درخت حوزه‌های تخصصی

مقابله متون به معنای مقایسه حرف به حرف یک متن با نسخه رونوشت آن برای کشف اشتباهات احتمالی در فرایند نسخه برداری است. برای مقابله، کارکردها و فواید دیگری نیز مطرح است. فرایند مقابله، سنگ بنای مراحل دیگر متن پژوهی حدیثی است؛ چراکه همه مراحل پسین بر روی متن تأییدشده در این مرحله استوار می شود و صحّت و سقم اطّلاعات و تفاسیر ارائه شده، وابسته به میزان صحّت خروجی مقابله است. اگر متن مورد استفاده، مغایر با متن اصلی باشد، تمام نتایجی که از آن گرفته می شود مغایر با مراد متن اصلی و حتّی آسیب زننده خواهد بود. از سوی دیگر، می توان گفت اساس و ستون یک مقابله صحیح و بدون اشتباه، «دقّت» در هنگام مقابله متون است. در این نگاشته سعی شده تا پس از تعریف مقابله به بررسی مفهوم «دقّت»، انواع «دقّت» و عوامل مخلّ «دقّت» در مقابله پرداخته شود و در ادامه، راه هایی برای افزایش این مهارت در مقابله صحیح متون حدیثی معرّفی گردد.

یکی از آیاتی که به خوبی نقش حروف و قرائت در تفسیر و نیز اعجاز بیانی قرآن را نشان می دهد؛ آیه 6 سوره ی مائده است به طوری که اختلاف در معانی حروف و نیز اعراب واژگان، اختلاف فتاوا را موجب گردیده که از قرون اولیه اسلام تا کنون بر جای مانده است. از آنجا که بررسی تطبیقی مذاهب باعث تقریب مذاهب و روشن شده نقات قوت و ضعف می گردد، بررسی تطبیقی این آیه دارای جایگاه مهمی است. این مقاله با روش کتابخانه ای و شیوه توصیفی- تحلیلی و تطبیقی بین مذاهب خمسه به بررسی این آیه از دو جنبه ی تفسیری و فقهی پرداخته است. این مقاله، ابتدا به بررسی لغوی و نیز اعرابی آیه پرداخته است. سپس از طریق بررسی سیاق آیه و با استفاده از ادله و نقدهای پیشینیان به نقد آراء و گزینش نظر صحیح پرداخته است. درباره معنای «الی» در «الی المرافق» دو نظر کلی وجود دارد یکی معنای غایت و دیگری معنای «مع» است. قاطبه ی مفسران شیعی در مورد معنای «الی» مفهوم غایت مغسول و اکثریت مفسران اهل تسنن معنای غایت برای غسل را پذیرفته اند. درباره معنای «باء» در «برؤوسکم» نظرات زائده بودن، الصاق، بعضیت و استعانت وجود دارد. در فقه امامیه «باء» مفهوم تبعیض، و در فقه اهل سنت معنای زائده و الصاق پذیرفته شده است. درباره معنا و اعراب «ارجلَکم» شش نظر وجود دارد که مهم ترین آن ها منصوب بودن بنا بر عطف به «ایدیکم» و منصوب بودن بنا بر عطف به محل «رؤوسکم» است. مشهور شیعه در مورد اعراب «ارجلَکم»، اعراب نصب بنا بر عطف به محل «رؤوسکم»، را پذیرفته است و اهل سنت «ارجلَکم» نیز نصب بنا بر عطف به «ایدیکم» را پذیرفته و بر اساس آن در فقه فتوا داده اند.

مراد از تاریخمندی در سنت معصومان(ع)، وجود گزاره هایی در میان نصوص سنت است که بقا و اعتبار آن، وابسته به شرایط زمانی و موقعیت ویژه مؤثر در پیدایش آن است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی تطبیقی، به بررسی آرای محقق نائینی و شهید صدر درباره حدود تاریخی بودن در گزاره های صادرشده از معصومان می پردازد. براساس نتایج پژوهش، محقق نائینی اگرچه بخشی از قوانین حاکمیتی و اجتماعی را به حسب موقعیت، تاریخی و متغیر دانسته است، اما در محدوده متغیرها اصلاً وارد حوزه نص نشده و قوانین منصوص صادرشده از معصومان را مانند نصوص قرآن، ثابت و برای همیشه لازم الإجرا می داند؛ در مقابل، شهید صدر از شئون دوگانه معصوم در قانونگذاری سخن می گوید و بخشی از نصوص سنت را با عنوان احکام متغیر یا حکومی -با مشخصه مباح بودن- از ثابت ها و الزامی ها جدا نموده و تغییرپذیر دانسته است. همچنین این دیدگاه ها به رغم تأکید بر ثبات و تغییرناپذیری در بخشی از نصوص سنت، در لوازم خود، به تاریخی بودن بخش دیگری از نصوص و الزامیات کنونی سنت ورود پیدا می کند.  

