پژوهش های بوم شناسی شهری

جایگاه قرارگیری معماری میان مبانی نظری رسانه و در عین حال کیفیت پاسخگویی آن به بخشی از نیازهای انسان در چارچوب رسانه ای منجر به طرح مسئله این پژوهش شد که به سوی فهم و تبیین نقش های رسانه ای در نمونه های معماری گام برمی دارد. هدف این مطالعه، اکتشاف محتوای ارتباطی، شرایط پیشین ارسال آن و اثرات رسانه ای روی مخاطب در نمونه های معماری معاصر تبریز و همین طور تبیین مدلی از تحلیل محتوای ارتباطی (پیام) معماری به عنوان رسانه است. ساختار روش با رویکرد ترکیبی، از نظر هدف بنیادی-تجربی و از نظر ماهیت و روش توصیفی-پیمایشی در مطالعه موردی است. در این بخش با روش تحلیل محتوا براساس مدل نظری ارائه شده توسط کریپندورف، و رایف و همکاران، ارتباط دریافتی مخاطبان ساختمان ها روی هفت بنای معاصر تبریز بررسی شده و تحلیل مصاحبه ها با حضور 115 شرکت کننده و سنجش روابط به صورت کمی و کیفی انجام پذیرفت. در یافته های پژوهش، محتوای ارتباطی معماری معاصر تبریز به سه دسته پیام های نشانه ای، پیام های عملکردی و پیام های محیطی طبقه بندی شد و مهم ترین این پیام ها «شکوه و صلابت» با 46 فراوانی، «نماد/برند برای شهر» با 36 فراوانی و «نمود تاریخ و قدمت» با 29 فراوانی که هر سه جزو پیام های نشانه ای بودند به دست آمدند. در نهایت نیز با بهره گیری از استراتژی تلفیقی (قیاسی و استقرایی)، مدل پایه نظری پژوهش ارتقاء یافته و مدل نهایی تحلیل محتوای ارتباطی (پیام) معماری معاصر تبریز به عنوان رسانه معرفی گردید.

مهاجرت معمولاً به تغییرات دائمی یا طولانی مدت محل زندگی اشاره دارد. این پژوهش بر آن است تا تحلیل فضایی مهاجرت داخلی در استان های ایران را طی سال های 95-1390 با تأکید بر عوامل اقتصادی و محیطی بررسی کند. بدین منظور سه عوامل اقتصادی سرانه تولید ناخالص داخلی، نرخ بیکاری و شدت فقر به همراه عامل محیطی میزان انتشار کربن دی اکسید در الگوی برآوردی شناسایی شد. نخست بعد مکان (مجاورت و فاصله) در اطلاعات آماری مهاجرت داخلی براساس آزمون موران در سطح 95 درصد معنا دار شد. سپس براساس آزمون ناهمسانی واریانس و نیز آماره RHO وابستگی فضایی در مدل وقفه فضایی (SAR) مورد تأیید قرار گرفت. بنابراین تحلیل فضایی براساس مدل وقفه فضایی انجام شد. نتایج رگرسیون فضایی نشان داد شاخص های اقتصادی سرانه تولید ناخالص داخلی، بیکاری و شدت فقر بر خالص مهاجرت در استان های کشور از لحاظ آماری تأثیرگذار بود. به طوری که بیکاری و شدت فقر تأثیر منفی و درآمد اثر مثبت بر خالص مهاجرت در استان ها داشت. ولی میزان انتشار CO 2 رابطه مثبت با متغیر وابسته داشت. از آنجایی که هر چه میزان انتشار گاز گلخانه ای CO 2 افزایش یابد، میزان آلودگی هوا نیز افزایش می یابد، لذا انتظار بر این بود رابطه خالص مهاجرت با میزان انتشار CO 2 معکوس باشد، اما آمار توصیفی خالص مهاجرت و متوسط انتشار CO 2 نشان داد جز استان خوزستان، استان های با میزان انتشار بالای CO 2 ، مهاجرپذیر نیز بوده اند. بنابراین شاخص انتشار CO 2 بیش از اینکه اثرات سوء آلودگی هوا را نشان دهد، اثرات مثبت صنعتی شدن استان ها را نشان داده است.

