ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱٬۰۲۱ تا ۱٬۰۴۰ مورد از کل ۸۳٬۴۴۶ مورد.
۱۰۲۱.

تطورات تاریخی جریان عثمانیه در پنج قرن نخستین اسلامی

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۴ تعداد دانلود : ۵۲
اندیشه عثمانیه، به عنوان یکی از جریان های تأثیرگذار در تاریخ اسلام، بر پایه دشمنی با امیرالمؤمنین علی (ع) و اهل بیت (ع) شکل گرفت و در دوره بنی امیه به یک فرهنگ پایدار تبدیل شد؛ اما دیری نپایید که این جریان قدرت خود را از دست داد و توسط اصحاب حدیث تعدیل شد. عوامل و زمینه های تطورات احتمالی این جریان پرسش این مقاله است و این ادعا را دنبال می کند که عثمانیه دست کم پنج مرحله از شکل گیری اولیه تا انتقال آن به غرب جهان اسلام را پشت سر گذاشته است. هدف پژوهش، بررسی مراحل مختلف تطور این جریان و شناخت اثرات آن بر ساختار سیاسی و اجتماعی جهان اسلام است. روش تحقیق شامل تحلیل تاریخی و بررسی اسناد و روایت های آن بر پایه منابع تاریخی، رجالی، فرقه نگاری و حدیثی اهل سنت است که مراحل پنج گانه تحولات این جریان را روشن می کند. یافته ها نشان می دهد که جریان عثمانیه با پیدایش اصطلاحات خاص همچون "دین عثمان" در دوره بنی امیه به عنوان یک اندیشه پایدار شکل گرفت و با سیاست های معاویه، همچون جعل حدیث و سب امام علی (ع)، به فرهنگ غالب تبدیل شد. با روی کار آمدن بنی عباس، این جریان به مرور از مرکز خلافت اسلامی حذف شد و پس از پذیرش اندیشه تربیع خلفا توسط اهل سنت، به حاشیه رانده شد. اما استمرار این اندیشه در مناطق غربی جهان اسلام، از جمله اندلس، نشان دهنده پیوند آن با حکومت بنی امیه است.
۱۰۲۲.

راهکارهای صفویان در ترغیب مردم ساوه به پذیرش مذهب تشیع

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۵۴
مذهب تشیع امامیه برای اولین بار در زمان حکومت صفویه رسمیت یافت. روش صفویان در تغییر مذهب، در مناطق مختلف به تناسب میزان پذیرش مردم آن سرزمین، متفاوت بود. در این میان ساوه، یکی از مراکز سنّی نشین بود که با تدابیر حکومت صفویه به مذهب تشیع گرایش یافت. مردم ساوه، زمینه پذیرش مذهب تشیع را داشتند و شافعی مذهب بودن آنان و نیز هم جواری آنها با دو شهر شیعه نشین، همراه با تدابیر سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دولت صفویه، باعث تغییر مذهب آنان بدون اجبار شد. اطلاعات مرتبط با این موضوع، از طریق منابع مکتوب دوران صفویه و قاجار جمع آوری گردید و با روش تاریخی- توصیفی و تحلیلی، مورد بررسی قرار گرفت. با بررسی تلاش حکومت صفویه در تغییر مذهب مردم ساوه، این نتیجه به دست می آید که غالب روش هایی که صفویه در این مسیر از آن بهره بردند، بدون تحمیل و اجبار بوده است. آنها با رونق اقتصادی، فعالیت های فرهنگی و مذهبی و با به کارگیری عالمان شیعه در اداره امور کشوری و اقتصادی، باعث گرایش مردم ساوه به مذهب شیعه امامیه شدند.
۱۰۲۳.

