درخت حوزه‌های تخصصی

رشد سریع جمعیت شهری و افزایش مصرف انرژی، صنعت ساختمان را به یکی از اصلی ترین عوامل فشار بر محیط زیست و تغییرات اقلیمی تبدیل کرده است. در پاسخ به این چالش، مفهوم ساختمان سبز و نظام های ارزیابی مرتبط نظیر LEED و BREEAM در سطح جهانی مطرح شده اند. هرچند، در کشورهای خاورمیانه به دلیل شرایط اقلیمی گرم و خشک، محدودیت منابع و ساختارهای نهادی خاص، این نظام ها کارایی لازم را ندارند و با شکاف میان طراحی و عملکرد واقعی مواجه اند. هدف اصلی پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی نظام های ارزیابی ساختمان سبز در کشورهای منتخب خاورمیانه و ایران است. در این راستا، شناسایی ساختار و شاخص های کلیدی نظام های بین المللی، مقایسه تطبیقی از نظر انطباق با اقلیم و فرهنگ منطقه و شناسایی چالش های نهادی، فنی و اجرایی می باشد. روش پژوهش در نهایت کیفی تحلیلی و مبتنی بر مرور تطبیقی است؛ مروری نظام مند بر منابع علمی و گزارش ها در پایگاه هایی چون Scopus، Web of Science، ScienceDirect، SpringerLink و پایگاه های داخلی (SID، IranDoc) انجام شد (پوشش زمانی: ۲۰۰۵–۲۰۲۴). فرایند غربالگری دو مرحله ای اجرا و داده های استخراجی بر اساس سال نشر، نوع نظام، محورهای مورد بررسی و غیره در جداول فراوانی ارائه و تحلیل گردید. یافته ها نشان می دهد اگر نظام های بین المللی بدون در نظر گرفتن ویژگی های محلی به کار گرفته شوند، کارایی آن ها در تحقق پایداری کاهش می یابد.؛ ضعف نظارت، کمبود داده های عملکردی، نبود نهادهای گواهی دهنده مستقل و فقدان مشوق های اقتصادی از مهم ترین موانع شناسایی شده اند. در مقابل، تجربه هایی مانند LGBC در دبی و SAB در عربستان ظرفیت هایی برای بومی سازی فراهم ساخته اند. در نهایت، مدل پیشنهادی MENA–GBRS با سه لایه شاخص های پایه، عملکردی و نوآورانه و با بهره گیری از فناوری هایی مانند BIM، IoT و هوش مصنوعی معرفی شده که می تواند زمینه ساز ارتقای نظام های ارزیابی در منطقه باشد.

در این پژوهش، هدف اصلی ارزیابی جایگاه رقابتی پیست اسکی دیزین در مقایسه با پیست پالاندوکن ترکیه بود. روش تحقیق به صورت آمیخته و در دو فاز کیفی و کمّی طراحی شد. در فاز کیفی، از تکنیک دلفی فازی بهره گرفته شد و جامعه آماری شامل خبرگان دانشگاهی، مدیران وزارت میراث فرهنگی و گردشگری و فدراسیون اسکی بود. نمونه گیری در این مرحله به روش هدفمند از نوع سرآمد انجام شد و هجده نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. تحلیل داده های کیفی با استفاده از نرم افزار اکسل انجام شد. در فاز کمّی، روش تحقیق توصیفی پیمایشی و جامعه آماری شامل گردشگران ایرانی بازدیدکننده از پیست های دیزین و پالاندوکن بود. نمونه گیری به شیوه غیراحتمالی در دسترس انجام شد و با استفاده از نرم افزار G-Power حجم نمونه ۳۰۰ نفر تعیین شد. روایی ابزار پژوهش ازطریق محاسبه شاخص های CVR و CVI و با مشارکت ده خبره تأیید شد. همچنین، پایایی پرسش نامه با استفاده از آلفای کرونباخ و ضریب پایایی ترکیبی سنجیده شد. مقادیر به دست آمده در تمامی ابعاد بالاتر از ۰٫۷ بوده و حاکی از پایایی مناسب ابزار است. درنهایت، داده ها با بهره گیری از نرم افزار SPSS و تکنیک IPCA تحلیل شدند. نتایج ماتریس IPCA نشان داد که پیست اسکی دیزین در بسیاری از عوامل، عملکرد ضعیف تری به نسبت پیست اسکی پالاندوکن دارد و به اقدامات اصلاحی فوری برای بهبود توان رقابتی خود نیازمند است.

در این پژوهش، هدف اصلی ارزیابی جایگاه رقابتی پیست اسکی دیزین در مقایسه با پیست پالاندوکن ترکیه بود. روش تحقیق به صورت آمیخته و در دو فاز کیفی و کمّی طراحی شد. در فاز کیفی، از تکنیک دلفی فازی بهره گرفته شد و جامعه آماری شامل خبرگان دانشگاهی، مدیران وزارت میراث فرهنگی و گردشگری و فدراسیون اسکی بود. نمونه گیری در این مرحله به روش هدفمند از نوع سرآمد انجام شد و هجده نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. تحلیل داده های کیفی با استفاده از نرم افزار اکسل انجام شد. در فاز کمّی، روش تحقیق توصیفی پیمایشی و جامعه آماری شامل گردشگران ایرانی بازدیدکننده از پیست های دیزین و پالاندوکن بود. نمونه گیری به شیوه غیراحتمالی در دسترس انجام شد و با استفاده از نرم افزار G-Power حجم نمونه ۳۰۰ نفر تعیین شد. روایی ابزار پژوهش ازطریق محاسبه شاخص های CVR و CVI و با مشارکت ده خبره تأیید شد. همچنین، پایایی پرسش نامه با استفاده از آلفای کرونباخ و ضریب پایایی ترکیبی سنجیده شد. مقادیر به دست آمده در تمامی ابعاد بالاتر از ۰٫۷ بوده و حاکی از پایایی مناسب ابزار است. درنهایت، داده ها با بهره گیری از نرم افزار SPSS و تکنیک IPCA تحلیل شدند. نتایج ماتریس IPCA نشان داد که پیست اسکی دیزین در بسیاری از عوامل، عملکرد ضعیف تری به نسبت پیست اسکی پالاندوکن دارد و به اقدامات اصلاحی فوری برای بهبود توان رقابتی خود نیازمند است.

