درخت حوزه‌های تخصصی

پژوهش حاضر به تحلیل معنایی آیات ۱۹ تا ۲۱ سوره مطففین از منظر تفاسیر فریقین پرداخته و سه واژه کلیدی «عِلِّیُّون»، «کِتَابٌ مَرْقُومٌ» و «الْمُقَرَّبُونَ» را بررسی می کند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، معنای لغوی و تفسیری این واژگان را در دیدگاه مفسران شیعه و اهل سنت تحلیل کرده است. یافته ها نشان می دهد که «عِلِّیُّون» در اغلب تفاسیر، نمادی از مقام والای نیکوکاران در آخرت و مکانی بهشتی دانسته شده است. «کِتَابٌ مَرْقُومٌ» به عنوان سندی الهی و نشانه ای از عدالت مطلق در ثبت اعمال انسان ها تفسیر شده که در جایگاهی بلند نزد خداوند نگهداری می شود. همچنین «الْمُقَرَّبُونَ» به فرشتگان یا افراد نیکوکاری اشاره دارد که از جایگاهی ویژه برخوردارند و بر درستی اعمال نیکوکاران گواهی می دهند. تحلیل این آیات، نقش کلیدی این واژگان را در تبیین مفاهیم اخلاقی و نظام ارزشی اسلام نشان می دهد. این پژوهش همچنین بر اشتراکات و تفاوت های دیدگاه های تفسیری شیعه و اهل سنت درباره این آیات تأکید دارد و نشان می دهد که اگرچه در برخی جزئیات تفاوت هایی وجود دارد، هر دو دیدگاه بر اصول مشترکی مانند عدالت الهی و اهمیت اعمال صالح تأکید می ورزند. این یافته ها می توانند به تعمیق فهم قرآنی و توسعه مطالعات تفسیری تطبیقی کمک شایانی کنند.

سخن گفتن پیرامون زندگی پیامبر و ویژگی های رفتاری ایشان دارای روابط ومناسبات گسترده ایست واین امر برخاسته ازشخصیت متمایز ایشان نسبت به سایر افراد است .با عنایت بر این امر ومناسباتی که در جامعه دروان پیامبر حاکم بوده است می توان این گونه اذعان نمود که ضرورت اصلی پژوهش حاضر،شناخت ویژگی های فردی و اخلاقی پیامبر ومناسبات اجتماعی دوران زندگی ایشان با تکیه بر آیات واحادیث وروایات است، زیرا که این امر به شناخت و درک انسان ازجامعه دوران ایشان آگاهی می بخشد.هدف پژوهش حاضر با تاکید بر مبانی فلسفه ی وجودی سیره نبوی ومولفه های ساختاری افکار واندیشه های ناب وعرفانی پیامبر در مثنوی های عطار ومولانا است.از این رو پژوهش حاضر به تمامی مصادیق مشترکی که بیانگرویژگی ها ومناسبات اخلاقی ایشان دراین دو مثنوی باشد، پرداخته است .مساله ی اصلی این پژوهش کشف رهیافت هایی است که مولانا وعطار جهت تبیین مولفه های رفتاری وساختارهای فکری پیامبر مکرم اسلام از آن بهره جسته اند.با تکیه بر این امر پیشینه پژوهش حاضر منابع گسترده ایست که تاکنون پیرامون سیره ی نبوی پیامبر از آن سخن گفته اند.این پژوهش به روش کتابخانه ای ومطالعات کتاب ها وپایان نامه ها صورت پذیرفته است.