مطالعه تطبیقی نقش اجتماعی زنان در جزیره العرب پیش از اسلام و دوره نبوی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۷ تعداد دانلود : ۶۳
یکی از مسائل مهم مطرح درباره اسلام، دیدگاه آن نسبت به بانوان است. مسئله ای که در مقایسه با جامعه قبل از اسلام در آن سرزمین می توان مشابهت ها و تمایزات آن را مشخص کرد. قبل از اسلام، زنان نقش اجتماعی محدود و اغلب کارکردی ابزاری در عرصه های سیاسی، نظامی و اقتصادی داشتند. با ظهور اسلام، این دیدگاه به زنان تغییر یافت و حوزه های تازه ای برای مشارکت آنان گشوده شد. مسئله اصلی پژوهش، بررسی تطبیقی نقش اجتماعی زنان در جزیره العرب پیش و پس از ظهور اسلام است. پرسش محوری آن است که اسلام تا چه میزان و چگونه الگوی مشارکت اجتماعی زنان را نسبت به عصر جاهلیت دگرگون ساخت؟ روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، شامل آثار تاریخی، روایی و تفسیری است. مدعای تحقیق آن است که اسلام، سه رویکرد تأیید، تغییر و تأسیس را در مواجهه با نقش اجتماعی زنان برای ارتقای جایگاه ایشان در پیش گرفت. برای نمونه، در عصر جاهلی، نقش زنان در بیعت و جنگ، محدود و بیشتر جنبه نمادین یا تحریک آمیز داشت، اما در عصر نبوی، این نقش ها سازمان یافته تر و حمایتی شد. همچنین تجارت زنان از مشارکت غیرمستقیم، به فعالیت های مستقل گسترش یافت و مشارکت عبادی- اجتماعی آنان مانند حج و نماز جماعت از خرافات زدوده شد و رسمیت یافت. این یافته ها بازتابی از تغییر نگرش دینی- آیینی نسبت به جایگاه زن در اسلام است.
۱۰۲۴.

نوخاستگی؛ به سوی الهیات عملی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۱ تعداد دانلود : ۵۹
تحولات اجتماعی، فرهنگی و معرفتی در جهان معاصر، چالش های مهمی را پیش روی چارچوب های سنتی الهیات قرار داده که اغلب توانایی تحلیل پیچیدگی تجربه زیسته دینی را ندارند. این مقاله با رویکرد الهیات نوخاسته تلاش می کند نشان دهد که ایمان و عمل دینی، پدیده هایی پویا، زمینه مند و نوخاسته هستند که تنها از طریق تعامل پیچیده میان فرد، جامعه، سنت و زمینه های فرهنگی و تاریخی قابل درک اند. بر اساس اصول فلسفی و علمی نوخاستگی، باورها، مناسک، کنش های اخلاقی و تجربه معنوی، قابل تحلیل صرف از اجزای منفرد نیستند؛ بلکه ویژگی های تازه، غیرخطی و نوظهور در سطح کل نظام دینی پدیدار می شوند. الهیات نوخاسته به عنوان یک چارچوب نظری و برنامه عملیاتی، امکان تحلیل دین در زندگی واقعی انسان ها را فراهم می کند. این رویکرد، الهیات را از محدودیت های تحلیل نظری صرف رها ساخته و امکان فهم مشارکتی و زیسته دین و معنویت را فراهم می آورد. همچنین، نقش زمینه های اجتماعی و فرهنگی در ظهور معنا و عمل دینی مورد توجه قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که الهیات عملی مبتنی بر نوخاستگی نه تنها می تواند تعامل میان ایمان و عمل را بازتعریف کند، بلکه چارچوبی روش شناختی و مفهومی برای تحلیل ابعاد پویا و تحول پذیر زندگی دینی انسان معاصر ارائه می دهد. این رویکرد مسیر نویی برای بازاندیشی در معنویت، تجربه زیسته و کنش های دینی در جهان مدرن فراهم می آورد.
۱۰۲۵.

الهیات معنای زندگی در مواجهه با چالش های سکولار(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۵۹
الهیات معنای زندگی در شکل بسط یافته ی خود تلاشی منسجم برای تفسیر معنای زندگی از طریق پیوند دادن تجربه ی فردی، ساختارهای اخلاقی و غایتمندی کیهانی است. این رویکرد، که ریشه در سنت های فلسفی و دینی دارد و در بستر فلسفه ی دین معاصر تکامل یافته است، مدل های متنوعی همچون رویکرد روایی، الهیات تکاملی غایت باور و حکمت خالده را در خود ادغام می کند. هدف این مدل ها ارائه ی چارچوبی است که بتواند معنای زندگی را هم در سطح اگزیستانسیال و هم در افق متافیزیکی و فرجام شناختی توضیح دهد. بررسی توانمندی های این رویکرد نشان می دهد که انسجام مفهومی، توان گفت وگوی بین رشته ای با علوم طبیعی و انسانی، انعطاف پذیری بین فرهنگی و قابلیت ارائه ی پاسخی منسجم به مسئله ی شر از نقاط قوت آن به شمار می آید. با این حال، چالش هایی نظیر انتزاع بیش از حد، دشواری اثبات غایت کیهانی خیر، خطر انحصارگرایی در مواجهه با تکثر دینی، اتکای سنگین بر مفاهیم متافیزیکی محل مناقشه و محدودیت های آزمون پذیری تجربی همچنان اعتبار و دامنه ی تأثیر آن را محدود می سازند. پژوهش های اخیر حاکی از آن است که با رویکردهایی چون بهره گیری از روایت ها و تجربه های زیسته، استفاده از الگوی شواهد انباشته، گشودگی شمول گرایانه به تنوع دینی، بازاندیشی در مبانی متافیزیکی و تعامل با علوم اجتماعی و روان شناسی دین، می توان بسیاری از این موانع را کاهش داد. ارزیابی نهایی بیانگر آن است که الهیات معنای زندگی، با وجود محدودیت های جدی، دارای قابلیت بالایی برای اصلاح خود و انطباق با نیازها و حساسیت های فکری و فرهنگی معاصر است و می تواند چارچوبی معتبر برای پیوند میان ساحت فردی و کیهانی معنا فراهم آورد.
۱۰۲۶.