آسایش حرارتی در کیفیت زندگی و رضایت کاربران فضاهای شهری، به ویژه در مناطق تاریخی با اقلیم خاص، نقشی حیاتی ایفا می کند. محدوده تاریخی کاشان با ویژگی های منحصربه فرد خود، هم میزبان گردشگران است و هم محل زندگی ساکنان بومی؛ اما تفاوت در نحوه تعامل، مدت زمان حضور و الگوهای سازگاری این دو گروه، می تواند بر درک و تجربه آن ها از آسایش حرارتی محیط اثرگذار باشد. این مقاله با استفاده از روش های پیمایشی و میدانی، به مقایسه و ارزیابی احساس آسایش حرارتی ساکنان بومی و گردشگران غیربومی بافت تاریخی کاشان براساس شاخص های استاندارد جهانی می پردازد. این پژوهش به مدت چهارده روز، از ابتدای شهریور ۱۴۰۳ با مشارکت دو گروه ساکنان بومی و گردشگران غیربومی در بافت تاریخی انجام شد. در این دوره، پس از انجام مطالعات کتابخانه ای و حضور فیزیکی در بافت، ۳۸۴ نفر از ساکنان و گردشگران به پرسش نامه های مربوط به وضعیت حرارتی و محیطی پاسخ دادند. هم زمان، پارامترهای اقلیمی مانند دما، رطوبت و سرعت جریان هوا ثبت شدند. سپس نرخ لباس و متابولیسم افراد با استفاده از نرم افزار Deltalog10 محاسبه شد. پس از گردآوری و تجزیه وتحلیل داده ها با نرم افزار SPSS27 ، معادلات شاخص های آسایش حرارتی ( PMV-PET-SET-UTCI ) براساس نظرات پاسخ دهندگان با نرم افزار RayMan مشخص شد. یافته ها نشان داد براساس شاخص های PET ، UTCI و SET ، ساکنان بومی و گردشگران هر دو آسایش حرارتی را در دماهایی کمی بالاتر از حد استاندارد تجربه می کنند. همچنین براساس شاخص PMV ، ساکنان بومی در بازه 62/26 تا 79/30 درجه سانتی گراد احساس آسایش حرارتی داشتند؛ اما این شاخص برای گردشگران به دلیل نبود رابطه معنادار با دما، قابل استناد نبود. نتایج نشان داد که نیازهای آسایش حرارتی ساکنان بومی و گردشگران در فضاهای تاریخی کاشان متفاوت است. گردشگران عموماً دماهای خنک تری را ترجیح می دهند، درحالی که ساکنان بومی، به دلیل سازگاری با اقلیم منطقه، بازه دمایی وسیع تری را تحمل کرده و نقطه آسایش متفاوتی دارند. این امر بر لزوم طراحی انعطاف پذیر و چندمنظوره در بافت های تاریخی، با در نظر گرفتن نیازهای متفاوت این دو گروه، تأکید می کند.

پدیدهٔ بیکاری پیامدهای روانی فراوانی را در سلامت روان افراد بیکار، از نظر کاهش عزت نفس، کیفیت زندگی و کاهش انگیزهٔ یافتن شغل به دنبال دارد. مهم ترین رویداد در زندگی افراد بیکار، یافتن شغل است. گردشگری از طریق تغییر محیط، تحولاتی در تجربیات و رفتار افراد فاقد شغل به وجود می آورد. این تحولات، که حاصل بازخوردهای محیطی متفاوتی هستند که دریافت می کنند، بر بهداشت روانی و رفتار آن ها در یافتن شغل تأثیر مثبتی می گذارند. بر این مبنا، پژوهش حاضر تأثیرات اجتماعی و روان شناختی گردشگری بر رفتار جست وجوی شغل و سلامت روان افراد بیکار را ارزیابی کرده است. این پژوهش بین رشته ای، در دو حوزهٔ جغرافیای انسانی و روان شناسی، به لحاظ هدف کاربردی، ماهیت استقرایی و روش توصیفی تحلیلی است. روش گردآوری داده ها و اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی و جامعهٔ نمونه افراد بیکار در یازده روستای هدف گردشگری شهرستان پاوه بوده اند. داده ها ازطریق پرسش نامه با روش نمونه گیری هدفمند غیراحتمالی (گلوله برفی) گردآوری شدند. در پرسش نامه، سلامت روان و رفتار جست وجوی شغل بیکاران به واسطهٔ خودکارآمدی بررسی شد. به دلیل نرمال نبودن داده ها، از روش مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد کمترین مربعات جزئی برای تجزیه وتحلیل داده ها استفاده شد. بر اساس یافته های پژوهش، با افزایش فعالیت های اجتماعی و روان شناختی گردشگری، رفتار جست وجوی شغل در افراد بیکار افزایش یافته، ولی سلامت روان آنان تغییری نداشته است.

