کاووس روحی برندق

کاووس روحی برندق

مدرک تحصیلی: دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران
پست الکترونیکی: 14rohi@gmail.com

مطالب
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین

فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱ تا ۲۰ مورد از کل ۱۳۳ مورد.
۱.

A Critical Comparative Analysis of the Concept of God’s "Form" (Ṣūrah) and "Face" (Wajh) in the Views of Salafi and Imami Hadith Commentators(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۱ تعداد دانلود : ۵۹
The study of the so-called Khabarī attributes has long been a subject of investigation among Muslim scholars. Accordingly, based on certain Qurʾanic verses and narrations, God is described by the attribute of "Face" ( Wajh ), and according to some narrations, He is also described by the attribute of "Form" ( Ṣūrah ). Reliance on the literal meanings of these two attributes gives rise to ambiguities such as anthropomorphism ( Tajsīm ) and assimilation ( Tashbīḥ ). Therefore, examining exegetical and hadith-commentarial theories is necessary in order to clarify a view consistent with the principles of divine unity ( Tawḥīd ). In this regard, hadith commentators of the two intellectual traditions of Salafism and Imami Shiʿism, in accordance with their distinct doctrinal foundations, have offered explanations of these two attributes. Clarifying and critically evaluating these views is essential for identifying the correct position concerning the divine attributes. For this reason, the present study examines the attributes of "Form" and "Face" in the Qurʾan and narrations, with a focus on the perspectives of Salafi and Imami hadith commentators. Adopting a comparative approach, it analyzes and critiques the exegetical and hadith-commentarial views of Sunni, Salafi, and Shiʿi scholars, and seeks to identify the sound interpretation of these two attributes. The findings indicate that Salafis, by accepting the apparent meaning of the text in the narration "God created Adam in His form" ( Khalaqa Allāhu Ādama ʿalā Ṣūratih ), refer the pronoun "His form" ( Ṣūratih ) to God and, based on the principle of adherence to the literal meaning, regard the "Face of God" as visible on the Day of Resurrection. In contrast, Imami commentators, relying on an interpretive approach, understand "Form" as the manifestation of divine attributes in the human being, and interpret "Face" either as the luminous reality of the Prophet or as the divine essence without any literal, corporeal meaning. Consequently, the perspective of Imami hadith commentators is more consistent with Qurʾanic- and Sunnah-based principles of divine unity, whereas the literalist Salafi approach leads to numerous rational challenges, such as anthropomorphism and assimilation.
۲.

مطالعه تحلیلی - انتقادی دیدگاه مفسران فریقین درباره کید و استدراجِ خدا، با رویکرد واژگانی و کلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۹
صفات خبری الهی در قرآن، به دلیل کاربرد واژگان انسانی، همواره محل چالش در تفسیر و تحلیل صفات الهی بوده اند؛ چالشی ناشی از بیم نسبت دادن افعال قبیح به خداوند یا افتادن در دام انسان وارگی. این پژوهش به طور خاص به تحلیل افعال «کید» و «استدراج» و بررسی امکان انتساب آن ها به خداوند پرداخته و با رویکردی تحلیلی - انتقادی، دیدگاه های تفسیریِ ۱۵ مفسر برجسته از مذاهب مختلف اسلامی را ارزیابی کرده است. در این مسیر، ابتدا تحلیل لغوی و قرآنی دو مفهوم مذکور ارائه شده، سپس آرای تفسیری در قالب شش دیدگاه دسته بندی گردیده و بر پایه شاخص های معناشناختی، کلامی، و تفسیری بررسی شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که نسبت کید و استدراج به خداوند، بر دو مبنای مکمل قابل دفاع است: نخست آن که این افعال به لحاظ لغوی، فاقد قبح ذاتی اند؛ و دوم آن که حتی در فرض وجود معنای منفی، این افعال در سیاق قرآنی، افعالی واقعی، واکنشی و عادلانه اند که در چارچوب سنت های جزا و هدایت الهی تحقق می یابند. ازاین رو، دیدگاه هایی که این افعال را تدابیر حقیقی، حکیمانه و سازگار با نظام ربوبی می دانند، با ظاهر آیات، اصول توحیدی و مبانی عقلی هماهنگ ترند، درحالی که دیدگاه هایی مبتنی بر تأویل لفظی، مشاکله، مجاز یا مبانی جبرگرایانه، فاقد انسجام مفهومی و کلامیِ لازم اند.
۳.