باور به وحدت وجود و تأثیر روان شناختی آن؛ با تأکید بر آرای ملاصدرا(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۵ تعداد دانلود : ۵۲
اگر کسی به وحدت شخصی وجود به عنوان یکی از کلیدی ترین باورهای مورد تأکید صدرالمتالهین معتقد باشد ، به این معنا که در جهان هم یگانگی موجودات وهم موجود یگانه را ادراک نماید ، این باور ذهن وی را متأثر خواهد نمود. از آن رو که ذهن آدمی دارای سه ساحت ، شناختی ، عاطفی و ارادی است ، می توان گفت چنین فردی در ساحت شناختی، خود را با دیگر انسانها و موجودات برابر می داند و جهان برای او راز آمیز و سرشار از آگاهی خواهد بود ؛ اما برابر دیدن خود با دیگر موجودات در ساحت عاطفی ذهن انسان حس شفقت و همدلی ، عشقی فراگیر و آرامشی مطلق پدید می آورد و در ساحت ارادی چنین فردی میل به استکمال در درجه نخست و در درجه دوم میل به رایگان بخشی پیدا می کند، در این مقاله با رویکردی درمانگرانه و با استفاده از روش تحلیلی و استنتاجی به بررسی آثار و نتایج روانشناختی وحدت وجود پرداخته ایم ،ملاصدرا خود نیز به برخی از این تأثیرات در ذهن آدمی بر اثر باور به وحدت وجود اشاره داشته است، این تأثیرات روانشناختی می تواند به عنوان مبنایی برای افزایش سلامت روانی ،گسترش صلح و اخلاق محیط زیست در جامعه بشری قرار گیرد.
۱۰۲۷.

راهبردهای پیامبر اکرم (ص) در مواجهه با افکار عمومی

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۴۰
افکار عمومی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در جهت‌گیری حرکت جوامع انسانی و یکی از مؤلفه‌های مهم در عرصه حکمرانی به شمار می‌آید. در جامعه اسلامی نیز رهبران الهی، ضمن هدایت مردم به سوی حق، همواره به واقعیت افکار عمومی و نقش آن در پیشبرد اهداف دینی توجه داشته‌اند. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تاریخی و روایی، به بررسی راهبردهای پیامبر اکرم(ص) در مواجهه با افکار عمومی در دوره حکومت ایشان می‌پردازد. بررسی شواهد تاریخی نشان می‌دهد که پیامبر اکرم(ص) در مدیریت جامعه اسلامی، ضمن پایبندی کامل به اصول وحیانی، از راهبردهایی همچون توجه به زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه، رجوع به افکار عمومی در برخی تصمیمات اجتماعی، بهره‌گیری از مشورت، آماده‌سازی تدریجی افکار عمومی برای پذیرش احکام الهی، پرهیز از اقداماتی که موجب تضعیف جایگاه دین در نگاه عمومی می‌شد و تلاش برای اقناع و همراه‌سازی مردم بهره می‌گرفتند. سیره پیامبر(ص) نشان می‌دهد که هدایت افکار عمومی، نه به معنای تبعیت از آن، بلکه به معنای مدیریت و جهت‌دهی آن در مسیر حق و مصلحت جامعه اسلامی بوده است. این الگو می‌تواند برای حاکمان و مدیران جوامع اسلامی در مواجهه با افکار عمومی راهگشا باشد. نویسنده در ادامه این پژوهش و در تکمیل بحث حاضر، در مقاله‌ای دیگر با تمرکز بر سیره حکومتی امام علی (ع)، راهبردهای آن حضرت در مواجهه با افکار عمومی مورد بررسی قرار داده است تا با تکیه بر تجربه حکومت علوی، ابعاد دیگری از مدیریت و هدایت افکار عمومی در سنت حکمرانی اسلامی تبیین شود.
۱۰۲۸.