ولایت یکی از مفاهیم کلیدی و پیچیده در قرآن کریم است که در تفاسیر مختلف معانی متفاوتی برای آن ذکر شده است. به ویژه در آیه 55 سوره مائده، اختلاف نظرهای فراوانی بین مفسران شیعه و اهل سنت درباره معنای "ولی" وجود دارد؛ مفسران شیعه ولایت در این آیه را به معنای اولی به تصرف تفسیر و ولایت بلافصل علی (ع) را از آن استنباط کرده اند و در مقابل، مفسران اهل سنت ولایت در این آیه را به معنای ولایت نصرت و محبت معنا کرده و لزوم نصرت و محبت به همه مؤمنان را از آن برداشت کرده اند. این جستار با بررسی 112 آیه مرتبط با ولایت در قرآن و با تمرکز ویژه بر آیه 55 سوره مائده، تلاش کرده است تا معنای دقیق "ولی" را با استفاده از ساختارشناسی آیات و تحلیل تفاسیر مختلف استخراج کند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که در کل قرآن، 7 ساختار (1. اتخاذ ولی، 2. تولی، 3. حصر، 4. اضافه، 5. تولیه، 6. اولویت، 7. بعضهم اولیاء بعض) برای آیات ولایت وجود دارد و در تمام این ساختارها، "ولی" به معنای "اولی به تصرف" به کار رفته است، به جز در ساختار "بعضهم اولیاء بعض" که "ولی" به معنای "نصرت" و "محبت" آمده است. بنابراین، در آیه 55 سوره مائده که جزو ساختار اضافه است نیز "ولی" به معنای "اولی به تصرف" است و نه نصرت و محبت.

چندمعنایی پدیده ای رایج در زبان هاست که در پی گسترش معنایی رخ می دهد و رواج آن به دلیل کاستن از بار حافظه گویشوران است. برای اثبات چندمعنایی واژه ها، طی شدن مراحلی مورد نیاز است که در این جستار شرح آن بیان خواهد شد. پژوهش حاضر پژوهشی نظری و میان رشته ای در حوزه معناشناسی و قرآن پژوهی است و به منظور بررسی مقایسه ای تحول معنایی واژه «هوی» در اشعار دوران جاهلی و متن قرآن انجام شده است. در این پژوهش، در پی آن هستیم تا مشخص کنیم: 1- واژه هَوَی و مشتقات آن در اشعار جاهلی با چه معانی به کار رفته است؟ 2- معنای واژه هَوَی و مشتقات آن در قرآن کریم با چه معانی به کار رفته است؟ 3- تغییرات معنایی واژه هَوَی در کدام دسته از گونه های اصلی تغییر معنی قرار میگیرند؟ و 4 – معانی مشترک واژه هَوَی و مشتقات آن در اشعار دوره جاهلی و قرآن کریم کدام اند؟ تحلیل ها بر اساس طبقه بندی های انجام شده از تغییرات معنایی و بر اساس تحلیل مؤلفه ای معنی، با رویکردی درزمانی ارائه شده اند. داده های پژوهش به شیوه کتابخانه ای گردآوری شده اند؛ به این ترتیب که واژه «هَوَی» از حوزه مفهومی عشق انتخاب و با استناد به لغت نامه های اصلی زبان عربی ریشه یابی شد، سپس معانی آن در 21 بیت از مجموع 1389 بیت از اشعار دوران جاهلی، از«مفضلیّات ضبّی» (167ق)، «أصمعیّات أصمعی» (216ق) و«معلقات» استخراج و در مقایسه با معانی آن در متن قرآن تحلیل کیفی شدند. بررسی و تحلیل داده ها نشان داد واژه «هَوَی» در اشعار دوران جاهلی در مفهوم «افتادن و فرود آمدن» و نیز «عشق» (عشقی که با سقوط همراه است) به کار رفته است. در قرآن کریم، معنی واژه از طریق تضمین، مجاز و استعاره دستخوش تحول شده که به پدید آمدن چندمعنایی منجر شده است. در بررسی این تحولات معنایی، تخصیص و ترفیع معنایی، مبالغه و تخفیف در تغییرات غیرقیاسی معنای صریح دیده نشد؛ اما تنزل معنایی واژه قابل ملاحظه بود. مؤلفه معناییِ حرکتِ عمودی در جهت بالا به پایین در معنی «بردن همراه با افکندن»، «غروب کردن»، «خراب کردن»، واقعی و در معنی «خواهش های نفسانی»، «نابودی»، «فریب دادن» و«تهی (شدن)» مجازی است.