صنعت گردشگری به منزله یکی از ارکان اصلی رشد اقتصادی، اشتغال زایی و توسعهٔ پایدار، تحت تأثیر عوامل کلان اقتصادی ازجمله توسعهٔ مالی، تجارت بین المللی و سرمایه گذاری قرار دارد. پژوهش حاضر با تمرکز بر کشورهای عضو بریکس و در پرتو عضویت جدید ایران در این بلوک اقتصادی، به بررسی تأثیرات این سه متغیر اصلی در رشد گردشگری بین المللی طی دورهٔ زمانی ۱۹۹۷ تا ۲۰۲۰ می پردازد. این مطالعه با هدف شناسایی و تحلیل دقیق تر سازوکارهای تأثیرگذاری بریکس در پویایی های گردشگری، به ویژه در مقایسه با کشورهای توسعه یافته، و ارائهٔ راهکارهای عملیاتی برای ایران انجام شده است. در این تحقیق، از روش داده های تابلویی استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که تجارت بین المللی، توسعهٔ مالی و سرمایه گذاری مستقیم خارجی اثر مثبت و معناداری بر رشد گردشگری دارند. نتایج نشان می دهد که همکاری های درون بریکس، ازجمله تسهیل تجارت، توسعهٔ مالی، سرمایه گذاری و نقش نهادهای مالی مانند بانک توسعهٔ جدید، به طور خاص به تقویت صنعت گردشگری در کشورهای عضو کمک می کند. این مطالعه همچنین با بررسی تجربیات موفق کشورهای بریکس در جذب سرمایه گذاری خارجی و توسعهٔ گردشگری، موانع موجود برای ایران را شناسایی و پیشنهادهای سیاستی مشخصی برای بهره برداری حداکثری از فرصت های عضویت در بریکس ارائه می دهد تا ایران بتواند سهم عادلانه ای از بازار روبه رشد گردشگری جهانی کسب کند. همکاری اعضا ازطریق افزایش سرمایه گذاری های مشترک در بهبود زیرساخت ها، انتقال فناوری و افزایش ظرفیت رقابت پذیری توصیه می شود. همچنین پیشنهاد می شود ایران با تمرکز بر اصلاحات نهادی، تسهیل قوانین سرمایه گذاری، ارتقای نظام مالی و استفادهٔ هدفمند از ظرفیت های همکاری بریکس، زمینهٔ توسعهٔ پایدار گردشگری را فراهم آورد.

توسعهٔ زیرساخت های اینترنتی زمینه ساز شکل گیری وب سایت ها و رسانه های اجتماعی متعددی شده که محبوبیت چشمگیری نزد گردشگران دارند. بسترهای دیجیتال به گردشگران امکان اشتراک گذاری تجربیات و نظرات خود دربارهٔ سفرهایشان را می دهند. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر روش پژوهش، توصیفی پیمایشی با رویکرد کمی است. مطالعهٔ حاضر به دنبال بررسی فرضیهٔ اصلی، اثر بازاریابی دیجیتال بر نیت های رفتاری گردشگران بوم گردی با در نظر گرفتن نقش میانجی تصویر ذهنی از مقصد، در شهر اصفهان انجام شده است. جامعهٔ آماری، گردشگران طبیعت گرد شهر اصفهان و حجم نمونه با استفاده از رابطهٔ کوکران 384 نفر در نظر گرفته شد. نمونه گیری به صورت غیر احتمالی و در دسترس از میان گردشگران بوم گردی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه است که روایی و پایایی آن ازطریق آزمون آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، و شاخص های روایی همگرا و واگرا تأیید شد. داده ها در سطح توصیفی با نرم افزار SPSS و در سطح استنباطی با بهره گیری از تکنیک معادلات ساختاری در نرم افزار SMART PLS 4 تحلیل شد. یافته ها حاکی است که بازاریابی دیجیتال ازطریق وب سایت، تأثیر معناداری بر نیات رفتاری گردشگران بوم گردی و تصویر ذهنی از مقصد نداشته است. در مقابل، بازاریابی ازطریق ایجاد صفحات رسمی در رسانه های اجتماعی، تأثیر ی مثبت و معنادار بر نیت های رفتاری گردشگران و تصویر مقصد داشته است. همچنین، تبلیغات دهان به دهان الکترونیکی در فضای دیجیتال نیز اثرگذاری مثبت بر هر دو متغیر مذکور داشته است. از سوی دیگر، تصویر ذهنی از مقصد نقش تعیین کننده ای در شکل گیری نیت های رفتاری گردشگران بوم گردی ایفا می کند. بر اساس یافته ها، می توان نتیجه گرفت که ترویج مقاصد بوم گردی ازطریق رسانه های اجتماعی نگرش مثبت گردشگران به این نوع گردشگری را تقویت می کند و بر رفتار آن ها در راستای انتخاب این مقاصد تأثیر گذار است.

