درخت حوزه‌های تخصصی

هدف این پژوهش کیفیِ بنیادی ۔کاربردی ، استخراج نظام مند ساختار اخلاقی مد نظر صائب تبریزی و تبیین دقیق دلالت های آموزشی و کاربردی آن است . این تبیین بر اساس مُدلی تلفیقی از اصول تربیت اسلامی (مراحل تخلیه ، تحلیه ، تجلی) و نظریه های روان شناسی یادگیری نوین صورت گرفت . سؤال اصلی پژوهش ، سازماندهی نظام اخلاقی صائب در قالب ساختار و مقولات قابل استخراج و نیز تبیین دلالت های آموزشی و کاربردی کامل آن بر اساس مُدل تلفیقی ذکرشده بود . برای پاسخ به این سؤال ، مضامین اخلاقی از طریق تحلیل محتوای کیفی و با روش نمونه گیری هدفمند از کتاب «دویست ویک غزل صائب» استخراج شد . نتایج ، ساختاری سلسله مراتبی و روشمند شامل چهار مقوله اصلی را آشکار ساخت : مبانی تهذیب نفس ، بصیرت و فضایل باطنی ، تجلّی سلوک در رفتار ، و ثبات قدم اخلاقی . این ساختار ریشه در اخلاق فضیلت اسلامی و غایت گرا دارد . تحلیل بسامد نشان داد که مرحله زیرساختی تهذیب نفس (تخلیه) با بالاترین فراوانی ، بیانگر تقدم اصلاح ملکات درونی بر کُنش بیرونی و ماهیت تهذیبی این نظام است . تطبیق این ساختار یکپارچه بر نظریه هایی چون خودنظم دهی ، خودکارآمدی و انگیزه درونی ، به استخراج دلالت های دقیق آموزشی ۔تربیتی انجامید که مبنایی مطمئن برای بهره گیری از ادبیات کهن در ارائه یک الگوی نوین تربیت اخلاقی تلفیقی فراهم می آورد.

مساجد و مدارس در تاریخ ایران، از جمله مهمترین مراکز آموزشی بوده اند و عملکرد آموزشی این مراکز همچنان ادامه دارد. توجه به سیرتحولات معماری آنان در گذر زمان به منظور پی بردن به تاثیرات تربیتی و مولفه های موثر در ساختار این مراکز و بهره گیری از تجارب در ساخت مدارس جدید و برنامه های درسی یک فعالیت علمی بسیار مفید است. هدف این پژوهش بررسی تاثیر عناصر و مولفه های معماری مسجد- مدرسه ها و اثر ترکیبی آنها بر ابعاد تربیت است. روش این پژوهش، استفاده از مطالعه میدانی و مشاهده مولفه ها و عناصر معماری و مصاحبه با تعدادی از مدرسان و محصلین این مدارس با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی، بررسی نقشه ها و طرح های سه بعدی و تکنیک های تحلیلی توصیفی است، تا چگونگی تاثیر گذاری مستقیم و یا غیر مستقیم مولفه ها و عناصر معماری مسجد- مدرسه ها و تاثیر ترکیبی این مولفه ها بر ابعاد مختلف تعلیم و تربیت مشخص گردد. نتایج این مطالعه نشان داد که تاثیرات تربیتی خاص به لحاظ اعتقادی، معنوی و ارزشی، اجتماعی و تاریخی، هنری و زیبایی شناختی، اقتصادی و حرفه ای و علمی و فناوری درنگرش وباورها و رفتار افراد شاغل به تحصیل و تدریس در این مراکز دارند. و بدین لحاظ در معماری مدارس جدید باید به تاثیر این عناصر در نگرش، باورها ،اعتقادات، ارزش ها و رفتارهای شاغلان به تحصیل و یا تدریس در مراکز آموزشی توجه شود. بویژه آنکه مدارس جدید به دلیل تاثیر پذیری از معماری غربی و فاصله گرفتن ازمعماری بومی، جنبه های تربیتی و هویتی خود را در ابعاد مختلف از دست داده اند و فضای آموزشی غیر معنوی را برای محصلین بوجود آورده است. علت این تفاوت ها را باید هم در نوع معماری مدارس قدیم و جدید جستجو کرد.