یکی از مهم ترین جنبه های اعجاز قرآن کریم، اعجاز ادبی آن است که این امر موجب شده که قرآن کریم از دیرباز مورد توجه ادیبان و پژوهشگران ادبی و زبانی قرار گیرد. با رشد و گسترش مباحث زبان شناسی در حوزه های تئوری و کاربردی، دانشمندان و ادیبان اسلامی به ارزشهای این دانش پی برده و قوانین و شیوه های آن را با دقت مورد بررسی قرار داده و در پی اجرای آن در قرآن کریم به عنوان بلیغ ترین کلام برآمده اند. در راستای این هدف، در این نوشتار به تحلی ل سبک شناسانه آیات سکینه در قرآن کریم پرداخته شده است. این پژوهش برآن است تا با شیوه توصیفی تحلیلی و با استفاده از معیارهای سبک شناسی جدید در «سطح آوایی » آواهای سبک ساز و چگونگی انسجام اصوات «آیات سکینه» را بررسی نموده و کارکرد آواهای مجهور و مهموس در را با توجه به معانی مورد نظر تبیین و بسامد هر یک از آنها را در افاده معنا نشان دهد. نتایج گویای آن است که آواهای مجهور و مهموس با بیشترین بسامد، موسیقی درونی و تصویرسازی را تقویت نموده و معانی مورد نظر را به خوبی بازتاب داده اند. از این رو، در جایی که کلام نیازمند قاطعیت و صلابت است، حضور آواهای مجهور و در جایی که کلام نرمی و انعطاف سخن را ایجاب نموده، حضور آواهای مهموس به خوبی نمایان است.

پاره ای از آیات قرآن به دلیل پیچیدگی های ادبی و معنایی همواره محل تأمل اندیشمندان اسلامی بوده اند و نظراتی متعدد را نسبت به آن ارائه کرده اند. گوناگونی دیدگاه ایشان درباره دشواری های دستوری برخی از واژگان قرآن بستری را فراهم کرده است تا تعدادی از پژوهش های پژوهشگران غربی که در سده های گذشته در رابطه با قرآن و زبان قرآن پدید آمده اند بر آن دشواری ها تمرکز یابند. جان برتون از جمله مستشرقان قرآن پژوهی است که با تدوین مقاله ای با عنوان «اشتباهات نحوی قرآن» در مواجهه با برخی از واژگان دشوار متن قرآن آن ها را از اشتباهات زبانی پیامبر برمی شمارد. وی استناد به اخباری که بر اساس آن ها دشواری های نحوی برخی از آیات قرآن از جمله آیات 177 سوره بقره، 162 سوره نساء، 69 سوره مائده و 64 سوره طه ناشی از خطای کاتبان وحی برشمرده شده اند را رد کرده است و این به اصطلاح خطاهای زبانی را به صادرکننده آیات یعنی شخص پیامبر اکرم (ص) منتسب می داند. این نوشتار بر آن است تا با روش توصیفی - تحلیلی رویکرد جان برتون را هم از نظر محتوا و هم از نظر ساختار بررسی و در نهایت یادآور کند که دیدگاه او از عدم توجه به تاریخ تدوین دانش های زبانی پس از تدوین مصحف و بی توجهی به مصدر قرائت ها و آرای نحویان شکل گرفته است.

یکی از نظریه های جدید زبان شناسی که به کمک آن می توان به تحلیل انواع متون پرداخت، دستور نقش گرای هلیدی است. کاربست این الگو در بررسی سوره های قرآنی می تواند مخاطب را با دلالت های جدید و معانی ضمنی و نهفته موجود در آیات قرآنی آشنا کند. بدین منظور، پژوهش پیش رو با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و در چهارچوب دستور نقش گرای نظام مند هلیدی، به بررسی، ارزیابی و تحلیل انواع فرایندهای فعلی در سوره مریم خواهد پرداخت. مهمترین نتایج پژوهش بیانگر آن است که تنوع سبکی ناشی از به کارگیری فرایندهای مختلف، سکون، رتابت و یکنواختی را از متن سوره دور کرده و سبب پویایی و تحرک آن شده است. فرایندهای مادی بیشترین بسامد را در متن سوره دارد و آن را از فضای انتزاعی و دورنگرایی دور کرده است. مهمترین کنشگر فرایندهای مادی، خداوند متعال است که حضور برجسته او در سوره، حاکی از اهمیت نام و یاد او و نیز اهمیت افعال و اعمالی دارد که انجام می دهد. بسامد بالای فرایندهای رابطه ای از نوع وصفی، جنبه توصیفی متن را بالا برده است. فرایندهای کلامی نیز به اشکال مختلف در سوره مریم مورد استفاده قرار گرفته و عمل داستان را در جهت یا جهات مشخصی پیش برده است. خداوند متعال برای بیان تجریبات درونی شخصیت های مورداستفاده در سوره، از فرایندهای ذهنی که بیانگر احساسات و عواطف و مکنونات آنهاست، استفاده معناداری کرده است.