زمینه و هدف: در سال های اخیر، با رشد فزاینده جمعیت شهری و فشارهای ناشی از مسائل زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی، نظریه «شهر هوشمند پایدار» به یکی از مفاهیم کلیدی در مطالعات شهری بدل شده است. هدف این پژوهش، انجام یک مرور نظام مند تطبیقی بر مطالعات انجام شده در حوزه شهر هوشمند پایدار در سطح ایران و جهان است تا الگوهای نظری، وجوه اشتراک و افتراق، و همچنین شکاف های پژوهشی موجود در این حوزه شناسایی و تحلیل گردد. روش شناسی: این مطالعه با بهره گیری از روش مرور نظام مند و با رویکردی تطبیقی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل 31 مقاله علمی منتشرشده در پایگاه های معتبر داخلی و بین المللی در بازه زمانی 2024-2017 بوده که با استفاده از روش های استاندارد گزینش و مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفتند. نتایج و یافته ها: یافته ها حاکی از آن است که در سطح جهانی، پارادایم شهر هوشمند پایدار به عنوان مفهومی چندبعدی و پویا درک می شود که در آن فناوری در خدمت تحقق اهداف کلان تری همچون پایداری زیست محیطی، عدالت اجتماعی، حکمرانی مشارکتی، تاب آوری و ارتقای کیفیت زندگی قرار دارد. در مقابل، در مطالعات داخلی ایران، تأکید غالب بر جنبه های فنی و زیرساختی هوشمندسازی بوده و ابعاد نظری، اجتماعی و شهروندمحور این مفهوم کمتر مورد توجه واقع شده است. این شکاف، لزوم بازنگری در رویکردهای پژوهشی و سیاست گذاری در بستر ملی را برای حرکت به سمت تحقق همه جانبه شهر هوشمند پایدار نشان می دهد.

اهمیت «سیما و منظر شهری» نقش مهمی در زیباسازی و هویت بخشی محیط شهری دارد. شهرهای امروزی، به دلیل عدم ساماندهی سیمای شهری در قالب سیاست های مدیریتی و منفعت اقتصادی از یافتن هویت بصری بی بهره هستند. بی توجهی مدیریت بصری موجب کاهش کیفیت سیما و منظر منطقه شهر تهران شده است. هدف مقاله، تحلیل کیفیت سیما و منظر منطقه 7 شهرداری تهران با رویکرد مدیریت بصری است. پژوهش کاربردی است و ماهیت تحلیلی دارد. روش استفاده شده ترکیبی (کیفی کمی) است. اطلاعات مورد نیاز، به روش کتابخانه ای گرد آوری شده است. جامعه آماری را کارشناسان منطقه 7 شهرداری تهران تشکیل می دهند. روش نمونه گیری احتمالی و از نوع طبقه ای است. ا بزار گردآوری داده ها پرسشنامه از نوع بسته است. برای تحلیل داده ها از مدل دیمتل استفاده شده است. نتایج داده ها نشان می دهد «معیار ارتقای پیوستگی و تداوم بین نشانه ها و فضاهای اصلی شهر» با کسب نمره 1/58 و معیار «توجه به یکپارچگی و هماهنگی ساختاری و سازمانی» با کسب نمره 1/01 بیشترین اثرگذاری را داشته و «معیار افزایش حضورپذیری و ارتقای کیفیت فضا در مکان های دریافت منظر» و «سیستم های مدیریت شهری مجهز به مجموعه ای از نیروهای فنی و تخصصی» با کسب نمره 1/5- بیشترین تأثیرپذیری را داشته است. می توان نتیجه گرفت که توجه کمتر به مدیریت بصری در سیما و منظر منطقه 7 تهران موجب ارتباط ضعیف میان عناصر طبیعی و انسان ساخت در منطقه شده است و هماهنگی میان سطوح مختلف تصمیم گیری وجود ندارد. پیشنهاد می شود دیدگاه همه جانبه نگر به ویژگی های کالبدی بصری و اجتماعی ادراکی و مدیریت یکپارچه بصری تحقق یابد.

هدف این پژوهش پیش نگری تغییرات بارش در پهنه های ارتفاعی مختلف ایران تحت شرایط تغییر اقلیم جهانی است. برای این منظور داده های روزانه بارش ۱۴ ایستگاه سینوپتیک منتخب در پهنه های ارتفاعی کشور در دوره ۲۰۱۴-۱۹۸۵ و برونداد تصحیح شده مدل های فاز ششم پروژه CMIP6، تحت سه سناریوی انتشار کم (SSP1-2.6)، میانه (SSP2-4.5) و خیلی زیاد (SSP5-8.5) گازهای گلخانه ای استفاده شد. نتایج نشان داد، تغییرات بارش در ایران ناهمگون و متأثر از ارتفاع و موقعیت جغرافیایی است. در مقیاس سالانه، از شش ناحیه ارتفاعی، تنها دو ناحیه پست شمالی (سواحل دریای خزر) و پست جنوبی (سواحل خلیج فارس و دریای عمان) تغییرات معنادار بارش را تجربه می کنند که به ترتیب کاهش و افزایش بارش آنها معنادار برآورد شد. چهار ناحیه دیگر ، کوهپایه داخلی، کوهپایه بیرونی و مرکزی تغییرات بارش معناداری ندارند، در مقیاس فصلی، افزایش بارش بهار تحت سناریوی انتشار کم در بیشتر دوره های آینده نزدیک و دور قابل انتظار است. کاهش بارش تابستان برای نواحی پست شمالی و افزایش بارش تابستان و پاییز برای نواحی پست جنوبی و کوهپایه بیرونی پیش نگری شد. افزون بر این، جهت تغییرات بارش فصل پاییز در بسیاری از نواحی ارتفاعی ایران مثبت است، اگر چه در برخی سناریوها معنادار تشخیص داده نشد.