نظام جامع معرفتی اسلام به مسائل و احکام فردی و اجتماعی، به تقویت ارزش های اخلاقی در نهاد خانواده، توجه ویژه ای دارد. ازاین رو، دین اسلام، پیشوایان معصوم (ع) را به عنوان اسوه و هدایتگر معرفی نموده و عواطف مردم باایمان را به محبّت آنان پیوند زده است. از مهم ترین جلوه های ابراز ارادت به پیشوایان معصوم (ع)، مشارکت در مجالس اعیاد و سرور و نیز محافل سوگ و اندوه آن بزرگواران است. هدف این پژوهش آن است که کاربست مراسم سوگ و سرور اهل بیت (ع) در تقویت ارزش های اخلاقی خانواده را اثبات نماید. این پژوهش با استفاده از تحقیقات کتابخانه ای و با ابزار گردآوری اطلاعات و فیش برداری از منابع معتبر دینی، روان شناسی، جامعه شناسی و نیز تجربه های مبتنی بر مشاهدات و با رویکرد توصیفی - تحلیلی به سامان رسید. یافته های پژوهش نشان داد که: مراسم سوگ و سرور اهل بیت (ع) دارای کارکردهای چندوجهی و متعددی است؛ ظرفیت اسوه گزینی، هنجارها و قواعد مشترک، تقویت نقش اخلاقی والدین، بازیابی هویت دینی اخلاق مدار، تأثیر سلامت روان و احساس تعلق به منزله اخوت دینی، شادی بخشی و آرامش گری به مؤمنان و نیز انسجام و همبستگی از جمله ظرفیت های مراسم سرور و سوگ اهل بیت علیهم السلام است که با تقویت ارزش های اخلاقی در خانواده ارتباط دارد.

دیگرگرایی اخلاقی از جمله نظریات غایت گرا در اخلاق هنجاری که به دنبال ایجاد بیشترین خیر برای دیگران و فارغ از خویشتن است. در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی، با هدف تبیین مفهومی و تحلیل اخلاقی نظریه دیگرگروی به بررسی مبنای روانشناختی، اشکالات و ادله عقلانی بر این نظریه پرداخته شده است. دیگرگرایی روان شناختی مهم ترین مبنای دیگرگرایی است که کوششی برای نقض تک انگیزشی بودن انسان و اثبات امیال دیگرگروانه در کنار امیال خودگروانه است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که دیگرگرایی تنها در صورتی انسجام دارد که پذیرای انگیزه های خوددوستانه و دیگرگرایانه در انسان باشد. فروکاست همه افعال به خودخواهی یا دیگرخواهی مطلق، ناکافی است. از نظر روان شناختی، شواهد تجربی مؤید وجود گرایش های اصیل نوع دوستانه اند. قلمرو این نظریه نباید صرفاً محدود به دیگران باشد و استقلال و خویشتنِ انسان را نادیده بگیرد. دیگرگرا باید توانایی در تشخیص خیر واقعی دیگران و جلوگیری از ایجاد وابستگی داشته باشد.

اختلالات روانی مفهومی نسبتاً جدید است، اما ادراک و رفتارهایی که این مفهوم را در بر می گیرد، به درازای عمر بشر قدمت دارد. پارانوئیا یکی از شایع ترین اختلالات روانی است که ادراک و رفتارهای ناشی از آن با ادراک و رفتارهای افراد مبتلا به رذیله اخلاقی سوء ظن همخوانی دارد. یکی از راه های درمان مبتلایان به پارانوئیا، درمان شناختی-رفتاری است. باور به ولایت تشریعی الهی و تقید به باید و نبایدهای دینی، از اساسی ترین روش های نیل به سعادت و سلامت است. از این رو، تبیین حدود فقهی ادراک و رفتارهای برخاسته از رذایل اخلاقی مانند سوء ظن، با تغییر در شناخت، می تواند افراد مبتلا را در کاهش و حذف ادراک و رفتارهای بیمارگونه یاری رساند و زمینه ساز سلامت روانی در دنیا و سعادت اخروی آنان گردد. بدین جهت، پژوهش حاضر که از نظر هدف، بنیادی است، با روش اجتهادی به بررسی ادله قرآنی و حدیثی در باب سوء ظن پرداخته و حدود فقهی ادراک و رفتار افراد سوء ظنی را مورد واکاوی قرار داده است. یافته های پژوهش بیانگر این است که سوء ظن دارای دو بعد ادراکی (شناختی) و رفتاری است. اگر سوء ظن منشأ بروز رفتارهای غیراخلاقی چون تهمت، غیبت، تجسس و ورود به حریم خصوصی افراد و... قرار گیرد، با همان عناوین حرام است. اما اگر تنها جنبه شناختی و ذهنی را شامل شود، هرچند نمی توان به طور صریح حرمت آن را اثبات کرد، اما حداقل چون زمینه ساز گناه حرام است، کراهت آن اثبات می شود.