حدود یک دهه است که «تدبر در قرآن»، به عنوان رویکردی آموزشی و سازوکاری برای بهره مندی مستقیم و بی واسطه هر فرد از قرآن، موردتوجه اندیشمندان و صاحب نظران قرار گرفته و الگوهای مختلفی برای آن مطرح شده است. این مقاله، با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و بسنده نکردن به مبانی نظری، با مراجعه میدانی به رویدادهای جریان های تدبری، «الگوی سوره محور» را به عنوان یکی از الگوهای مطرح در زمینه آموزش تدبر قرآن در ایران معرفی می کند. این الگو با بهره گیری از مبانی نظری خاص و نگرشی انتقادی نسبت به الگوهای آیه محور، به دنبال دریافت رهیافت های آیات در توالی نظم خاص هر سوره و دستیابی به فهمی منسجم از آن سوره است که در نهایت به کشف جهت هدایتی سوره، منتهی می شود. «بهره گیری از قواعد زبان عربی برای کشف غرض واحد هر سوره» و «ارائه راهکارهای عملی جهت تشخیص غرض اصلی سوره ها» از جمله نقاط قوت این الگو است. از سوی دیگر، «خلط میان تدبر و تفسیر»، «خلط تدبر با تفسیر موضوعی»، «منحصر نمودن تدبر در قرآن به کشف جهت هدایتی سوره ها»، «تغییر خاستگاه تدبر از قلب به ذهن» و «عدم استفاده از روایات معتبر تفسیری جهت فهم معنای مفردات، آیات و سوره ها» از مهمترین موارد کاستی و نقاط ضعف این الگوست.

چکیده سازوکار و چگونگی بررسی و تبیین دلالت های متن و فهم حدیث از جمله مباحثی است که جهت دهی مطالعات دانشمندان علوم قرآن و حدیث معاصر را طی سال های اخیر عهده دار بوده است. دستیابی به فرایند و سازوکار چگونگی فهم متن حدیث و تبیین دلالت های آن در مطالعات حدیث پژوهی آیت الله جوادی آملی، هدف اصلی نگاشت پیش رو است(هدف). اکنون این پرسش طرح می شود که روش فقه الحدیثی آیت الله جوادی آملی در مطالعات حدیث پژوهی ایشان چیست(سؤال)؟ نوع تحقیق بنیادین و توسعه ای است و از روش توصیف و تحلیل برای کشف و تبیین ابعاد و بخش های مختلف مسئله پژوهش بهره می برد(روش). یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که روش آیت الله جوادی آملی در فهم حدیث و تبیین دلالت های آن از یک مدل فرایندی، نظام مند و وابسته به مفاهیم قرآنی بهره می برد که وابستگی مستقیم مراد استعمالی و مراد جدی حدیث و تطبیق هردو بر اصول و مفاهیم محکم قرآنی، برای کشف معنای صحیح حدیث، ترسیم کننده پایه های اصلی ساختار آن است(یافته های پژوهش).

