برنامه ریزی فضایی

کارآفرینی به عنوان راهکاری مهم برای ایجاد اشتغال، درآمد و توسعه اقتصادی در جهان محسوب می شود. نواحی روستایی ساختاری شکننده و توسعه نیافته دارند و کارآفرینی می تواند بخشی از مشکلات آنها را از بین ببرد؛ اما با موانع و محدودیت های متعدد، به ویژه برای جامعه زنان روبه رو است. بر همین اساس، پژوهش حاضر، با هدف واکاوی موانع فراروی کارآفرینی زنان در روستاهای بخش باغبهادران انجام شده است. جامعه آماری شامل زنان روستایی است که با استفاده از فرمول کوکران با ضریب خطای 06/0، تعداد 250 نفر انتخاب شدند و با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده مورد پرسشگری قرار گرفتند. تعداد 9 روستا نیز به روش خوشه ای - تصادفی از 3 دهستان تعیین شده اند. روایی پرسشنامه محقق ساخته با نظر کارشناسان، تأیید شده و به منظور سنجش پایایی، پیش آزمون، انجام شده و مقدار آلفای کرونباخ 725/0 نشان دهنده مناسب بودن ابزار پژوهش است. داده ها با نرم افزار SPSS و کاربرد آزمون تحلیل عاملی تجزیه وتحلیل شدند. نتایج حاصل از کاربرد مدل تحلیل عاملی مربوط به موانع کارآفرینی نشان داد به ترتیب عوامل اقتصادی و اجتماعی - فرهنگی مهم ترین موانع اند. در این زمینه «دسترسی زنان روستایی به وام و تسهیلات بانکی» با واریانس 867/0، «عدم توانایی زنان روستایی در تأمین وثیقه تضمینی بانک » با واریانس 848/0، «مشکلات پرداخت مالیات ها، هزینه های جاری و بیمه» با واریانس 804/0 از مهم ترین موانع اقتصادی (عامل مالی) است. همچنین، «عدم ارتباط و شناخت زنان روستا از کارآفرینان موفق» و «فرهنگ روستا و محدودیت فعالیت کارآفرینی زنان» هر دو با واریانس 791/0 نیز از مهم ترین موانع فرهنگی و اجتماعی (عامل فرهنگی) هستند.

در سالیان اخیر افزایش سریع جمیعت شهری و نیز بروز چالش های اجتماعی، فناوری، اقتصادی و زیست محیطی، توجه به رویکرد رشد هوشمند شهری با هدف بهبود کیفیت زندگی شهروندان را افزایش بخشیده است. رشد هوشمند شهری با توجه به جنبه های مختلفی مانند تراکم متعادل، حمل ونقل عمومی، دسترسی به فضاهای عمومی و استفاده بهینه از زمین و ... می تواند بر اجتماع مداری فضاها و محیط های شهری و بهبود کیفیت زندگی و تقویت روابط اجتماعی در محیط های شهری تأثیرگذار باشد. در پژوهش حاضر تلاش شده است ابتدا شاخص های مؤثر در رشد هوشمند شهری و همچنین، شاخص های اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری، تبیین شوند و سپس چارچوب و مدلی نظری از تأثیر شاخص های رشد هوشمند شهری بر اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری، ارائه و میزان اثرگذاری شاخص های مدل نظری پژوهش بر اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری نمونه مطالعاتی یعنی شهر اصفهان بررسی شوند. این پژوهش با روش تحقیق توصیفی تحلیلی و با رویکرد کمی با بهره گیری از مطالعات اسنادی پژوهش های پیشین و همچنین تدوین و تکمیل پرسشنامه و تحلیل آماری و کمی نتایج آن در نرم افزار SPSS 20 انجام شده است. ابتدا بر مبنای آزمون کولموگروف اسمیرنوف توزیع غیر نرمال متغیرهای پژوهش مشخص شد. براساس مهم ترین نتایج پژوهش از آزمون همبستگی پیرسون بیشترین میزان ضریب همبستگی میان شاخص های رشد هوشمند شهری و اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری مربوط به همبستگی میان عامل اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری به ترتیب با شاخص های حمل ونقل هوشمند با ضریب همبستگی 0.814، توسعه گردشگری هوشمند با ضریب همبستگی 0.802، سیستم مدیریت شهری هوشمند با ضریب همبستگی 0.759 است. همچنین، براساس نتایج آزمون فریدمن مهم ترین شاخص های پژوهش در شهر اصفهان به ترتیب شامل: دسترسی به فضاهای عمومی با میانگین 3.49، هویت مندی محیطی با میانگین 3.46، میزان پیاده مداری محیط شهری با میانگین 3.38، دسترسی به فضاهای سبز با میانگین 3.37، حس تعلق به محل زندگی با میانگین 3.33، کیفیت زندگی شهری با میانگین 3.27، امنیت محیطی و اجتماعی با میانگین 3.16، سلامت روان شهروندان با میانگین 3.09 و خدمات آنلاین شهروندی با میانگین 3.01 است.