شکرگزاری یکی از عناصر کلیدی در نظام ارزشی و روابط انسانی است؛ به گونه ای که در قبال نعمت های الهی، تجلی عبودیت، و در برابر نیکی های دیگران، نشانه ای از بلوغ اخلاقی و رشد اجتماعی محسوب می شود. این پژوهش با هدف تحلیل جامع ابعاد مفهومی و مصداقی شکر در «صحیفه سجادیه»، به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از استقصای کاملِ فرازهای این اثر گران سنگ امام سجاد(ع)، سامان یافته است. در بخش مفهومی، شکر به مثابه عنصری هدایت گر معرفی می شود که از حیث پیوستگی و استمرار، ریشه در ازلیت و جاودانگی نعمت های الهی دارد و در عین حال، تمامی مراتب شکر در پرتو حمد و سپاس الهی معنا می یابد. در بخش مصداقی، سه گونه از شکر تفکیک و بررسی شده است: شکر خالق نسبت به مخلوق، شکر مخلوق نسبت به خالق و شکر مخلوق نسبت به مخلوق. یافته ها حاکی از آن است که شکر مخلوق نسبت به خالق، بیشترین بسامد را در فرازهای صحیفه داراست؛ در حالی که شکر مخلوق نسبت به مخلوق، کمترین فراوانی را به خود اختصاص داده است. بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که شکرگزاری از خداوند، نه تنها بُعدی عبادی، بلکه جایگاهی بنیادین در ساختار ارتباطی انسان با خویشتن، خدا و جامعه دارد.

«انسان از طریق ذهن است که با واقعیت ارتباط برقرار می‌کند» این تصور رایج فلسفی است؛ اما آیا قابل تردید نیست؟ آیا با مواجهه مستقیم با ذهن و به‌واسطه آن است که انسان نیل به واقعیت می‌یابد، یا اینکه مواجهه بی‌واسطه با واقعیت است که امکان شکل گیری ذهن را فراهم می‌کند؟ انسان از آنجایی که بخشی شناخت‎مند از واقعیت است با اصل واقعیت به‌صورت مستقیم اتصال و مواجهه داشته، و آن را شهود می کند. این مقاله با روش تحلیل ملازمات عامه پیش می رود. در این مقاله تلاش می‌شود، اصل واقعیتِ مشهود تحلیل شود و ویژگی‌های هستی شناسانه و معرفت شناسانه آن مورد توجه قرار گیرد. این ویژگی‌ها به ترتیب ظاهر نمی‌شوند بلکه در نسبت باهم است که امکان ظهور می‌یابند. در نتیجه آثار معرفت شناسانه و هستی شناسانه به ترتیب بیان نمی‌شوند. در این تحلیل نه تنها گزاره‌های بدیهی با ارجاع به اصل واقعیت اعتبار می‌یابند؛ بلکه در تحلیل آثار هستی شناسانه نیز تقریری متفاوت از برهان صدیقین به دست می‌آید. بنا بر مدعا در تحلیل اصل واقعیت تنها تنبه و توجه داده می‌شود و از آنجایی که این تحلیل پیش شرط‌ها و امکان استدلال عقلی را فراهم می‌کند، نمی‌تواند از استدلال استفاده کند.

