اجتماعی برون‌گروهی (مشارکت اجتماعی؛ اعتماد اجتماعی تعمیم‌یافته و تعلق دینی) به کاهش تعلق به هویت قومی منجر شده ‌است. با توجه به ساختار قومی و تنوع فرهنگی جامعه ایرانی؛ همچنان سرمایه اجتماعی؛ نقش سازنده و اساسی در تقویت هویت و تعلق قومی داشته و با افزایش آن؛ تعامل و انسجام میان‌قومی شدت بیشتری می‌یابد.

مقدمه و اهداف: فراتحلیل فراتحلیل ها (متامتاآنالیز یا فرا-فراتحلیل) یکی از انواع فراتحلیل مدرن است که در پاسخ به محدودیت های درونی فراتحلیل های کلاسیک و رشد فزاینده تعداد این پژوهش ها، ایجاد شده و توسعه یافته است؛ زیرا با افزایش تعداد فراتحلیل ها، مواردی مانند تضاد نتایج، سوگیری انتشار و ناهمگونی در اندازه اثرها، لزوم روش هایی جامع تر، برای اصلاح و ادغام نتایج فراتحلیل های منفرد را آشکار نمود. فراتحلیل فراتحلیل ها، با ترکیب و بازتحلیل نتایج چندین فراتحلیل منفرد، می کوشد تصویری جامع تر و کمتر سوگیرانه از روابط میان متغیرها به دست دهد. در علوم رفتاری، این روش به شکل ویژه تری اهمیت می یابد؛ زیرا داده های حاصل از پژوهش های انسانی، مداخلات روان شناختی و متغیرهای وابسته و مستقل اغلب با پیچیدگی ها، سوگیری ها و ناهمگونی های درونی روبه رو هستند. ازسوی دیگر، این روش، ابزاری برای یادگیری سطح دوم یا سطح بالاتر (فرایادگیری) به شمار می آید که از تلفیق کلان داده ها و مرور نظام مندِ فراتحلیل ها، امکان نیل به شناخت ساختاری تر از شواهد علمی را فراهم می کند. به همین سبب، باید آن را نه تنها یک روش تحقیق، بلکه نوعی شناخت شناسی در نظر گرفت. هدف این مقاله، تبیین مبانی نظری، روش شناختی و کارکردی فراتحلیل فراتحلیل ها در علوم رفتاری، بررسی ابزارها و دستورالعمل های کلیدی این روش، نظیر پریسما، امستار و پرایر، و نیز بازنمایی جایگاه این رویکرد، در تحول پژوهش های مبتنی بر شواهد است. همچنین، این پژوهش می کوشد با مرور نمونه های شاخص تاریخی و معاصر، از جمله پژوهش های کازرین (1979) و ون آرت (2019) توضیح دهد که فراتحلیل فراتحلیل ها چگونه می تواند هم زمان با افزایش توان و دقت تحلیلی، امکان نقد، بازاندیشی و اصلاح ساختارهای معرفتی موجود در پژوهش های رفتاری را فراهم آورد. روش: پژوهش پیش رو، از نوع نظری-تحلیلی می باشد که با رویکردی مروری-تطبیقی، به بررسی کاربردها و استلزامات روش فراتحلیل فراتحلیل ها، در علوم رفتاری می پردازد. روش کار مبتنی بر مرور نظام مند منابع علمی و پژوهش های عملی موجود است؛ به گونه ای که هم بنیان های مفهومی و هم دستورالعمل های اجرایی این رویکرد از دل متون استخراج و بازتبیین شوند. ازاین رو، ابتدا، مقالات، کتب و دستنامه های نظری و کاربردی درخصوص فراتحلیل های مدرن به طور اعم و فرافراتحلیل ها به طور اخص مطالعه شدند و در مرحله بعد، بخشی از ادبیات پژوهش و پژوهش های عملی که اختصاصاً در حوزه علوم رفتاری متمرکز بودند، مبنای استخراج مفاهیم و تکنیک های کلیدی قرار گرفتند. در تحلیل تطبیقی، ساختار و اهداف فرافراتحلیل ها در دو سطح بررسی شدند: نخست، تحلیل روش های کمّی به کار رفته در آنها، برای ترکیب اندازه های اثر، شناسایی سوگیری انتشار و ناهمگونی؛ دوم، تحلیل کیفی مفاهیمی مانند فرایادگیری و فراشناخت در چهارچوب های آماری و روش شناسی نوین. همچنین، شیوه استفاده از ابزارهای ارزیابی استاندارد و نحوه سازمان دهی، تحلیل و گزارش دهی نتایج، در پژوهش های عملی انجام شده با روش فراتحلیل فراتحلیل ها، بررسی و تفسیر شد. نتایج: نتایج بررسی حاضر نشان می دهد که در فراتحلیلِ فراتحلیل ها، چه هدف شناسایی شکاف های موجود در فراتحلیل های پیشین باشد و چه دستیابی به یادگیری سطح بالاتر، از مجموعه ای از روش ها و دستورالعمل های مشترک استفاده می شود. این روش ها معمولاً ترکیبی از شیوه های نوین مرور نظام مند و ابزارهای گزارش دهی استاندارد هستند. در میان این شیوه ها، «مرور چتری» به منظور خلاصه سازی شواهد از منابع مختلف و دستیابی به تصویری کلی از یک پرسش پژوهشی به کار می رود؛ درحالی که «نقشه نگاری تحلیلی» مجموعه ای از فنون مدرن برای بازنمایی و ترکیب روابط میان مطالعات، مفاهیم و نتایج پژوهش ها را فراهم می کند. این روش امکان ترسیم تصویری گرافیکی از نقاط قوت، ضعف و تناقضات موجود در ادبیات را ایجاد و درک تعاملات میان متغیرها را تسهیل می نماید. بستر اصلی اجرای این تحلیل ها نرم افزار آماری R است که پیش از انجام تحلیل، تمام فراتحلیل های واردشده را براساس شاخص هایی مانند کیفیت، سوگیری انتشار، ناهمگونی و وجود مطالعات پرت ارزیابی می کند. برای انجام و گزارش دهی این مطالعات، دستورالعمل های مدونی مانند «پریسما» (راهنمای گزارش دهی مرورهای نظام مند)، «پرایر» (دستورالعمل چهارمرحله ای تدوین گزارش)، «امستار» (ابزار ارزیابی کیفیت مرورها) و «موس» (ویژه مطالعات مشاهده ای) استفاده می شوند. همچنین، روش های بررسی سوگیری انتشار در دو دسته کلی قرار می گیرند: روش های تشخیص وجود سوگیری و روش های تصحیح اندازه های اثر. در میان آنها، روش trim and fill رایج ترین شیوه است که با حذف اندازه اثرهای افراطی و متقارن سازی نمودار قیفی، میزان سوگیری را کاهش داده و در نهایت امکان آزمون فرض صفر و برآورد دقیق تر اثر واقعی را فراهم می آورد. بحث و نتیجه گیری: نتایج بررسی حاضر نشان می دهد که فراتحلیل فراتحلیل ها در علوم رفتاری، نه صرفاً ابزاری برای تجمیع داده ها، بلکه چهارچوبی برای بازاندیشی در تولید دانش و نقد بنیان های روش شناختی است. این رویکرد با عبور از محدودیت های فراتحلیل کلاسیک، به پژوهشگر امکان می دهد تا به جای تمرکز بر یافته های منفرد، به ساختار روابط میان مطالعات و فراتحلیل ها بیندیشد. از منظر فلسفه علم، فراتحلیل فراتحلیل ها گونه ای از «روش شناسی بازتابی» است که دانش را در سطحی فراداده ای سازمان می دهد و امکان ارزیابی ثانویه فرضیه ها، ابزارها و روش های آماری را فراهم می کند. در حوزه روان شناسی و علوم رفتاری، اهمیت ویژه این رویکرد در آن است که می تواند خطاهای انباشته در کارآزمایی های بالینی و مطالعات تجربی را شناسایی و تصحیح کرده و از این طریق، شواهد قابل اتکاتری برای تصمیم گیری های بالینی و سیاست گذاری های آموزشی و اجتماعی فراهم آورد.همچنین، با به کارگیری دستورالعمل های گزارش دهی مانند پریسما، امستار و...، می توان به استانداردسازی و شفافیت بیشتر در تولید و انتشار داده های ترکیبی دست یافت. به طورکلی، فراتحلیل فراتحلیل ها پلی میان علم داده، روش شناسی آماری و تفکر انتقادی در علوم انسانی است که به کارگیری آن در علوم رفتاری، نه تنها امکان ارزیابی کیفیت واقعی کارآزمایی های بالینی را فراهم می کند، بلکه فرصتی برای بررسی عمیق و گسترده دامنه متغیرها، فنون و روش های به کاررفته در پژوهش ها نیز به دست می دهد. در نتیجه، این رویکرد گامی مهم در ارتقای ادبیات علمی و بهبود کیفیت پژوهش در حوزه علوم رفتاری و زیرشاخه های گوناگون آن به شمار می آید. افزون براین، می تواند به سیاست گذاری آگاهانه تر در زمینه پیشگیری، مداخله بهنگام و درمان مشکلات و اختلال های رفتاری و روان شناختی، برای افراد و جامعه، بر پایه یافته های قابل اعتمادتر و مستحکم تر یاری رساند. تعارض منافع: نویسندگان اعلام می کنند که هیچ گونه تعارض منافع مالی، علمی یا سازمانی در انجام، نگارش و انتشار این مقاله وجود ندارد. تمام مراحل طراحی، تحلیل و نگارش اثر به صورت مستقل انجام شده و هیچ منبع مالی بیرونی در تهیه یا تأثیرگذاری بر نتایج پژوهش نقش نداشته است.         