پژوهشگران و مدیران شهری در سال های اخیر به شهرگرایی بیوفیلیک، به عنوان رویکردی نوین در طراحی و برنامه ریزی شهری، با هدف ارتقای کیفیت زیست محیطی و افزایش تعامل انسان با طبیعت، توجه داشته اند. پژوهش حاضر با هدف تدوین استراتژی های مؤثر برای پیاده سازی الگوی بیوفیلیک در محورهای پیاده بافت مرکزی شهر آمل انجام گرفته است. روش تحقیق از نوع ترکیبی است که مبتنی بر گردآوری داده های کتابخانه ای، اسنادی و میدانی بوده و با بهره گیری از مدل SWOT به شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدهای پیش رو پرداخته است. در ادامه، برای اولویت بندی راهبردها از ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی (QSPM) استفاده شد. نتایج تحقیق نشان می دهد که تعیین حریم بستر طبیعی رودخانه، طراحی مناسب پیرامون آن و ارتقای کیفیت اکولوژیکی و بصری فضاهای شهری، اولویت اصلی در مسیر تحقق شهر بیوفیلیک در آمل است. این راهبردها می توانند ضمن ارتقای کیفیت محیطی، به افزایش حس تعلق شهروندان، پایداری اکولوژیکی و بهبود کیفیت زندگی شهری در برابر چالش های زیست محیطی فراهم آورد.

در شرایطی که تغییر اقلیم به یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی و اقتصادی قرن حاضر تبدیل شده است، بخش کشاورزی به عنوان بخش وابسته به اقلیم، آسیب پذیرترین حوزه در برابر این پدیده شناخته می شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل اثرات تغییر اقلیم بر عملکرد جو آبی در استان اصفهان طی دوره زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۱ انجام شده است. این مطالعه با بهره گیری از روش داده های تابلویی ترکیبی، شامل اطلاعات مکانی از ۱۹ شهرستان و داده های زمانی در بازه ۲۷ ساله، به ارزیابی هم زمان متغیرهای فنی و اقلیمی تأثیرگذار بر تولید محصول جو پرداخته است. داده های اقلیمی از سازمان هواشناسی کشور و اطلاعات بهره برداری از منابع آماری وزارت جهاد کشاورزی گردآوری شد و مدل سازی نهایی با استفاده از آزمون های F  لیمر و هاسمن و روش حداقل مربعات تعمیم یافته (GLS) در محیط نرم افزاری EViews12 انجام گرفت. نتایج حاصل نشان داد متغیرهای فنی نظیر میزان آبیاری، مصرف کود شیمیایی، ماشین آلات و نیروی کار دارای تأثیر مثبت و معنادار بر عملکرد جو هستند. همچنین، افزایش دمای هوا منجر به کاهش عملکرد و افزایش بارش، موجب بهبود آن شده است. همچنین وجود بازدهی فزاینده نسبت به مقیاس در تولید جو تأیید شد. یافته ها حاکی از آن اند که در اقلیم خشک و نیمه خشک استان اصفهان، تداوم روند گرمایش و کاهش بارندگی، تهدیدی جدی برای پایداری تولید و امنیت غذایی به شمار می رود؛ ازاین رو، اتخاذ راهبردهای سازگاری اقلیمی، توسعه سامانه های آبیاری کارآمد و بهره گیری از بذرهای مقاوم و انرژی های تجدیدپذیر، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ بهره وری کشاورزی در این منطقه است.