ترجمه قرآن به زبان های گوناگون، مسئله ای بسیار مهم و خطیر در میان مسلمانان در طول تاریخ بوده و پیرامون آن مباحثی فراوان شکل گرفته است. مترجمان در ترجمه کلام الهی با مشکلاتی فراوان مواجه می شوند که یکی از آنها را می توان ترجمه صحیح واژگانی دانست که در وهله اول، هم معنا و مترادف به نظر می رسند؛ حال آن که در حقیقت تفاوت هایی ریز و درشت با یکدیگر دارند. یکی از این دسته ها، واژگان مرتبط با ابر در قرآن یعنی «سحاب»، «غمام»، «مزن» و «معصرات» است. بر این اساس، پژوهش حاضر سعی کرده است تا با استفاده از روش توصیفی -تحلیلی و با به کارگیری منابع معتبر ادبی و تفسیری، تفاوت های معنایی واژگان مزبور را تبیین کند و در ادامه، به نقد ترجمه های پرکاربرد فارسی قرآن کریم در این باره بپردازد. نتیجه پژوهش این است که مترجمان در قبال این واژه ها گاه سهل انگارانه و گاه به دور از تحقیق عمل کرده اند و معادلی دقیق یا نزدیک به معنای واژه ها ارائه نکرده اند. با پژوهش دقیق در معانی واژگان «سحاب»، «غمام»، «مزن» و «معصرات» در کتب معتبر لغوی و تفسیری و با بررسی معادل های این واژگان در ترجمه های گوناگون فارسی، پیشنهاد می شود در ترجمه آنها به ترتیب از معادل های «تکه ابرهای رونده»، «ابرهای سایه گستر»، «ابرهای سفید باران زا» و «ابرهای پُربار» استفاده شود.

تسعى هذه المقاله إلى سبر أغوار موضوع تاریخی عقائدی ذی أبعاد معقده، ألا وهو الغفران الإلهی المستدام لأهل بدر ومدى صدق هذه النسبه ودفاع بعض العلماء عنها. وتقوم هذه الدراسه على نهج علمی یعتمد على تتبع صدور القصه التاریخیه والحدیث الذی تناولها بدقه، ومناقشتها وتحلیلها بأسلوب علمی نقدی قائم على الأدله، وتناولها کأحداث تاریخیه، الغرض منها کشف الغطاء عن حقیقه المبالغه للروایات الکثیره التی رواها المؤرخون الذین کتبوا التاریخ حول الغفران الإلهی لأهل بدر وما قیل عنها ومواقف العلماء فی الدفاع عنها والتعصب لها. وخطه العمل فی هذا البحث استعراض الروایات کما وردت فی المصادر التاریخیه ومناقشتها ومعالجتها بحیادیه، والوصول الى نتیجه مفادها أن الغفران الإلهی المستدام لأهل بدر شیء مزعوم لم یثبت لأهل بدر وهو یتعارض مع أصول العقیده والعداله الإلهیه ویتصادم تطبیقه مع مقاصد الشریعه والمعتقدات الصحیحه والعمل بالآیه الشریفه فی قوله تعالىومن یعمل مثقال ذَرَّه شرَّاً یره. (الزَّلزله99: 8) وقد أُثیرت جمله من التساؤلات والإشکالات والمعارضات الوارده على هذا الحدیث یصعب دفعها ورفعها وحلها وتحفظ علیه أکابر العلماء من أصحاب هذا الفن فهذا الحدیث یتعارض مع المرویات الصحیحه وعمل الصحابه والتابعین، واتضح بأن الغایه المنشوده من هذا الحدیث هی إفاضه کرامه خاصه دائمه على أهل بدر حتى لا تشملهم أحکام العداله العامه والشامله، لنصل لنتیجه مفادها شمولهم للأحکام الإلهیه کغیرهم من الناس فلا یصح الاستثناء لهم ولا حمل هذا الحدیث على الإباحه المطلقه، فاستوجب ذلک رفع الید عن هذا الحدیث وعدم العمل به.

یکی از مکاتب عرفانی معاصر که در قالب عرفان های طبیعت گرا دسته بندی می شود، عرفان سرخ پوستی است که توسط کارلوس کاستاندا در قالب دوازده جلد کتاب معرفی شده است. ازجمله آموزه های مهم این عرفان، نفی خرد ورزی است. از منظر کاستاندا خرد و منطق مانع سلوک است؛ ازاین رو انسان برای رسیدن به معرفت عرفانی باید معرفت عقلانی را به کناری نهد و راه دل را در پیش گیرد. در این مسیر برای توجه شخص به معنویت و از بین بردن ذهنیات پیشین، از گیاهان توهم زایی استفاده می شود که برای آن ها خاصیت معرفت بخشی قائل اند. از اِشکال های مهم این عرفان عدم قابلیت ارزیابی پیشینی گزاره های عرفانی است که مبتنی بر نفی ارزش معارف عقلی است؛ چنان که کاستاندا با تعطیل عقل در جست وجوی جایگزینی است که آن را در توهم می یابد. کاستاندا در توصیه به کسب معرفت از راه دل، آن را نه در امتداد عقل که مقابل آن می داند و قائل به تعارض این دو معرفت است. در این مقاله تلاش شده است با روش تحلیلی مبتنی بر اندیشه اسلامی و با توجه به رویکرد خرد ستیز کاستاندا، جایگاه عقل در عرفان او بررسی شود؛ عرفانی که بنیاد خود را نه بر پایه معارف عقلانی-برهانی که بر مبنای گزاره های عقل ستیز بنا نهاده است.  