با توجه به اهمیت توسعه شهرهای آینده و طراحی شهرهای هوشمند بر اساس نیازها و خواسته‌های ساکنان، مشارکت اطلاعاتی کودکان و نوجوانان توجه مراکز آکادمیک را جلب کرده است. هدف این مطالعه، بررسی نقش مدیریت اطلاعات در مشارکت یا به حاشیه راندن کودکان در مشارکت اطلاعاتی بود. اینکار با روش مرور منظم ادبیات موجود انجام شد؛ به‌طوری ‌که در 6 پایگاه اطلاعاتی جست‌وجو صورت گرفت و با مرور مقالات بر اساس معیارهای شمول یا حذف مقالات و غربالگری 4 مرحله‌ای «پریزما»، در نهایت، تعداد 24 مقاله به فرایند مرور تمام‌متن وارد شدند که از آن‌ها 5 مقاله فارسی بودند. این پژوهش با هدف پاسخگویی به 4 پرسش پژوهشی شامل چگونگی توضیح و تبیین مشارکت کودکان و نوجوانان در مقالات، شیوه‌های جلب مشارکت آن‌ها، اقدامات انجام‌شده برای پرورش ذهنیت هوشمند کودکان و نوجوانان در شهر هوشمند، و ابتکارات بررسی یا پیشنهادشده برای مشارکت اطلاعاتی کودکان در شهر هوشمند انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد که در بازۀ زمانی 1390 تا 1403، تنها 24 متن مرتبط منتشر شده که در سال 1399بیشترین میزان را داشته است. طی این مطالعه، 6 دیدگاه مختلف برای مشارکت کودکان و نوجوانان در شهر هوشمند شناسایی شد که یادگیری و کسب مهارت و آمادگی برای مشارکت مفهوم غالب در مباحث نظری بود. در این مقالات مشارکت اطلاعاتی کودکان به‌صورت شرکت در فرایند تصمیم‌سازی، تولید اطلاعات درباره ترجیحات و نیازهایشان و دریافت اطلاعات مورد نیاز تعریف شده‌اند. بر اساس این مطالعات، طراحی پروژه‌محور، یادگیری مشارکتی، و دانشوندی به‌مثابه سه شیوه اصلی برای جلب مشارکت این گروه سنی هستند و مدیریت اطلاعات برای پرورش ذهنیت هوشمند و یادگیری کودکان لازم است تا به ایجاد محیط‌های یادگیری الکترونیک، هوشمند و مادام‌العمر اقدام شود. همچنین مدیریت اطلاعات برای عملیاتی ساختن مشارکت اطلاعاتی کودکان و نوجوانان لازم است دو دسته اقدام انجام دهد: 1) آماده‌سازی ساختارها، و 2) آموزش مهارت‌ها.‌ ‌به‌عنوان نتیجه‌گیری، این مرور منظم نشان می‌دهد که کودکان تاکنون در طراحی شهرهای هوشمند، چندان مورد توجه نبوده‌اند؛ اما برای کمک به هویتبخشی به کودکان و افزایش عزت نفس آن‌ها وظیفه اخلاقی مدیریت اطلاعات این است که مشارکت کودکان و نوجوانان در شهرهای هوشمند به رسمیت شناخته شود و رابطه کودکان با شهرهای هوشمند دو-سویه باشد؛ یعنی از یک‌سو شهر هوشمند خدماتی را به این گروه عرضه ‌کند و از سوی دیگر، به کودکان به‌عنوان تولیدکنندگان و پردازشگران داده توجه شود و از دیدگاه‌ها و نظرات آن‌ها در سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری استفاده شود. برای این منظور لازم است که مدیریت اطلاعات در سطح نظری و فلسفی، رویکرد مشارکتی و پایین-بالا در پیش گیرد، و در سطح اجرایی، زیرساخت‌هایی برای گردآوری و پردازش داده‌ها از سوی کودکان و نوجوانان و استفاده از آن‌ها برای سیاست‌گذاری شواهدمحور فراهم سازد.