طرح مسئله: باتوجه به افزایش وقوع بحران های طبیعی و انسانی، تأمین اسکان اضطراری برای جمعیت های آسیب دیده یکی از چالش های مهم مدیریت شهری است. فقدان معیارهای دقیق و مدل های جامع برای انتخاب مکان های مناسب به کاهش کارایی، افزایش آسیب پذیری و ناتوانی در پاسخ گویی به نیازهای فوری در شرایط بحرانی منجر می شود. هدف پژوهش: در این راستا پژوهش حاضر به طور کامل این عوامل را تجزیه وتحلیل می کند و چارچوبی جامع برای به دست آوردن بینش درباره پیچیدگی های مرتبط با یافتن اسکان اضطراری ارائه می دهد. روش پژوهش: این تحقیق شامل بررسی جامع مطالعات قبلی درباره اسکان اضطراری با استفاده از روش تحقیق کتابخانه ای بود. به دنبال آن، پرسشنامه ای طراحی شد تا اهمیت پارامترهای مختلف را در شناسایی مکان های مناسب برای اسکان اضطراری اندازه گیری کند. سپس پاسخ های پرسشنامه با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی[1] (AHP)، با ورودی 30 نفر از متخصصان تجزیه وتحلیل شد. متعاقباً، یک مدل مفهومی و یک چارچوب ریاضی برای ایجاد رابطه بین پارامترها و معیارهای مختلف با در نظر گرفتن ضریب اهمیت نسبی هر پارامتر ایجاد شد. نتایج پژوهش: یافته های پژوهش نشان می دهد که فضاهای باز از شاخص مطلوبیت بالاتری در مقایسه با مراکز آموزشی برخوردارند. دانشگاه تبریز با شاخص مطلوبیت 068/1 (خیلی خوب)، بوستان شاهگلی با شاخص مطلوبیت 754/0 (خیلی خوب) و شهرک نیرو زمینی با شاخص مطلوبیت 207/0 (ضعیف) از اول تا سوم در اولویت قرار گرفتند؛ علاوه براین، پس از توزیع جمعیت نیازمند اسکان اضطراری در فضاهای موجود، مشخص شد که قسمت شرقی منطقه مطالعه شده با کمبود شدید فضای مناسب برای اسکان اضطراری مواجه است. این امر نیاز به اقدامات مناسب توسعه شهری را برای رفع این موضوع نشان می دهد.   [1] Analytical Hierarchy Process

زمین و مسکن به عنوان بخش های پیشرو اقتصاد، در طول زمان همواره با نوسان های فراوان در عرضه و تقاضا و قیمت روبه رو بوده اند؛ به طوری که نوسان قیمت زمین و مسکن از جمله مشکلات اساسی در بازار و اقتصاد در نظر گرفته می شود. از طرف دیگر، مطالعه و تحلیل فضایی تغییرات قیمت زمین و مسکن در سطح نواحی شهری و درک ارتباط فضایی بین نواحی مختلف شهری، به درک بهتر، نوسانات قیمت زمین و مسکن کمک می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه انجام گرفته است. برای دسترسی به هدف مذکور از تکنیک مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) در نرم افزار Smart Pls استفاده شده است. نتایج مربوط به ضرایب مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه نشان می دهد که در شاخص اقتصادی بورس بازی و دلالی (با ضریب 611/0) و سرمایه گذاری بخش خصوصی (با ضریب600/0)، در شاخص مدیریتی اعطای خدمات و تسهیلات مالی (با ضریب 709/0) و صدور پروانه های ساخت (با ضریب 707/0)، در شاخص اجتماعی شلوغی و تردد (با ضریب 740/0) و تمرکز قشر خاص اجتماعی (با ضریب 684/0)، در شاخص کالبدی - فضایی فاصله از مرکز شهر (با ضریب 888/0)، تراکم ساختمانی (با ضریب 822/0)، فاصله از خیابان ها و معابر اصلی (با ضریب 780/0) و قرارگیری در جهت توسعه شهر (با ضریب 766/0)، همچنین در شاخص مربوط به ملک عوامل درجه تمرکز جمعیتی (با ضریب 780/0)، داشتن پارکینگ و آسانسور (با ضریب 733/0)، تعداد طبقات (با ضریب 699/0) و قدمت ساختمان (با ضریب 672/0)، به عنوان مؤثرترین عوامل در قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه بوده اند. نتایج کلی گویای این است که شاخص های مربوط به ملک (با ضریب 867/0)، شاخص های کالبدی - فضایی (با ضریب 753/0)، شاخص های اقتصادی (با ضریب 622/0)، شاخص های مدیریتی (با ضریب 523/0) و شاخص های اجتماعی (با ضریب 468/0)، به ترتیب به عنوان مهم ترین عوامل تعیین کننده قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه بوده اند.