زمینه و هدف: روایات پرکاربردترین ادله در استنباط احکام فقهی اند و امروزه مسؤولیت مدنی پزشکان، یکی از مسائل مهم مورد بحث در فقه شیعه و حقوق موضوعه است، روایات معصومین نیز به تفصیل به این موضوع ÷رداخته اند، بررسی مجموعی روایات ضمان، بررسی اعتبار و دلالت و ارزیابی مجموعی آنها و بررسی چالش آخرین قانون مصوب، مسئله این پژوهش است که با روش اجتهادی، همراه با دسته بندی روایات مختلف، بررسی سند و دلالت موضع قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در این خصوص مورد بررسی قرار گرفته است. به ویژه قانونگذار در خصوص مسوولیت پزشک در سال 1392، تغییر موضع داده و وضعیت متفاوتی با قبل اتخاذ نموده است. مواد و روش ها: پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی تحلیلی به بررسی مساله از منظر روایات اهل بیت پرداخته است. یافته ها: در نهایت یافته پژوهش از واکاوی روایات، با قانون مجازات اسلامی، نظریه اصلاح دوباره قانون را مطرح می سازد؛ چرا که با توجه به روایات باید اصل را بر ضمان پزشکان قرار داد و در صورت اجیر بودن پزشک و عدم أخذ برائت، وی را ضامن دانست؛ اما در صورتی که پزشک مصداق روشن محسن قرار گیرد، اگر چه برائت نگرفته باشد، ضمانی بر وی نخواهد بود، هم چنین باید میان اذن صادر شده از بیمار یا ولی وی، و برائت در ایجاد خسارت فرق گذاشت و در صورت اذن، حتی خسارت های ناشی از امور پزشکی را که به پزشک منتسب می شود، مورد ضمان دانست؛ اما در صورت أخذ برائت از ایراد خسارت، ضمانی نخواهد داشت.

اخلاق فضیلت با جابه جاییِ تأکید از فعلِ اخلاقی به فاعلِ اخلاقی، ارزشمند بودنِ انتخاب های اخلاقی و پیروی از وظایفِ اخلاقی را به نیت و منشِ فراگیرِ عاملِ اخلاقی بازمی گرداند. اما تا کنون روایت هایی که از فضیلت مطرح شده یا متافیزیکی و سربسته بوده اند، و یا ایدئالیستی و دسترس ناپذیر. در این پژوهش تلاش می کنم با تکیه بر دستاوردهای معاصر در حوزه ی علومِ اعصابِ شناختی روایتِ سومی مطرح کنم که بتوان از اخلاقِ فضیلت به معنایی دفاع کرد که هم ایده ی آزادی را در بر بگیرد، و هم این که مداخله ی عواملِ غیرشناختی و تاریخمندیِ سوژه را به رسمیت بشمرد. به این منظور نخست به معرفیِ هسته ی مرکزیِ آن، یعنی مکانیسمِ مفسر، می پردازم، که در واقع نظیرِ عصب شناختیِ ناآگاهیِ فرویدی است، و در ادامه با معرفیِ مدلِ «حالتِ هیجانیِ مرکزی» از کلیتی سنتتیک سخن می گویم که در ترکیبی از مؤلفه های درزمانی و هم زمانی حقِ انگیختارهای اخلاقی را نیز در بحثِ منش ادا می کند. این پژوهش در واقع نگاهی عصب شناختی به مفهومِ «فضیلت»، و نقشِ بنیادینِ آن در انتخاب ها و رفتارهای اخلاقی است.