ظهور مدل های زبانی بزرگ تحولات قابل توجهی را در حوزه حسابداری به همراه داشته است. این مدل ها توانایی بهینه سازی فرآیندهای حسابداری، استخراج و تحلیل داده های مالی و به روزرسانی روش های سنجش را دارند. بااین حال، چالش هایی مانند محدودیت های شناختی در مقایسه با توانایی های انسانی، پیچیدگی در پیاده سازی، هزینه های اجرایی و شکاف مهارتی، موانعی برای پذیرش گسترده این فناوری ایجاد کرده اند. پژوهش حاضر با ارائه مرور کلی بر مدل های زبانی بزرگ و مقایسه آن ها با توانایی های انسانی، چالش ها و محدودیت های آن ها را در حسابداری بررسی می کند. همچنین، روش های اصلی استفاده از این مدل ها، شامل رابط کاربری، رابط برنامه نویسی کاربردی، و یک روش مبتنی بر ادغام با اتوماسیون فرآیند رباتیک تشریح می گردد. علاوه بر این، مزایا و معایب هر روش ارائه و تأثیر بکارگیری آن ها در اجرای یک وظیفه حسابداری از لحاظ زمان، نیروی کار و بهای پیاده سازی، ارزیابی می شود. در نهایت، تلاش می شود با ارائه نمونه های عملی از پیاده سازی مدل های زبانی بزرگ در حسابداری، به درک بهتر کاربردهای آن کمک کرده و به کاهش فاصله بین نوآوری های فناورانه و استفاده عملی از آن ها در این حوزه اشاره می شود.

خودکشی یکی از مباحث مهم در زمینه سلامت روان می باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش واسطه ای مکانیز م های دفاعی در ارتباط نیرومندی من و ذهنیت های طرحواره ای با گرایش به خودکشی تدوین گردید. مطالعه حاضر از نوع کاربردی و طرح تحقیق در رده پژوهش های توصیفی-همبستگی انتخاب شد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه زنان مطلقه تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) شهرستان اصفهان بود و گروه نمونه به روش نمونه گیری چندمرحله ای و تعداد 367 آزمودنی تعیین شد. ابزارهای مطالعه شامل پرسشنامه قدرت ایگو مارکستروم و همکاران، پرسشنامه ذهنیت های طرحواره ای یانگ و همکاران، پرسشنامه سنجش افکار خودکشی بک و پرسشنامه سبک های دفاعی آندرز و همکاران بود. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد که میان ذهنیت های ناکارآمد، مکانیزم های دفاعی رشدنایافته و مکانیزم های دفاعی روان رنجور با گرایش به خودکشی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد (01/0>p). همچنین ارتباط میان ذهنیت های کارآمد، نیرومندی من و مکانیزم های دفاعی رشدیافته با گرایش به خودکشی منفی و معنادار به دست آمد (01/0>p). نتایج تحلیل مسیر نیز بیانگر نقش واسطه گری مکانیزم های دفاعی در رابطه بین نیرومندی من و ذهنیت های طرحواره ای با گرایش به خودکشی بود. لذا می توان بیان کرد که مکانیزم های دفاعی به عنوان یک متغیر واسطه گر بر ارتباط نیرومندی من و ذهنیت های طرحواره ای با گرایش به خودکشی نقشی قابل توجه دارد. وانگهی در راستای تبیین ارتباط میان نیرومندی من و گرایش به خودکشی می توان به مؤلفه های توانمندی ایگو که عبارت است از امید، اراده، هدف، شایستگی، وفاداری، عشق، مراقبت و خردمندی اشاره کرد. میکاییلی و مرادی کلارده (2021) در پژوهش خود نشان دادند که مؤلفه های امید، خواسته، شایستگی و هدف با رفتارهای خودآسیبی در ارتباط است. از دیگر سو، غدیری و همکاران (2023) به توان من برای ایجاد تعادل میان نهاد، فراخود و واقعیت بیرونی اشاره کردند. اگر من قادر به انجام وظایف خویش نباشد، مشکلات روانی و اضطراب ایجاد می شود. درنتیجه فرد زمان مواجهه با بحران، خودکنترلی و تاب آوری کمتری داشته، عواطف منفی بیشتری را تجربه نموده و به استفاده از راهبردها و مکانیزم های دفاعی ناسازگارانه مانند رفتارهای خودآسیب رسان ترغیب می شوند.

این مطالعه به بررسی پایداری میان مدت کیفیت زندگی، با تمرکز ویژه بر کیفیت زندگی خانواده (FQoL)، در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) می پردازد. این پژوهش، در پی پیاخ به این پرسش است که آیا کشورهای صادرکننده نفت عضو شورای همکاری خلیج فارس احتمالاً در میان مدت به بهبودهای ساختاری معنادار در سطح رفاه خانواده دست می یابند یا اینکه مسیرهای توسعه موجود تحت الگوهای رشد مبتنی بر نفت به نقطه اشباع رفاهی رسیده اند. این مطالعه از یک چارچوب پیش بینی داده محور استفاده می کند که در آن از شاخص توسعه انسانی (HDI) به عنوان یک شاخص جایگزین ساختاری برای کیفیت زندگی خانواده بهره گرفته شده است. ابتدا، رویکرد فاصله ویرایش در دنباله های واقعی (EDR) برای شناسایی آن دسته از شاخص های بانک جهانی به کار گرفته می شود که پویایی های زمانی آن ها شباهت زیادی به شاخص توسعه انسانی دارد. بر اساس ویژگی های انتخاب شده، مسیرهای ویژه هر کشور برای شاخص توسعه انسانی در دوره ۲۰۲۳-۲۰۲۷ با استفاده از مدل های تقویت گرادیان فوق العاده (XGBoost) پیش بینی می شود. این رویکرد امکان شناسایی پویایی های غیرخطی و ناهمگونی بین کشوری را در الگوهای توسعه فراهم می کند. نتایج، مسیرهای توسعه میان مدت واگرایی را در میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس آشکار می سازد. کویت، بحرین و امارات متحده عربی مسیرهایی پایدار یا با بهبود اندک در شاخص توسعه انسانی از خود نشان می دهند، در حالی که عربستان سعودی، قطر و عمان با رکود یا کاهش جزئی در سطوح پیش بینی شده شاخص توسعه انسانی مواجه هستند. نتایج نشان داد که سطوح بالای توسعه کلان در اقتصادهای مبتنی بر نفت لزوماً به بهبودهای پایدار در کیفیت زندگی خانواده منجر نمی شود. با پیونددادن پیش بینی های آینده نگر توسعه به چارچوب کیفیت زندگی خانواده (FQoL)، این تحلیل استفاده از شاخص توسعه انسانی (HDI) را به عنوان یک شاخص جایگزین ساختاری برای ابعاد کلیدی مرتبط با خانواده مانند سلامت و امنیت اقتصادی تأیید می کند.