تحلیل القاب امام علی (ع) و نقش آن ها در اثبات افضلیت ایشان در منابع حدیثی شیعه و عامه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۴۰
هدف این پژوهش، تحلیل القاب امام علی (ع) و بررسی نقش آنها در اثبات افضلیت ایشان بر پایه منابع حدیثی شیعه و اهل‌سنت است. مسئله اصلی تحقیق، چگونگی استفاده استدلالی از این القاب برای اثبات برتری همه‌جانبه امام در عرصه‌های علمی، اخلاقی، معنوی و رهبری است. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی بوده و با مراجعه به متون روایی، تاریخی و تفسیری دو مکتب، القاب شاخصی چون «امیرالمؤمنین»، «یعسوب‌الدین»، «قسیم‌النار و الجنه»، «ابوتراب» و «اسدالله» مورد بررسی سندی و معناشناختی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این القاب، صرفاً عنوان‌هایی تشریفاتی نیستند، بلکه بازتاب‌دهنده کمالات ذاتی و منحصربه‌فرد امام بوده و به طور مستقیم یا غیرمستقیم، بر افضلیت و در نتیجه امامت ایشان دلالت دارند. این مطالعه ضمن تأکید بر جایگاه بی‌بدیل امام علی(ع)، ظرفیت القاب را به‌عنوان شواهدی متقن در مطالعات کلامی و حدیثی برمی‌شمارد.
۱۰۲۹.

امکان سنجی اصطیاد قاعده از نصوص مربوط به موارد جزئی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۳۸
نصوص جزئی به دو دسته تقسیم می‌شوند: نخست، نصوصی که ظهور در قاعده عام دارند و دوم، نصوصی که فاقد این ظهور هستند. در نصوص دسته اول، اصطیاد قاعده صورت نمی‌گیرد، بلکه استظهار قاعده رخ می‌دهد. اما نصوص دسته دوم، از آنجا که ظهوری در قاعده عام ندارند، این فقیه است که با شمّ استنباطی و اجتهادی خود، احکام متشابه‌الاطراف را گرد می‌آورد و حکم عامی را اصطیاد می‌کند. خلاصه بحث آنکه اگر برداشت قاعده عام از موارد جزئی به نحو استظهار باشد، هم امکان‌پذیر است و هم در عمل بسیار واقع شده است؛ اما اگر به نحو غیر استظهار، یعنی اصطیاد محض باشد، در تنگنا قرار دارد و به دشواری محقق می‌شود.
۱۰۳۰.

کاربست عقل برهانی در تفسیر اجتهادی جامع «تسنیم»(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶۳ تعداد دانلود : ۱۵۷
تفسیر تسنیم با بهره گیری از روش های گوناگون تفسیر که بر اساس منابع تفسیر است، دارای روش تفسیر اجتهادی جامع می باشد. در این روش جامع، یکی از روش ها تفسیر با عقل یا تفسیر عقلی است. آیت الله جوادی آملی در تفسیر ارزشمند تسنیم، با اهتمام به تفسیر اجتهادی جامع، به تفسیر عقلی اهتمام داشته و از عقل برهانی فراوان بهره گرفته است. از دیدگاه ایشان عقل در این جایگاه، نقش «منبع» دارد و تفسیر عقلی در حقیقت، در قبال روش نقلی و مأثور است. نتیجه معرفتی کاربست عقل برهانی و منبعی در تفسیر، نه تنها تأیید معارف قرآنی و نشان دادن هماهنگی قرآن با عقل و عقلانیت در معارف وحیانی، بلکه فراتر از آن، تبیین بیشتر و تعمیق فهم معارف و نیز پرهیز از فهم نادرست یا ناقص و سطحی است. مقاله حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی نگارش یافته، چیستی عقل و عقل برهانی و تفسیر اجتهادی جامع را بیان کرده و دیدگاه های گوناگون در تفسیر با عقل را ذکر و  برخی از ادله قرآنی و روایی آن را بیان نموده است. نکته مهم در این مبحث، توجه به اصول کاربرد عقل برهانی در تفسیر است. عقل برهانی در تفسیر کاربردهای متعددی دارد که برخی از مهم ترین آنها عبارت اند از:نقش عقل برهانی به عنوان قرینه صارفه و نفی معنا، نقش عقل برهانی به عنوان قرینه معیِّنه و تعیین معنا، تبیین مفاد و تعمیق فهم، تایید و تقویت مفاد آیه، تخصیص عام و تقیید مطلق و نقد دلالی روایات تفسیری.
۱۰۳۱.