یکی از راهبردهای اولیه برای پیشگیری از جرم، پیش بینی عقوبت برای مرتکب می باشد که منطق اثرگذاری آن، سنگینی هزینه های ارتکاب عمل در برابر فوائد آن است. در این پژوهش در صدد آن هستیم، نظام مجازاتی که توسط شارع مقدس از طریق آیات و روایات به مکلفین ابلاغ گردیده است، چه تاثیری در پیشگیری از جرائم دارد. نتایجی که با روش توصیفی- تحلیلی بدست آمد این بود که نظام مجازات اسلامی با رویکردی جامع، مجازات ها و عقوبت هایی را برای مجرمان پیش بینی کرده است که جنبه دنیوی و اخروی را به طور مشخص و هماهنگ به همراه دارند. عقوبت های دنیوی، گاه جنبه طبیعی دارند و گاه به صورت مجازات های شرعی گناهان جلوه گر شده اند. عقوبت های دنیوی طبیعی، در واقع نتایجی از اعمال گناهکارانه افراد هستند که در طبیعت این اعمال نهاده شده اند و پس از ارتکاب به طور طبیعی دامنگیر فرد می شوند. مجازات های شرعی نیز قسم دیگری از عقوبت های دنیوی هستند که شارع مقدس با رویکرد بازدارندگی آن ها را وضع نموده که اجرای آن را برای حکومت اسلامی به عنوان تکلیف قرار داده است. جنبه بازدارندگی مجازات های شرعی که شامل حدود، قصاص، دیات و تعزیرات می شوند، با سه رویکرد حتمیت مجازات ها که شک و تردید را در خصوص اجرای آن در ذهن مرتکب از بین می برد، شدت مجازات ها که هزینه جسمی و روحی انجام گناه را برای مرتکب افزایش می دهد و دقت و ظرافتی که در اجرای مجازات و نحوه ثبوت گناه پیش بینی گردیده، وضع شده است.

این پژوهش به تفسیر آیه شریفه «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» با تاکید بر شبکه معنایی دعا در قرآن کریم می پردازد. طرح مسئله بر پراکندگی مطالعات پیشین در تحلیل اصطلاحات مرتبط با دعا و عدم تبیین نگاه نظام مند به روابط بین این مفاهیم است. ضرورت تحقیق با توجه به جایگاه محوری دعا در منظومه معارف دینی و نیاز به درکی جامع از ابعاد مختلف آن تبیین می شود. در این مقاله به روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از روش شبکه ای معناشناسی و تحلیل ریشه شناختی مصطلحات در منابع لغوی و تفسیری به تفسیر آیه شریفه «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» بر پایه شبکه معنایی دعا می پذیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مصطلحات دعا در قرآن در یک ساختار سلسله مراتبی سازمان می یابند که در آن «ذکر» به عنوان پایه شناختی، «دعا» به عنوان هسته مرکزی و «عبادت» به عنوان غایت نهایی است. همچنین، آیه «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» به عنوان محور شبکه دعا اشت که سایر مفاهیم؛ مانند: ندا، استغاثه و ابتهال حول آن معنا می یابند. این پژوهش الگویی نظام مند برای درک روابط بینامتنی مفاهیم دعا ارائه می دهد که می تواند در حوزه تفسیر موضوعی و تربیت دینی مورد توجه و بهره برداری قرار گیرد.

هر متن شفاهی یا مکتوبی جهت شکل گیری درست و رساندن مقصود گوینده و نویسندهاش تابع رعایت ضوابط و نشانه ها، دالّ ها و قواعد دستوری آن زبان می باشد. در این خصوص، توجه به دانش اصول فقه که علم روشمندی برای فهم ظاهر، نص و متن قرآن (در حوزه های تفسیر، فقه، عقاید، اخلاق و ...) است از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد، خصوصا در مواردی که مقصود اصلی آیات با معانی ظاهری در تعارض می باشد. توجه به بافت متنی یا سیاق قرآن یکی از شرایط فهم درست معنا و مراد خداوند متعال می باشد. هرچند متن قرآن کریم دارای فصاحت و بلاغت بی نظیری است، اما گاهی مراد اصلی در ورای معنای ظاهری الفاظ به خاطر عواملی چون وقوع مجاز، ترادف، اشتراک لفظی، ایهام و ابهام، تطور معنایی الفاظ در گذر زمان و ... پنهان می گردد که نادیده گرفتن آن می تواند، مخاطب را از مقصود حقیقی منحرف سازد. تحقیق حاضر با روش گردآوری و فیش برداری کتابخانه ای به جمع آوری آراء و نظریات طرح شده در این باره پرداخته و ضمن اثبات تأثیر این گونه دلالت و شرایط آن، ثابت نموده است که معنای سیاقی و بافت متن بر معنای ظاهری الفاط مقدم شده و به همین دلیل باعث تاثیر در برداشت های فقهی، تفسیری و ... می شود که به نمونه هایی از قبیل: کنار زدن معنای ظاهری آیه توسط سیاق؛ مشخص شدن معنای آیه، تعیین مرجع ضمیر و ... در قالب گونه های کاربردی آن ارائه شده است.