از قرن بیست ویکم به بعد، بهنگام سازی جداول عرضه و مصرف مبنای به روزرسانی جداول داده-ستانده متقارن و ماتریس حسابداری اجتماعی قرار گرفت؛ اما در ایران، علی رغم پیشینه بیش از 60 ساله در تدوین جداول داده-ستانده و بیش از 50 ساله در جداول عرضه و مصرف، تاکنون این مسئله مورد توجه نهادهای مسئول (بانک مرکزی و مرکز آمار) قرار نگرفته است. لذا پژوهش حاضر با استفاده از روش های متعارف endo-SUT-EURO-A و endo-SUT-EURO-G اقدام به بهنگام سازی جداول عرضه و مصرف نموده و سپس با ایجاد تعدیلاتی در آن ها مطابق با آمار و اطلاعات موجود در نظام آماری کشور و استفاده از معیار ستانده فعالیت ها به جای ارزش افزوده، به معرفی دو روش تعدیل یافته exo-SUT-EURO-A و exo-SUT-EURO-G می پردازد. نتایج حاکی از آن است که در مقایسه با دو روش متعارف، دو روش تعدیل یافته می توانند به طرز چشم گیری برآوردهای حاصل از روش یورو را بهبود بخشند و تصویر واقع بینانه تری از ساختار اقتصادی کشور به دست دهند. این اقدام می تواند گامی اساسی در تحول نظام حسابداری بخشی کشورمان باشد و با پر کردن خلأ بین سال های انتشار جداول آماری از طریق محاسبه جداول بهنگام شده، بستر ارائه جداول عرضه و مصرف سری زمانی را فراهم آورد.

هدف : در پی درک اهمیت استراتژیک شهرت، سنجش شهرت شرکت ها اهمیت خاصی پیدا کرده است؛ اگرچه محققان ابعاد متعددی را برای سنجش شهرت شرکت پیشنهاد کرده اند، اما رابطه بین این ابعاد با پیشایندها و پسایندها به صورت شفاف مشخص نبوده و محققان در این پژوهش به دنبال دستیابی به آن در صنعت بانکداری و به صورت خاص بانکداری خرد هستند.  روش پژوهش : جامعه آماری پژوهش مشتریان بانک های سپه، توسعه تعاون، تجارت، ملت، صادرات، پاسارگاد، پارسیان، سامان و اقتصاد نوین در شهر تهران هستند که بر اساس روش نمونه گیری خوشه ای در سطح شهر تهران مبنای ارزیابی قرار گرفته شدند که در هر خوشه از روش نمونه گیری طبقه ای و در هر یک از طبقات از روش نمونه گیری غیراحتمالی استفاده شده است. در نهایت تعداد 318 پرسشنامه جمع آوری گردید. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها با توجه به غیرنرمال بودن داده ها از روش مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزارSmart PLS  استفاده شده است. یافته ها : نتایج نشان می دهند که در قسمت پیشایندها، رضایت بر اعتماد، و اعتماد بر 5 بعد تشکیل دهنده شهرت، تاثیر مثبت و معنادار دارند. هم چنین، در قسمت پسایند ها هم از متغیرهای تشکیل دهنده شهرت، تنها 2 متغیر مشتری گرایی و کیفیت خدمات بر وفاداری، و وفاداری بر تبلیغ توصیه ای، تاثیر مثبت و معنادار دارند. با توجه به نتایج، متغیرهای پیشایند بیشترین تاثیر را بر بعد کیفیت خدمات متغیر شهرت اعمال می کنند و در قسمت پسایندها، بعد مشتری گرایی متغیر شهرت، بیشترین تاثیر را بر متغیرهای پسایند اعمال می نماید.  نتیجه گیری : متناسب با نتایج پژوهش حاضر شهرت بانک در برگیرنده دو بعد کیفیت خدمات و مشتری گرایی بوده که با اتکا به تئوری منبع محور و علامت دهی می تواند بستری در جهت رویکرد تکوینی/ انعکاسی نسبت به این پدیده در پژوهش های آتی باشد، چرا که مشخص شدن این رویکرد می تواند به توسعه ادبیات نظری در این بخش کمک شایانی کند. 

مهاجرت و اقامت در یک سرزمین، یکی از حقوق انسانی است که در اسلام و همچنین در اعلامیه حقوق بشر بر آن تأکید شده است، اما این حق مانند سایر حقوق، دارای قیود و ضوابطی است که بررسی فقهی آن با توجه به تأکیدهای قرآن کریم بر مسئله هجرت و نیز با توجه به گستردگی مهاجرت از سرزمین های اسلامی و تغییرات کمی و کیفی آن در دوره معاصر، دارای اهمیت است؛ ازاین رو در این نوشتار با روش اجتهادی و تمرکز بر آیات انتهایی سوره انفال، به جستجو در قیود و ضوابط مهاجرت پرداخته شده و پس از بیان دیدگاه فقیهان معاصر، تقریر استدلال به آیات و محدوده و تفصیلات این حکم بررسی گردید. آنچه در تفسیر فقهی آیات آشکار شد، وجوب هجرت به سرزمین دولت اسلامی و حرمت هجرت از آن، به ملاک برقراری و حفظ ولایت ها و روابط سیاسی-اجتماعی با امام و امت (دولت و ملت) اسلامی و مرزبندی با جامعه کافران و دشمنان است. تعیین موضوع و مصداق این حکم الزامی مانند جهاد و نصرت، در هر زمان و مکان برعهده ولی امر دولت اسلامی است، ازاین رو سیاست گذاری منسجم در حوزه مهاجرت، با توجه به فرصت ها و تهدیدهای زمانه، از وظایف مهم دولت اسلامی بشمار می رود.