مسئله اصلی این مقاله تحلیل مفهومی «سواد اخلاقی» و امکان تلقی معلومات اخلاقی به مثابه نوعی سواد (سوادانگاری علم اخلاق) است. بحث نه تنها به چگونگی آموزش اخلاق، بلکه مهم تر از آن به اصل تعلیم پذیری اخلاق و امکان آن بازمی گردد. می دانیم که از «عصر سواد» به «عصر سوادها» گذر کرده ایم، هرچند این گذار به معنای پایان سواد کلاسیک نیست. مدارس در جهان غرب عموماً با احتیاط بسیار با مسئله آموزش اخلاق مواجه می شوند؛ از همین رو در نخستین کاربردهای محدود اصطلاح «سواد اخلاقی»، نوعی تسامح یا حتی جنبه تفننی مشهود است. سواد اخلاقی، همانند سایر گونه های سواد، مستلزم یادگیری و تمرین است؛ یعنی یادگیری اصول یا قواعدی عینی است. پذیرش این مفهوم با قبول چند پیش فرض فرااخلاقی همراه است: اخلاق قابل انتقال و آموزش است؛ اخلاق امری غیرشخصی و غیرخصوصی است که در موقعیت های متعارض اخلاقی امکان داوری و صدور حکم بر مبنای معیارهایی مشخص و عینی وجود دارد. چهار مانع اصلی در مسیر بحث عمومی و سوادانگاری اخلاق قابل شناسایی است: نخست، تصور عدم توافق مردم بر سر راه حل مسائل اخلاقی؛ دوم، تصور ناتوانی در قضاوت نسبت به دیگران؛ سوم، تلقی اخلاق به مثابه امری کاملاً خصوصی؛ و چهارم، نسبی انگاری فرهنگی. بر پایه یافته های مقاله، می توان دو رویکرد اصلی درباره محتوای قابل انتقال در قالب سواد اخلاقی از یکدیگر بازشناخت: رویکرد هنجاری و رویکرد مهارتی.

یکی از جنبه های برجسته شخصیت رهبر معظم انقلاب، بُعد قرآنی ایشان است. این بُعد مبتنی بر روش هایی است که می توان از آن در مطالعات و فعالیت های قرآنی مدد جست. کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» از بهترین آثاری است که بر اساس آن می توان به این مطلوب دست یافت. این کتاب سرشار از روش های خلاق و الهام بخشی است که برای همه بویژه مدرسان و مربیان و اهالی قرآن قابل توجه و استفاده است. این تحقیق در صدد است با استفاده از روش اسنادی کتابخانه ای و توصیفی تحلیلی، روش های خلاق و الهام بخش رهبر معظم انقلاب را در کتاب یادشده، بررسی نماید. از مهمترین دستاوردهای این نوشتار، آشنایی بهتر و کامل تر با مهارت های علمی و عملی مانند تبیین نظام ها و شبکه سازی آیات، نوع ورود در مباحث، سبک تدریس و کلاسداری است که معظم له صورت داده، محققان، معلمان و مربیان می توانند آنها را اجرا کنند.

حسن یوسفی اشکوری از دغدغه مندان و قرآن پژوهان معاصر است که فارغ از دیدگاه های سیاسی مورد مناقشه، بنابر آن چه خود در مقدمه کتاب «بازخوانی قصه خلقت» مرقوم داشته، در صدد بر افروختن دو چراغ پر فروغ و خدائی «ایمان» و «تفکر» با تمام قامت و در اوج درخشندگی است. وی اذعان می دارد که نگارش کتاب یادشده به صورت تحقیقی و با نقد و بررسی آرای این و آن سامان نیافته، گرچه گاه بنابر ضرورت   برخی از آرای دیگران را هم نقل کرده است، اما اصل کتاب یادشده، محصول مطالعات، تاملات و تجربیات فکری و عملی شخص نویسنده است، و به واقع ما با فهم و برداشت فردی و شخصی او مواجهیم. یوسفی اشکوری در بخش نخست از مجموعه دو بخش کتاب خویش، تحت عنوان «داستان آدم در قرآن»، با بیان نکاتی، فرضیه تکامل انواع را در مورد خلقت انسان مطرح ساخته و به استناد آیاتی از قرآن و نهج البلاغه می کوشد تا آن را مُستدَل نماید. در نقطه مقابل دیدگاه وی، نگارنده با روش توصیفی و تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانهای و با استناد به ادله نقلی و عقلی علامه طباطبائی صاحب تفسیر شریف المیزان ، به نقد و تحلیل تأملات و آرای شخصی یوسفی اشکوری مبادرت ورزیده است. برخی از نتایج پژوهش حاضر، بیانگر این حقیقت است که فرضیه تکامل مورد پذیرش وی، ظنی و غیر قطعی میباشد؛ زیرا قابلیت اثبات پذیری با تجربه بشری را ندارد و دست بشر از آزمودن مسائلی که در میلیون ها سال قبل ریشه دارد، کوتاه است. همچنین ادعای استعاری و یا تمثیلی بودن خلقت انسان در مرحله تکامل زیستی و بیولوژیک، از جهات سه گانه مورد نظر طباطبائی(مبنای زبان شناختی، راجع بودن تعمیم روش تمثیلی استفاده شده در آیات به «مَثَل» و نه «مُمَثَّل»، و ظهور قریب به نص آیات قرآن) بی پایه و اساس بوده، فاقد هر گونه ادله درون و برون نصی می باشد. 