با توجه به رشد سریع فناوری و افزایش استفاده از اینترنت، وب سایت های گردشگری نقش مهمی در شکل دهی به تجربیات مشتریان و جذب گردشگران ایفا می کنند. در این راستا، شناسایی قابلیت های مؤثر وب سایت ها در جلب اعتماد و رضایت گردشگران به بهینه سازی راهبردهای بازاریابی و خدمات این وب سایت ها کمک می کند؛ بنابراین هدف پژوهش حاضر، شناسایی تأثیر قابلیت های وب سایت های گردشگری در وفاداری گردشگران با تأکید بر نقش میانجی اعتماد و رضایت در استان یزد است. این تحقیق به لحاظ هدف، کاربردی است و از حیث ماهیت و روش، جزو تحقیقات توصیفی پیمایشی است. برای گردآوری داده های تحقیق، از یک پرسش نامه محقق ساخته براساس طیف لیکرت برای سنجش نظرات خریداران اینترنتی محصولات گردشگری استفاده شد. پایایی پرسش نامه نیز براساس آلفای کرونباخ تأیید شد. جامعه آماری تحقیق شامل گردشگران استان یزد است که دست کم یک بار خرید اینترنتی محصولات گردشگری، همانند رزرو اینترنتی بلیت قطار، هواپیما، هتل و .. را داشته اند که 140 نفر از آنان به صورت غیرتصادفی در دسترس تجزیه وتحلیل شدند. نتایج حاکی از آن است که تمامی روابط مدل به جز تأثیر منفی قابلیت مسیریابی در اعتماد تأیید شد. امنیت، هزینه انتقال، رضایت و اعتماد به عنوان عوامل کلیدی مؤثر در وفاداری شناسایی شدند.

پژوهش حاضر به بررسی نقش و جایگاه بنیان های ژئوپلیتیکی در شکل دهی به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوره زمانی ۱۳۷۹ تا ۱۴۰4 می پردازد و تلاش دارد تا با نگاهی تحلیلی، چالش های ناشی از تداوم استفاده از مؤلفه های ثابت ژئوپلیتیکی را در بستری از تحولات نوین منطقه ای و جهانی واکاوی کند. مؤلفه هایی نظیر موقعیت جغرافیایی استراتژیک ایران در چهارراه آسیای جنوب غربی، منابع عظیم انرژی (نفت و گاز)، توانمندی های دفاعی و بازدارندگی نظامی، و نفوذ منطقه ای از طریق حمایت از محور مقاومت، در طی دو دهه گذشته، ابزارهای اصلی قدرت ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی بوده اند که در راهبردهای سیاست خارجی به طور مکرر و تقریباً بدون نوآوری مورداستفاده قرار گرفته اند. اگرچه این مؤلفه ها در مقاطع مختلف موجب تقویت نقش ایران در موازنه های منطقه ای شده اند، اما تکیه مفرط و انحصاری بر آن ها در کنار غفلت از مؤلفه های مکمل همچون ژئواکونومی، دیپلماسی چندجانبه، و ظرفیت های نرم افزاری قدرت، منجر به شکل گیری نوعی وابستگی ژئوپلیتیکی ساختاری شده است. این وابستگی، توان کشور را برای انطباق با نظم نوظهور بین المللی کاهش داده و کشور را در برابر تحولات پویای منطقه ای از جمله بحران اوکراین، جابه جایی مسیرهای انرژی جهانی، تغییرات در بازارهای بین المللی، و تحولات ژئواستراتژیک در قفقاز جنوبی به ویژه پروژه دالان زنگه زور آسیب پذیر ساخته است. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد کیفی و روش توصیفی - تحلیلی، بر پایه تحلیل محتوای منابع مکتوب، داده های رسمی و مطالعات سیاستی، تلاش دارد ضمن شناسایی نقاط ضعف و محدودیت های کنونی، بر ضرورت بازتعریف بنیان های قدرت ژئوپلیتیکی ایران تأکید کند.