تشدید چالش های زیست محیطی مانند آلودگی هوا و بحران کم آبی، سازمان ها را به ویژه در ایران به سوی نوآوری سبز سوق داده است. این مرور نظام مند بر اساس راهنمای PRISMA، با تحلیل ۶۰ مطالعه، روابط بین سرمایه اخلاقی، نوآوری سبز و فشار ذینفعان را بررسی نموده است. سرمایه اخلاقی به عنوان مجموعه ارزش های بنیادین مانند صداقت، شفافیت و امانت داری زمین («الأرض أمانه فی أعناقکم»، نهج البلاغه، نامه ۳۱) در سه سطح فردی، اجتماعی و محیطی عمل می کند. نوآوری سبز شامل محصول (مانند خودروهای برقی) و فرآیند (مانند بازیافت) است و فشار ذینفعان (نهادی، رقابتی، اجتماعی) به عنوان تعدیل گر، این رابطه را تقویت می نماید. تحلیل مضمون در NVivo نشان داد که ۸۲٪ مطالعات رابطه مثبت را تأیید کردند، اما فشار بیش ازحد ممکن است به رفتارهای نمایشی منجر شود («من أظهر خلاف ما یبطن فقد أفسد فی الأرض»، نهج البلاغه، حکمت ۱۰۳). در ایران، قوانین زیست محیطی و فشار اجتماعی، صنایع سنگین را به فناوری های پاک واداشته است (سازمان حفاظت محیط زیست، ۱۴۰۳).این پژوهش شکاف های مفهومی (تعریف سه بعدی)، روش شناختی (پیشنهاد مطالعات طولی) و زمینه ای (تمرکز بر ایران) را شناسایی نموده است و در مدل مفهومی پیشنهادی چارچوبی یکپارچه ارائه می دهد. پیشنهادها شامل توسعه ابزار بومی، آموزش اخلاقی و سیاست تشویقی است. نتایج در راستای توسعه پایدار و چالش های بومی مانند آلودگی تهران، پایداری را تقویت می کند.

تصویر ارائه شده توسط انسان شناسی روائی ظرفیت ارائه دنباله های تمدنی را در خود نشان می دهد. از جمله دنباله های تمدنی انسان شناسی روائی، نظام تعلیم و تربیت منبعث از این تصویر از حقیقت انسان است که به نظر می رسد با تمرکز بر استعدادهای انسان شناسی روائی خصوصا توجه بر انگاره «طینت» می تواند تحولی عظیم در علم تعلیم و تربیت ایجاد کند. مقاله حاضر سعی می کند با گردآوری داده ها به روش کتابخانه ای و با الهام از مبانی انسان شناختی روائی اولا به یک نظام منسجم از اندیشه های ناظر بر انسان دسترسی پیدا کرده و سپس با تحلیل این داده ها اهدافی را برای علم تعلیم و تربیت مشخص کند. مطابق پژوهش انجام شده مهم ترین اهداف نظام تربیتی ذیل نظریه طینت اتمام حجت برای انسان هاست. در مراتب بعدی می توان از اهدافی مانند پیشگیری از بروز فعلی طینت های سجینی و زمینه سازی برای بروز حداکثری طینت های علیین و در نهایت ساخت تمدن مطابق با طینت علیین نام برد. به نظر می رسد با پیگیری این اهداف در نظام تربیتیِ ناظر بر انگاره طینت تا رسیدن به روش ها و مدل ها می توان به دورنمایی از تعلیم و تربیت اسلامی دست یافت.