تحلیل انتقادی دیدگاه ابن تیمیه درباره کارکرد عقل و نسبت آن با ظهور لفظی، در تفسیر قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۵ تعداد دانلود : ۱۱۵
شناخت محدوده کاربرد عقل در تفسیر قرآن، همواره خاستگاه اختلاف های فکری، مذهبی و اجتماعی بین مسلمانان بوده که گاه به درگیری نظامی و تکفیر یکدیگر منجر شده است. ازجمله جریان هایی که در این مورد، دیدگاهی خاص دارد، جریان سلفی گری و وهابیت است که ابن تیمیه، از مهم ترین عالمان این جریان به شمار می آید و به عقل گریزی مشهور است. این پژوهش، با روش توصیفی، تحلیلی و انتقادی، کارکرد عقل و نسبت آن با ظهور لفظی را از دیدگاه ابن تیمیه، بررسی کرده و به این نتیجه دست یافته است که: 1) او در مقام نظریه پردازی و بحث تئوریک دچار اشتباه است. او در مقام بیان دیدگاه خود درباره عقل، هم زمان به حجیت عقل ظنی و عدم اعتبار عقل برهانی قائل است؛ و نیز باوجود استدلال های نظری فراوان، جز عقل ضروری را نمی پذیرد؛ همچنین در این راستا، علوم عقلی (فلسفه و کلام) را به طورکلی انکار می کند. 2) علی رغم اینکه گاهی او در بحث مبنایی، عقل گرایی سترگ است ولی در مقام تطبیق و به هنگام استناد به عقل در کنار سایر دلایل، در عقل گریزی چابک است و سخت ترین حمله ها را به آن، روا داشته است به گونه ای که گویا دشمنی مثل عقل وجود ندارد. 3) ابن تیمیه به نقش عقل در شکل گیری ظهور لفظی، بی توجه بوده است.
۴.

An Analysis of the Concept of the Qur’anic Terms "ʿInd, Ladun, and Laday" from the Perspective of Qur’anic Commentators(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸ تعداد دانلود : ۶
The terms " ʿInd, Ladun, and Ladayy " are among the frequently recurring concepts in the Qur’an. Despite their high frequency, no systematic and coherent explanation of the underlying meanings of these terms has been provided in existing research. This study, adopting an analytical-critical approach, examines the interpretations of these terms as presented by exegetes from both Sunni and Shiʿi traditions, seeking to extract, classify, and evaluate the most significant views. The findings reveal that while commentators unanimously deny attributing spatiality to God, they identify concepts such as "Special proximity and honor," "Exclusivity," and "Divine absolute knowledge and power" as the primary meanings associated with these terms when used in reference to God. Furthermore, the evaluation of exegetical perspectives demonstrates that some views are entirely untenable, whereas others may be valid in specific contexts; however, their generalization to all verses without due regard for textual indicators and context leads to interpretive inaccuracies. The comprehensive view argued in this study is that the concept of "With God" ( ʿInda Allah ) should be understood as multifaceted and context-dependent, rather than as a fixed and uniform expression. This analysis shows that although earlier interpretations may be defensible in certain cases and in light of specific contexts, their indiscriminate generalization results in semantic weaknesses and interpretive shortcomings.
۵.

مطالعه تطبیقی نسبت مشیت الهی و اختیار انسان: مطالعه موردی آیه 17 سوره انفال(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵۰ تعداد دانلود : ۱۷۸
آیات مربوط به مشیت الهی از آیات بحث برانگیز قرآن کریم است. تفاوت ظاهری این آیات سبب شده که مفسران درباره چگونگی تعلق مشیت الهی بر افعال انسان ها آرای متفاوتی ارائه دهند. آیه 17 سوره انفال از این آیات است. برخی از مفسران این آیه را ناظر بر جبر و برخی دیگر آیه را شاهدی بر اختیار انسان دانسته اند. در این مقاله تلاش شده است تا با رویکرد تحلیلی تطبیقی در دامنه تفاسیر شیعه و سنی به این پرسش ها درباره آیه مورد بحث پاسخ داده شود: براساس ظاهر آیه، استناد مستقیم افعال به خداوند و نسبت دادن اختیار به انسان چگونه قابل جمع است؟ آرای مفسران در این زمینه چیست و چه نقدهایی بر آنها وارد است؟ مناسب ترین نظریه در تفسیر این آیه کدام است؟ بررسی ها نشان می دهد که برخی مفسران براساس ظاهر آیه آیه را شاهدی بر مذهب جبر دانسته اند. برخی دیگر دخالت مشیت خداوند در افعال اختیاری انسان را استنباط کرده اند. در این میان، مظهریت انسان برای افعال خداوند را می توان بهترین نظریه دانست. 
۶.

مطالعه تطبیقی تفاوت عرش و کرسی از نگاه مفسران فریقین(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۵ تعداد دانلود : ۸۶
مطالعه و تحقیق مفسران فریقین به هدف فهم معنای صحیح و قرآنی دو واژه مهم عرش و کرسی، موجب پیدایش مسائل متنوعی حول محور این دو کلمه گشته است و بر این اساس، یکی از این مسائل مهم حوزه عرش و کرسی، توجه مفسران و محققان مسلمان به اتحاد و افتراق آن دو کلمه ازنظر لغوی و ماهوی است. پژوهش حاضر به هدف تبیین اتحاد یا تفاوت دو مفهوم عرش و کرسی، ضمن مراجعه به منابع تفسیری و روایی فریقین با استفاده از روش تحلیلی- انتقادی، دیدگاه ها و دلایل مفسران موافق اتحاد عرش و کرسی (حمل عرش و کرسی به معنای ظاهری و لغوی تخت، تعبیر عرش و کرسی به مالکیت الهی) و مخالف اتحاد آن دو کلمه (حمل عرش و کرسی به صفات الهی مُلک و علم یا مالکیت و قدرت همراه با تدبیر، تعبیر عرش و کرسی به قلب پیامبر و مؤمنان، صرف تأکید بر تفاوت عرش و کرسی به عنوان دو مخلوق متفاوت یا دو جسم عظیم محاط) را تحلیل و نقد نموده است و در ادامه با بررسی و تحلیل روایات مرتبط با موضوع تحقیق در جوامع حدیثی فریقین، دریافته است این دو کلمه ضمن برخی مشابهت های لغوی، ازنظر ماهوی دو حقیقت جداگانه محسوب می شوند به این معنا که عرش مظهر کلی مُلک الهی و منشأ تدبیر و اداره عالم توسط باری تعالی است؛ ازاین رو محیط بر کرسی است و از جهتی دیگر، کرسی مظهر علم جزئی الهی بوده که متعلق به کیفیت عالم است و درنتیجه توسط عرش احاطه شده است.
۷.

کارآیی نظام های معنایی و تعاملی لاندوفسکی در تحلیل گفتمان های داستان سوره یوسف(ع)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴۰ تعداد دانلود : ۱۸۲
نظام معنایی و تعاملی اریک لاندوفسکی براساس چهار الگوی «برنامه مداری»، «مجاب سازی»، «تصادف» و «تطبیق» بنا شده است که به ترتیب براساس  اصول «قاعده مندی»، «نیت مندی»، «شانس» و «امر احساسی» تعریف شده است، طبیعتاً امکان پیاده سازی این الگو در حوزه های معرفتی و دینی وجود دارد که در آن ها با پراتیک های تعاملی سوژه ها قابل انطباق است و بر این اساس می توان تنوع و تفاوت پراتیک های شخصیتی دینی با این الگو مورد خوانش قرار داد، از گفتمان هایی که در قرآن کریم وجود دارد، گفت گوها و پراتیک های تعاملی حضرت یوسف با دیگر اشخاص سوره است، این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با با تکیه بر چارچوب نظری اریک لاندوفسکی، گفت وگوها و پراتیک های تعاملی داستان یوسف را مورد بررسی قرار داده و ارتباط میان این الگو و شخصیت های سوره یوسف را تبیین کرده است، دستاورد کلی پژوهش نشان می دهد که سوژه ها و پراتیک های تعاملی براساس چهار نظام معنایی به صورت بیناتعریفی از یکدیگر تشخیص داده می شوند و هر کدام از شخصیت های داستان براساس یکی از چهار نظام معنایی قابل انطباق و رهگیری است؛ ازجمله: پراتیک های تعاملی حضرت یوسف(ع) است که براساس نوع بینش و ایدئولوژی که به مبدأ و مقصد هستی دارد، در چارچوب نظام معنایی برنامه مدار قرار می گیرد و دیگر شخصیت ها نیز براساس نوع بینش و اهدافی که دنبال می کنند در یک یا دو نوع از این نظام معنایی قابل بحث و انطباق اند،  
۸.