بازارچه های مرزی به عنوان پل ارتباطی بین دو کشور، فرصت های اقتصادی متنوعی را برای ساکنان محلی و منطقه ای فراهم کرده و نقش مهمی در توسعه اقتصادی و معیشت پایدار خانوارهای روستایی ایفا می کنند. مبادله های تجاری یکی از شاخص های اصلی در برقراری ارتباط بین کشورها و امرار معاش مرزنشینان است که از این طریق می توان از فرصت ها و نقاط قوت استفاده کرد و در راه نیل به استمرار و پایداری دوستی و تفاهم، امنیت و رونق اقتصادی، ایجاد فرصت های اشتغال، تثبیت جمعیت و در نهایت توسعه منطقه ای تلاش نمود. نوع تحقیق از نظر هدف کاربردی و روش تحقیق توصیفی - تحلیلی می باشد. پایایی ابزار تحقیق نیز با استفاده از ضریب آلفای کرون باخ برای مؤلفه های مورد بررسی تحقیق برابر با 72/0 به دست آمده است. روایی تحقیق یا اعتبار پرسش نامه نیز با اعتبار صوری (با استفاده از نظرات متخصصان و کارشناسان) حاصل شده است. جامعه آماری تحقیق حاضر سرپرستان خانوار 6 روستای پیرامون بازارچه مرزی اینچه برون در بخش داشلی برون است که برابر با 5804 نفر جمعیت دارند. جهت انتخاب نمونه های تحقیق از روش نمونه گیری تصادفی ساده استفاده شد و به منظور تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران بهره گرفته شد و تعداد 360  نفر به عنوان جامعه نمونه انتخاب شدند. داده های مستخرج از پرسش نامه با بهره گیری از نرم افزار «spss» و با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی از قبیل؛ تحلیل همبستگی خی دو و گاما، مقایسه میانگین فریدمن و رگرسیون خطی چندگانه با روش همزمان مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفت. نتایج همبستگی خی دو تا سطح اطمینان 99 درصد رابطه معناداری را بین ایجاد بازارچه مرزی و بهبود شاخص های اقتصادی نشان می دهند. همچنین نتایج آزمون فریدمن حاکی از آن است که شاخص های مورد بررسی تا سطح اطمینان 99 درصد تفاوت معناداری را نشان می دهند. نتایج ماتریس همبستگی گاما نیز نشان دهنده رابطه معنادار بین استقرار بازارچه مرزی با بهبود شاخص های توسعه اقتصادی و معیشت پایدار روستاییان می باشد. همچنین ضریب تعیین در معادله رگرسیونی نشان می دهد که شاخص های بررسی شده حدود 71 درصد، توسعه یافتگی ناحیه مورد مطالعه را پیش بینی کرده است و حدود 29 درصد وابسته به متغیرهایی است که در این پژوهش مورد شناسایی قرارنگرفتند. براین اساس، بازارچه مرزی اینچه برون نقش حائزاهمیتی در بهبود معیشت پایدار و ارتقای شاخص های کیفیت زندگی در روستاهای ناحیه مورد مطالعه داشته است.

این پژوهش با اتخاذ روش شناسی ترکیبی (کیفی کمی) به واکاوی روابط ساختاری میان نهادهای حکمرانی و کنش های اجتماعی پرداخته است. در مرحله کیفی، تحلیل تماتیک مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۳۵ خبره (شامل شهروندان و مدیران) به استخراج ۱۰ مضمون محوری شامل: مشارکت شهروندی، شفافیت حکمروایی، عدالت فضایی، توسعه زیرساختی، آموزش شهروندی، اعتمادسازی نهادی، فناوری های شهری، شایسته سالاری، حکمروایی محلی و انسجام فرهنگی انجامید. در مرحله کمی، داده های پرسشنامه ای از ۳۸۴ شهروند با آزمون های آماری (فریدمن، رگرسیون، همبستگی پیرسون، آنوا و تی تک نمونه ای) تحلیل شد. یافته ها نشان دهنده تقابل پارادایمی میان حکمرانی متمرکز و الگوی مشارکتی چندذی نفعی است، که در آن شفافیت، عدالت فضایی و هویت مذهبی به عنوان محورهای دیالکتیکی برجسته شدند. آزمون فریدمن شکاف میان وضعیت موجود (مشارکت: 6/64؛ رضایتمندی: 7/05) و مطلوب (عدالت: 20/31؛ ارتباط شهروندی: 20/07) را آشکار ساخت. تحلیل رگرسیون نیز اثر معنادار بهینه سازی فرایندهای مشارکتی، مدیریت تعارض ها و هم افزایی فناورانه را تأیید کرد. همبستگی قوی میان شفافیت، سرمایه اجتماعی و فرایندهای مشارکتی نقش واسطه ای این عوامل را نشان داد. این پژوهش چارچوب مفهومی حکمروایی شهری ارتباط گرا را پیشنهاد می دهد که بر شفافیت رادیکال، عدالت فضایی چندمقیاسی و کنشگری هویتمند استوار است. این الگو، با تلفیق نظریه کنش ارتباطی هابرماس و انگاره های عدالت فضایی، راهبردهایی نظیر تقویت شوراهای محلی، پلتفرم های دیجیتال شفاف و آموزش توانمندساز را ارائه می دهد. نتایج نه تنها به ادبیات حکمروایی در شهرهای مذهبی غنا می بخشد، بلکه الگویی عملی برای مشارکت پایدار فراهم می کند.

زمینه و هدف: تغییرات کاربری اراضی یکی از چالش های مهم زیست محیطی محسوب می شود که تاثیرات گسترده ای بر منابع طبیعی، اکوسیستم ها و فرآیند های هیدرولوژیکی دارد. هدف این پژوهش مقایسه کارایی دو الگوریتم جنگل تصادفی و ماشین بردارپشتیبان در استخراج نقشه های کاربری اراضی و تحلیل روند تغییرات آن در دو مقطع زمانی 2015تا 2024 در حوضه آبخیز سامیان واقع در استان اردبیل با مساحت تقریبی 4236 کیلومتر مربع است. روش بررسی: به منظور تهیه نقشه کاربری ارضی از تصاویر ماهواره ای لندست 8 و9 و سنتینل2در محیط برنامه نویسی گوگل ارث انجین بهره گیری شد. الگوریتم های طبقه بندی یادگیری ماشین شامل جنگل تصادفی و ماشین بردار پشتیبان برای تولید نقشه های کاربری اراضی با هشت کلاس ( آب، مسکونی، کشاورزی آبی، کشاورزی دیم، برف، جنگل، مرتع متراکم و مراتع کم تراکم) مورد استفاده قرار گرفتند. و دقت آن با استفاده از ماتریس درهمریختگی و شاخص های آن ارزیابی شد . در فرایند نمونه برداری و آموزش مدل ها، از محصولات جهانی(Dynamic World و GHSL) بهره گرفته شد. نتایج و یافته ها: نتایج حاصل از مقایسه خروجی دو الگوریتم نشان داده که الگوریتم RF بادقت کلی و کاپای بیش از ۰٫۹۹ درصد عملکرد دقیق تری نسبت به SVM دارد. در بازه زمانی مورد بررسی، تغییرات قابل توجهی در کلاس های کاربری رخ داده است از جمله افزایش چشمگیر اراضی کشاورزی آبی و مناطق مسکونی و کاهش مساحت زمین های دیم، پوشش برفی و منابع آب سطحی از مهم ترین یافته ها بودند. در مجموع الگوریتم RF به دلیل دقت بالا و پایداری عملکرد گزینه مناسب تری برای پایش تغییرات کاربری اراضی در محیط کلان داده همچون گوگل ارث انجین محسوب می شود.