کارکنان سازمان‌ها بیش از یک سوم زمان خود را در جهت پایداری کسب و کار در محیط کار سپری می‌کنند؛ لذا رهبران اخلاقی سازمان باید با در نظر گرفتن تمهیدات لازم رفتارهای کارکنان را در راستای اهداف زیست‌محیطی هدایت کنند. هدف این پژوهش، تبیین مدل ساختاری پیش آیندهای رفتار سبز کارکنان در جهت پایداری کسب و کار با تأکید بر رهبری اخلاقی است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، ماهیت و روش، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش 105نفر از کارکنان بانک توسعه تعاون استان کرمانشاه بودند که با استفاده از جدول مورگان 83 نفر انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‏ها پرسشنامه‏ بود و روایی (محتوا، همگرا و واگرا) و پایایی (بارهای عاملی، ضریب آلفای کرونباخ و ضریب پایایی مرکب) آن نیز نشان از وضعیت قابل قبول داشت. نتایج فرضیات توسط اسمارت پلاس حاکی از آن بود که رهبری اخلاقی بر رفتارهای سبز کارکنان مؤثر است و این رابطه توسط متغیرهای اشتیاق هماهنگ محیطی و شیوه های مدیریت منابع انسانی سبز تقویت می‌گردد. همچنین نقش تعدیل‌گر خلاقیت سبز بر رابطهٔ رهبری اخلاقی بر مدیریت منابع انسانی سبز، و جوّ روانی سبز بر رابطه مدیریت منابع انسانی سبز و رفتار سبز کارکنان تأیید شد. بنابراین اگر بانک بخواهد رفتار سبز کارکنان خود را در جهت پایداری کسب و کارش تضمین کند، بایستی بتواند پیش آیندهای لازم را (رفتار سبز کارکنان، مدیریت منابع انسانی سبز، اشتیاق هماهنگ محیطی، جو روانی سبز، خلاقیت سبز) به‌خصوص رهبری اخلاقی را به نحو احسن در جهت حفظ محیط زیست به کار برد.

اخلاق در اسلام جایگاه رفیعی دارد و احادیث ، منبع غنی آموزه های اخلاقی هستند . این پژوهش با هدف تبیین و تحلیل کارکردهای نظری احادیث در ساختار نظری اخلاق اسلامی انجام شده است ؛ زیرا به رغم اهمیت روایات ، بررسی نقش آنها در نظریه پردازی اخلاقی نیازمند پژوهشی دقیق تر است . یافته های پژوهش نشان می دهد که «احادیث » دارای کارکردهای نظری چندگانه ای در اخلاق اسلامی هستند . این کارکردها شامل : تبیین و تعیین گزاره های اخلاقی ، تشریح و مفهوم سازی مفاهیم کلیدی اخلاقی ، تفسیر و روشنگری آیات اخلاقی قرآن کریم ، و تکمیل و پشتیبانی عقل در شناخت اخلاقی با تبیین محدودیت های آن و ارائه راهنمایی های وحیانی . همچنین ، احادیث به عنوان منبعی برای ارزیابی نظریه های اخلاقی ، مطرح می شوند . این پژوهش برای درک کارکردهای نظری احادیث ، بر نقش غیرقابل انکار این منبع در شکل گیری و غنای نظام اخلاق اسلامی تأکید می کند . شناخت دقیق این کارکردها ، زمینه بهره گیری مؤثرتر از این منبع ارزشمند در تحقیقات آتی و تدوین برنامه های آموزشی و ترویجی اخلاق اسلامی را فراهم می سازد و به فهم عمیق تر و کاربرد مؤثرتر آموزه های اخلاقی اهل بیت (ع) کمک می کند . این پژوهش با رویکردی توصیفی و تحلیلی به نگارش درآمده است .   

یکی از شیوه های مناسب آموزش و تربیت، الگوبرداری از چهره های موفق است. این پژوهش با هدف تدوین الگوی آموزش و تربیت نظامی-انتظامی مبتنی بر مکتب شهید سلیمانی انجام شد. جامعه آماریِ این پژوهش پژوهش کاربردی و کیفی را مقالات نمایه شده در پایگاه های علمی کشور تا پایان سال 1400 درباره مکتب سلیمانی، سخنان مکتوب فرماندهی کل قوا و فرماندهان نظامی در مورد ایشان و نوشته های منتشر شده خود این شهید در پایگاه رسمی شهید سلیمانی به تعداد 255 سند تشکیل دادند که به صورت تمام شمار تحلیل شدند. 453 گزاره استخراج شده، با تکنیک تحلیل مضمون بررسی و الگوی پژوهش آشکار شد. استناد به بنیان های نظری و تجربی پذیرفته شده و تبعیت از روش علمی، به انضمام روایت معقول، منطقی و باورپذیر از الگوی پژوهش، گواه روایی و پایایی پژوهش است. همچنین استفاده از روش توافق دو کدگذار، توافق 85 درصدی را نشان داد و روی الگوی نهایی پژوهش نیز با نظرات چهارده نفر خبره دانشگاهی در حوزه آموزش نظامی-انتظامی اجماع حاصل شد. در این الگو دو بعد فردی[مولفه های دینی-اعتقادی؛ روانشناختی-اخلاقی] و حرفه ای[مدیریت؛ رهبری] در سه سطح نگرش، دانش و رفتار شناسایی شد و می تواند به عنوان مبنای در گزینش و نیز آموزش و توسعه نظامیان و انتظامیان مورد استفاده قرار گیرد.