The Effectiveness of ʿIʿtikāf Intervention on Happiness and Resilience in a Sample of Adults(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۵۸
SUBJECT & OBJECTIVES: A significant body of research has consistently supported the effectiveness of spirituality-based interventions in influencing a range of psychological variables. The present study aimed to investigate the effectiveness of Iʿtikāf intervention on happiness and resilience in a group of adults. METHOD & FINDING: This quasi-experimental study adopted a pretest-posttest design with a control group and a one-month follow-up. The research sample consisted of 60 adult men and women, aged 18 to 60, from Sanandaj, Iran, in 2024. The participants were selected through convenience sampling and were randomly assigned to either the intervention or control group (30 individuals per group). The participants in the intervention group attended a 10-night spiritual Iʿtikāf ceremony held in mosques. They completed the items in the Oxford Happiness Questionnaire (OHQ-SF) and Connor-Davidson Resilience Scale (CD-RISC) at three pre-test, post-test, and follow-up phases. Results from the repeated measures multivariate analysis of variance (MANOVA) indicated that the spiritual Iʿtikāf intervention significantly increased the participants' levels of happiness and resilience in the post-intervention phase, and these improvements were retained at the follow-up stage. CONCLUSION: Consistent with previous studies that have addressed the mental health benefits of spiritual interventions, the present study introduced Iʿtikāf as a spiritual intervention and a therapeutic option for enhancing the psychological well-being, specifically the happiness and resilience of adults.
۱۰۳۲.

مرکز تصمیم گیری در دولت اسلامی؛ تحلیل مبانی قرآنی و جایگاه رهبری و مردم(مقاله ترویجی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۵ تعداد دانلود : ۵۴
این مقاله به بررسی مرکز تصمیم گیری در دولت اسلامی با تأکید بر مبانی قرآنی می پردازد. مسئله اصلی مقاله، تبیین جایگاه رهبری و مردم در فرآیند تصمیم گیری و نقش مشروعیت الهی در شکل گیری نظام سیاسی اسلام است. هدف مقاله، تحلیل چگونگی تعامل رهبری الهی و مشارکت مردمی در تصمیم گیری های سیاسی براساس آموزه های قرآنی است. یافته های مقاله نشان می دهد که مرکز تصمیم گیری در دولت اسلامی ترکیبی از رهبری الهی و مشارکت مردمی است، به طوری که رهبری به عنوان مرجع مشروعیت بخش و مردم به عنوان عامل مقبولیت ساز عمل می کنند. روش تحقیق در این مقاله، روش اجتهادی و تحلیل دلالی متون قرآنی و روایی است. نوآوری مقاله در ارائه مدلی جامع از تصمیم گیری در دولت اسلامی است که هم به مبانی الهی توجه دارد و هم نقش مردم را در فرآیندهای سیاسی برجسته می سازد. مقاله با ترکیب مبانی فقهی، کلامی و سیاسی، چارچوبی نوین برای تحلیل نظام های سیاسی اسلامی ارائه می دهد.
۱۰۳۳.

بازپژوهی نقش و متعلق قید «خفیه» در جرم سرقت در فقه اسلامی و حقوق ایران نقدی بر قانون مجازات اسلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۵۴
یکی از قیودی که در آثار فقهی و حقوقی درباره ماهیت سرقت یا مجازات آن مطرح می شود و به لزوم پنهانی بودن این جرم اشاره دارد «خفیه» است. نقشی که در این متون برای خفیه در نظر گرفته شده گاه در تحقق اصل سرقت است (به این معنا که بدون آن، اساساً سرقتی واقع نمی شود) و گاه در تحقق گونه ای خاص از سرقت (سرقتی که مجازات آن حد است)؛ بنابراین پرسش نخست این است که خفیه، شرط تحقق اصل سرقت است یا سرقت حدی؟ از سوی دیگر، برای تحقق رکن مادی سرقت حدی، علاوه بر اصل ربایش، «هتک حرز» نیز باید رخ بدهد. پرسشی که در این جا مطرح می شود این است که متعلَق قید خفیه چیست و آیا شرط پنهانی بودن باید در هر دو مؤلفه رکن مادی سرقت (ربایش و هتک حرز) وجود داشته باشد یا یکی از آن ها؛ و کدام یک؟ در این پژوهش، نقش و متعلق قید خفیه به بررسی گذاشته شده است. داده های این تحقیق به شیوه کتابخانه ای و از کتب لغت، منابع روایی و فقهی شیعه و اهل تسنن، و دیدگاه های حقوق دانان جمع آوری شده و با روش توصیفی تحلیلی بررسی شده اند. نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر آن است که اولاً قید خفیه شرط تحقق اصل جرم سرقت است و بدون آن، اساساً سرقتی محقق نمی شود و ثانیاً متعلق این قید نیز صرفاً عمل ربایش (اخذ) است. نتایج یادشده، برخلاف رویکرد و متن قانون مجازات اسلامی است.
۱۰۳۴.