تحلیل گفتمان انتقادی و به ویژه تحلیل انتقادی گفتمان ادبی حوزه ای نوین در مطالعات زبان شناختی است. رویکردهای بسیاری در این زمینه وجود دارد که یکی از مهم ترین آن ها رویکرد اجتماعی-شناختی وندایک (Van Dijk's, 2006) است. پژوهش حاضر بر آن است تا داستان «رستم و اسفندیار» از شاهنامه فردوسی را برمبنای راهبردهای ایدئولوژیکی مطرح در این الگو و جهت گیری های مربع ایدئولوژیک آن توصیف و تحلیل نماید. روش انجام پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد مقایسه ای است. براین اساس، نخست، متن داستان «رستم و اسفندیار» به دقت موردبررسی قرار گرفت و نمونه هایی که در آن ها راهبردهای ایدئولوژیکی درراستای اهداف مربع ایدئولوژیک به کار رفته بودند، شناسایی و استخراج شدند. سپس، فراوانی، درصد کاربرد و میزان معناداری هر یک از این راهبردها در ارتباط با اضلاع مربع ایدئولوژیک ازطریق آزمون خی دو در جدول هایی ارائه گردید. تجزیه و تحلیل یافته های به دست آمده نشان می دهد که در میزان بهره گیری شاعر از اضلاع مربع ایدئولوژبرای بازنمایی کنشگران در این داستان تفاوتی معنادار وجود دارد. به این ترتیب که بیشترین تلاش شاعر صرف بزرگ نمایی نکته های مثبت جریان «خودی» (رستم) شده است و سپس، نکته های منفی جریان «غیرخودی» (اسفندیار و گشتاسپ) را برجسته کرده است. همچنین، شاعر به منظور قطب بندی بین «خودی» و «غیرخودی» نکته های منفی «خودی» و نکته های مثبت «غیرخودی» را کوچک نمایی کرده است.

هدف این پژوهش، مدل یابی روابط علّی پیوستگی اجتماعی و دل بستگی به همسالان با احساس تعلق به مدرسه همراه با مطالعه نقش میانجی گری احساس تنهایی و تعدیل گری رشته تحصیلی در دختران نوجوان بود. تعداد 349 دانش آموز دختر دوره دوم متوسطه شهر ارومیه (میانگین سنی 66/16، انحراف استاندارد 01/1) به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند و به پرسشنامه های احساس تعلق به مدرسه، پیوستگی اجتماعی، احساس تنهایی و دل بستگی به همسالان پاسخ دادند. داده ها به روش معادلات ساختاری و رگرسیون سلسله مراتبی به کمک نرم افزار Spss و ایموس نسخه 26 تحلیل شدند. نتایج نشان داد در غیاب تعدیل گر، احساس تنهایی نقش میانجی دارد. همچنین شاخص های برازش این مدل مطلوب بودند و 8 درصد از واریانس احساس تعلق به مدرسه توسط ترکیب متغیرهای پیوستگی اجتماعی، دل بستگی به همسالان و احساس تنهایی تبیین می شد. در ادامه نتایج تحلیل رگرسیون حاکی از این بود که در مدل مفهومی مقدار تبیین واریانس احساس تعلق به مدرسه در سطح معناداری کمتر از 05/0، برای رشته ریاضی- فیزیک و رشته علوم تجربی معنادار و مثبت و برای رشته علوم انسانی غیر معنادار بود. این نتیجه گویای آن است که رشته تحصیلی نقش تعدیل گری معناداری دارد. درمجموع، مدل میانجی– تعدیل گر در رشته های ریاضی-فیزیک و علوم تجربی برازش دارد. از این یافته ها نتیجه می شود که میزان پیوستگی اجتماعی و احساس تنهایی دختران نوجوان را می توان جهت پیش بینی احساس تعلق به مدرسه در آنان مطالعه و بررسی کرد. با این حال، لازم است در این مطالعه و حتی طراحی و برنامه ریزی مداخلات احتمالی آتی، رشته تحصیلی نیز مدنظر قرار گیرد.

خداوند در آیاتی از سوره نمل، در قالب نقل یک داستان تاریخی از سلیمان نبی(ع)، به کرامت طی الارض پرداخته است. طبق این آیات، صدور خرق عادات و کراماتی همچون طی الارض از سوی اشخاصی غیر از پیامبران نیز جایز است. بررسی تفاسیر وارد شده در ذیل عبارت «عِلمٌ مِنَ الکتاب» و مقایسه آصف بن برخیا (الّذی عندَه عِلمٌ مِنَ الکتاب) با «عِفریتٌ من الجنِّ»، مقایسه دو نوع ولایت: ولایت الهی و ولایت شیطانی و دو نوع کرامت: ظاهری(حسی) و معنوی(باطنی) است که ثمراتی را در بازشناسی طی الارض به همراه خواهد داشت. این که طی الارض چیست، چگونه رخ می دهد و عرفای مسلمان چه توجیهی برای این گونه از کرامت آورده اند، موضوع اصلی در این پژوهش است که از منظر بزرگانی مانند ابن عربی بررسی شده است. پدیده طی الارض برگرفته از نظریه ظهور و بطون در عرفان اسلامی قابل بیان است. از این جهت، از «تأملات عرفانی» در عنوان یاد شده است. عارفان مسلمان ذیل این نظریه عرفانی و در قالب های مختلفی همچون اعدام و ایجاد، اظهار و اخفا و... به واقع نمایی طی الارض پرداخته اند. همچنین انواع طی الارض و تشخیص اینکه کرامتِ رخ داده در آیات فوق از چه نوع بوده، از دستاوردهای این پژوهش است. واقع نمایی موجود در احادیث و روایات اسلامی به ریشه لغوی (پیچیده شدن زمین) متکی است. عارفان مسلمان تقریر دقیق تری ارائه داده اند. از این جهت «تأملات عرفانی» ذیل آیات مورد بحث نتیجه قابل توجهی خواهد داشت. برخی از عارفان، طی الارض را اعدام و ایجاد خوانده اند، برخی دیگر اخفا و اظهار، قبض و بسط و... هرچند برخی کوشیده اند تبیین واقع نمایانه متفاوتی ارائه دهند و نظر ابن عربی را باطل بخوانند یا نقدی به آن وارد کنند، اما تمام سخنشان به نحوی به نظریه ابن عربی بازگشته است و نکته چشمگیری بیش از آنچه شیخ اکبر گفت نیفزوده اند. قاعده کلّی در این خصوص، ظهور و بطون عرفانی است که تمام این تحلیل ها را شامل می شود. مبتنی بر اصل ظهور و بطون اسمایی، اعدام و ایجاد در کلام ابن عربی همان اظهار و اخفا است. اعدام و آنگاه ایجاد، باطل است؛ زیرا اعاده معدوم محال است. اصولاً اعدام مطلق نزد عارفان بی معناست. اعدام در بیان ابن عربی به معنای از ظهور به بطون درآمدن است یا به عکس: تبدیل و تحویل از حالی به حالی دیگر. اما مقایسه کرامت عفریت از جن با کرامت آصف بن برخیا، مقایسه دو نوع طی الارض است: ظاهری (حسی) و باطنی. کرامت واقعی آن است که بدون بهره گیری از اسباب مادی رخ دهد. طی الارض رخ داده در این آیات نیز از نوعی متفاوت است. طی الارض رخ داده در این آیات از نوع طی الارض دفعی و از قبیل کرامات معنوی بوده است. این تبدیل و تحویل، دفعی و غیر انتقالی است، زیرا افعال اولیا برتر از سلطه حرکت و زمان است. با این تقریر، طی الارض یعنی همراهی جسم یا بدن به واسطه روح متعالی انسان، البته پس از تبدیل جسم. پس از تبدیل جسم، فرایند طی الارض با استفاده از قاعده ظهور و بطون رخ می دهد. آصف بن برخیا می توانست جسم مبدّلِ روحانی خود یا دیگری را در نمونه مثالی خود در عالم مثال ملحق سازد. این بازگشت در چشم ناظر بیرونی، می تواند اعدام یا اخفای نفس یا تخت بلقیس جلوه کند اما وقتی دگر باره در مکانی دیگر ظهور یافت، فرایند طی الارض کامل می شود. این اظهار و اخفا تابع قاعده ظهور و بطون عرفانی بوده، به چشم ناظر بیرونی پیمودنِ سریع زمین یا همان طی الارض جلوه می کند.