سبک زندگی به مجموعه ای از الگوهای رفتاری نسبتا پایدار اطلاق می گردد که از بینش ها و ارزش های آدمیان متاثر بوده و به صورت عینی در رفتار متجلّی می شود و این تجلی می تواند الگوی دیگران شود. قرآن حضرت ابراهیم (ع) را به عنوان اسوه سبک زندگی معرفی می کند (ممتحنه/ 4) و بیش از 60 مورد از ایشان نام برده و عالی ترین سجایا و صفات انسان کامل را به ایشان نسبت داده و عناصر شخصیتی آن حضرت را بیان کرده و به صراحت در چند مورد فرموده که اسلام دین حضرت ابراهیم (ع) است. این نوشتار با روش توصیفی – تحلیلی در صدد ارائه شاخص های الگویی هدایتی حضرت ابراهیم (ع) درسبک زندگی دینی، که به عنوان اسوه بیان شده است می باشد. امّا یافته های این تحقیق نشان داده، «دین» فطرت است، راه است، بشر یک فطرت دارد، که آن فطرت دینی است و خداوند رسولانش را نفرستاد جز برای آنکه بندگان در پیام های الهی تعقل کنند، و آنان که در تعقل و تفکر برترند، نسبت به فرمان های الهی داناترند.نگارنده در صدد است با توجه به نتیجه ای که از شیوه هدایتی حضرت ابراهیم (ع) در پایان بدست می آید، بتواند روش درستی از سبک زندگی دینی وی را به عنوان «حیات طیّبه» به جامعه معرفی کند.  

سنن الهی قوانین خداوند متعال برای جهان آفرینش و زندگی انسان هاست و خداوندی که حکیم، عالم و خالق موجودات است، بهترین قوانین را برای زندگی بشر وضع کرده است. پس برای بهبود زندگی اجتماعی بشر، باید اصول مدیریت جامعه مبتنی بر سنن الهی باشد. یکی از سنت های تکوینیِ مربوط به زندگی اجتماعی و دنیوی مردم، سنت الهی تغییر اجتماعی است. این سنت بدین معناست که مردم قادرند وضعیت جامعه ی خود را از وضعیت مطلوب به وضعیت نامطلوب و بالعکس تغییر دهند. حال این سؤالات مطرح است که اصول مدیریت جامعه مبتنی بر این سنت الهی چیست؟ شرایط تحقق این سنت الهی در جامعه چیست؟ در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از آیات و روایات، به این مسائل پاسخ داده می شود. تغییر روحی و باطنیِ افرادِ تأثیرگذار بر جامعه، شرط تحقق این سنت الهی است. اصول مدیریت جامعه که مبتنی بر سنت تغییر اجتماعی است، عبارتند از: 1. اصل جلوگیری از رواج فساد، فحشا و عصیان در جامعه، 2. اصل توجه مدیران به درون جامعه، 3. اصل مردم داری، 4. اصل باورمندی مردم به سنت الهی تغییر اجتماعی.