زمینه و هدف: گسترش مهاجرت های روستایی به حاشیه شهرها ،پدیده ای تأثیرگذار بر ساختار اجتماعی و فضایی شهرهاست. هدف این پژوهش بررسی رابطه میان شبکه های اجتماعی و مهاجرت روستایی و همچنین پیامد آن، یعنی شکل گیری سکونتگاه های حاشیه ای اطراف شهر اهواز است. روش شناسی: در این مطالعه، دو محله کوی گلدشت و گلبهار به عنوان محل های اصلی سکونت مهاجران روستایی انتخاب شده اند. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته و از میان ۳۰۰ سرپرست خانوار جمع آوری شده است. برای تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و آزمون های تی تک نمونه ای، رتبه بندی فریدمن استفاده شده است. نتایج و یافته ها: نتایج نشان می دهد روابط خویشاوندی با میانگین 02/3 (بالاتر از حد نظری) مهم ترین عامل شبکه ای در تصمیم گیری مهاجرت و انتخاب مقصد بوده است. همچنین عوامل اقتصادی با میانگین رتبه 24/2 اصلی ترین دلیل مهاجرت از روستا شناخته شده اند. در مقابل، میزان رضایت کلی ساکنان از زندگی در این محلات با میانگین 99/2 کمتر از حد متوسط بوده و نشان دهنده شرایط نامطلوب زندگی در این مناطق است. نتایج این پژوهش بیانگر نقش پررنگ روابط اجتماعی و عوامل اقتصادی در شکل گیری موج های مهاجرت روستایی است. همچنین پایین بودن رضایت ساکنان نشان می دهد که سکونتگاه های حاشیه ای همچنان با چالش های جدی در کیفیت زندگی روبه رو هستند.

زمینه و هدف: در سال های اخیر تهیه نقشه های پوشش اراضی از طریق طبقه بندی رقومی داده های سنجش از دور به عنوان جایگزینی مناسب برای تهیه این نوع نقشه ها مورد توجه قرار گرفته است، سنجش از دور یکی از فناوری های نوین و کارآمد در استخراج پوشش اراضی، به روزرسانی نقشه ها و کشف تغییرات پوشش اراضی می باشد. در این راستا، هدف از انجام این پژوهش، مقایسه دو روش طبقه بندی پیکسل پایه و شیءگرا در تهیه نقشه پوشش اراضی با استفاده از تصویر OLI در منطقه دویرج با استفاده از نرم افزار Idrisi Terrset می باشد. روش شناسی: پس از تهیه تصویر مربوطه و اعمال تصحیح هندسی و رادیومتریک بر روی تصویر با استفاده از دو روش مذکور، نقشه پوشش اراضی استخراج گردید. برای ارزیابی دقت طبقه بندی از شاخص های صحت کل، ضریب کاپا، دقت تولید کننده و دقت استفاده کننده استفاده شده است. نتایج بدست آمده نشان داد که روش طبقه بندی شیءگرا تصویری با وضوح بهتر نسبت به روش طبقه بندی پیکسل پایه ارائه می دهد. نتایج و یافته ها: نتایج برآورد دقت هم نشان می دهد که روش شیءگرا در هر دو شاخص صحت کل و ضریب کاپا با مقادیر به ترتیب 94 درصد و 93/0 درصد نسبت به روش پیکسل پایه با صحت کل و ضریب کاپا با مقادیر به ترتیب 88 درصد و 87/0 درصد، دقیق تر می باشد. با توجه به نتایج به دست آمده از این پژوهش پیشنهاد می شود که روش طبقه بندی شیءگرا در تهیه نقشه های پوشش اراضی عرصه های طبیعی مورد استفاده قرار گیرد.