بازخوانی بحث مشروعیت در فلسفه سیاسی اسلام - که با اصل قرار دادن مفهوم «ولایت» و بررسی آن در مقاله حاضر انجام می‌شود- این سخن را تبیین می‌کند که ریشه لغوی مفهوم «ولایت»، دلالت بر شکلی از قرب و نزدیکی می‎کند و موجب ثبوت آثار مختلف می‎شود. بنابراین می‎توان با به کار گرفتن این مفهوم در علوم سیاسی، آن را به‌عنوان ملاک مشروعیت حکومت دینی معرفی کرد. این امر با رویکرد قرآنی – و نه فقهی- به مفهوم ولایت امکان‎پذیر است؛ زیرا در این رویکرد، ولایت، پیوند و ارتباط قلبی فرد مؤمن با خداوند معرفی می‎شود که آثار مختلفی بر آن مترتب میگردد. یکی از اصلی‎ترین آثار جریان این مفهوم در اجتماع، تألیف قلوب مؤمنان و برقرار شدن ارتباط اجتماعی است که در قرآن به اخوت تعبیر می‎شود و از همین رو بر پایه این ارتباط، جامعه اسلامی شکل می‎گیرد. در چنین بستری، ازآنجاکه معصوم و یا فقیه در زمان غیبت، قرب و نزدیکی قلبی بیشتری نسبت به سایر مؤمنان دارد، دارای حق تصرف و تشریع در نسبت با آنان می‎شود و درنتیجه می‎توان ولایت را ملاکی برای مشروعیت حکومت فقیه در جامعه دینی دانست. با تبیین این امر به‌خوبی مشخص می‎شود که حکومت مبتنی بر ولایت فقیه، یکی از کامل‎ترین اشکال مردم‎سالاری است؛ زیرا این مردم‎سالاری، برخاسته از مرتبه قلب و مبتنی بر ارتباط الهی افراد با خداوند است.

مهاجرت و اقامت در یک سرزمین، یکی از حقوق انسانی است که در اسلام و همچنین در اعلامیه حقوق بشر بر آن تأکید شده است، اما این حق مانند سایر حقوق، دارای قیود و ضوابطی است که بررسی فقهی آن با توجه به تأکیدهای قرآن کریم بر مسئله هجرت و نیز با توجه به گستردگی مهاجرت از سرزمین های اسلامی و تغییرات کمی و کیفی آن در دوره معاصر، دارای اهمیت است؛ ازاین رو در این نوشتار با روش اجتهادی و تمرکز بر آیات انتهایی سوره انفال، به جستجو در قیود و ضوابط مهاجرت پرداخته شده و پس از بیان دیدگاه فقیهان معاصر، تقریر استدلال به آیات و محدوده و تفصیلات این حکم بررسی گردید. آنچه در تفسیر فقهی آیات آشکار شد، وجوب هجرت به سرزمین دولت اسلامی و حرمت هجرت از آن، به ملاک برقراری و حفظ ولایت ها و روابط سیاسی-اجتماعی با امام و امت (دولت و ملت) اسلامی و مرزبندی با جامعه کافران و دشمنان است. تعیین موضوع و مصداق این حکم الزامی مانند جهاد و نصرت، در هر زمان و مکان برعهده ولی امر دولت اسلامی است، ازاین رو سیاست گذاری منسجم در حوزه مهاجرت، با توجه به فرصت ها و تهدیدهای زمانه، از وظایف مهم دولت اسلامی بشمار می رود.