جلال الدین محمد بلخی، ملقب به مولانا، از نام آورترین شاعران و عارفان قرن هفتم هجری است که آموزه های اخلاقی و معنوی او جایگاهی برجسته در فرهنگ ایرانی و اسلامی دارد. آشنایی دانش آموزان با مفاهیم اخلاقی و انسانی موجود در آثار مولانا می تواند نقش مهمی در پرورش شخصیت و رشد فضایل اخلاقی آنان داشته باشد؛ از این رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان حضور و جایگاه آموزه های اخلاقی مولانا در کتب درسی فارسی دوره ابتدایی انجام شده است. روش پژوهش کیفی و از نوع تحلیل محتوا است. جامعه مورد مطالعه، شامل کتاب های فارسی پایه های اول تا ششم ابتدایی بوده و تمامی متون این کتاب ها به صورت کامل مورد تحلیل قرار گرفته اند. واحد تحلیل، کلیه پاراگراف ها و بخش هایی از متون بود که به گونه ای مستقیم یا غیرمستقیم به شخصیت مولانا و آموزه های اخلاقی او اشاره داشتند. یافته ها نشان داد که میزان توجه به آموزه های اخلاقی مولانا در کتب فارسی ابتدایی در سطح مطلوبی نیست؛ در این میان، کتاب فارسی پایه ششم بیشترین میزان توجه را داشته، درحالی که در پایه های اول تا سوم هیچ اشاره ای مشاهده نشده است. این نتایج بیانگر ضرورت بازنگری در محتوای کتاب های فارسی دوره ابتدایی به منظور ایجاد توازن میان آموزش مهارت های زبانی و تقویت مفاهیم اخلاقی برگرفته از آثار مولانا است.

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی اخلاق حرفه ای حسابداری مبتنی بر آراء خواجه نصیرالدین طوسی انجام شده است. اصول اخلاقی خواجه نصیرالدین طوسی که در آثار مختلف خود به ویژه در زمینه عدالت، صداقت، امانت داری و مسئولیت پذیری تأکید کرده، مبنای این پژوهش قرار گرفت و به تحلیل این اصول و ارتباط آن ها با حرفه حسابداری پرداخته شد. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام شد. بدین منظور نشریات منتشره در سه گروه فلسفه و کلام- علوم تربیتی و اخلاق از ابتدای انتشار تا پایان سال 1402 بررسی شد و در نهایت پس از بررسی 263 مقاله، از یافته های 9 مقاله مرتبط با دیدگاه های اخلاقی خواجه نصیرالدین طوسی جهت ارائه الگوی اخلاق حرفه ای حسابداری مبتنی بر دیدگاه وی استفاده شده است. تحلیل ها نشان داد که اصول اخلاقی خواجه نصیرالدین طوسی شامل چهار اصل کلیدی است. الگوی سه سطحی اخلاق حرفه ای حسابداری از نظریات وی عبارت است از: سطح مبانی فلسفی، سطح اصول اخلاقی و سطح احکام و راهبردها. نتایج اخلاقی این الگو شامل افزایش اعتماد عمومی، کاهش تخلفات مالی و بحران های مالی و توسعه مسئولیت اجتماعی در حسابداری است و پیاده سازی این الگو می تواند به بهبود رفتارهای اخلاقی حسابداران و ارتقاء و اعتماد در حرفه حسابداری منجر شود.