زمینه و هدف: با توجه به روند روزافزون شهرنشینی جهانی، مطالعه و پایش فزایندگی مستحدثات انسانی اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا رشد مستحدثات اغلب منجر به دگرگونی های گسترده در پوشش سطحی زمین می شود. بر همین اساس، هدف پژوهش حاضر تحلیل و بررسی روند گسترش مستحدثات در بخشی از شهرستان نور در استان مازندران می باشد. روش شناسی: در پژوهش حاضر با استفاده از تصاویر ماهواره لندست 5 و 8 و بهره گیری از مدل ماشین بردار پشتیبان (SVM) به استخراج نقشه کاربری اراضی منطقه در بازه زمانی 2025-2005 اقدام شده است. همچنین، از ابزار مدل ساز تغییرات زمین (LCM) جهت ارزیابی الگوهای زمانی-فضایی تغییر در این مدت بهره گرفته شده است. نتایج و یافته ها: یافته های پژوهش حاضر بیانگر این بوده است که مساحت مستحدثات در سطح منطقه از 07/33 کیلومتر مربع در سال 2005 به 7/92 کیلومتر مربع در سال 2015 و 15/97 کیلومتر مربع در سال 2025 افزایش یافته است. بر این اساس، گستره مستحدثات در مجاورت شهرهای منطقه به دلیل رشد ساخت وسازها رشد بیشتری را نشان داده است. ارزیابی ها بیانگر تأثیر غیرقابل اجتناب گسترش مستحدثات بر کاهش سطح سایر کاربری ها در سطح منطقه می باشد و تا سال 2025 مساحتی در حدود 8/99 کیلومتر مربع از منطقه به طور مستقیم تحت تأثیر گسترش مستحدثات قرار گرفته است که در این میان، مراتع و اراضی زراعی بیشترین تأثیرپذیری را در این زمینه داشته اند. نتایج پژوهش حاضر روند فزاینده گسترش مستحدثات را به موازات رشد جمعیت منطقه آشکار ساخته و اهمیت اتخاذ طرح ها و برنامه های آمایشی را جهت مدیریت بهینه کاربری زمین در راستای توسعه پایدار سرزمینی را برجسته ساخته است.

مقدمه و هدف: کوه سبلان به عنوان دومین قله مرتفع ایران (با ارتفاع ۴۸۱۱ متر) و یکی از مهم ترین عوارض طبیعی استان اردبیل، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری تمدن های باستانی این منطقه داشته است. این کوه نه تنها بلندترین قله شمال غرب ایران است، بلکه یکی از کانون های مهم شکل گیری تمدن های باستانی در این منطقه محسوب می شود. این پژوهش به بررسی تأثیر ویژگی های منحصربه فرد سبلان شامل منابع آبی (چشمه های آبگرم و رودخانه قره سو)، خاک های حاصلخیز آتشفشانی و موقعیت استراتژیک بر الگوی پراکندگی استقرارهای باستانی در استان اردبیل می پردازد. روش شناسی: تحلیل داده ها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش های تطبیقی انجام شده است. مطالعه حاضر با استفاده از روش های میدانی، تحلیل های مکانی و مطالعات کتابخانه ای، به بررسی ۲۰ محوطه باستانی شاخص در استان اردبیل از جمله شهر یئری (مشکین شهر)، محوطه های باستانی سرعین و مجموعه تاریخی قلعه قهقهه پرداخته است. یافته ها و نتایج: نشان می دهد که: بیش از ۸۰% استقرارهای باستانی استان اردبیل در شعاع ۴۰ کیلومتری سبلان قرار دارند. و خاک های حاصلخیز دامنه های شرقی سبلان نقش کلیدی در توسعه کشاورزی باستانی منطقه داشته اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که عوامل طبیعی سبلان به ویژه دسترسی به منابع آب (رودخانه قره سو و چشمه های آبگرم)، زمین های حاصلخیز و موقعیت دفاعی طبیعی، نقش کلیدی در مکان گزینی استقرارهای باستانی داشته اند. همچنین، شواهدی از تأثیر جنبه های آیینی کوه بر الگوی استقرارها مشاهده شده است. این مطالعه نشان میدهد که شرایط محیطی سبلان نه تنها در جذب جوامع انسانی، بلکه در تداوم و توسعه تمدن های منطقه تأثیر بسزایی داشته است.

توسعه مناطق جدید شهری نیازمند رویکردهایی نوین برای تسریع رشد و ارتقای کیفیت زندگی است. این پژوهش باهدف تبیین مؤلفه های طراحی شهری محرک و تأثیر آن در توسعه مناطق جدید ارومیه انجام شده است. هدف اصلی این پژوهش تبیین مؤلفه های طراحی شهری محرک و تأثیر آن در تسریع توسعه شهری بامطالعه موردی مناطق جدید شهر ارومیه است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت، توصیفی تحلیلی با رویکرد کیفی است. جامعه آماری شامل مدیران، متخصصان و مسئولان شهری ارومیه بود که با استفاده از روش گلوله برفی و دلفی، ۲۵ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. گردآوری داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته در بازه زمانی مهر تا دی 1404 انجام شد و تحلیل داده ها با بهره گیری از روش نظریه دانه بنیاد و نرم افزار مکس کیودا در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی صورت گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که طراحی شهری محرک در مناطق جدید ارومیه بر ۶ بعد کالبدی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی و فناوری استوار است که درمجموع ۳۲۸ کدباز، ۴۷ مقوله فرعی و ۱۲ مقوله اصلی شناسایی شد. نتایج حاصل از مدل پارادایمی بیانگر آن است که «دسترسی و نفوذپذیری»، «تنوع عملکردی» و «فضاهای عمومی اجتماعی» به عنوان مهم ترین راهبردهای طراحی، نقش کلیدی در تسریع توسعه و جذب ساکنان ایفا می کنند. همچنین، شرایط اقتصادی نامساعد و ضعف مدیریت شهری به عنوان مهم ترین موانع شناخته شدند که غلبه بر آن ها از طریق جلب مشارکت شهروندی و بهره گیری از فناوری های نوین، منجر به پایداری شهری و بهبود کیفیت زندگی می شود.