نویسنده در نوشتار حاضر از چهل و دومین سلسله مقالات با عنوان نسخه خوانی، متن چند نسخه را بررسی کرده است. برخی عناوین این متن ها عبارت اند از تاریخ فوت یک عالم یک ضرب المثل عربی که نام طبرستان در آن آمده است یادداشتی از باستانی راد درباره مستوفی یادداشتی درباره قتل مرشد قلی خان توسط شاه عباس در شاهرود وقتی بهترین دانش ها را به نانوا می دهی، اما حتی یک نان به تو نمی دهد یادداشتی درباره طلاق ثریا اشعار شبیب الاسد در ستایش امین السلطان گزارش مغرضانه از امیرکبیر در یک منبع معاصر ناصر خسرو در نفی معاد جسمانی گوید داستان شهادت شهید ثانی توسط یک شاهد: قطب الدین نهروالی

رشد فضایل اخلاقی و معنوی و سعادت انسان و جامعه از اهداف اصلی خدای متعال در ارسال رُسُل و إنزال کُتُب است. این هدف اساسی توسط عوامل متعددی تحقق می یابد؛ که حکومت اسلامی یکی از عوامل تحقق سعادت انسان و جامعه است. بر این اساس، سؤال اصلی پژوهش این است که حکومت اسلامی چگونه و با چه تمهیداتی می تواند در رشد فضایل اخلاقی و معنوی و سعادت انسان و جامعه تأثیرگذار باشد؟ با استفاده از دیدگاه امام خمینی(ره) و آیت الله شهید مرتضی مطهری و با روش تحلیلی و اسنادی- استنادی به این پرسش پاسخ داده شد. یافته تحقیق این است که از نظر امام راحل و شهید مطهری، حکومت اسلامی با تأکید بر دو صفت علم به قوانین و احکام الهی و عدالت برای رهبر جامعه اسلامی، تأکید بر دو وظیفه اجرای احکام و قوانین اسلامی و ایجاد محیطی مساعد برای شهروندان برای حکومت، در رشد فضایل اخلاقی و سعادت انسان و جامعه تأثیرگذار است.

امروزه با ظهور، گشودگی و بسط روزافزون فضای سایبر، به منزله زیست جهان و عرصه دومِ زندگی انسان معاصر و منبع اصلی آگاهی و دانایی او، بررسی ابعاد و وجوه مختلف این عرصه، به ویژه نسبت آن با معرفت، در پرتو رهیافت یا رویکردی فلسفی، ضروری و اجتناب ناپذیر می نماید. در این راستا پژوهش حاضر، ضمن اشاره به چیستی، هستی و مؤلفه های فضای سایبر، با روش تحلیلی عقلی، درصدد ارائه تصویری از نسبت این فضا با مقوله معرفت است. پژوهش حاضر سعی در اثبات این نکات دارد: 1. در وضعیت کنونی علم و فناوری و نیز براساس مبانی فلسفی واقع گرا، طرح فضای سایبر به مثابه فاعل شناسا (ذهن مند)، منتفی است؛ 2. فضای سایبر و اینترنت، متعلَّق شناخت و معلومِ حصولیِ بشر امروزی بوده و منبع کسب دانش و آگاهی و به منزله ابزاری در خدمت توان افزاییِ قوای ادارکی انسان به شمار می رود؛ 3. فضای سایبر و محتوای آن، به عنوان قسمی شناخت یا معرفت قابل طرح و تبیین نمی باشد؛ چه این که این فضا ذهن مند نیست که شناخت یا معرفتی در خود و از ناحیه خود داشته باشد و 4. فضای سایبر خواه عاملی غیرمعرفتی و خواه عاملی معرفتی لحاظ شود بر معرفت پسینِ (ماتأخر) آدمی تأثیراتِ هم سازنده و هم مخرّب فراوانی می گذارد.