تحلیل انتقادی بر وجود مکلف کلان در عرصه فقه نظام(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۵۱
بحث در فقه نظام، به طور کلی به دو شیوه مطرح شده است. در شیوه اول، فقیه با درنظرگرفتن روابط و تأثیر و تأثرات موضوعات مختلف ذیل یک موضوع کلان، حکم فقهی را استنباط می نماید. در شیوه دوم، نظام، به صورت «مکلف کلان» لحاظ شده، احکام آن بررسی می شود و به این ترتیب سازمان یافته بودن تکالیف، از سازمان یافته بودن فاعل آن نشأت می گیرد. در این مقاله، با تبیین و تحلیل مبانی اعتقاد به وجود مکلف کلان؛ یعنی «اصالت جامعه» و «شخصیت حقوقی»، وجود مکلف کلان مورد نقد قرار گرفته است. «اصالت جامعه» از نظر فلسفی مردود دانسته شده و «شخصیت حقوقی» از آنجا که صرفاً در محدوده ای که بنای عقلا بر آن قرار گرفته و تنها نسبت به آثاری که ایشان بر آن مترتب می دانند، پذیرفته است، با تعریف مکلف کلان و آثار مورد انتظار از آن در فقه نظام، تطبیق نمی کند. به این ترتیب موضوعات پیرامون مکلف کلان، با نقدهایی از دانش اصول فقه مواجه است: «مکلف، به نحو عام مجموعی» از خطابات شارع استفاده نمی شود. «سنخ حکم» متفاوتی در مکلف کلان، غیر از واجب کفایی یا عینی قابل اثبات نیست. تصویر «عقاب و ثواب به صورت مشاع و جمعی» به دلیل اشکالاتی، صحیح نیست. روش جمع آوری اطلاعات، کتابخانه ای و شیوه پردازش اطلاعات، توصیفی تحلیلی است.
۱۰۳۵.

چالش های ضمان زانی و جبران خسارات مزنیٌ بها با تاکید بر رویه قضائی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۴ تعداد دانلود : ۶۹
زنا علاوه بر آسیب های جسمانی محتمل همچون ازاله بکارت، موجب کسر حیثیّت و اعتبار معنوی مزنیٌ بها است. اختلاف نظر و مناقشه  پیرامون برخی موضوعات مرتبط با ضمان زانی و  جبران خسارات مزنیٌ بها موجب تشتّت آراء قضائی شده است. درباره ثبوت یا نفی ارش البکاره در زنای مطاوعی، تداخل یا عدم تداخل ارش البکاره و مهرالمثل در زنای به عنف، تعارض یا عدم تعارض ضمان با برائت از زنا به عنف، لزوم یا عدم لزوم تقدیم دادخواست مطالبه ارش البکاره و مهر المثل، مشروعیّت  یا عدم مشروعیّت  اخذ خسارات معنوی مازاد بر ارش البکاره و مهر المثل، رویه قضائی سرگردان است. هدف این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی، نقد و تطبیق فتاوای فقهی و واکاوی آراء قضائی، تمهید رویه قضائی روشن و یکپارچه است. یافته های پژوهش نشان از نفی ارش البکاره در زنای مطاوعی، عدم تداخل ارش البکاره و مهرالمثل در زنا به عنف، عدم تعارض ضمان زانی با برائت از زنا به عنف، عدم لزوم تقدیم دادخواست مطالبه ارش البکاره و مهر المثل، مشروعیّت  اخذ خسارات معنوی مازاد بر ارش البکاره و مهر المثل دارد.
۱۰۳۶.