نزول تدریجی آیات قرآن کریم تقویت و حمایت مستمر قلبی و روحی پیامبر(ص) را به دنبال داشته است. براساس آیه120سوره هود، بیان داستان های قرآنی انبیاء الهی در هر مقطع، با هدف تثبیت قلب رسول الله(ص) و مؤمنان طرح گشت، تا این رویدادهای تاریخی در مسیر رسالت موجب ایجاد استواری اقدام، و نفوذ در دل و جان مخاطبان گردد. این پژوهش درصدد پاسخگویی به این سوال است که داستان حضرت سلیمان(ع) در سوره نمل چگونه موجب تثبیت قلب پیامبر(ص) شده است. بررسی توصیفی تحلیلی این مسئله حاکی از آن است که خداوند متعال طرح ماجرای سلیمان(ع) در سوره نمل را با هدف بشارت به اعطای نعم خاص الهی به پیامبران، و بشارت به تسلیم حق جویان در برابر حقیقت پیش گرفت: اعطای نعم خاص الهی همچون علم، قدرت، حکومت، جنود جن و انس سلیمان(ع)، یاری الهی را در مسیر تبلیغ رسالت بیان داشته است. همچنین با طرح بشارت به تسلیم حق جویان در برابر پروردگار، به مدیریت و نظارت سلیمان(ع) در دعوت بت پرستانی چون ملکه سباء به یکتاپرستی و توحید اشاره داشته است. نزول آیات این داستان در شرایط طاقت فرسای محاصره اجتماعی اقتصادی عده ای از مؤمنان در شعب ابی طالب و هجرت عده ای دیگر به حبشه، تثبیت قلب و استواری روحی رسول الله(ص) و مؤمنانی را که بیم از دست دادن یاری مؤمنان در این شرایط سخت را داشتند، محقق داشته، و با نوید به جانشینی و غلبه مستمر مؤمنان از کافران در آینده ای نزدیک و تسلط بر شبه جزیره عربستان،

درک زبان قرآن کریم و پدیده های زبانی اش یکی از مولفه های اصلی کشف معانی آن است.از جمله اصطلاحات زبانی پرکاربرد در تفاسیر قرآن کریم، عطف تفسیر می باشد که آنگونه که شایسته است به معرفی و معانی مستنبط از آن پرداخته نشده است.پژوهش پیش روی با روشی توصیفی- تحلیلی و با استقراء شواهد قرآنی و اقوال پراکنده در کتب نحوی وتفسیری به معرفی این پدیده زبانی و معانی آن در قرآن کریم پرداخته است و پس از بحث و بررسی به این نتیجه رسید که عطف بین دوجمله یا دو کلمه مترادف عطف تفسیر نام دارد و این فقط توسط دو حرف واو و فاء رخ می دهد البته عطف بین دو کلمه توسط حرف فاء رخ نداده است. و برای معانی تاکید ، توضیح و تبیین معطوف علیه ، بیان سبب و علت معطوف علیه، بیان عظمت و اهمیت معطوف علیه، تفنن در بیان، و...کاربرده شده است.برخی از این اغراض مانندتاکید و توضیح و تبیین معطوف علیه نسبت به مابقی پرکاربردتر هستند و برای برخی از این اغراض فقط یک شاهد مثال توسط مفسرین محترم معرفی شده است.

فضل الرحمان ملک از جمله قران پژوهان معاصر است که اندیشه های وی درباره مباحث قرانی و مخصوصا وحی مناقشه برانگیز بوده است.در خصوص وحی، نظریه «املای وحی» پذیرفته شده ترین نظریه می باشد؛ لیکن در تلقی وحی فضل الرحمان ملک نگاه جدیدی به موضوع وحی وجود دارد. تعریف خاص و متفاوت فضل الرحمان از وحی، مخصوصا نقش پیامبر در این پروسه را بسیار فعال و پررنگ نشان می دهد. .او سعی می کند با توضیح دو واژه «اصطلاح دینی» و «اصطلاح طبیعی» پروسه وحی را تعریف کند در نگاه او قران کتابی الهی ،جاودانه و راهگشاست ولی در طول تاریخ به دلیل برخی برداشتهای ناصواب این کتاب نتوانسته جایگاه حقیقی خود را پیدا کند؛و به همین دلیل او به دنبال راهی برای فهم بهتری از قران می باشد. این پژوهش به روشی توصیفی-تحلیلی به بررسی و نقد دیدگاه فضل الرحمان ملک درخصوص وحی می پردازد. پژوهش حاضر نشان می دهد که هرچند فضل الرحمان سعی نمود با تعریف جدیدی از وحی بسیاری از مسایل جوامع مسلمان را به صورتی مدرن حل نماید ولیکن در عمل نتوانست روشی مستدل و روشمند ارایه نماید. لیکن طرح پیشنهادی وی نقاط مثبتی دارد که می تواند زیربنای تحقیقات آینده محققان علوم اسلامی واقع شود

