زکیه صالحی نودز

شکرگزاری یکی از عناصر کلیدی در نظام ارزشی و روابط انسانی است؛ به گونه ای که در قبال نعمت های الهی، تجلی عبودیت، و در برابر نیکی های دیگران، نشانه ای از بلوغ اخلاقی و رشد اجتماعی محسوب می شود. این پژوهش با هدف تحلیل جامع ابعاد مفهومی و مصداقی شکر در «صحیفه سجادیه»، به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از استقصای کاملِ فرازهای این اثر گران سنگ امام سجاد(ع)، سامان یافته است. در بخش مفهومی، شکر به مثابه عنصری هدایت گر معرفی می شود که از حیث پیوستگی و استمرار، ریشه در ازلیت و جاودانگی نعمت های الهی دارد و در عین حال، تمامی مراتب شکر در پرتو حمد و سپاس الهی معنا می یابد. در بخش مصداقی، سه گونه از شکر تفکیک و بررسی شده است: شکر خالق نسبت به مخلوق، شکر مخلوق نسبت به خالق و شکر مخلوق نسبت به مخلوق. یافته ها حاکی از آن است که شکر مخلوق نسبت به خالق، بیشترین بسامد را در فرازهای صحیفه داراست؛ در حالی که شکر مخلوق نسبت به مخلوق، کمترین فراوانی را به خود اختصاص داده است. بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که شکرگزاری از خداوند، نه تنها بُعدی عبادی، بلکه جایگاهی بنیادین در ساختار ارتباطی انسان با خویشتن، خدا و جامعه دارد.