هویت نژادی برساختی است تاریخی که در عصر انقلاب دیجیتال همچنان همچون گذشته بر پایه روابط نامتوازن قدرت ساخته می شود. هوش مصنوعی به عنوان یکی از مظاهر برجسته انقلاب دیجیتال، در گسترش دیدگاه های نژادپرستانه و نابرابری های نژادی سهیم ارزیابی شده است. به همین جهت محققان حوزه فن آوری به همراه فعالان اجتماعی سعی دارند با تکیه بر نظریات انتقادی همچون دیدگاه های پسااستعماری و با معرفی سازوکارهای مشخص در حوزه فن آوری، قابلیت های هوش مصنوعی در بازتولید نگاه های برتری جویانه را محدود و کنترل کنند. استفانی دینکینز هنرمند آفریقایی-آمریکایی به عنوان یکی از برترین چهره های تأثیرگذار در زمینه هنرِ هوش مصنوعی، هویت نژادی سیاهان را به عنوان اصلی ترین مسئله در آفرینش های هنری خود مورد تأکید قرار می دهد و هدف خود از تولید هنر بر پایه هوش مصنوعی را ایجاد برابری و عدالت اجتماعی عنوان کرده است. با مطالعه آثار هنرمند این سوال مطرح می شود که او چگونه و با استفاده از چه سازوکارهایی هویت نژادی سیاهان را خارج از پارادایم های گفتمان استعمارگرایی برجسته می کند؟ این مطالعه که به روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه ای صورت گرفته است، از طریق انطباق دیدگاه اندیشمندان حوزه هوش مصنوعی (شاکیر محمد، ماری ترزا پنگ و ویلیام ایزاک) با آثار استفانی دینکینز، به دنبال اثبات قابلیت های هوش مصنوعی در استعمارزدایی از نژاد است. دستاوردهای این تحقیق گویای آن است که هوش مصنوعی می تواند ابزاری باشد در جهت استعمارزدایی از هویت سیاهان و زدودن نگاه دیگریِ فرادست. بر اساس دیدگاه مطرح شده توسط نظریه پردازان مذکور و انطباق آن با آثار هنرمند، مشخص شد که هنرمند با ایجاد کنشی انتقادی، برقراری رابطه دوسویه و قیومیت معکوس و همچنین تجدید حیات جامعه متاثر از نژادپرستی، مانع از بازتولید کلیشه ها می شود.

نشانه شناسی، در جایگاه دانش مطالعه نشانه ها و نظام های نشانه ای، ابزاری بنیادی برای درک و تحلیل معنا در علوم انسانی و اجتماعی است که به مدد آن به روابط، معانی و کاربرد نشانه ها در بافت های مختلف فرهنگی و اجتماعی پیچیده انسانی پرداخته می شود. در این پژوهش که باهدف شناخت اشارات معنایی و مفاهیم نهان شماری مشخص از نشانه های تصویری ایرانی بر پایه نظریات دو نشانه شناس مطرح انجام شده، به این سؤال پاسخ داده می شود که بر پایه آرای پیرس و بارت، برون داد غالب نشانه های با کارکرد فرهنگی دهه نود ایران چه بوده و چرا چنین رویکرد نشانه ای ای در نشانه های پیش گفته رخ نمون شده است؟ رویکرد این پژوهش کیفی است که با اتکاء به نظریه نشانه شناسی پیرس و بارت به شیوه مقایسه ای با تحلیل نشانه های دهه نود ایران نتایج آن ارائه می شود. گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و از پایگاه های اطلاعاتی علمی معتبر بوده است. براساس یافته های این مقاله در آثار مورد مطالعه، از معنا های نمادین و نمایه ای که به گونه ای همبسته مفهومیِ معنای ضمنی بارت است، بیشتر بهره گرفته و این بهره گیری با استفاده از عناصر مختلف ازجمله شکل، رنگ و با اولویت هویت ایرانی و سپس هویت موضوعی نشانه بوده است. درنتیجه می توان بیان کرد که عنصر معنایی یکه و خاص نشانه های بررسی شده عناصر ایرانی و در صدر آن ها خط نستعلیق و سپس رنگ ایرانی رو به فزونی و مورد توجه طراحان ایرانی است و علت نمادین و نیز ضمنی بودن غالب نشانه های بررسی شده، انتزاعی بودن مفهوم فرهنگ یعنی بافت موضوعی این نشانه ها و تنوع مفاهیم آن است.

میان سال های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۳، سیاست ها و اقدامات ایالات متحده در قبال عراق به سلسله ای از نقض های جدی حقوق بشر و حقوق بین الملل بشردوستانه انجامید. از جنگ خلیج فارس دوم تا تهاجم نظامی ۲۰۰۳، مجموعه ای از تصمیمات نظامی و سیاسی، آثار ویرانگری بر زندگی غیرنظامیان بر جای گذاشت. در جریان عملیات «طوفان صحرا» (۱۹۹۱)، بمباران گسترده زیرساخت های حیاتی مانند نیروگاه ها، شبکه آب، بیمارستان ها و کارخانه های دارویی، چهره انسانی جنگ را آشکار ساخت و فاجعه پناهگاه العامریه، با صدها قربانی غیرنظامی، نمونه ای از نادیده گرفتن اصل تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی بود. پس از پایان جنگ، تحریم های اقتصادی گسترده، با حمایت و هدایت آمریکا، منجر به فروپاشی نظام سلامت، کمبود دارو و مرگ صدها هزار کودک شد؛ اقدامی که از سوی کارشناسان سازمان ملل «مجازات جمعی» تلقی گردید. در کنار آن، مناطق پرواز ممنوع شمال و جنوب عراق که بدون مجوز شورای امنیت اعمال شد، با تداوم حملات هوایی و نقض حاکمیت ملی، به بحران انسانی تازه ای دامن زد. تهاجم سال ۲۰۰۳ و استفاده گزارش شده از سلاح های ممنوعه مانند بمب های خوشه ای و اورانیوم ضعیف شده، فصل پایانی این روند بود؛ جنگی که نه با دلایل مشروع، بلکه با پیامدهای انسانی گسترده و فروپاشی کامل ساختارهای دولتی همراه شد. این وقایع، دوگانگی میان گفتمان حقوق بشر در سیاست خارجی آمریکا و رفتار واقعی آن در میدان عمل را آشکار می کند و ضعف نهادهای بین المللی در تضمین پاسخگویی و عدالت را برجسته می سازد. آنچه باقی مانده، ضرورت بازاندیشی در نظام بین المللی برای پیشگیری از تکرار چنین فجایع انسانی است.