قرآن کریم در بردارنده معارف و مضامینی است که یکدیگر را پوشش می دهند. از طریق ارتباط آیات با یکدیگر می توان به کشف مراد گوینده نزدیک تر شد. از این رو در پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی ارتباط و پیوستگی مضامین آیه فطرت و آیه خلافت و آیه امانت پرداخته شده است. آن چه در این بررسی به دست آمد نشان می دهد که با توجه به سطوح پیوستگی معنایی آیات قرآن و با توجه به منطوق، مفهوم، سیاق و فرا سیاق می توان گفت که آیه 30 روم (آیه فطرت)، حلقه پیوست و معنایاب آیه 30 سوره بقره (آیه خلافت) و آیه 72 سوره احزاب (آیه امانت) است. از رهگذر تبیین محتوای آیه فطرت روشن شد که عرضه خلافت و پذیرش امانت هر دو از یک حقیقت نشأت می گیرند. عرضه خلافت در قوس صعود و پذیرش امانت در قوس نزول تکوین است و هر دو آنها متناسب با ساختار هویتی فطرت بنیان انسان هستند. همچنین روشن گردید که میان آیات سه گانه خلافت، امانت و فطرت، انسجام معنایی وجود دارد و این آیات مفاداً با هم تطابق دارند. و نیز ، با کشف محوریت فطرت در انسجام معنایی خلافت و امانت تربیت فطرت محور قرآنی استنتاج می شود که از ویژگی های تربیت فطرت محور قرآنی به فعال بون و موثر بودن متربی در فرآیند تربیت و درمانگر بودن مربی است. رسالت مربی در این رویکرد برداشتن موانع از سر راه متربی است. در واقع، مربی اصلی در این رویکرد تربیتی، «فطرت انسان» است.

پژوهش حاضر به بررسی امکان بهره گیری از قاعده عقلی قبح عقاب بلابیان در حوزه معرفت اخلاقی می پردازد. این قاعده که در علم اصول مبنای اصل برائت عقلی به شمار می رود، دلالت بر این دارد که در صورتِ نبودِ بیانِ روشن درباره حکمِ شرعیِ فعلی، هیچ گونه الزام یا استحقاق عقاب بر انسان مکلّف متوجه نخواهد بود. از آنجا که این قاعده اساساً عقلی است، می توان دامنه مفهومی آن را به قلمرو اخلاق نیز گسترش داد و آن را به مثابه معرفت عملی موجه در مواجهه با مسائل معرفت اخلاقی دانست. بر این اساس پژوهش حاضر سه هدف اصلی را دنبال می کند: 1. به کارگیری قاعده قبح عقاب بلابیان در مواجهه با شکاکیت معرفتی اخلاقی؛ 2. کاربست آن برای حل تردید اخلاقی در مقام عمل و 3. پاسخ به چالش تطبیق معرفت اخلاقی بر موضوعات مشتبه. فرایند پژوهش بدین شکل است که در بخش نخست، ماهیت قاعده قبح عقاب بلابیان و نقطه مقابل آن، یعنی قاعده دفع ضرر محتمل بررسی و سپس کارکرد این قاعده در حوزه معرفت اخلاقی تحلیل می شود. نتیجه پژوهش نشان می دهد که هرچند این قاعده در بافت شریعت اسلامی معنا و کارآمدی بیشتری دارد، می توان آن را در چارچوب اخلاق توحیدی و حتی سایر نظریه های اخلاقی به منزله ابزاری برای حل مسائل معرفت اخلاق یادشده به کار گرفت.

پیشرفت های شتابان در حوزه پزشکی ، چالش های اخلاقی نوپدید و پیچیده ای را پدید آورده که پاسخ گویی به آنها مستلزم خروج از چارچوب های سکولار و توجه به مبانی عمیق تر است . این پژوهش به روش تحلیلی۔استنباطی و با هدف تبیین نقش گفتمان توحیدی در جهت دهی به اخلاق پزشکی و ارائه پاسخ ساختاریافته به چالش های نوپدید در چارچوب رویکرد توحید محور انجام شد . در این راستا ، پس از شناسایی و تحلیل چالش های اخلاقی معاصر ، نسبت آنها با مبانی اسلامی ، با محوریت اصل توحید ، بررسی شد . یافته ها نشان می دهد که گفتمان توحیدی ، با توجیه و تقویت سه فضیلت بنیادین «ایمان ، تقوا، و عبودیت» در سطوح بینش ، گرایش و رفتار ، یک گفتمان اخلاقی نظام مند را در چهار ساحت «اخلاق بندگی ، اخلاق اجتماعی ، اخلاق فردی و اخلاق زیست محیطی » پایه ریزی می کند . این نظام نه تنها مولد و توجیه گر دیگر فضایل است ، بلکه با جهت دهی به سوی غایت نهایی (قُرب الهی) ، الگویی نوین برای مواجهه فعالانه با چالش های نوپدید اخلاقی در علوم پزشکی ارائه می دهد . نتیجه اینکه گفتمان توحیدی ، فراتر از یک پشتوانه اخلاقی ، نقش یک نقشه راه جامع و جهت دهنده را برای نیل به یک زیست کرامت محور در عرصه پزشکی ایفا می کند .

این مقاله به طور مقایسه ای دو رهیافت خوش بینانه و بدبینانه نسبت به توسعه هوش مصنوعی را با تمرکز بر معضل «شکاف مسئولیت» بررسی می کند. نخست مبانی هر یک از این دو دیدگاه تشریح می شود: در رهیافت خوش بینانه تلاش می شود بر مزایای چشمگیر هوش مصنوعی برای جامعه، فقدان نگرانی در میان متخصصان و عدم قطعیت های فلسفی تأکید شود؛ در مقابل، رهیافت بدبینانه با استناد به سوگیری های الگوریتمی، افول توانایی تصمیم گیری انسانی و پیامدهای پیش بینی ناپذیر اجتماعی اقتصادی، توسعه بدون محدودیت هوش مصنوعی را از نظر اخلاقی مردود می داند. پس از آن شکاف مسئولیت به عنوان معضلی بررسی می شود که امکان انتساب کامل پیامدهای منفی فنّاوری به فرد یا نهادی مشخص را از بین می برد و نمونه هایی از مواجهه با آن در نظام سلامت و سلاح های خودران ارائه می شود. در ادامه سه معیار محوری مبنای خیر اخلاقی، دامنه قابلیت های متافیزیکی و عملی هوش مصنوعی و آسیب پذیری انسان در رواج هوش مصنوعی به عنوان چارچوبی برای تحلیل معقولیت دو رهیافت مطرح می شوند، اما تحلیل انجام شده نشان می دهد هیچ یک از استدلال های ارائه شده ذیل رهیافت های خوش بینانه و بدبینانه به طور مطلق پاسخ قطعی به این معیارها نمی دهند؛ بنابراین استدلالی مستقل درباره میزان معقولیت رهیافت خوش بینانه و بدبینانه با تأکید بر معضل شکاف مسئولیت ارائه خواهد شد که براساس آن، رهیافت خوش بینانه نسبت به رهیافت بدبینانه معقول تر دانسته می شود. در پایان تأکید خواهد شد که این استدلال و معقول تر بودن رهیافت خوش بینانه نسبت به رهیافت بدبینانه به معنای بی احتیاطی در توسعه هوش مصنوعی و نادیده انگاشتن معضل شکاف مسئولیت نیست.

تریاژ در پزشکی به عنوان فرایند اولویت بندی بیماران در شرایط کمبود منابع تعریف می شود؛ فرایندی که معمولاً با رویکردی مبتنی بر بیشینه سازی پیامدها تفسیر می شود. این مقاله، با رویکرد تحلیلی فلسفی، این فرض متداول را مورد پرسش قرار می دهد و نشان می دهد که منطق هنجاری تریاژ الزاماً به فایده گرایی تقلیل پذیر نیست. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل مفهومی، واکاوی اصول اخلاق زیستی، و تفسیر هنجاری نمونه های استاندارد تصمیم گیری در شرایط بحرانی است. یافته ها نشان می دهد که ساختار درونی تریاژ با اصول قانون طبیعی هم خوانی بیشتری دارد؛ زیرا این نظام نه تنها به پیامدهای درمان (مانند احتمال بقا) توجه می کند، بلکه نیت بالینی پزشک، محدودیت های عمل، و ارزش ذاتی حیات را جزء مؤلفه های تصمیم گیری می داند. تحلیل موردیِ تصمیمات دشوار در تریاژ آشکار می سازد که بسیاری از این تصمیمات تنها با اتکا بر اصل اثر مضاعف قابل تبیین اند، اصلی که تمایز میان عمد و پیامد ناگزیر را برای ارزیابی اخلاقی ضروری می سازد. نتیجهٔ پژوهش آن است که تریاژ را می توان به نحوی منسجم در چارچوب قانون طبیعی تفسیر کرد؛ تفسیری که لزوم بازنگری در سیاست گذاری ها و آموزش اخلاق بالینی را برای ارتقای انسجام نظری و عملی تصمیم گیری در شرایط اضطراری برجسته می کند.

بخش مهمی از رفتارهای انسانی را ارزش های اخلاقی متکی به آموزه های دینی و یا سنت های برگرفته از اجتماع شکل می دهند. در صورتی که بپذیریم خانواده ابتدائی ترین نهادی است که بر ارزش های اخلاقی بنا شده و مطبوعات به عنوان ابزاری برای تداعی این ارزش ها در خانواده اند، این پرسش نیز قابل طرح است که براساس مطالب ارائه در نشریه خانه خوبان در بازه زمانی سال های 95 تا 1400، چه صورت بندی گفتمانی از اخلاق با نگاه به کارآمدی خانواده قابل استخراج است؟ رویکرد در این پژوهش کیفی بوده و از روش تحلیل گفتمان نورمن فرکلاف جهت بررسی 10 نمونه معرف استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد این نشریه، علی رغم استفاده از دیدگاه های روانشناختی اخلاق، ادبیات و شعر و تکیه بر آیات و روایات به طرح و تفسیر آن دسته از مفاهیم اخلاقی می پردازد که در زندگی روزمره همسران نقش تعیین کننده دارد. در چارچوب این تحلیل، هدف نشریه ایجاد نظم اخلاقی در خانواده و تقویت هر عنصر اخلاقی است که موجب توسعه چنین نظمی می شود. همچنین، این تحلیل براساس نظریه گفتمان اخلاقی رالف پاتر ارائه دهنده ترکیبی از یک نظام اخلاقی چهار جزئی شامل اصول، قواعد، آرمان ها و ارزش های همبسته و معقولی است که به شکل گیری دیدگاه کلی نسبت به آنچه در خانواده باید به لحاظ اخلاقی اتفاق بیوفتد، کمک کرده است.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل علل کاهش ارزش های اخلاقی، پیامدها و ارائه راهکارهای مقابله با آن از دیدگاه دانشجویان دانشگاه فرهنگیان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی، پارادایم انتقادی و روش تحلیل مضمون صورت گرفت. مشارکت کنندگان دانشجویان دانشگاه فرهنگیان استان کردستان در سال تحصیلی 1404-1403 بودند که به شیوه هدفمند انتخاب و روش جمع آوری داده ها مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که تا رسیدن به اشباع نظری مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها در چهار محور اصلی به دست آمد: ۱. مفاهیم اخلاقی کم رنگ شده مانند صداقت، مسئولیت پذیری و همدلی؛ ۲. عوامل مؤثر بر کاهش ارزش ها از جمله رسانه و فضای مجازی، فشار اقتصادی و الگوهای نامناسب؛ ۳. پیامدها شامل افزایش طلاق، رفتارهای ضداجتماعی و بی اعتمادی؛ ۴. راهکارهایی برای احیای ارزش های اخلاقی همچون آموزش در مدارس، تقویت نهاد خانواده و معرفی الگوهای مثبت. نتایج نشان داد کاهش ارزش های اخلاقی پدیده ای چندوجهی است که چالش های گسترده ای ایجاد می کند؛ با این حال، اجرای راهکارهای پیشنهادی می تواند تا حدی در احیای این ارزش ها مؤثر باشد. تلاش برای تقویت و نهادینه سازی ارزش های اخلاقی، ضرورتی اساسی برای سلامت روانی و بقای جامعه است.

پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–تطبیقی، به بررسی نسبت میان رشد اخلاقی و مسئولیت اخلاقی در سه سنت نظری برجسته پرداخته است: روان شناسی رشد (با تمرکز بر نظریات پیاژه و کولبرگ)، وظیفه گرایی اخلاقی (بر پایه فلسفه عملی کانت)، و اخلاق فطری اسلامی (با استناد به آرای علامه طباطبایی و آیت الله جوادی آملی). هدف اصلی پژوهش، طراحی الگویی کاربردی برای تربیت اخلاقی نوجوانان با تلفیق مبانی نظری این مکاتب است. یافته ها نشان می دهد که هر مکتب تقدم مفهومی متفاوتی را مبنا قرار داده است: روان شناسی رشد، مسئولیت اخلاقی را نتیجه رشد شناختی–اجتماعی می داند؛ کانت، مسئولیت را پیش شرط رشد اخلاقی معرفی می کند؛ و اسلام، مسئولیت را برخاسته از فطرت الهی و هدایت وحیانی می بیند. نوآوری پژوهش در سنتز این دیدگاه ها و ارائه مدلی سه سطحی است که شامل رشد شناختی–اجتماعی، خودآیینی عقلانی، و هدایت فطرت معنوی می شود. این مدل با تلفیق روش های بیرونی و درونی سازی اخلاق، زیرساختی نظری و عملی برای پرورش نسلی مسئول، اخلاق مدار و بصیر فراهم می سازد.