با افزایش جمعیت شهری و فشارهای زیست محیطی، ارزیابی و مدیریت بهینه منابع و عوامل مؤثر بر پایداری شهری اهمیت ویژه ای یافته است. فناوری های نوین هوشمند می توانند در طراحی مدل های شاخص های پایداری نقش مهمی ایفا کنند. این مطالعه به بررسی مدل شاخص های پایداری در بوم شهرها با استفاده از موتور هوشمند چت جی پی تی پرداخته است. این موتور مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری عمیق، توانایی تحلیل خودکار داده ها و استخراج الگوهای رفتاری شهری را دارد. روش تحقیق این پژوهش با هدف کاربردی و ماهیت اکتشافی در دو فاز انجام شده است. در فاز اول، موتور هوش مصنوعی چت جی پی تی برای جمع آوری داده ها مورد استفاده قرار گرفت. پرسش های مرتبط با شاخص های پایداری شهری به طور پیوسته از سامانه پرسیده شد تا زمانی که پاسخ ها به مرز اشباع رسیدند. در فاز دوم، داده ها کدگذاری و تحلیل شدند. کدها به دسته های بزرگ تر و مضامین مرتبط تقسیم شدند. روایی و پایایی داده ها از طریق روایی محتوایی و پایایی کاپا با توافق بالای 70 درصد از سوی خبرگان تأیید شد. یافته ها حاکی از ده مضمون با محتوای پایداری زیست محیطی، بهبود زیرساخت ها و فناوری های هوشمند، توسعه اجتماعی و آموزش، سلامت عمومی و کیفیت زندگی، مدیریت منابع آب و محافظت از محیط زیست، اقتصاد پایدار و کسب وکارهای نوآور، امنیت شهری و پاسخ به بحران، معماری و طراحی پایدار، کشاورزی شهری و امنیت غذایی، فرهنگ و هویت شهری بود که نشان دهنده کاربرد گسترده فناوری های هوشمند در بهبود شاخص های پایداری بوم شهرها است.

امروزه با توجه به توسعه شهری، افزایش جمعیت و فعالیت های مخرب در طبیعت موجب تغییرات اکولوژیکی فراوانی شده است. همچنین فاصله گرفتن از شاخص های توسعه پایدار اثرات جبران ناپذیری بر طبیعت و محیط زندگی تمامی انسان ها گذاشته است و با گسترش فناوری های نوین و پیشرفت های چشمگیر در زمینه های فناوری اطلاعات، شهر های جهان در بیش تر کشورهای پیشرفته به دنبال هوشمند سازی شهر های خود می باشند. لذا با توجه به اهمیت این مسئله، پژوهش حاضر به دنبال تلفیق برنامه ریزی شهری هوشمند با رویکرد بیوفیلیک می باشد. در این پژوهش ابتدا به بررسی شاخص های شهر هوشمند و بیوفیلیک پرداخته شد و سپس برای رسیدن به مدل بومی شهر ارومیه، جمع آوری داده و اطلاعات از طریق توزیع پرسشنامه به متخصصان براساس طیف لیکرت و وارد کردن آن به نرم افزار Spss انجام گرفت. سپس از آزمون فریدمن و تحلیل عاملی تأییدی به ترتیب به رتبه بندی گویه ها و تأیید مدل بهره گرفته شد. نتایج خروجی نرم افزار Amos گویایی تأیید مدل می باشد. مدل بومی نیز بر اساس مفاهیمی مانند نگرش و آگاهی های بیوفیلیکی، مدیریت منابع پایدار آب، ارتقای استفاده از انرژی و منابع تجدیدپذیر و حمل ونقل سبز و هوشمند و ... می باشند. لذا براساس آن، مدلی طراحی شده است و پیشنهادهایی ارائه گردید که برای فهم دقیق تر پیشنهادها، در نقشه با عنوان نقشه پیشنهادی برای شهر بیوفیلیک و هوشمند (شهر ارومیه) آورده شد.