مراقبه و تمرکز در سنت تصوف که معمولاً تحت عنوان «فکر» یا «تصور صورت مرشد» یا «رابطه» مطرح می‌شود، یکی از بحث‌برانگیزترین و در عین حال از ارکان اساسی آداب سیروسلوک صوفیانه به شمار می‌رود. این روش که از دیرباز در میان طریقت‌های صوفیه رایج بوده، جایگاهی برجسته در فرایند تربیت معنوی و نیل به کمال نفسانی داشته است. بر همین اساس، مشایخ بسیاری بر ضرورت حاضر ساختن تصویر و حضور معنوی مرشد در ذهن و قلب مریدان خود تأکید کرده‌اند. این توصیه حتی به اعمال عبادی همچون نماز نیز تعمیم یافته است، به‌گونه‌ای که مریدان به نگه ‌داشتن تصویر ذهنی مرشد در تمامی احوال توصیه شده‌اند. نوشتار حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، تلاش می‌کند تا ضمن تبیین این آموزه و تشریح مبانی، اهداف و کارکردهای آن، زمینه‌های گوناگون تأثیرگذاری آن را ارزیابی کند. همچنین، مقاله به بررسی انتقادها و چالش‌های مطرح‌شده در این زمینه می‌پردازد و تلاش دارد با بازخوانی نقدهای وارده، جایگاه این آموزه را نسبت با تعالیم ثقلین روشن کند. ازجمله محورهای اصلی پژوهش، تحلیل نگرش‌های مختلف درباره ارتباط تصور مرشد با جنبه‌های توحیدی عبادت است که در سنت‌های مختلف اسلامی، موضوعی حساس و بنیادین تلقی می‌شود. هدف این مطالعه، فراهم‌ آوردن درکی دقیق‌تر از جایگاه آموزه «فکر» در تصوف و بازنمایی نقاط قوت و ضعف آن در چارچوب مبانی دینی است. این بررسی نشان می‌دهد در عین حال که تصور مرشد می‌تواند به‌عنوان ابزاری تربیتی در سیروسلوک عرفانی نقش ایفا کند، از منظر آموزه‌های قرآنی و حدیث، نقدهای قابل توجهی بر این آموزه وارد شده است و حتی برخی از صوفیان التزام به این آموزه در عبادات را دارای شبهه شرک دانسته‌اند.

ساختار مفهومی واژگان به شبکه ای از ارتباطات معنایی بین واژگان اشاره دارد که نشان می دهد چگونه مفاهیم و کلمات در یک متن یا مجموعه داده ها به هم مرتبط هستند. به عبارت دیگر، ساختار مفهومی واژگان، چارچوبی است که نشان می دهد واژگان چگونه در کنار هم معنا می سازند و چه مفاهیمی بیشترین اهمیت را دارند. بررسی ساختار مفهومی مفاهیم نهج البلاغه اهمیت زیادی دارد، لذا این پژوهش، به تحلیل کمّی مطالعات مرتبط با نهج البلاغه می پردازد. در این مطالعه، ساختار علمی این حوزه از سال 1378 تا 1402ه.ش بررسی شده و خوشه های اصلی پژوهشی، ابعاد مفهومی و موضوعات کلیدی هرخوشه شناسایی شده است. این پژوهش با بهره گیری از فنون کتاب سنجی و تحلیل هم رخدادی واژگان انجام شده است. تعداد 1345 مدرک از پایگاه استنادی پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) استخراج گردید تا روند پژوهش های مرتبط با نهج البلاغه را، در بازه زمانی 25 ساله، شناسایی کند. تحلیل خوشه ای و نمودار راهبردی برای ترسیم ساختار مفهومی پژوهش ها و شناسایی زیرحوزه ها و روابط بین آن ها در این حوزه به کار گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان داد که ساختار مفهومی این حوزه از دوازده خوشه به این شرح تشکیل شده است: 1. نامه ها و خطبه های نهج البلاغه؛ 2. درونمایه های نهج البلاغه؛ 3. نهج البلاغه و جامعه؛ 4. حکومت و حکمرانی در نهج البلاغه؛ 5. قرآن و نهج البلاغه؛ 6. تأثیر نهج البلاغه بر شعر و شاعران؛ 7. تحلیل مضمون های نهج البلاغه؛ 8. شایسته سالاری در آموزه های نهج البلاغه؛ 9. اخلاق کارگزاران در نهج البلاغه؛ 10. مدیریت و زیباشناسی در نهج البلاغه؛ 11. امام علی(ع) و 12. نهج البلاغه و تربیت. علاوه بر این، با تحلیل محتوای مقالات منتشر شده، موضوعات نوظهور در حوزه نهج البلاغه شناسایی شدند. خوشه ها، ابعاد و موضوعات کلیدی این حوزه را بازتاب می دهند. این پژوهش می تواند به سیاست گذاران و پژوهشگران در تدوین برنامه های راهبردی و شناسایی شکاف های پژوهشی کمک کرده و مسیر پژوهش های آتی را روشن سازد