درخت حوزه‌های تخصصی

در سالیان اخیر افزایش سریع جمیعت شهری و نیز بروز چالش های اجتماعی، فناوری، اقتصادی و زیست محیطی، توجه به رویکرد رشد هوشمند شهری با هدف بهبود کیفیت زندگی شهروندان را افزایش بخشیده است. رشد هوشمند شهری با توجه به جنبه های مختلفی مانند تراکم متعادل، حمل ونقل عمومی، دسترسی به فضاهای عمومی و استفاده بهینه از زمین و ... می تواند بر اجتماع مداری فضاها و محیط های شهری و بهبود کیفیت زندگی و تقویت روابط اجتماعی در محیط های شهری تأثیرگذار باشد. در پژوهش حاضر تلاش شده است ابتدا شاخص های مؤثر در رشد هوشمند شهری و همچنین، شاخص های اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری، تبیین شوند و سپس چارچوب و مدلی نظری از تأثیر شاخص های رشد هوشمند شهری بر اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری، ارائه و میزان اثرگذاری شاخص های مدل نظری پژوهش بر اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری نمونه مطالعاتی یعنی شهر اصفهان بررسی شوند. این پژوهش با روش تحقیق توصیفی تحلیلی و با رویکرد کمی با بهره گیری از مطالعات اسنادی پژوهش های پیشین و همچنین تدوین و تکمیل پرسشنامه و تحلیل آماری و کمی نتایج آن در نرم افزار SPSS 20 انجام شده است. ابتدا بر مبنای آزمون کولموگروف اسمیرنوف توزیع غیر نرمال متغیرهای پژوهش مشخص شد. براساس مهم ترین نتایج پژوهش از آزمون همبستگی پیرسون بیشترین میزان ضریب همبستگی میان شاخص های رشد هوشمند شهری و اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری مربوط به همبستگی میان عامل اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری به ترتیب با شاخص های حمل ونقل هوشمند با ضریب همبستگی 0.814، توسعه گردشگری هوشمند با ضریب همبستگی 0.802، سیستم مدیریت شهری هوشمند با ضریب همبستگی 0.759 است. همچنین، براساس نتایج آزمون فریدمن مهم ترین شاخص های پژوهش در شهر اصفهان به ترتیب شامل: دسترسی به فضاهای عمومی با میانگین 3.49، هویت مندی محیطی با میانگین 3.46، میزان پیاده مداری محیط شهری با میانگین 3.38، دسترسی به فضاهای سبز با میانگین 3.37، حس تعلق به محل زندگی با میانگین 3.33، کیفیت زندگی شهری با میانگین 3.27، امنیت محیطی و اجتماعی با میانگین 3.16، سلامت روان شهروندان با میانگین 3.09 و خدمات آنلاین شهروندی با میانگین 3.01 است.

در شرایطی که تغییر اقلیم به یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی و اقتصادی قرن حاضر تبدیل شده است، بخش کشاورزی به عنوان بخش وابسته به اقلیم، آسیب پذیرترین حوزه در برابر این پدیده شناخته می شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل اثرات تغییر اقلیم بر عملکرد جو آبی در استان اصفهان طی دوره زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۱ انجام شده است. این مطالعه با بهره گیری از روش داده های تابلویی ترکیبی، شامل اطلاعات مکانی از ۱۹ شهرستان و داده های زمانی در بازه ۲۷ ساله، به ارزیابی هم زمان متغیرهای فنی و اقلیمی تأثیرگذار بر تولید محصول جو پرداخته است. داده های اقلیمی از سازمان هواشناسی کشور و اطلاعات بهره برداری از منابع آماری وزارت جهاد کشاورزی گردآوری شد و مدل سازی نهایی با استفاده از آزمون های F  لیمر و هاسمن و روش حداقل مربعات تعمیم یافته (GLS) در محیط نرم افزاری EViews12 انجام گرفت. نتایج حاصل نشان داد متغیرهای فنی نظیر میزان آبیاری، مصرف کود شیمیایی، ماشین آلات و نیروی کار دارای تأثیر مثبت و معنادار بر عملکرد جو هستند. همچنین، افزایش دمای هوا منجر به کاهش عملکرد و افزایش بارش، موجب بهبود آن شده است. همچنین وجود بازدهی فزاینده نسبت به مقیاس در تولید جو تأیید شد. یافته ها حاکی از آن اند که در اقلیم خشک و نیمه خشک استان اصفهان، تداوم روند گرمایش و کاهش بارندگی، تهدیدی جدی برای پایداری تولید و امنیت غذایی به شمار می رود؛ ازاین رو، اتخاذ راهبردهای سازگاری اقلیمی، توسعه سامانه های آبیاری کارآمد و بهره گیری از بذرهای مقاوم و انرژی های تجدیدپذیر، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ بهره وری کشاورزی در این منطقه است.