یکی از راهکارهای مؤثر در مدیریت مصرف انرژی در شهرها استفاده از روش های مبتنی بر شبیه سازی الگوهای زیستی است. شهرها به گونه ای که آن ها به سیستم های پیچیده انعطاف پذیر تبدیل شوند و سلامت بوم شناختی و فرهنگی- اجتماعی را از طریق ارائه خدمات اکوسیستمی ایجاد کنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است. خدمات اکوسیستم های شهری مزایایی است که شهروندان از آن ها به دست می آورند و شامل خدمات تأمینی، تنظیمی، فرهنگی و حمایتی است. با وجود اینکه برای طراحی محیط های شهری مبتنی بر روابط میان خدمات اکوسیستم، روش های اندکی پیشنهاد شده اما استفاده از آن ها چندان مورد توجه قرار نگرفته است. مانع اصلی برای توسعه روش های طراحی براساس خدمات اکوسیستم، فقدان دانش لازم برای درک روابط بین خدمات اکوسیستم های شهری است و معمولاً براساس اصول حاکم بر طراحی شهری، غالباً طراحی های صرفاً فضایی انجام می شود. این مطالعه روابط حاکم بر هم افزایی های خدمات اکوسیستم های شهری را از منظر بوم شناختی بررسی و سپس اثرات آن را بر طراحی شهری مورد تحلیل قرار می دهد. این تحلیل می تواند ابزاری کارآمد برای طراحان و سیاستگذاران فراهم سازد تا تصمیم های مطلوب تری در جهت بهره برداری از خدمات مختلف اکوسیستم در مناطق شهری اتخاذ نموده و آثار مخرب زیست محیطی ناشی از طراحی های شهری را به حداقل کاهش دهند. براساس نتایج این تحلیل، اثربخشی خدمات اکوسیستم های شهری با درک صحیح روابط بوم شناختی آن ها و ملاحظات مربوط به روابط فضایی عناصر شهری، افزایش خواهد یافت.

پژوهش حاضر با استفاده از روش کیفی، ارائه الگوی سفر گردشگران در بحران اقتصادی صنعت گردشگری با تاکید بر توان بوم شناسی با رویکرد داده بنیاد را ارائه می دهد. پژوهش از نوع اکتشافی بود و از تحلیل محتوا جهت استخراج شاخص های عمومی و مصاحبه در بخش تئوری داده بنیاد جهت استخراج شاخص های اختصاصی استفاده شد جامعه آماری این تحقیق در بخش کیفی از خبرگان و متخصصان و صاحب نظران حوزه گردشگری و مدیریت بازاریابی بود تعداد آنها 15 نفر با حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد بود که این روند تا رسیدن به اشباع نظری رسید. روایی از طریق متخصصان و پایایی از طریق روش بررسی مجدد یا بازدید توسط خبرگان استفاده شد. در این تحقیق برای ارائه مدل کیفی از روش تحلیل محتوا و تئوری داده بنیاد با نرم افزار MAXQDA استفاده شد. به منظور ارائه الگو با توجه به نتایج مصاحبه ها و تحلیل های صورت گرفت که تحریم های اقتصادی، تغییر در میزان درآمد، تغییر در نوع تبلیغات جهت گردشگری، تغییر نگرش گردشگران، تغییر در سرمایه گذاری بخش گردشگری، تغییر در نگرش- کاهش / حذف سفرهای خارجی- افزایش طبیعت گردی– شناسایی بیشتر مناطق گردشگری – شناخت ساعت گشت و گذار- رونق بوم گردی محلی / سنتی – افزایش استفاده از بیمه سفر – جلوگیری از کاهش تبادل فرهنگی اقوام و ملتها را در پی داشته باشد.