نقش زنان کارآفرین در توسعه به عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی تحول اقتصادی و اجتماعی در جهان امروز برجسته شده است. زنان کارآفرین بومی گیلان با داشتن توانمندی‌های بالقوه در زمینه‌های مختلف از جمله صنایع‌دستی، گردشگری و خدمات، می‌توانند نقش حیاتی در تقویت و توسعه اقتصادی استان ایفا کنند. باتوجه به اهمیت موضوع در ایران، این پژوهش به بررسی چالش‌های پیش روی زنان کارآفرین استان گیلان و نقش آنان در توسعه اقتصادی و اجتماعی و با توجه به ویژگی‌های فردی آنان صورت گرفت. در این راستا، از روش تحقیق کیفی بهره گرفته شد که طی آن 28 بانوی کارآفرین گیلانی خبره در حوزه‌های کشاورزی، صنایع‌دستی و فناوری به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و در مطالعه مشارکت کردند. جهت جمع‌آوری داده‌ها از روش مصاحبه عمیق نیمه‌ساختارمند استفاده شد. کلیه مصاحبه‌ها ضبط و پس از تبدیل به متن به روش گرانهایم و لاندمن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. حاصل کدگذاری، 122 کد باز، 9 کدمحوری و 3 مقوله اصلی است که «عوامل کلیدی محدودکننده در توسعه کسب‌وکارها»، «نقش‌آفرینی زنان کارآفرین در تحول اجتماعی و اقتصادی و اثرات چندگانه کارآفرینی بر زنان و خانواده » و «توانمندی‌ها و استراتژی‌های موفقیت زنان کارآفرین» از آن جمله است. با توجه به نتایج به دست آمده، موفقیت زنان کارآفرین در جوامع محلی، محصول تعامل میان محدودیت‌های نهادی و مالی، حمایت‌های اجتماعی و خانوادگی و ظرفیت‌های فردی و مدیریتی آنان است. ترکیب تاب‌آوری، مهارت‌های مدیریتی و شبکه‌سازی اجتماعی، توان مقابله با موانع اقتصادی و ایجاد کسب‌وکارهای پایدار و اثرگذار را فراهم می‌کند. بنابراین، کارآفرینی زنان نه تنها فعالیت اقتصادی، بلکه محرکی برای تحول اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی محسوب می‌شود.

تفکر «الحقُ لِمَن غَلَب»، در عصر امویان بوجود آمد و تا مدت ها به نظام حاکمیت مسلمانان، مشروعیت بخشید. در تحقیقات تاریخی، به عوامل فرهنگی پیدایش و پذیرش این انگاره توجهی نشده است. پژوهش حاضر درصدد پاسخ به این سوال است که رخدادهای تاریخی عصر سه خلیفه نخست، چه عواملی را برای بسترسازی فرهنگی انگاره «الحقُ لِمَن غَلَب» فراهم آورده است؟ این تحقیق که یک پژوهش تاریخی است، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، تاریخ فرهنگی عصر خلفا را بررسی کرده و در روند چینش اطلاعات و تحلیل، از مفاهیم و گزاره های دانش کلام و دانش روانشناسی اجتماعی هم بهره برده است. براساس یافته های پژوهش، عواملی چون عدم باور به مرجعیت دین در حاکمیت سیاسی، ارزشمند جلوه کردن غلبه مادی در برتری سیاسی، ضعیف شدن غیرت دینی و فعال سازی گسست های قومی و نژادی در نتیجه رخدادهای عصر خلفای سه گانه، بستر فرهنگی لازم را برای ایجاد انگاره تغلب فراهم آورده است.