قرآن مجید به عنوان گنجینه ای از روایات کهن با ویژگی های روایی مختص به خود، دارای داستان هایی با ساختارهای مختلف است. برخی از داستان ها از ساختاری منظم تر و متوالی برخوردارند و در یک سوره جمع آمده اند و برخی دیگر ساختارهایی پیچیده تر و پراکنده تر دارند و هر بخش آن در یک سوره روایت شده است. ساختارشناسان با بیان ویژگی های مختلف ساختارهای روایت، در صدد کشف مختصات مشترک داستان ها و روایات هستند. کلود برمون یکی از روایت شناسان ساختارگرا است که الگوی خاص خود را مبتنی بر توالی پی رفت ها، برای شناخت ساختار روایت ارائه داده است. پژوهش حاضر به روش تحلیلی نگاشته شده است و به بررسی ساختارگرایانه داستان یوسف (ع) به عنوان بلندترین و منسجم ترین داستان قرآن، بر اساس نظریه کلود برمون پرداخته است. نتایج این تحلیل نشان می دهد: این داستان از توالی ای مرکب و پیچیده در ساختار برخوردار است؛ اما با وجود این که در کلیت خود برخوردار از نظم روایی مد نظر کلود برمون است، دارای پایان بندی متفاوتی است که از ساختار مد نظر کلود برمون و نظم ساختاری داستان های کهن فراتر می رود و الگوی منحصر به فردی را ارائه می دهد.

بی تردید یکی از مباحث مهمی که در حوزه علوم قرآنی وجود دارد و مفسران متعددی در مورد آن سخن گفتند مسئله وحی الهی است. در قرآن واژه وحی گاهی از سوی خدا و زمانی هم از سوی شیطان به اولیای خویش صورت می گیرد.از این رو فهم حقیقت معنای وحی می تواند نقش به سزایی در این مهم باشد. با مراجعه به آثار حضرت علامه جوادی آملی به خصوص در تفسیر قیم تسنیم می توان اذعان نمود که وحی در دو قالب شکل می گیرد. از یافته های تحقیق در آثار این استاد این گونه بر آمد که وحی گاهی تشریعی، علمی و حکمی مخصوص انبیاء و رسولان الهی بوده و زمانی هم به صورت تکوینی، عملی و فعلی صورت پیدا می کرده که نه فقط مخصوص رسولان الهی بلکه شامل سائرانسانها و بلکه برخی حشرات مانند زنبور نیز می شود. لذا این پژوهش تلاش نموده به روش تحلیلی ضمن تعریفی مفهومی از وحی عملی به برخی از مصادیق آن، همچون وحی عملی به برخی انبیاء الهی و برخی موجودات و همچنین اشاره ای به کاربرد وحی در مورد شیطان، از منظر حضرت استاد جوادی آملی بپردازد.

در این جستار، با روش توصیفی- تحلیلی وبا الهام از نظریه-ی «گفتمان سکوت»، نخست سخن مختصری از بُن مایه ی «گفتمان سکوت» تبیین شده؛ سپس انواع کارکردهای آن در سه سطح ساختاری، معنایی وکاربردشناختی در سه محور جانشینی، همنشینی وبرهمکنش در سوره ی مبارکه قصص ارائه گشته است. پژوهش گر در این پژوهش، در پی یافتن پاسخی مبرهن به این سؤال است که مصادیق گفتمان سکوت در سوره ی قصص، چگونه موجبات ارائه ی تفاسیر گوناگون از داستان حضرت موسی (ع) را در این سوره فراهم آورده است؟ نتایج تحقیق حاکی از آن است که سکوت ساختاری با حذف بخشی از کلمات وجملات وارجاع پس رو ضمیر، زمینه را برای ایجاز واختصار در روایت فراهم آورده است وسکوت معنایی، با فضاسازی وتصویرپردازی، از طریق جانشینی مفاهیم مجازی واستعاری، درک معانی آیات را ملموس تر کرده است وسرانجام سکوت کاربرد شناختی با ارائه-ی مفاهیم عمیق در قالب واژگان اندک، بستری از مضامین تضمنی فراهم آورده است که مخاطب را به دقت در پیش انگارها، وبازاجرایی مفاهیم آیات الهی فرا می خواند.