مهم ترین هدف برنامه ریزی شهری افزایش کیفیت زندگی شهروندان است. یکی از مهم ترین شاخص های مؤثر در این راستا دسترسی عادلانه شهروندان به خدمات شهری است. برنامه ریزان برای متوازن سازی دسترسی به خدمات شهری از مفهوم عدالت توزیعی استفاده می کنند. اعتقاد بر این است که با توزیع متعادل خدمات شهری، دسترسی نیز برای همه ساکنان مطلوب خواهد شد. بر همین اساس هدف این تحقیق آزمون تأثیر عدالت توزیعی بر دسترسی مناسب به خدمات شهری است. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی و به لحاظ هدف کاربردی است. برای جمع آوری اطلاعات از روش های کتابخانه ای و میدانی و برای تحلیل داده ها از نرم افزارهای GIS و Geo Da استفاده شده است. نتایج اولیه نشان می دهد که در سطح محله های ارومیه نابرابری در توزیع خدمات شهری و دسترسی به خدمات شهری وجود دارد و محله های مرکزی نسبت به محله های حاشیه ای وضعیت مطلوب تری دارند. در خصوص برآیند دو معیار عدالت توزیعی و دسترسی، ۴۶ درصد از محله ها در وضعیت مطلوب و کاملاً مطلوب، ۳۱ درصد محله ها نیز در وضعیت نامطلوب و کاملاً نامطلوب و ۲۲ درصد نیز در وضعیت متوسط قرار دارند. برای آزمون فرض تأثیرگذاری توزیع خدمات بر دسترسی، از رگرسیون جغرافیایی وزن دار استفاده شد که بر اساس نتایج نحوه توزیع خدمات شهری ۷۱ درصد از دسترسی مطلوب به خدمات شهری را تبیین می کند. این نتایج نشان می دهد که عدالت توزیعی تأثیر زیادی در دسترسی شهروندان به خدمات شهری دارد.

خانواده های کم درآمد اغلب به طور همزمان با مشکلات مسکن و محله مواجه بوده و نیازمند استراتژی هایی برای به حداکثر رساندن بودجه محدود و تضمین ایمنی خود هستند و همین امر، خطراتی را ایجاد یا تشدید می کند. دولت ها ادعا دارند که در این ارتباط، اقدامات مؤثری به انجام رسانده اند. برای آزمون این ادعا، این بررسی چگونگی دسترسی به مسکن مناسب در شهر مشهد را مورد ارزیابی قرار داد. روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی بود و داده های مورد نیاز از اسناد اداری و تکمیل پرسشنامه گردآوری شد. نمونه انتخابی در این بررسی، 382 نفر از جمعیت سه میلیون نفری شهر مشهد بود. متغیرهای انتخابی، تعداد اتاق در اختیار، وسعت واحد مسکونی، آشپزخانه و سرویس مستقل، هزینه اختصاصی به مسکن، بعد خانوار و نوع واحد مسکونی بود. داده های گردآوری شده با استفاده از آماره های مختلف، به خصوص شاخص جینی و اتکینسون مورد ارزیابی قرارگرفت. به منظور برآورد دقیق تر ضرایب، از شاخص تعدیل نیاز و جهت انجام محاسبات از نرم افزار Stata و SPSS استفاده شد. نتایج نشان داد که الگوی دسترسی به مسکن به شدت دگرگون شده و دامنه ضریب جینی و شاخص اتکینسون قبل و بعد از تعدیل نیاز به ترتیب بین 217/0- 132/0 و 040/0-019/0 تغییر کرده است. این ضرایب نشان می دهد که وضعیت توزیع مسکن بعد از تعدیل نیاز بدتر شده، در بین مناطق شهرداری، اختلافات فاحشی وجود داشته، تمایل برای رفع نابرابری اندک بوده و اصولا ادعای تحقق سیاست های عدالت گرا، تأئید نمی شود. در واقع سیاست های تأمین مسکن، تنها گروه های متوسط و بالای جامعه را هدف قرار داده اند. بر این اساس، راهبرد پیشنهادی این پژوهش، تغییر جهت گیری سیاست های تأمین مسکن و مشارکت بیش تر مردم در طراحی و اجرای این سیاست ها است.