تحلیل تطبیقی انتقادی مفهوم محبت، رضایت و غضب خدا از نگاه شارحان حدیث سلفی و امامیه(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵ تعداد دانلود : ۸
صفات خبریه الهی همانند «محبت»، «رضایت» و «غضب» که در قرآن و روایات برای خدا به کار رفته اند، چالش اعتقادی بزرگی ایجاد کرده اند؛ زیرا ظاهرشان با عواطف انسانی هم خوانی دارد و مکاتب مختلف را به اختلاف می کشاند. سلفیه بر اثبات ظاهری بدون کیفیت اصرار دارد، اشاعره راه میانه اثبات و تأویل می جویند، معتزله به تأویل مجازی صرف روی می آورند. ضرورت تحقیق از شبهات فرقه ای معاصر در فضای مجازی و مناظرات علمی سلفی-شیعی برمی خیزد؛ جایی که اثبات بلا کیف سلفیه ممکن است به تصور عواطف انسانی برای خدا منجر شود. وجود چنین اختلافاتی وحدت امت را تهدید می کند. پژوهش حاضر با بررسی تطبیقی-انتقادی دیدگاه های سلفیه و امامیه، گفتگوی علمی میان مذاهب اسلامی را تسهیل می نماید و بنا دارد با روش تحلیلی-انتقادی ضمن بررسی مختصر دیدگاه های لغوی و تفسیری درباره صفات محل بحث، بر اساس روایات فریقین، دیدگاه های شرح الحدیثی سلفیه و امامیه را مقایسه و ارزیابی نماید. یافته های این پژوهش نشان می دهد که شارحان حدیث سلفیه صفات یادشده را حقیقی و ظاهری برای خدا اثبات می کنند. براین اساس، محبت علاقه واقعی همراه با نصرت است و رضایت نیز خشنودی پایدار بدون کیفیت انسانی است. از نگاه شارحان سلفی، غضب نوعی تنبیه ارادی خداوند بر بندگان است که شباهتی با خلق ندارد اما امامیه محبت را افاضه فیض خدا دانسته است، رضایت را به تجلّی خشنودی خدا در رضایت اولیایش می داند و غضب را قطع موقت رحمت الهی معنا می کند. درنتیجه، نگاه امامیه ضمن تنزیه مطلق خدا از صفات انسانی، سازگاری بیشتری با آیات محکم قرآنی، روایات و دلایل عقلی نشان می دهد.
۹.

تحلیل انتقادی تأثیر رویکرد مقاصدی دگراندیشانه بر تفسیر آیه تعدد زوجات؛ با تأکید بر دیدگاه طاهر حداد، نصر حامد ابوزید، محمد شحرور و آمنه ودود(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۲ تعداد دانلود : ۱۰۲
مسئله اصلی پژوهش این است که اگرچه قرآن پژوهان سنتی با رویکرد مقاصدی سعی در استخراج احکام آیات قرآن تحت عنوان مقاصد الشریعه کرده اند، لکن این نگاه در میان دگراندیشانی مانند طاهر حداد، نصر حامد ابوزید، محمد شحرور و آمنه ودود، به سبب نگاه تاریخ مند به ویژه در برخی آیات الاحکام، ازجمله آیات زنان، دچار تحول شده است. این پژوهش به روش تحلیلی- انتقادی با مروری بر شناخت رویکرد مقاصدی دگراندیشانه، تأثیر آن را بر دیدگاه های برخی دگراندیشان درباره تعدد زوجات مورد بررسی قرار داده و یافته ها نشان می دهد، دگراندیشان نام برده با پیش فرض تاریخ مندی و تلقی حقارت زن در اسلام و یکسان پنداری مقاصد الشریعه با مصلحت سنجی بشری، سعی در تفسیری نو با رویکرد عقلانی، بدون توجه به نص قرآنی آیه تعدد زوجات داشته اند. برخی از آنها به استناد ظاهر قرآن، تعدد زوجات را منحصر در زمان نزول دانسته اند و برخی این امر را در زمان حاضر، منوط به شرایط اضطرار می دانند. نتیجه اینکه در نقد این دیدگاه، با استناد به آیه 3 و 129 سوره نساء می توان گفت؛ تعدد زوجات، امری مباح است که با مراعات شرایط آن و جایگاه و حقوق زن، نظام تک همسری را به خطر نمی اندازد و به حقوق زن آسیبی نمی رساند و به عنوان راهکاری در مواجهه با برخی چالش های فردی و اجتماعی، مختص زمان نزول نیست؛ چراکه در دوران معاصر نیز مشکلاتی که به عنوان مصلحت احتمالی تشریع حکم اباحه تعدد زوجات وجود داشته، هنوز باقی است و باوجود مصلحت، حکم نیز باقی خواهد بود.
۱۰.

تحلیل معانی تأویلی عرش در قرآن از نگاه مفسران فریقین و ارتباط آن با اسماء و صفات الهی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۸
آیات مربوط به «عرش» در قرآن کریم از آیات مشکل قرآن به شمار می آید و لذا همواره مبتنی بر رویکرهای گوناگون مفسران فریقین مورد پژوهش قرار گرفته است. این پژوهش در زمینه گردآوری و تنسیق داده ها، با بهره گیری از روش تحلیل مضمون و با استفاده از نرم افزار MAXQDA و جامعه آماری تفسیر و تأویل آیات عرش در قرآن کریم و با اتخاذ روش تطبیقی و انتقادی در زمینه تجزیه و تحلیل، صرفا مسأله ارتباط عرش با اسماء و صفات الهی از نگاه مفسران فریقین را مورد پژوهش قرار داده و به این نتیجه دست یافت که در دیدگاه سلفیه و مشبهه عرش جایگاه ذات خداوند است واشاعره و معتزله ارتباطی میان عرش و اسماء صفات الهی قائل نیستند. در دیدگاه علامه طباطبایی عرش دارای حقیقتی تکوینی است که مقام صدور تدابیر عام الهی و خیرات بر نظام هستی است از این رو صفت «کریم» و «رحمانیت» و «ربوبیت» منشأ صدور این تدابیر است و «علم» و «قدرت» مطلق خداوند لازمه این مقام است و از طرفی از آنجا که مقامی است انحصاری حائز صفات «وحدانیت» و «عظیم» و «مجید» است.
۱۱.