زمین و مسکن به عنوان بخش های پیشرو اقتصاد، در طول زمان همواره با نوسان های فراوان در عرضه و تقاضا و قیمت روبه رو بوده اند؛ به طوری که نوسان قیمت زمین و مسکن از جمله مشکلات اساسی در بازار و اقتصاد در نظر گرفته می شود. از طرف دیگر، مطالعه و تحلیل فضایی تغییرات قیمت زمین و مسکن در سطح نواحی شهری و درک ارتباط فضایی بین نواحی مختلف شهری، به درک بهتر، نوسانات قیمت زمین و مسکن کمک می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه انجام گرفته است. برای دسترسی به هدف مذکور از تکنیک مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) در نرم افزار Smart Pls استفاده شده است. نتایج مربوط به ضرایب مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه نشان می دهد که در شاخص اقتصادی بورس بازی و دلالی (با ضریب 611/0) و سرمایه گذاری بخش خصوصی (با ضریب600/0)، در شاخص مدیریتی اعطای خدمات و تسهیلات مالی (با ضریب 709/0) و صدور پروانه های ساخت (با ضریب 707/0)، در شاخص اجتماعی شلوغی و تردد (با ضریب 740/0) و تمرکز قشر خاص اجتماعی (با ضریب 684/0)، در شاخص کالبدی - فضایی فاصله از مرکز شهر (با ضریب 888/0)، تراکم ساختمانی (با ضریب 822/0)، فاصله از خیابان ها و معابر اصلی (با ضریب 780/0) و قرارگیری در جهت توسعه شهر (با ضریب 766/0)، همچنین در شاخص مربوط به ملک عوامل درجه تمرکز جمعیتی (با ضریب 780/0)، داشتن پارکینگ و آسانسور (با ضریب 733/0)، تعداد طبقات (با ضریب 699/0) و قدمت ساختمان (با ضریب 672/0)، به عنوان مؤثرترین عوامل در قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه بوده اند. نتایج کلی گویای این است که شاخص های مربوط به ملک (با ضریب 867/0)، شاخص های کالبدی - فضایی (با ضریب 753/0)، شاخص های اقتصادی (با ضریب 622/0)، شاخص های مدیریتی (با ضریب 523/0) و شاخص های اجتماعی (با ضریب 468/0)، به ترتیب به عنوان مهم ترین عوامل تعیین کننده قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه بوده اند.

یکی از راهکارهای مؤثر در مدیریت مصرف انرژی در شهرها استفاده از روش های مبتنی بر شبیه سازی الگوهای زیستی است. شهرها به گونه ای که آن ها به سیستم های پیچیده انعطاف پذیر تبدیل شوند و سلامت بوم شناختی و فرهنگی- اجتماعی را از طریق ارائه خدمات اکوسیستمی ایجاد کنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است. خدمات اکوسیستم های شهری مزایایی است که شهروندان از آن ها به دست می آورند و شامل خدمات تأمینی، تنظیمی، فرهنگی و حمایتی است. با وجود اینکه برای طراحی محیط های شهری مبتنی بر روابط میان خدمات اکوسیستم، روش های اندکی پیشنهاد شده اما استفاده از آن ها چندان مورد توجه قرار نگرفته است. مانع اصلی برای توسعه روش های طراحی براساس خدمات اکوسیستم، فقدان دانش لازم برای درک روابط بین خدمات اکوسیستم های شهری است و معمولاً براساس اصول حاکم بر طراحی شهری، غالباً طراحی های صرفاً فضایی انجام می شود. این مطالعه روابط حاکم بر هم افزایی های خدمات اکوسیستم های شهری را از منظر بوم شناختی بررسی و سپس اثرات آن را بر طراحی شهری مورد تحلیل قرار می دهد. این تحلیل می تواند ابزاری کارآمد برای طراحان و سیاستگذاران فراهم سازد تا تصمیم های مطلوب تری در جهت بهره برداری از خدمات مختلف اکوسیستم در مناطق شهری اتخاذ نموده و آثار مخرب زیست محیطی ناشی از طراحی های شهری را به حداقل کاهش دهند. براساس نتایج این تحلیل، اثربخشی خدمات اکوسیستم های شهری با درک صحیح روابط بوم شناختی آن ها و ملاحظات مربوط به روابط فضایی عناصر شهری، افزایش خواهد یافت.

شهر قزوین به علت نقش مهم اقتصادی، کشاورزی، ارتباطی و نزدیکی به تهران، در چند سال اخیر رشد بیش از اندازه ای را تجربه کرده است. هدف از این مطالعه مدل سازی تغییرات کاربری اراضی شهر قزوین و تعیین مکان های بهینه برای توسعه شهر می باشد. در این پژوهش ابتدا اطلاعات مکانی، تصحیح هندسی و رادیومتریک و نقشه های کاربری شهر از سال 1990 تا 2020، به کمک مدل فازی آرت مپ تهیه شد. سپس با استفاده از مدل های تغییرات کاربری و مدل زنجیره مارکوف و سلول های خودکار، تغییرات کاربری اراضی تا سال 2025 بررسی شد. همچنین شاخص های مناسب برای تعیین پهنه های مناسب توسعه شهری شناسایی و عملیات استانداردسازی و تلفیق لایه ها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و عملیات وزن دهی به روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی انجام شد. نتایج نشان داد که مساحت اراضی ساخته شده، در این دوره 30 ساله، 43/67 درصد رشد داشته و با ادامه یافتن این روند در سال 2025 به 6/3709 هکتار خواهد رسید. در طی این فرایند نیز به ترتیب 12/69 و 98/172 هکتار فضای سبز و سایر کاربری ها به اراضی شهری تبدیل خواهند شد. همچنین مجموع مساحت زمین های کشاورزی و فضای سبز با 9/72 هکتار کاهش به 63/5427 هکتار خواهد رسید. نتایج به دست آمده از مکان یابی بهینه گسترش شهری نیز نشان داد که 03/10 درصد از سطح منطقه (16/983 هکتار) دارای پتانسیل بالایی برای گسترش شهر هستند که اغلب شامل قسمت های شمالی و شرقی می شوند. یافته های به دست آمده از رویکرد پیشنهادی می تواند به عنوان مدل مناسبی برای شناسایی مکان های مستعد توسعه شهری و ابزار مناسبی برای برنامه ریزی شهری باشد.

صنعت گردشگری به طور فزاینده ای به سمت ارائه خدمات سفارشی شده به عنوان یک عامل کلیدی در افزایش رضایت گردشگران پیش می رود. در این راستا، هوش مصنوعی به عنوان ابزاری قدرتمند برای تحلیل داده ها، پیش بینی نیازهای مشتریان و ارائه خدمات شخصی سازی شده، نقش بسیار مهمی ایفا می کند. سنندج با داشتن جاذبه های فرهنگی و تاریخی منحصربه فرد، پتانسیل بالایی برای ارائه خدمات گردشگری سفارشی شده دارد، بااین حال، به نظر می رسد که از ظرفیت های هوش مصنوعی در جذب و ماندگاری گردشگران در این شهر به طور کامل بهره برداری نشده است. این پژوهش باهدف توسعه نماگرهای سفارشی سازی خدمات گردشگری و فراهم کردن زمینه برای استفاده از هوش مصنوعی در این حوزه، به بررسی موردی شهر سنندج می پردازد. روش تحقیق به صورت ترکیبی (کمی-کیفی) طراحی شده است و برای جمع آوری داده های کمی، پرسش نامه ای شامل ۲۴ گویه در طیف پنج درجه ای لیکرت در نوروز 1404 بین گردشگران توزیع شد. داده های کمی از طریق توزیع ۳۲۵ پرسش نامه به کمک نمونه گیری جامعه در دسترس جمع آوری و با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون همبستگی پیرسون تحلیل شدند. همچنین، به منظور شناسایی چالش ها و فرصت های موجود، مصاحبه های نیمه ساختاریافته ای با کارشناسان حوزه فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی انجام شد. نتایج پژوهش نشان می دهند که کیفیت اطلاعات آنلاین و قابلیت دسترسی به خدمات دیجیتال تأثیر قابل توجهی بر رضایت گردشگران دارند. علاوه بر این، عدم وجود سیستم های مؤثر برای سفارشی سازی خدمات و اطلاعات ناکافی به عنوان چالش های اصلی شناسایی شده مطرح می شوند. در این راستا، به مدیران شهری و فعالان صنعت گردشگری توصیه می شود که با بهبود زیرساخت های دیجیتال و ارائه خدمات شخصی سازی شده، تجربه و رضایت گردشگران را افزایش دهند.

این مقاله به بررسی پیشران های برند سازی گردشگری روستایی مجازی در روستای تاریخی کندوان می پردازد. با توجه به ویژگی های منحصربه فرد معماری صخره ای و فرهنگ بومی غنی کندوان، این منطقه ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری مجازی جذاب دارد. هدف اصلی این تحقیق، شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر در تقویت برند سازی مجازی برای این منطقه با تأکید بر فناوری های دیجیتال، شبکه های اجتماعی، و مشارکت جوامع محلی است. در این راستا، استفاده از فناوری هایی مانند واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR)، توسعه زیرساخت های دیجیتال، و ایجاد محتوای کاربرمحور (UGC) به عنوان پیشران های اصلی مورد بررسی قرار گرفته اند. همچنین، نقش شبکه های اجتماعی در ارتقاء آگاهی عمومی و تبلیغات هوشمند در جذب گردشگران مجازی بررسی شده است. نتایج نشان می دهد که برند سازی مجازی می تواند تأثیرات مثبتی بر توسعه اقتصادی و اجتماعی کندوان داشته باشد و با ارتقاء زیرساخت های دیجیتال و افزایش مشارکت ساکنان محلی، این فرآیند می تواند به توسعه پایدار گردشگری روستایی منجر شود. در پایان، پیشنهاداتی برای تحقیقات آتی و بهبود استراتژی های برند سازی مجازی ارائه شده است.

سیلاب شهری یک چالش جهانی چندبعدی است که احتمال دارد در آینده در اثر تغییرات اقلیمی، دگرگونی کاربری زمین و فرسودگی زیرساخت ها شدت یابد. هدف از انجام این پژوهش تهیه نقشه پهنه بندی سیلاب حوضه شمال-شمال غرب شهر تهران مربوط به رودخانه های درکه، فرحزاد، کن و کانال سیل برگردان غرب با دوره بازگشت های 10 تا 100 سال با هدف شناسایی نواحی با خطرپذیری زیاد در شهر تهران است. پژوهش حاضر به منظور تهیه نقشه پهنه بندی سیل شهری با استفاده از اطلاعات هیدرومتری برای شبیه سازی جریان از مدل هیدرولیکی HEC-GeoRAS با ترکیب در محیط نرم افزار ArcGIS انجام شد. نتایج نشان داد گسترش مساحت پهنه سیلابی در دوره بازگشت 100 ساله در رودخانه کن 292 هکتار و بیشترین کاربری در منطقه خطر سیل را فضای سبز با 8/203 هکتار، در کانال سیل برگردان غرب 6/99 هکتار و بیشترین کاربری آن را مناطق مسکونی با 2/57 هکتار، در رودخانه درکه 8/74 هکتار و بیشترین کاربری آن را فضای سبز با 8/55 هکتار و در رودخانه فرحزاد 34 هکتار و بیشترین کاربری آن را فضای سبز با 6/32 هکتار در بر می گیرد. نتایج نشان می دهد رودخانه کن (در پایین دست سیل برگردان غرب) و کانال سیل برگردان غرب بیشترین پهنه های سیل را دارد و کاربری مناطق مسکونی و مناطق خدماتی، اداری، تجاری و کارگاهی در پهنه های با خطر سیل و ارزش اقتصادی زیاد قرار گرفته اند. نتایج این پژوهش می تواند در شناسایی مناطق پرخطر و آسیب پذیر شهر تهران در برابر سیل، هدایت توسعه شهری، طراحی زیرساخت های شهری به سمت مناطق امن تر و طراحی بهینه سیستم های جمع آوری رواناب های سطحی شهر کمک کند.

تحولات فضایی منطقه کلان شهری تهران طی دهه های اخیر نشان دهنده گذار تدریجی از یک ساختار شدیداً متمرکز به الگوی چندمرکزی است. با این حال، چیستی این گذار، سازکارهای آن، و پیامدهای ساختاری اش کمتر به صورت نظام مند بررسی شده است. این پژوهش با هدف تحلیل الگوی تحول فضایی تهران بر پایه چارچوب نظری چندمرکزی شدن و مفاهیم سلسله مراتب شهری، پیوندپذیری و خوشه بندی فضایی انجام شده است. در این مطالعه با استفاده از تحلیل شبکه شهری، شاخص های مرکزیت (Degree، Betweenness، Closeness)، تحلیل سلسله مراتبی کارکردی، و خوشه بندی مراکز شهری ساختار فضایی منطقه در سه مؤلفه گره ها، پیوندها، و ساختار کلی شبکه ارزیابی شده است. نتایج نشان می دهد به رغم تداوم نقش مسلط شهر تهران در رأس شبکه شهری، مراکز فرعی چون اسلام شهر، دماوند، و ... در سال های اخیر تقویت شده و به واسطه افزایش پیوندهای درون منطقه ای هسته های ثانویه جدیدی شکل گرفته اند. تحلیل شاخص های شبکه نیز بیانگر کاهش تمرکز، رشد ارتباطات افقی بین مراکز، و حرکت شبکه فضایی منطقه به سمت الگوی چندمرکزی است. بر این اساس، پژوهش حاضر مدلی پیشنهادی برای توسعه ساختار چندمرکزی ارائه می کند که شامل تقویت کارکردهای مراکز فرعی، ارتقای اتصال پذیری شبکه ای بین شهرها، و توزیع متعادل فعالیت های اقتصادی و خدماتی در سطح منطقه است. به کارگیری این مدل می تواند زمینه ساز شکل گیری ساختار فضایی منسجم تر و کارآمدتر و پایدارتر برای منطقه کلان شهری تهران باشد.

در مواجهه با چالش های ناشی از گسترش بی ضابطه شهری، این پژوهش با رویکردی یکپارچه و داده محور، به تحلیل رابطه میان الگوهای تراکم ساختمانی و شاخص های زیست محیطی در قالب الزامات شهر هوشمند در شهر ارومیه پرداخته است. هدف اصلی، تدوین الگویی علمی برای مدیریت بهینه تراکم و ارتقاء کیفیت زندگی شهری است. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و چارچوبی چندسطحی انجام شده و از مدل چیدمان فضا (Space Syntax) در نرم افزار DepthmapX، تحلیل های مکانی در محیط ArcMap، مدل Kernel Density و داده های میدانی شامل برداشت های فضایی و پرسشنامه های لیکرتی استفاده شده است. یافته ها نشان از وجود ناهماهنگی فضایی میان تراکم های ساختمانی با خدمات عمومی، حمل ونقل و فضاهای سبز دارد. تحلیل نهایی نشان داد که تراکم ساختمانی ۵ طبقه با میانگین امتیاز ۸.۱۰ از ۱۰، بالاترین سطح سازگاری را با شدر مواجهه با چالش های ناشی از گسترش بی ضابطه شهری، این پژوهش با رویکردی یکپارچه و داده محور، به تحلیل رابطه میان الگوهای تراکم ساختمانی و شاخص های زیست محیطی در قالب الزامات شهر هوشمند در شهر ارومیه پرداخته است. هدف اصلی، تدوین الگویی علمی برای مدیریت بهینه تراکم و ارتقاء کیفیت زندگی شهری است. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و چارچوبی چندسطحی انجام شده و از مدل چیدمان فضا (Space Syntax) در نرم افزار DepthmapX، تحلیل های مکانی در محیط ArcMap، مدل Kernel Density و داده های میدانی شامل برداشت های فضایی و پرسش نامه های لیکرتی استفاده شده است. یافته ها نشان از وجود ناهماهنگی فضایی میان تراکم های ساختمانی با خدمات عمومی، حمل ونقل و فضاهای سبز دارد. تحلیل نهایی نشان داد که تراکم ساختمانی ۵ طبقه با میانگین امتیاز 10/8 از ۱۰، بالاترین سطح سازگاری را با شاخص های زیست محیطی و شهر هوشمند داشته و در جایگاه نخست قرار می گیرد. پس از آن، تراکم ۶ طبقه با امتیاز 99/7 در رتبه دوم قرار دارد. این یافته ها حاکی از آن است که تراکم های معقول و برنامه ریزی شده می توانند بدون خدشه به کیفیت زیست محیطی، بستری برای ارتقاء زیست پذیری شهری فراهم کنند. نتیجه گیری پژوهش، بر ضرورت استفاده از اصول طراحی پایدار، ظرفیت سنجی محیطی و ابزارهای تحلیلی هوشمند در سیاست گذاری و طراحی شهری تأکید دارد. این چارچوب می تواند برای شهر ارومیه و سایر شهرهای درحال توسعه، مبنایی برای تصمیم گیری های مبتنی بر شواهد و طراحی شهری مشارکتی در راستای تحقق شهر هوشمند و زیست پذیر باشد..اخص های زیست محیطی و شهر هوشمند داشته و در جایگاه نخست قرار می گیرد. پس از آن، تراکم ۶ طبقه با امتیاز ۷.۹۹ در رتبه دوم قرار دارد. این یافته ها حاکی از آن است که تراکم های معقول و برنامه ریزی شده می توانند بدون خدشه به کیفیت زیست محیطی، بستری برای ارتقاء زیست پذیری شهری فراهم کنند. نتیجه گیری پژوهش، بر ضرورت استفاده از اصول طراحی پایدار، ظرفیت سنجی محیطی و ابزارهای تحلیلی هوشمند در سیاست گذاری و طراحی شهری تأکید دارد. این چارچوب می تواند برای شهر ارومیه و سایر شهرهای در حال توسعه، مبنایی برای تصمیم گیری های مبتنی بر شواهد و طراحی شهری مشارکتی در راستای تحقق شهر هوشمند و زیست پذیر باشد.

ساختمان های بلندمرتبه در گذشته نماد قدرت و پیشرفت جوامع فناوری محور بودند. امروزه اما، به عنوان راه حلی برای پاسخ به رشد شتابان و گسترش افقی شهرها مطرح می شوند. این نوع توسعه، بسیاری از مسائل شهری مانند کمبود زمین و مسکن را تا حدی پوشش می دهد. بنابراین، هدف از این مطالعه بررسی آماری و مکانی پیامدهای بلندمرتبه سازی به منظور ارزیابی بهینه مکان یابی در شهر اراک است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی و با رویکرد پیمایشی بوده و برای گردآوری داده ها از روش های کتابخانه ای و میدانی بهره گرفته شد. بررسی و تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از تحلیل های آماری (تی تک نمونه ای و رگرسیون) در SPSS و تحلیل های مکانی (پتانسیل سنجی با روش های SWARA و همپوشانی فازی در GIS) انجام شد. نتایج پژوهش نشان داد ساکنین ساختمان های بلندمرتبه در شهر اراک نسبت به ابعاد اقتصادی و دسترسی در مقایسه با سایر ابعاد رضایت بیش تری دارند. همچنین نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد مقادیر میانگین ابعاد موردپژوهش در حجم نمونه با مقادیر میانگین جامعه آماری دارای تفاوت معناداری است. علاوه بر آن با توجه به آزمون رگرسیون ارتباط معناداری میان متغیر مستقل و متغیر وابسته وجود داشته و دراین بین ابعاد اقتصادی، امنیت و دسترسی به ترتیب دارای بیش ترین ارتباط و تأثیرگذاری بر روی ساختمان های بلندمرتبه در محدوده شهر اراک بودند. نتایج پتانسیل سنجی نیز نشان داد از مجموع مساحت منطقه موردمطالعه 6081/48 هکتار در کلاس با پتانسیل خیلی بالا قرار دارد. این مناطق عمدتاً در قسمت های مرکزی و جنوب شرقی منطقه موردمطالعه واقع شده اند.

رشد شتابان فناوری های هوش مصنوعی، ضرورت بازاندیشی در روش های آموزشی و پژوهشی علوم جغرافیا را آشکار ساخته است. پژوهش حاضر با رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) و با هدف بررسی میزان استفاده، فرصت ها، چالش ها و سناریوهای بهره گیری از هوش مصنوعی توسط دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته جغرافیا انجام شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۱۸۰ نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری بود که با روش نمونه گیری تصادفی، ۱۲۵ پرسشنامه معتبر گردآوری و تحلیل گردید. نتایج نشان داد که ۶۷ درصد دانشجویان حداقل یک بار از نرم افزارهای هوش مصنوعی در فعالیت های آموزشی یا پژوهشی خود استفاده کرده اند؛ با این حال، میانگین کلی استفاده (۳٫۱ از ۵) بیانگر سطح متوسط بهره برداری است. بیشترین کاربرد در نگارش و ویرایش متون علمی (74%) و تحلیل داده های مکانی و سنجش از دور (59%) گزارش شد، در حالی که تنها ۲۸٪ از دانشجویان از قابلیت های مدل سازی محیطی بهره برده اند. آزمون همبستگی پیرسون نشان داد بین میزان استفاده و سطح تحصیلات رابطه معناداری وجود دارد (r, p<0.01=0.38). در بخش کیفی، داده های حاصل از ۱۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته تحلیل مضمون شدند. مهم ترین فرصت ها شامل تسریع پردازش کلان داده های مکانی، ارتقای خلاقیت پژوهشی، و تقویت مهارت حل مسئله شناسایی شد. در مقابل، چالش ها در سه محور اصلی نمایان گردید: کمبود مهارت های فنی و آموزشی، نگرانی های اخلاقی و سرقت علمی، و محدودیت های دسترسی ناشی از تحریم ها یا هزینه های بالا. تحلیل آینده پژوهانه نیز چهار سناریو را ترسیم کرد: «پذیرش گسترده و آموزش سازمان یافته»، «استفاده پراکنده و غیررسمی»، «مقاومت و محدودسازی نهادی» و «بومی سازی و توسعه نرم افزارهای داخلی». یافته ها حاکی از آن است که در صورت سرمایه گذاری هدفمند بر آموزش رسمی و بومی سازی ابزارهای هوش مصنوعی، می توان شاهد تحولی بنیادین در آموزش و پژوهش های جغرافیایی بود.

هدف اصلی این نوشتار "بررسی عوامل موثر بر جایگاه ژئوپلیتیک ایران در شکل گیری تمدن نوین اسلامی" است. نمونه آماری تعداد 15 نفر از متخصصان و نخبگان در حوزه علم سیاست و ژئوپولتیک را در بر می گیرد. تحقیق به صورت کیفی با نمونه گیری به صورت هدفمند گلوله برفی انجام گردید. ابزار تحقیق نیز بر اساس مصاحبه عمیق انجام شد. جمع آوری داده ها به صورت دلفی صورت پذیرفت. یافته های این پژوهش نشان می دهد که عواملی همچون سیاسی، اقتصادی و جغرافیایی می توانند در شکل گیری تمدن نوین اسلامی موثر باشند. نتیجه اینکه ایران به لحاظ سیاسی، اقتصادی و مذهبی نتوانسته در شکل گیری تمدن اسلامی نقش مهمی را ایفا نماید. درحالی که با بهره گیری از منابع ژئوپلیتیکی و جغرافیایی با چهار مولفه، اقتصادی با شش مولفه و فرهنگی با پنج مولفه؛ می تواند به عنوان یکی از کشورهای پیشتاز و طراز اول در شکل گیری تمدن نوین اسلامی، نقش آفرینی نماید.

بر اساس چارچوب نظری ساموئل هانتینگتون، توسعه سیاسی مستلزم تعادلی میان نهادسازی، حرفه ای شدن نخبگان و مدیریت مشارکت است. در ایران پس از انقلاب، دو جریان اصلی اصول گرا و اصلاح طلب نقش های مهمی در این فرایند ایفا کرده اند. اصول گرایان، با تأکید بر ثبات نهادهای موجود، ارزش های انقلابی و مشارکت کنترل شده، عمدتاً بر تقویت ساختارهای رسمی و حفظ نظم سیاسی متمرکز بوده اند. در مقابل، اصلاح طلبان، با رویکردی بازتر، بر گسترش مشارکت اجتماعی، افزایش شفافیت و انعطاف پذیری نهادی تأکید کرده اند - اگرچه با محدودیت های ساختاری و نهادی مواجه بوده اند. فرضیه تحقیق نشان می دهد که هر دو جریان به طور کلی اکثر مؤلفه های مدل هانتینگتون را در سطح نظری پذیرفته اند، اما اصلاح طلبان به ویژه در حوزه هایی مانند مشارکت سیاسی، جامعه مدنی و فرهنگ سیاسی، هم خوانی بیشتری با آن دارند. اصول گرایان، اگرچه به توسعه پرداخته اند، اما اولویت را به حفظ نهادها و ارزش های سنتی داده اند. بنابراین، در چارچوب ایرانی(۱۴۰۰-۱۳۸۴)، اصلاح طلبان با الگوی توسعه سیاسی هانتینگتون سازگارتر به نظر می رسند.

زمینه و هدف: مدیریت بحران آب در شهرهای خشک و نیمه خشک، از جمله ایلام، به دلیل محدودیت منابع، افزایش جمعیت شهری و تغییرات اقلیمی، یکی از چالش های حیاتی و پیچیده محسوب می شود. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل نقش و تأثیرگذاری کنشگران، همگرایی اهداف و پیشران های کلیدی مدیریت بحران آب، از رویکرد تحلیلی–اکتشافی مبتنی بر مدل مکتور بهره برده است. روش شناسی: در این مطالعه، ترکیبی از روش های کیفی و کمّی به کار گرفته شد؛ مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه آب، محیط زیست، مدیریت شهری و حکمرانی محلی، به شناسایی کنشگران و اهداف کلان و خرد مدیریت بحران آب منجر شد و داده های کمی از طریق ماتریس های اثرگذاری- وابستگی و همگرایی اهداف تکمیل گردید. یافته ها و نتایج: یافته ها نشان داد که شبکه مدیریت بحران آب ایلام دارای سلسله مراتب روشن و نقش های مشخص کنشگران تابع، میانجی و راهبردی است. مصرف کنندگان شهری نقش تابع و محدود دارند، شرکت های اجرایی میانجی و هماهنگ کننده هستند و استانداری ایلام و مدیریت منابع آب، نقش راهبردی و تعیین کننده دارند. نقشه فاصله خالص میان اهداف نشان دهنده همگرایی بالا میان اهداف قانونی، اجرایی و مشارکتی است و نقشه فاصله خالص میان کنشگران امکان شناسایی ائتلاف های بالقوه و نقاط تعارض را فراهم می کند. بر اساس این نتایج، هماهنگی میان کنشگران، اولویت بندی اهداف کلیدی، تقویت مشارکت مردمی و بهره گیری از نقش میانجی کنشگران اجرایی به عنوان راهکارهای مؤثر برای مدیریت بحران آب در ایلام پیشنهاد می شود. یافته ها علاوه بر ارائه چارچوب تحلیلی دقیق، می تواند راهنمای عملیاتی برای برنامه ریزی و سیاست گذاری پایدار منابع آب در سایر مناطق مشابه باشد.

هدف اصلی پژوهش، تحلیل فضایی جغرافیای درآمد مالیاتی دولت در میان استان های ایران می باشد. ماهیت پژوهش توصیفی- تحلیلی و هدف آن کاربردی بود و جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی صورت گرفت. محدوده مورد مطالعه در این پژوهش، استان های ایران (مطابق آخرین تقسیم بندی سیاسی مرکز آمار ایران (1401))، شامل 31 استان بود. برای بررسی جغرافیایی درآمد مالیاتی از 5 شاخص اصلی در حوزه مالیات های اخذ شده که شامل مالیات های مستقیم، مالیات بر اشخاص حقوقی، مالیات بر درآمد، مالیات بر ثروت و مالیات بر کالا و خدمات به تفکیک استان ها و بر اساس دو سال 1390 و 1401 استفاده شد. تحلیل داده های پژوهش به صورت کمی و با استفاده از نرم افزارهای GIS، EXCEL، SPSS و EViews صورت گرفت. تحلیل داده های گردآوری شده توسط روش های آماری و فضایی نظیر ضریب پراکندگی (CV)، روش درون یابی Kriging، شاخص ترکیبی، مدل تصمیم گیری ویکور، آنتروپی شانون و رگرسیون وزن دار جغرافیایی انجام شد. یافته های پژوهش نشانگر تغییرات قابل توجه در وضعیت جغرافیای درآمد مالیاتی استان های ایران از سال 1390 تا 1401 است. تحلیل فضایی جغرافیای درآمد مالیاتی دولت در استان های ایران نشان می دهد که توزیع درآمد مالیاتی در سطح کشور به طور یکنواخت و متوازن صورت نگرفته و این عدم توازن می تواند ناشی از عوامل مختلفی از جمله موقعیت جغرافیایی، زیرساخت های اقتصادی، سیاست های دولتی و ظرفیت های محلی باشد. استان های مرکزی و صنعتی از درآمدهای مالیاتی بیشتری برخوردار هستند، در حالی که استان های مرزی و کمتر توسعه یافته، درآمدهای مالیاتی کمتری دارند. نتایج این پژوهش ضرورت توجه به سیاست های اقتصادی و توزیع عادلانه منابع را در میان استان های کشور نمایان می سازد.

عشایر دشت مغان از دیرباز در این منطقه به صورت چادر نشینی زندگی کرده و شغل اصلی آنها دامداری بوده است از این رو این قوم به یکجا نشینی عادت نداشته و برای تأمین علوفه احشام خود دایما کوچ می کردند و اسکان مشخصی نداشتند. در اواخر دوره قاجار که برخی شهرهای ایران در اختیار روسیه قرار گرفت، بخشی از دشت مغان نیز به روسیه ملحق شد و عشایر شاهسون از رفتن به آن سوی مرز منع شدند؛ اما آنها دایما به سرزمین های تازه اشغال شده تاخت و تاز کرده و گاهی دست به غارت می زدند از این رو دولتین ایران و روس سیاست هایی اتخاذ کردند که دست این افراد را کوتاه کنند. در این مقاله با هدف شناخت تاثیر سیاست گذاری های داخلی و خارجی دولت ایران بر زندگی عشایر شاهسون به بررسی اوضاع دشت مغان و ایلات شاهسون پرداخته و به این نتیجه رسدیم که در اثر تصمیمات دولت ایران در اواخر قاجار و دوران پهلوی مبنی بر خلع سلاح عشای، ملی شدن مرتع ها، اصلاحات ارضی، اسکان عشایر، به کار گیری عشایر در بخش کشاورزی و صنعت، زندگی ایلات شاهسون دچار تغییرات بسیاری شده و مجبور به اسکان و تغییر شغل دامداری به کشاورزی شدند و به دلیل کمبود زمین کشاورزی و نتایجی که از اصلاحات ارضی به بار آمد برخی مجبور به مهاجرت به شهر ها شدند.

شهرنشینی یکی از چالش های اصلی جهان معاصر است که در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه مسائل متعددی را ایجاد کرده است. تأمین امنیت غذایی برای شهروندان در این جهان شهرنشین شده، به عنوان یکی از نگرانی های اساسی مطرح است. امنیت غذایی زمانی تحقق می یابد که تمام افراد، در همه زمان ها و مکان ها، به غذای سالم، مغذی و متناسب با ترجیحات غذایی خود دسترسی داشته باشند. تدوین راهبردهای اجرایی در مسیر دستیابی به امنیت غذایی پایدار (در ابعاد موجودی، دسترسی، بهره مندی، ثبات، عاملیت و پایداری)، ضرورت برنامه ریزی شهری مبتنی بر اصول سیستم های غذایی را آشکار می سازد. هدف پژوهش حاضر، تدوین راهبردهای دستیابی به امنیت غذایی پایدار شهری در شهر رشت است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و روش دلفی گردآوری شده و از مدل های تحلیلی SWOT و QSPM برای رتبه بندی و اولویت بندی راهبردها استفاده گردیده است. نتایج نشان می دهد که سیستم غذای شهر رشت باید بر راهبردهای بازنگری (WO) و رقابتی (SO) تمرکز کند. در همین راستا، سه راهبرد «تولید غذای ارگانیک، محلی و منطبق با فرهنگ منطقه»، «توانمندسازی گروه های به حاشیه رانده شده از طریق آموزش، سیاست گذاری و ابتکارات حوزه مسکن» و «تأکید بر قابلیت های ویژه منطقه بر پایه رویکرد تخصصی سازی هوشمند» از اولویت های راهبردهای بازنگری محسوب می شوند. همچنین، راهبردهای «مدیریت سیستم های غذای رشت بر اساس حکمروایی هیبریدی»، «هم افزایی میان همه ذی نفعان در فرایند تصمیم سازی و تصمیم گیری غذایی» و «مدیریت یکپارچه سیستم های غذایی با تأکید بر پیوند انرژی، آب و زمین» از راهبردهای رقابتی برتر برای تحقق امنیت غذایی پایدار در رشت به شمار می آیند.

یکی از روش های سنجش رفاه خانوارهای شهری مطالعه پویایی درآمد آنها می باشد که متاثر از موقعیت اجتماعی و اقتصادی خانوارها است. هدف تحقیق حاضر شناسایی عوامل کلیدی موثر بر درآمد خانوارهای شهر اردبیل می باشد. این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی–تحلیلی با رویکرد آینده پژوهی است. جامعه آماری تحقیق 25 نفر از متخصصین علمی و خبرگان در حوزه های اقتصاد و برنامه ریزی شهری می باشند که بر اساس نمونه گیری گلوله برفی انتخاب گردیدند. برای این منظور متغیرهای موثر بر درآمد خانوارهای شهری در قالب پرسشنامه دلفی توسط متخصصان و خبرگان تهیه و تدوین گردید. در گام بعدی با استفاده از ماتریس اثرات متقابل و نرم افزار میک مک، روابط بین 45 متغیر در قالب 5 شاخص بر اساس تاثیرگذاری و تاثیرپذیری متغیرها بر پایه رویکرد آینده پژوهی استخراج گردید. نتایج بدست آمده نشان داد که 9 متغیر سرمایه گذاری دولتی، سیاست های دولت، سرمایه گذاری داخلی و خارجی، منابع آب، زمینهای زراعی و مرتع، دسترسی به بازارها، فعالیت کشاورزی، متوسط دستمزد و صنعتی شدن به عنوان پیشران های کلیدی درآمد خانوارها بوده و این پیشران ها از کانال درآمد بیشترین تاثیرگذاری را بر فعالیت در بخش اقتصاد زیرزمینی، حاشیه نشینی، آسیب های اجتماعی و مهاجرت می گذارند.

هدف:این مقاله به بررسی تأثیر ارتباط با جامعه محلی، امنیت ادراک شده، کیفیت خدمات و رضایت از سفر بر تبلیغات شفاهی در شهر خلخال می پردازد. روش: این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و در زمره تحقیقات کاربردی قرار دارد که با استفاده از روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری شامل 380 گردشگر است که از شهر خلخال بازدید کرده اند و داده ها از طریق پرسش نامه های الکترونیکی جمع آوری گردیده است. نتایج: نتایج تحلیل داده ها نشان می دهد که امنیت ادراک شده به عنوان یک عامل کلیدی، تأثیر مثبت و معناداری بر رضایت گردشگران و تبلیغات شفاهی دارد. همچنین، ارتباط مثبت با جامعه محلی به تقویت حس امنیت و افزایش رضایت گردشگران کمک کرده است. کیفیت خدمات نیز به عنوان یکی دیگر از عوامل مؤثر شناسایی گردید، هرچند نواقص در برخی خدمات نتوانسته اند تأثیر منفی قابل توجهی بر تجربه کلی گردشگران بگذارند. زیبایی های طبیعی و آب و هوای مطبوع شهر خلخال نقش مهمی در شکل گیری تجربیات مثبت گردشگران ایفا کرده اند. نتیجه گیری: این یافته ها بر اهمیت امنیت ادراک شده و تعاملات مثبت با جامعه محلی در تقویت تبلیغات شفاهی و رضایت گردشگران تأکید می کند و می تواند به عنوان مبنایی برای برنامه ریزی های آینده در حوزه گردشگری شهری مورد استفاده قرار گیرد.