امروزه راهکارهای کاهش مصرف انرژی ساختمان برای حفاظت از منابع انرژی تجدید ناپذیر ضروری است که مورد توجه بسیاری از محقیقین قرار گرفته است. ایجاد شرایط نوری مناسب در فضای اداری یکی از مهمترین عوامل در طراحی بوده که تاثیرات چشمگیری بر شرایط روحی، جسمی و کاهش مصرف انرژی دارد. یکی از عناصر مهم بکار رفته در معماری ایران نورگیر شباک بوده که تأثیر قابل توجهی بر حفاظت از خیرگی، کارایی انرژی، تأمین و کنترل نور روز در ساختمان داشته است. هدف این پژوهش دستیابی به الگوی بهینه سازی شده شباک، جهت ارتقاء کیفیت و دریافت نور روز مطلوب و کاهش خیرگی می باشد. ابتدا به مرور و مطالعات اولیه پیرامون عنصر شباک پرداخته و در مرحله بعد وضعیت جزئیات معماری و مصرف انرژی ساختمان اداری انتخاب شده شهرکرمان در نرم افزار شبیه سازی مدل سازی و بررسی می شود. شبیه سازی پژوهش در چهارچوب نرم افزار راینو و پلاگین های گرس هاپر ، لیدی باگ، هانی بی و موتور ریدینس برای شبیه سازی نور روز بکارفته و ابزار گالاپاگوس که قابلیت بهینه سازی بر اساس الگوریتم ژنتیک دارد استفاده شده است. ننایج حاصل از تحلیل داده ها نشان داد که تغییر در شاخص مقیاس روزنه ها در حالت میانی 79/156 و حداکثر 36/207 سانتی متر، موقعیت نقطه جذب در بازده 27 تا 31 و شعاع جذب 0.9 و 1.1 متر هندسه الگوی شباک در ارتقاء کیفیت و دریافت نور روز مطلوب مؤثر بوده و در نتیجه موجب افزایش حدود 54 درصد نور مفید روز (UDI) و کاهش 6/15 درصد خیرگی (sGA) به صورت سالیانه می شود.

صنایع کوچک و مولد با وجود اینکه از نظر ماهیت و اندازه همگن نیستند اما به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به دلیل امکان انعطاف پذیرتر بودنشان نسبت به صنایع بزرگ و سهولت تغییر در فرایندهای تولید و استفاده از نوآوری ها در ایجاد مشاغل، تولید درآمد، جذب نیروی کار، توزیع ثروت و کاهش فقر به توسعه پایدار اقتصادی مناطق و جوامعِ کمک می کنند. در همین راستا مطالعه حاضر به ارزیابی کارایی صنعت طیور و تأثیر آن در توسعه پایدار اقتصادی شهرهای استان مازندران پرداخته است. این پژوهش یک مطالعه توصیفی تحلیلی بوده که با استفاده از روش پیمایش در استان مازندران اجرا گردید. داده های این تحقیق با استفاده از روش های اسنادی و پرسشنامه محقق ساخته در بین 40 نفر از نخبگان اقتصادی شاغل در بخش صنعت طیور و صنایع وابسته اجرا گردید. داده های تحقیق با استفاده از روش های CCR، BCR، آنتروپی شانون و آزمون تی یک طرفه مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحقیق نشان داد که بیش ترین کارایی درکل استان مازندران به ترتیب مربوط به مرغ اجداد، گوشتی و مادر بوده، رتبه بندی کارایی اقتصادی پرورش مرغ گوشتی مزرعه استان مازندران (به لحاظ نژاد مرغ)، بیش ترین کارایی را به ترتیب در نژاد راس، کاپ و آرین مشاهده شد. نتایج آنتروپی شانون نشان داد که به ترتیب مرغ مادر، مرغ گوشتی، مرغ بومی، مرغ اجداد، پولت از بیش ترین کارایی برخوردارند. بررسی تأثیر کارایی صنعت طیور در پایداری اقتصادی نیز نشان داد که این صنعت در حال حاضر با وضعیت مطلوب فاصله دارد.