بررسی تحلیلی روش های امر به معروف و نهی از منکر توسط ابن الرضا امام جواد (ع)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۷ تعداد دانلود : ۱۹۴
امر به معروف و نهی از منکر به عنوان دو واجب مهم الهیِ مورد توجه پیامبران، امامان و صالحان، جایگاه ویژه ای نزد امام جواد (ع) داشت. هرچند دوران این امام همام در تاریخ تشیع، با توجه به شهادت امام رضا(ع)، قیام های علویان، نفوذ و گسترش جغرافیایی تشیع، قدرت روزافزون مأمون و جریان سازی جدید خلافت عباسی و در نتیجه استحکام بیشتر خلافت عباسیان، شرایط دشواری را تجربه کرد، اما امام جواد(ع) به تناسب شرایط و موقعیت های زمانی و مکانی، امر به معروف و مبارزه با منکرات مختلف سیاسی، اجتماعی و اخلاقی را دنبال کرد. حال سوال این است که امام جواد (ع) در اقامه این دو فریضه، چه روش هایی را به کار بردند؟ در پاسخ به این سوال، کلیه احادیث و همچنین گزارش های مرتبط با امر به معروف و نهی از منکر در سیره امام جواد(ع) گردآوری و به صورت توصیفی - تحلیلی، روش شناسی شده است. سپس روایات گردآوری شده در بخش «شیوه های کاربست امر به معروف و نهی از منکر در سیره امام جواد(ع)» تجزیه و تحلیل شده است.
۱۲.

مطالعه تطبیقی انتقادی تقلیل معراج پیامبر اکرم (ص) به رؤیا (دهلوی، جابری و سروش) از منظر مفسران فریقین با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۳ تعداد دانلود : ۹۷
مسئله: این پژوهش به بررسی و نقد دیدگاه های اندیشمندانی همچون دهلوی، جابری و سروش درباره مسئله معراج پیامبر اکرم (ص) می پردازد و با استناد به تفاسیر قرآن و سایر دیدگاه های انتقادی، آن ها را ارزیابی می کند. هدف: دستیابی به درکی صحیح و جامع از نحوه وقوع معراج پیامبر اکرم (ص) است. روش: این پژوهش در مرحله گردآوری داده ها، به شیوه کتابخانه ای انجام شده و در مرحله طبقه بندی و استناد داده ها، از نوع اسنادی است که بر اساس متون پژوهشی، شامل کتاب ها، مقالات و دیگر منابع معتبر است و ازنظر تجزیه وتحلیل، روش پژوهش حاضر، تحلیل محتوای کیفی است که در آن دیدگاه های اندیشمندان و مفسران با رویکردی تطبیقی و انتقادی مقایسه و با بهره گیری از استدلال های منطقی و شواهد متنی، نقد و بررسی می شود. یافته ها: تحلیل های انجام شده نشان می دهد که اندیشمندان نامبرده، معراج را تجربه ای روحانی یا رؤیاگونه تلقی می کنند که در بستر خواب رخ داده است. در مقابل، مفسران قرآن، به ویژه علامه طباطبایی، با استناد به آیات قرآن، روایات و مبانی عقلی، معراج را رخدادی واقعی می دانند که در دو مرحله، یعنی در خواب وبیداری، به وقوع پیوسته و افزون بر بُعد روحانی، جنبه جسمانی نیز دارد. نتایج: پژوهش نشان می دهد که دیدگاه اندیشمندان با دیدگاه مفسران، به ویژه نظر علامه طباطبایی، همخوانی ندارد. این دیدگاه از جنبه های مختلف موردنقد قرار گرفته است، ازجمله: عدم تطابق با ظاهر آیات قرآن و روایات متواتر و همچنین ناسازگاری برخی استدلال های اندیشمندان با مبانی عقلی و فلسفی.
۱۳.

نقد عزازی در کتاب «طعون وشبهات الشیعة الإمامیة حول صحیح البخاری والرّد علیها»؛ مطالعه موردی حدیث «رؤیت خدا در روز قیامت»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۹ تعداد دانلود : ۹۷
احادیث بسیاری پیرامون اثبات یا نفی رؤیت خداوند درجوامع حدیثی فریقین روایت شده است که دالّ بر اهمیت این موضوع است. مطابق حدیثی منسوب به پیامبر (ص)، رؤیت خداوند توسط مؤمنان در قیامت امری حتمی است. براین اساس، یکی از نویسندگان سنّی، به نام عزازی باور دارد محققان امامیه، سند و متن این روایت را محلّ اشکال دانسته اند لذا ضمن ایجاد شبهه در وثاقت احادیث صحیح بخاری، عقیده اهل سنت، پیرامون اثبات رؤیت خداوند را نفی می کنند. این نویسنده با نگاهی انتقادی، ضمن طرح دلایلی همانند: اثبات وثاقت راویان این حدیث، توجیه تعارض های متنی، استناد به آیات و روایات و نیز نقد دلایل عقلی امامیه درباره نفی رؤیت بصری، آن مذهب را به تعصب در نفی عقاید اهل سنت متهم می کند لذا بررسی نظریات وی در راستای تبیین و اثبات نگاه صحیح درباره رؤیت، حائز اهمیت است. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن تفصیل نظریات عزازی، اثبات نموده است دلایل وی از نگاه سندی (عدم بررسی دقیق احوال راویان)، قرآنی و روایی (برداشت های مخالف قواعد لغوی و نحوی از آیات و روایات) و عقلی (نقل گزینشی و نادرست نگاه عقلی امامیه) صحیح نیست. در نتیجه، نظریات او از نگاه علمی، قابلیت نقد و رد دیدگاه امامیه درباره نفی مضمون این حدیث را ندارد.
۱۴.

بازخوانی مفهوم واژه «نصاری» در قرآن کریم؛ نگاهی انتقادی به دیدگاه محدود کننده مفهوم نصاری در قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۱ تعداد دانلود : ۱۰۶
واژه «نصاری» در قرآن کریم از جمله مفاهیمی است که در مطالعات تفسیری و زبان شناسی بحث و بررسی شده است. برخی از پژوهشگران معاصر، تلاش کرده اند این واژه را نه به عنوان یک اصطلاح عام برای مسیحیان، بلکه به گروهی خاص از آنان محدود کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی انتقادی و با تکیه بر تحلیل آیات و مقایسه این واژه با مفاهیم و آیات مرتبط، دیدگاه مذکور را نقد کرده و شواهد متعددی برای رد آن ارائه نموده است. تحلیل آیات مرتبط با مواضع گوناگون قرآن نسبت به «نصاری»، از جمله آیات سوره های بقره، مائده و توبه نشان می دهد که این واژه به گروهی شناخته شده و اثرگذار در جامعه آن زمان اشاره دارد. در این خصوص، تقابل های دوگانه میان «نصاری» و «یهود» نشان دهنده کاربرد گسترده این واژه در برابر یک گروه بزرگ دینی است. همچنین، آیات مرتبط با ساحت حضرت ابراهیم (ع) و نفی یهودیت و نصرانیت از ایشان، دلالت روشنی بر ماهیت عام این واژه دارد. افزون بر این، آیات مربوط به شرط ایمان و عمل صالح برای رستگاری پیروان ادیان مختلف، مؤید این نکته است که «نصاری» اشاره به عموم مسیحیان دارد و نه یک گروه خاص. ادعاهایی همچون الحاقی بودن این واژه یا عدم امکان حضور در برخی از آیات نیز نه تنها پشتوانه کافی ندارند، بلکه با سبک بیانی و انسجام ساختاری قرآن در تعارض است. در نتیجه، محدود ساختن مفهوم «نصاری» به گروهی خاص، نه تنها با شواهد قرآنی سازگار نیست، بلکه سبب نادیده گرفتن بسیاری از دلالت های تفسیری و تاریخی می شود.
۱۵.

ساختارشناسی آیات ولایت در قرآن کریم، با تأکید بر آیه 55 سوره مائده(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۱ تعداد دانلود : ۱۰۵
ولایت یکی از مفاهیم کلیدی و پیچیده در قرآن کریم است که در تفاسیر مختلف معانی متفاوتی برای آن ذکر شده است. به ویژه در آیه 55 سوره مائده، اختلاف نظرهای فراوانی بین مفسران شیعه و اهل سنت درباره معنای "ولی" وجود دارد؛ مفسران شیعه ولایت در این آیه را به معنای اولی به تصرف تفسیر و ولایت بلافصل علی (ع) را از آن استنباط کرده اند و در مقابل، مفسران اهل سنت ولایت در این آیه را به معنای ولایت نصرت و محبت معنا کرده و لزوم نصرت و محبت به همه مؤمنان را از آن برداشت کرده اند. این جستار با بررسی 112 آیه مرتبط با ولایت در قرآن و با تمرکز ویژه بر آیه 55 سوره مائده، تلاش کرده است تا معنای دقیق "ولی" را با استفاده از ساختارشناسی آیات و تحلیل تفاسیر مختلف استخراج کند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که در کل قرآن، 7 ساختار (1. اتخاذ ولی، 2. تولی، 3. حصر، 4. اضافه، 5. تولیه، 6. اولویت، 7. بعضهم اولیاء بعض) برای آیات ولایت وجود دارد و در تمام این ساختارها، "ولی" به معنای "اولی به تصرف" به کار رفته است، به جز در ساختار "بعضهم اولیاء بعض" که "ولی" به معنای "نصرت" و "محبت" آمده است. بنابراین، در آیه 55 سوره مائده که جزو ساختار اضافه است نیز "ولی" به معنای "اولی به تصرف" است و نه نصرت و محبت.
۱۶.

تأثیر پیش فرض های کلامی بر تفسیر قرآن؛ مطالعه موردی مفهوم واژگان حوزه معنایی «نزد خدا»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۱۲
ازجمله عوامل مهم تأثیرگذار در نوع مواجهه مفسران با آیات قرآن کریم، به ویژه در آیاتی که با صفات الهی مرتبط اند، پیش فرض های کلامی آن هاست. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی تأثیر پیش فرض ها و دیدگاه های کلامی بر تفسیر قرآن، به مطالعه موردی برداشت مفسران شاخص گرایش های مختلف تفسیری از واژگان حوزه معنایی «نزد خدا» در قرآن پرداخته است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی بوده و با رویکرد تطبیقی انجام شده است که در آن، تفاسیر شاخص فریقین از دوره های مختلف تاریخی بررسی شده است. براساس یافته ها، رویکرد کلامی مفسران، نقش تعیین کننده ای در نحوه تبیین مفاهیم قرآنی ایفا نموده و تحلیل مفاهیم قرآن بدون شناخت دیدگاه های کلامی ناقص خواهد بود. مفسرانی که تأکید بیشتری بر تنزیه خداوند از صفات جسمانی دارند، به تفسیری تأویلی از این مفاهیم گرایش یافته اند، درحالی که برخی دیگر، با تأکید بر ظهور لفظی آیات، تفسیری نزدیک تر به معانی حسی ارائه کرده اند. همچنین در خصوص واژگان حوزه معنایی «نزد خدا»، ضمن تأکید اغلب مفسران بر نفی مکان مندی خداوند و قرابت مفهومی میان بیشتر مفسران ازاین جهت، مفاهیم گوناگونی برای آن ارائه شده است و این معانی مشکک و دارای طیف هستند و از قول به اعتقاد بدون تفسیر و تأویل سلفیان تا تفسیر واژگان حوزه معنایی «نزد خدا»، به تشکیک در وجود و درنهایت وحدت وجود و تشکیک در مظاهر، متغیر است.
۱۷.

نقد دیدگاه محمد شحرور درباره مفهوم واژه «فرقان» در قرآن؛ مطالعه لغوی، ادبی و تفسیری(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۱۶ تعداد دانلود : ۳۳۹
بررسی آراء نو اندیشان معاصر در حوزه مسائل قرآنی، موضوعی در خور اهتمام است. محمد شحرور از نو اندیشانی است که معنایی متفاوت از واژه قرآنی فرقان ارائه نموده است. بر پایه این نظریه، فرقان به معنای ده فرمان تورات بوده لذا به هدف اثبات این دیدگاه به دلایل متعددی همانند: ارتباط آیات بر اساس تکرار واژه فرقان و ارتباط معنایی برخی آیات و ده فرمان استناد شده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی- انتقادی واژه فرقان را از نگاه ریشه ای، لغوی، ادبی، قرآنی و تفسیری مورد تحلیل و نقد قرار داده است و در ادامه اثبات نموده که مبانی نظریه شحرور در سه موضوع لغوی(عدم ارتباط ریشه ای و معنایی واژه فرقان و ده فرمان)، ادبی(اشتباه در تشخیص واو عطف و ایجاد تکرار زائد) و تفسیری(تناقض در کمیت و کیفیت آیات مورد استناد و ده فرمان) دارای اشکال است لذا کلمه قرآنی فرقان نمی تواند معنای مد نظر شحرور را حمل نماید.
۱۸.

مطالعه تطبیقی انتقادی مضامین استدلال های کلامی شیخ صدوق، شیخ مفید و خواجه نصیر طوسی (ره) در اثبات وجود خدا(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲۲ تعداد دانلود : ۲۶۲
اثبات وجود خدا، بنیادی ترین بحث از مباحث کلامی است که متکلمان و فلاسفه از دیرزمان در این راستا از هیچ کوششی دریغ نورزیده و دستاورد دیدگاه های خود را در میراث مکتوب درج کرده اند. در این میان ازجمله متکلمان متقدم شیعی که در این زمینه اقدام به ارائه نظر کرده اند می توان به شیخ صدوق، شیخ مفید و خواجه نصیر طوسی (ره) اشاره کرد. این جستار پس از گردآوری دیدگاه های سه متکلم شیعی نامبرده، اقدام به طبقه بندی و تدوین داده ها نموده و سپس به تجزیه وتحلیل دیدگاه ها و بیان نقاط اشتراک و افتراق آن ها پرداخته و در پایان به برخی نکات انتقادی اشاره کرده و به این نتیجه اساسی دست یافته است که اگرچه هر سه متکلم از استدلال های خود به برهان های متعدد، مانند: فطرت، دفع عقاب، نظم، حدوث، حرکت، امکان و وجوب، استناد کرده اند ولی به ترتیب، سهم خواجه نصیر در این زمینه و نیز قوت استدلال بیشتر از شیخ صدوق و شیخ مفید و بهره شیخ مفید بیشتر از شیخ صدوق است؛ اگرچه بیشتر استدلال های آنان توسط متکلمان و فیلسوفان متأخر شیعی، ارتقا یافته است.
۱۹.

کاربرد لفظ جمع به جای مفرد در آیه ولایت (مائده/ 55): تحلیل و نقد دیدگاه مفسران قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴۹ تعداد دانلود : ۱۷۰
آیه 55 سوره مائده مشهور به آیه ولایت یکی از آیاتی است که از دید مفسران شیعه بر امامت بلافصل امیرمؤمنان علی (ع) دلالت می کند. یکی از این اشکال ها درباره دلالت آیه، کاربرد واژه جمع «الَّذِینَ آمَنُوا» بر مفرد یعنی برای دلالت بر علی (ع) است. این مطالعه با هدف کشف پشتوانه قرآنی اصل کاربرد جمع بر مفرد در آیات قرآن و نیز وجه بلاغی تعبیر جمع به جای مفرد در آیات قرآن و به ویژه آیه ولایت و با روش توصیفی   تحلیلی و انتقادی و با تمرکز بر مباحث بلاغی، سامان و پس از بررسی آیات قرآن به این نتیجه دست یافته است که اولاً، برپایه تفسیر مفسران فریقین تعبیر جمع در 34 مورد از آیات قرآن به جای مفرد کاربرد دارد و مفسران در 34 آیه برای وجه کاربرد لفظ جمع به جای مفرد وجوهی را ذکر کرده اند؛ ثانیاً، وجه بلاغی در این آیه ترکیبی از سه مؤلفه: تفخیم و تعظیم، ترغیب مردم و تجلیل از عمل و پیش گیری از بی احترامی به پیامبر (ص) است.
۲۰.

طراحی و اعتباریابی الگوی استاد دانشگاهی شایسته بر مبنای فرهنگ ایرانی-اسلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۰ تعداد دانلود : ۱۲۲
در مراکز آموزش عالی اساتید نقش محوری دارند. با پیشرفت جوامع و شکل گیری سطوح مختلف آموزش، در هر سطح شاخص ها و معیارهایی برای اساتید تعریف گردید. این شاخص ها در هر جامعه باید متناسب با فرهنگ و ارزش های آن جامعه تعریف گردد. هدف از این پژوهش، طراحی و اعتباریابی الگویی برای استاد دانشگاهی شایسته بر مبنای فرهنگ ایرانی اسلامی است.در این پژوهش مفهوم شایستگی در فرهنگ و ادبیات ایران، قرآن، احادیث و روایات و منابع مدیریت به عنوان منابع اصلی فرهنگ اسلامی-ایرانی جستجو و مصادیق شایستگی از آن ها استخراج گردید. در مجموع با بررسی 219 منبع، 1102 مضمون برای شایستگی بدست آمد، که پس از ارزیابی و بررسی دقیق در 7 دسته مدیریتی، شخصی، اجتماعی، علمی، معرفتی، دینی و ارتباطی دسته بندی گردیدند. این دسته بندی توسط خبرگان و پس از تجمیع مضامین، تا اشباع کامل انجام شده است. در نهایت الگویی متناسب با فرهنگ ایرانی-اسلامی برای استاد شایسته بر مبنای مصادیق استخراج شده از منابع توسعه داده شد و اعتبار این الگو توسط روش لاوشه ارزیابی و تصدیق گردید.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

حوزه تخصصی

زبان