شهاب الدین عالمی

مساجد و مدارس در تاریخ ایران، از جمله مهمترین مراکز آموزشی بوده اند و عملکرد آموزشی این مراکز همچنان ادامه دارد. توجه به سیرتحولات معماری آنان در گذر زمان به منظور پی بردن به تاثیرات تربیتی و مولفه های موثر در ساختار این مراکز و بهره گیری از تجارب در ساخت مدارس جدید و برنامه های درسی یک فعالیت علمی بسیار مفید است. هدف این پژوهش بررسی تاثیر عناصر و مولفه های معماری مسجد- مدرسه ها و اثر ترکیبی آنها بر ابعاد تربیت است. روش این پژوهش، استفاده از مطالعه میدانی و مشاهده مولفه ها و عناصر معماری و مصاحبه با تعدادی از مدرسان و محصلین این مدارس با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی، بررسی نقشه ها و طرح های سه بعدی و تکنیک های تحلیلی توصیفی است، تا چگونگی تاثیر گذاری مستقیم و یا غیر مستقیم مولفه ها و عناصر معماری مسجد- مدرسه ها و تاثیر ترکیبی این مولفه ها بر ابعاد مختلف تعلیم و تربیت مشخص گردد. نتایج این مطالعه نشان داد که تاثیرات تربیتی خاص به لحاظ اعتقادی، معنوی و ارزشی، اجتماعی و تاریخی، هنری و زیبایی شناختی، اقتصادی و حرفه ای و علمی و فناوری درنگرش وباورها و رفتار افراد شاغل به تحصیل و تدریس در این مراکز دارند. و بدین لحاظ در معماری مدارس جدید باید به تاثیر این عناصر در نگرش، باورها ،اعتقادات، ارزش ها و رفتارهای شاغلان به تحصیل و یا تدریس در مراکز آموزشی توجه شود. بویژه آنکه مدارس جدید به دلیل تاثیر پذیری از معماری غربی و فاصله گرفتن ازمعماری بومی، جنبه های تربیتی و هویتی خود را در ابعاد مختلف از دست داده اند و فضای آموزشی غیر معنوی را برای محصلین بوجود آورده است. علت این تفاوت ها را باید هم در نوع معماری مدارس قدیم و جدید جستجو کرد.

در اهمیت روش تحقیق همین بس که برخی براین باورند که علم همان روش است.روشی که اگر صحیح و هماهنگ با هدف پژوهش گزینش گردد ، می تواند صحت و کارآمدی پژوهش را تضمین نماید.هر پژوهشگر پس از نیازسنجی و شناسایی مساله ، در اولین گام به نحوه انجام تحقیق خواهد اندیشید.از دیرباز تنها این تحقیق کمی بوده که اولین انتخاب تمامی محققین را به سرانجام میرسانده اما بشر به نقطه ای رسید که در تحقیقات پیچیده و خاص ، همچنین برخی مطالعات تطبیقی و تحقیق روی افراد ، نتوانست از تحقیقات کمی استفاده نماید.لذا تحقیقات کیفی متولد گشت.در این پژوهش برآنیم به معرفی گونه ای از پژوهش کیفی ، بطور اخص پژوهش میدانی بپردازیم.در ابتدا با تعریف و پیشینه پژوهش کیفی به بررسی نقاط ضعف و قوت آن پرداخته و سپس تاریخچه ای از تولد تحقیق میدانی بیان میداریم.سرانجام به معرفی پژوهش میدانی ، ویژگی ها ، نقاط ضعف و قوت و در نهایت فرآیند انجام یک پژوهش میدانی بیان خواهد گردید.