کاوشی فقهی-اقتصادی پیرامون ماهیّت پولی کوین ها(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۵۱
تاریخچه مبادلات انسان نشان می دهد همواره وی به دنبال مبادله امن تر، آسان تر، سریع تر و کم هزینه تر بوده است و به همین دلیل نیز درصدد جایگزینی پول های مناسب تر با پول های رایج زمان خویش برآمده است. در حال حاضر، ادعاهایی مبنی بر استفاده از کوین ها به جای پول های رایج مطرح می شود، اما این جایگزینی چالش هایی دارد که ممکن است هدف انسان از تغییر پول را محقّق ننماید. در پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی ضمن بررسی تعاریف متعدد پول، به سه چالش بسیار مهم «مالیّت کوین ها»، «پشتوانه کوین ها» و «کارکردهای پول در کوین ها» پرداخته شده است. بررسی های فقهی نشان می دهد که اولاً، مال بودن در تعریف پول لحاظ شده است و کوین ها نیز مالیّت دارند؛ ثانیاً، ازآنجاکه پول نیاز به پشتوانه دارد، محدودیّت تولید کوین ها، موجب حفظ ارزش آنها در طول زمان شده که در کنار دیگر ویژگی ها مانند متن باز بودن، شکل گیری در پلتفرم بلاک چین، عدم امکان تغییر شبکه به نفع خود بدون اجماع سایر کاربران و ... می تواند به عنوان پشتوانه عمل نماید ؛ ثالثاً، کارکردهای سه گانه پول یعنی وسیله مبادله، ذخیره ارزش و سنجش ارزش بودن پول نیز در کوین ها روزبه روز در حال تقویت است.
۱۰۳۷.

تعهد ارائه اطلاعات در حمل کالا از طریق دریا(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۴۱
تعهّد به دادن اطّلاعات، تکلیف یک طرف یا طرفین قرارداد به اطلاع رسانی به یکدیگر در موضوعی خاصّ است به گونه ای که امکان اتّخاذ تصمیم یا تدبیر لازم را در زمان مقتضی فراهم اتّخاذ کند. طبعاً با گذر زمان و پیچیده تر شدن روابط حقوقی، نقش مهم اطّلاعات ابرازی طرفین قرارداد در مراحل انعقاد و اجرای آن، بیشتر شده به این ترتیب که به منظور اخذ تصمیم مقتضی راجع به انعقاد پاره ای از قراردادها یا تأمین شرایط اجرای کامل آنها، طرفین، نوعاً به داده هایی نیاز دارند تا ضمن تضمین آزادی اراده و تصمیم گیری آگاهانه، عدالت قراردادی نیز میان آنها برقرار شود. قرارداد حمل دریایی کالا، از جمله قراردادهایی است که ارائه پاره ای اطّلاعات فنّی و حقوقی از سوی فرستنده و متصدّی حمل در آن، از اهمیت زیادی برخوردار است به ویژه این که بیش از %90 حجم حمل و نقل و تجارت بین المللی از این طریق انجام می شود و طبعاً انعقاد و اجرای چنین قراردادهایی، مستلزم دقّت بسزایی است. با وجود این، قانون دریایی ایران مصوب 1343، چندان به این موضوع نپرداخته و از جهات مختلف، آن را  به اجمال برگزار کرده است. بنابراین بررسی جوانب مختلف آن در قالب تحقیق حاضر ضروری به نظر می رسد.
۱۰۳۸.

حق زنان بر مشارکت اجتماعی در فقه اسلامی و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۱ تعداد دانلود : ۵۱
زمینه و هدف: مشارکت اجتماعی زنان به عنوان یکی از مؤلفه های اساسی عدالت اجتماعی و توسعه پایدار، در حقوق بشر و فقه اسلامی جایگاه ویژه ای دارد. این پژوهش با هدف تحلیل حق زنان بر مشارکت اجتماعی از منظر فقه اسلامی و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان انجام شده است تا نقاط اشتراک و تفاوت این دو چارچوب را بررسی کند. مواد و روش ها: این تحقیق از نوع نظری بوده روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می باشد و روش جمع آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است. یافته ها: بررسی متون فقهی نشان می دهد که فقه اسلامی با استناد به آیات و احادیث، حق مشارکت اجتماعی زنان را به رغم برخی محدودیت ها تأیید می کند. تحلیل کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان نیز نشان می دهد که این کنوانسیون حق زنان در عرصه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را به طور جامع تضمین می کند. ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. نتیجه : مقایسه تطبیقی فقه اسلامی و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان حاکی از امکان هماهنگی نسبی این دو چارچوب با یکدیگر است، هرچند برخی محدودیت ها و تفاوت های فرهنگی و شرعی نیازمند بازخوانی و اجتهاد معاصر است.
۱۰۳۹.