تاریخ اهل بیت(ع)، به مثابه یکی از غنی ترین و مهمترین شاخه های تاریخ اسلام، دربردارنده لایه ها و زمینه های پیچیده ای از مفاهیم مختلف است که در طول قرون متمادی در تعامل با شرایط اجتماعی و حوادث سیاسی شکل گرفته و در میراث روایت شده این مکتب ثبت شده است. این گستر دگی لایه ها، تحلیل داده های مربوط را به فرآیندی حساس و چندوجهی بدل کرده است که در آن فهم زمینه های فرهنگی و ایدئولوژیک، تفسیر ظرایف متنی و دقت در انتخاب منابع -که اغلب متضمن رویکرد اعتقادی و تفسیری است- نقشی تعیین کننده داشته ومنجر به حجم وسیعی از اطلاعات شده است. این حجم وسیع و متنوع، چالش های قابل توجهی برای پردازش های انسانی ایجاد نموده است. در دهه اخیر، تحولات علمی و فناوری نوین، به ویژه در حوزه هوش مصنوعی، به گونه ای گسترده وارد عرصه مطالعات علوم انسانی شده اند. ورود فناوری های نوظهور به حوزه مطالعات تاریخی، به ویژه بهره گیری از الگوریتم های هوش مصنوعی در تحلیل متون و داده های تاریخی، افق های جدیدی را پیش روی پژوهشگران گشوده است. توانایی پردازش انبوه داده، کشف الگوهای پنهان، بازسازی شبکه های ارتباطی تاریخی و حتی شبیه سازی رویدادها از جمله ظرفیت هایی است که این فناوری در اختیار محققان می گذارد. با وجود این فرصت های بی بدیل، خطرات و آسیب هایی نیز بروز نموده که از مهم ترین آن ها، پدیده «سوگیری الگوریتمی» است. مسأله این پژوهش این است که سوگیری الگوریتمی در حوزه مطالعات تاریخ اهل بیت(ع)، یا پدیده «سامتا» چگونه می توانند به تحریف یا کاهش واقعیت های تاریخی منتهی شده و روایت های جانبدارانه در سطوح کلان تر بازتولید کنند. این پژوهش با هدف شناسایی گونه های مختلف سوگیری الگوریتمی در تحلیل داده های تاریخ اهل بیت (ع) و ارائه چارچوبی عملی برای کاهش آن ها طراحی و اجرا شده است. برای این منظور، یک مطالعه موردی دقیق بر روی واقعه عاشورا – به عنوان نقطه اوج تاریخی و معنوی تاریخ اهل بیت علیهم السلام– انتخاب شد. در این روش طیفی از مدل های هوش مصنوعی گزینش گردید. پاسخ ها در پنج محور کلیدی شامل: شناسایی مفاهیم کلیدی، بررسی زمینه تاریخی، ارزیابی روشی، تحلیل روان شناختی و تحلیل گفتمان انتقادی، تفکیک و کدگذاری گردید. از مقایسه تطبیقی پاسخ ها و اعتبارسنجی خروجی ها بر اساس منبع «الارشاد» شیخ مفید و تحلیل انتقادی و میان رشته ای داده ها، پنج نوع سوگیری (تاریخی، نمونه برداری، تأیید، الگوریتمی-فنی و سوگیری فرهنگی-ایدئولوژیک) مشخص شد. یافته ها نشان داد که هر یک از این انواع سوگیری ها، درخورِ تحلیل بومی و انتقادی است. به عنوان نمونه، برخی مدل ها؛ روایت های خطی و غیرانتقادی ارائه دادند که اغلب به ترتیب زمانی وقایع بسنده می کرد و از نقد روایات و بررسی اسناد غافل می ماند. در مقابل، مدل های دیگری، روایتی با تأکید بر ساختار قدرت و شکاف های اجتماعی-سیاسی ارائه کرد که خود بازتاب دهنده سوگیری خاص موجود در داده های آموزشی آن بود. همچنین، نمونه هایی از سوگیری نمونه برداری مشاهده شد که گروهی از مدل ها به دلیل اتکای تقریباً انحصاری بر منبع «الارشاد» عملاً روایت های غیرشیعی را حذف یا کم رنگ کرده بودند. مواردی از سوگیری تأیید نیز مشهود بود که در آن، مدل ها صرفاً بازتولیدکننده گفتمان رایج معاصر در محیط توسعه خود بودند و رویداد بزرگ عاشورا را عمدتاً در قالب «الگوی مقاومت در برابر ظلم» تفسیر کرده و به پیچیدگی های تاریخی بی اعتنا ماندند. افزون بر این، محدودیت های فنی مانند سقف طول متن خروجی، منجر به تحلیل های سطحی یا تک بعدی شده بود. در این میان، اثر ساختار و جامعه سازنده برجسته بود: فرهنگ و ارزش های غالب در بستر توسعه، نوع رویکرد به واقعه عاشورا و انتخاب عناصر تاریخ نگاری را به طرز محسوس شکل می داد. هم چنین، ترکیب منابع تغذیه – از متون کلاسیک اسلامی تا منابع دیجیتال غیراختصاصی – به طور مستقیم بر زاویه دید و اولویت های تحلیلی مدل ها اثر گذاشت. بر اساس تحلیل نتایج، چارچوبی راهبردی با عنوان «مهند» برای کاهش سوگیری الگوریتمی در تحلیل داده ها تدوین شد. این چارچوب، با انتخاب آگاهانه و جامع منابع، بومی سازی الگوریتم ها، مشارکت مستمر بین رشته ای، اعتبارسنجی چندلایه و طراحی پروتکل های اخلاقی و دینی، منجر به ارائه راهکارهایی نظام مند و بومی گردید که می تواند مبنای به کارگیری مسئولانه هوش مصنوعی در مطالعات این حوزه قرار گیرد. اهمیت چارچوب مهند نه تنها در بهبود صحت تحلیل های هوش مصنوعی در مطالعات تاریخی شیعه و اهل بیت(ع) است، بلکه در پیشگیری از انحرافات روایی و حفظ میراث فرهنگی و اعتقادی تشیع نیز نقشی اساسی ایفا می کند. در نهایت، این پژوهش اثبات می کند: استفاده از هوش مصنوعی در تاریخ اهل بیت(ع)، اگر با رویکرد انتقادی، اخلاقی و میان رشته ای همراه شود (همانند رویکرد مهند) نه تنها از آسیب سوگیری ها می کاهد، بلکه ابزاری ارزشمند برای بازشناسی دقیق و عمیق تر حقایق تاریخی خواهد بود.

الهادی الی الحق (حک. ۲۸۴- ۲۹۸ق) در مدت ۱۴ سال حکومت خود به اصلاح امور و رفع چالش های موجود در منطقه ی یمن پرداخت. اصلاحات اقتصادی وی موجب جلب اعتماد مردم و قبایل یمنی گردید. پژوهش حاضر با در نظر گرفتن اوضاع نابسامان اقتصادی یمن در نیمه دوم قرن سوم هجری، مهم ترین اصلاحات اقتصادی الهادی را با روش توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار داده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که الهادی با تأسّی از احکام و قوانین اسلامی همچون الزام والیان به اجرای شریعت اسلامی، أخذ جزیه و خراج، اجرای قوانین اسلامی در امور بازار و تجارت و رسیدگی به فقرا و ضعیفان، توانست یک نظام اقتصادی کارآمد ایجاد نماید و ضمن کمک به پایداری و امنیت اقتصادی، افزایش نفوذ سیاسی و تقویت و تثبیت حکومت خود را رقم بزند.

قطب شاهیان نام سلسله ای است از سلاطین گلکنده و حیدرآباد در منطقه دکن در جنوب کشور هند، که به دست گورکانیان منقرض شدند. یکی از دستاوردهای این حکومت محلی، راه اندازی عاشوراخانه ها بود که به منظور برپایی مراسم محرم و ترویج تشیع در ناحیه دکن بنا شد. پژوهش پیش رو با رویکرد توصفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای، درصدد پاسخ به این پرسش اصلی است که نقش عاشوراخانه ها در گسترش تشیع در منطقه دکن چه بوده است؟ یافته های این پژوهش نشان می دهد که عاشوراخانه های دوره قطب شاهیان در راستای فرایند تبلیغ تشیع شکل گرفت تا بتواند از تفکرات علمای شیعی حمایت کند و اندیشه ایشان را ترویج دهد؛ ولی افزون بر تحقق این هدف، ثمرات بسیاری به همراه داشت که ازجمله مهم ترین آنها می توان به این موارد اشاره کرد: آشنا شدن مردم با اسلام و فرهنگ تشیع و در رأس آن برگزاری مراسم محرم، پیدایش بیشترین جمعیت شیعیان هند در حیدر آباد پایتخت قطب شاهیان که نخستین محل ایجاد عاشورا خانه بوده است، تقویت روح همبستگی و همزیستی بین شیعیان و اهل سنّت و هندوها از طریق حضور آنها در مراسم عاشوراخانه، تقویت روابط اقشار مختلف شیعه و سنّی و هندو با حکومت قطب شاهیان و سرانجام الگو قرار گرفتن برای پیدایش امام باره ها در دوران گورکانی که کارکردی شبیه عاشوراخانه داشتند.