تحلیل و نقد نظریه «کسب» در حدیث و کلام مطالعه موردی دیدگاه ماتریدیه و اشاعره پیرامون «کسب» توسط علامه حلّی (ره)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۴۱
از مسائل بنیادی در عرصه فلسفه اسلامی و الهیات، مسئله خلق افعال و میزان دخالت بنده در اعمال خویش است. اشاعره معتقدند افعال اختیاری انسان به واسطه خداوند ایجاد می شود و بندگان فاعل افعال خود نیستند در نتیجه خداوند فاعل تمامی افعال بشری اعم از ایمان و کفر، حسن و قبح، خیر و شر، طاعت و معصیت است؛ بنابراین این فرقه، به دو دیدگاه معتقد شدند. گروهی مانند فخر رازی به نظریه "جبر" و عده ای مانند ابوالحسن اشعری دیدگاه "کسب" را انتخاب کرده اند؛ و در مذهب ماتریدیه ؛ ابومنصور ماتریدی به دیدگاهی بینابین، میان امامیه و اشاعره معتقد شد. امّا علامه حلّی به عنوان نماینده امامیه، برخلاف اشاعره و ماتریدیه معتقد است که حق تعالی بندگان را به سبب فعل خود، عقاب و سرزنش نمی کند بلکه فعل انسان است که مستحق پاداش یا عقاب می گردد. این دیدگاه، مبتنی بر آموزه هایی است که از فحوای منابع و مستندات روایی شیعه و اهل سنّت استخراج شده است. ازاین رو، دیدگاه متکلمان، خاستگاه حدیثی و کلامی دارد. دستاورد تحقیق، حاکی از آن است که علامه معتقدند پذیرش نظریه کسب، منجر به پذیرش نوعی جبر پنهان می شود، چراکه اگر افعال، تنها به خدا نسبت داده شود، مسئولیت انسان در برابر اعمالش بی معنا خواهد شد. پس بر اساس نظر علامه، خلق افعال بر اساس ترکیبی از قدرت الهی و اختیار حقیقی انسان است، این دیدگاه هم عدالت الهی را تأمین می کند و هم مسئولیت انسان را توجیه پذیر می سازد. ازاین رو، قدرت و اختیار انسان در انجام افعال، امری واقعی است. این اثر، با رویکرد توصیفی-تحلیلی و به صورت اسنادی- کتابخانه ای به جمع آوری اطلاعات پرداخته و تجزیه و تحلیل و نقد در آن بر مبنای نظر و تحلیل علامه حلی (ره) است.
۱۰۴۰.

تحلیل انتقادی دیدگاه وهابیت در نادیده انگاری توحید حاکمیت و پیامدهای آن در پرتو قرآن و حدیث(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۴۸
توحید به عنوان محور بنیادین ادیان الهی، افزون بر ساحت عبادی، در ابعاد حاکمیت و تشریع نیز نقشی محوری دارد؛ چنان که آیه شریفه ﴿إِنِ الْحُکْمُ إِلَّا لِلَّهِ﴾ مبیّن انحصار حاکمیت در ذات الهی است. مسئله پژوهش حاضر، نقد رویکرد تقلیل گرایانه جریان وهابیت است که با تمرکز انحصاری بر توحید عبادی و نادیده انگاری توحید حاکمیت، رسالت انبیای الهی را به دعوت صرفِ به مناسک عبادی فرو می کاهد و زمینه ساز خوانش های انحرافی و تکفیری در جهان اسلام می شود. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با استناد به آیات قرآن کریم و روایات معتبر، به واکاوی انتقادی مبانی معرفتی این دیدگاه و پیامدهای آن بر فلسفه ارسال رسول پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که تفسیر انحصاری وهابیت از توحید، با سه چالش بنیادین مواجه است: نخست، تعارض با نصوص صریح قرآنی ناظر به نفی طاغوت و اقامه قسط که حاکمیت الهی را رکن بعثت می دانند؛ دوم، ناسازگاری با آرای مفسران برجسته اهل سنت نظیر فخر رازی و ابن کثیر که بر تلازم معناییِ «عبادت» و «اطاعت مطلق» تأکید داشته اند؛ و سوم، تضاد با سیره عملی پیامبر اکرم (ص) در تأسیس حکومت و حکم عقل مبنی بر تلازم خالقیت و حق تشریع. درنهایت، پژوهش اثبات می کند که توحید حاکمیت نه تنها رکنی حاشیه ای نیست، بلکه فلسفه غاییِ بعثت انبیا برای تحقق عدالت و بندگیِ جامع بوده و تقلیل آن به عبادت فردی، تحریف در پیام وحیانی است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان