مطالب

1. مقدمه و هدف شرکت های باهدف تملک (SPAC) به عنوان یکی از ابزارهای نوین مالی، در سال های اخیر به عنوان جایگزینی سریع، منعطف و کم هزینه برای عرضه اولیه عمومی سنتی در بازارهای سرمایه بین المللی مورد توجه قرار گرفته اند. این شرکت ها، پوسته هایی حقوقی هستند که با هدف جذب سرمایه عمومی و ادغام یا تملک شرکت های خصوصی در آینده تأسیس می شوند. توسعه این ابزار در بازار سرمایه ایران می تواند ضمن تسهیل دسترسی شرکت های غیربورسی به منابع مالی، موجب تعمیق بازار سرمایه، افزایش شفافیت و تقویت تأمین مالی تولید شود. با توجه به ویژگی هایی همچون فاصله زمانی میان تأمین مالی و اجرای معامله، فقدان شرکت هدف در زمان عرضه اولیه و نقش واسطه گرانه SPACها در فرآیند تملک، بررسی انطباق این سازوکار با ضوابط فقه امامیه در چارچوب بازار سرمایه جمهوری اسلامی ایران ضروری به نظر می رسد. هدف اصلی این پژوهش، امکان سنجی فقهی پیاده سازی SPACها در بازار سرمایه ایران است. 2. مواد و روش ها پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به روش چندمرحله ای انجام شده است. در گام نخست، منابع اصیل فقهی شامل قرآن، روایات و متون فقهی معتبر تحلیل و شاخص های شرعی مرتبط با معاملات مالی استخراج گردید. سپس، این شاخص ها در جلسات گروه کانونی با حضور فقها و متخصصان مالی اسلامی بررسی و نهایی شد. در مرحله بعد، داده های میدانی از طریق پرسش نامه تخصصی میان ۲۶ نفر از خبرگان فقه مالی گردآوری و با استفاده از روش های آماری توصیفی تحلیل شد تا دیدگاه آنان درباره مشروعیت و امکان اجرای SPAC در بازار سرمایه ایران مشخص شود. 3. یافته های تحقیق نتایج حاصل از تحلیل داده ها نشان داد که با رعایت موازین فقهی، امکان پیاده سازی SPACها در بازار سرمایه ایران وجود دارد. خبرگان فقه مالی معتقدند که ساختار SPAC با اصول فقهی ازجمله ممنوعیت اکل مال به باطل، ربا، غرر، ضرر و قمار هم خوانی دارد و شبهات مطرح شده، از طریق طراحی دقیق سازوکارهای شرعی همچون حساب امانی، وکالت، حق بازخرید سهام و شفافیت اطلاعاتی قابل رفع است. بیش از دوسوم پاسخ دهندگان، اجرای SPACها را مشروع و بدون نیاز به تغییرات بنیادین در ساختار بازار سرمایه ایران ارزیابی کردند. 4. بحث و نتیجه گیری بر اساس تحلیل فقهی و نظرات خبرگان، شرکت های باهدف تملک (SPAC) را می توان ابزاری مشروع، نوآورانه و سازگار با فقه امامیه دانست که در صورت تدوین دستورالعمل های نظارتی متناسب، قابلیت اجرا در بازار سرمایه جمهوری اسلامی ایران را دارد. این ابزار می تواند با تسهیل تأمین مالی شرکت های غیربورسی، ارتقای شفافیت و افزایش عمق بازار سرمایه، نقش مؤثری در توسعه زیرساخت های مالی کشور ایفا کند. در نتیجه، پیاده سازی SPACها گامی مؤثر در جهت نوآوری فقهی و مالی و بهره گیری از ظرفیت های بازار سرمایه در تأمین مالی تولید ملی محسوب می شود.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی شایستگی های رهبری منابع انسانی نسل زد انجام شده است. این پژوهش کاربردی و رویکرد کیفی و شیوه فراترکیب انجام شد. مراحل پژوهش با استفاده از مراحل فراترکیب سندولوسکی و بارسو (۲۰۰۷) نگاشته شده است. اسناد یافت شده از ۲۰۱۶ الی ۲۰۲۴ که جمعا ۴۱۱ منابع است، با غربالگری مبتنی بر عنوان و سپس مبتنی بر چکیده و محتوا، به ۲۶ سند علمی تقلیل پیدا کرد. در نهایت تمامی ۲۶ مقاله پژوهشی مورد تحلیل مضمون قرار گرفت. پژوهش های بررسی شده، هر یک از منظری به رهبری منابع انسانی نسل زد پرداخته اند که در پژوهش حاضر تحت عنوان شایستگی های رهبری، دسته بندی شده است. این شایستگی ها شامل ۹ مولفه : شایستگی های رهبری، شایستگی های رفتاری، شایستگی های فردی، شایستگی های سازمانی، شایستگی های توانمندساز، شایستگی های فناورانه، شایستگی های کارگروهی، شایستگی های اخلاقی و شایستگی های فکری است که در مجموع دارای ۴۴ زیرمولفه هستند که می توان به مربیگری و حمایتگری، مهارت ارتباطی، انعطاف پذیری، ایجاد فضای مشارکتی و ارائه بارخوردهای سازمانی، ایجاد زمینه رشد حرفه ای کارکنان، استفاده از فناوری های نوین اداری، پرورش خلاقیت و نوآوری اشاره کرد. بر اساس یافته ها، رهبران سازمان برای مواجهه با نسل زد و ایجاد محیطی آرام و رو به رشد باید دارای شایستگی های ضروری باشند. این شایستگی ها به ایجاد سازمانی مطابق با نیازهای نسل نو کارکنان و همچنین نیازهای سازمان مبنی بر رشد و بقا در بازار کار کمک می کند.

طبق مطالعات گذشته گزارشگری پایداری دارای چهار بعد اصلی اقتصادی، زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیت شرکتی است. حاکمیت شرکتی به عنوان یکی از ابعاد مهم گزارشگری پایداری می تواند ضمن ایجاد تعادل بین ابعاد اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی، منافع سهام داران را به منافع سایر ذی نفعان متصل نماید. در واقع هدف نهایی حاکمیت شرکتی، حمایت از حقوق تمام ذی نفعان از جمله سهام داران خرد است. در این پژوهش که از نوع اکتشاف در تحقیقات گذشته است به بررسی مفاهیم، نظریه ها و چشم انداز تئوریک گزارشگری پایداری از منظر حاکمیت شرکتی و اندازه گیری آن از طریق روش فراترکیب پرداخته شده است. با بررسی مطالعات مشخص گردید که هدف وجود گزارشگری پایداری، پاسخگویی شرکت ها در برابر ذی نفعان، تحقق مفهوم عدالت و کارآمدی زیست محیطی است. در نهایت نیز سه محرکه و مؤلفه ی اصلی حاکمیت شرکتی شامل ساختار هیئت مدیره، ویژگی های کمیته حسابرسی و ساختار مالکیت در گزارشگری پایداری شناسایی و نقش آنها بررسی گردیدند؛ همچنین تأثیر محرک های حاکمیت شرکتی بر کیفیت گزارشگری پایداری و نظریه های توجیه کننده یا ردکننده ی فعالیت های پایداری شامل نظریه ی ذی نفعان، مشروعیت، اقتصاد سیاسی، علامت دهی، مبتنی بر منابع، نمایندگی و فرصت طلبی مدیران مطرح شدند. باتوجه به نتایج تحقیق می توان گفت که محرک های خوب حاکمیت شرکتی می توانند منجر به بهبود عملکرد پایداری گردند.

رقابت فزاینده‌ میان شرکت‌ها در عصر حاضر و جهانی شدن مبادلات، تغییر و رشد حوزه‌ی فعالیت از سطح محلی به منطقه‌ای و از منطقه‌ای به جهانی، تغییر فلسفه‌ی کسب‌وکار از محصول‌گرایی به‌سوی مشتری‌مداری و تقاضامحوری، شرایطی برای شرکت‌ها و سازمان‌ها ایجاد نموده‌است تا با ایجاد زنجیره‌­های تأمین چابک و هوشمند مزیت رقابتی برای خود ایجاد نمایند. یکی از عوامل موفقیت شرکت‌های پیشگام، سرعت سازگاری با تحولات پیچیده و سریع در انطباق با استانداردهای بین‌المللی است. یکی از استانداردهای بین­المللی در حوزه لجستیک و زنجیره تامین استانداردهای سازمان جهانی GS1 است. این استانداردها که در سه دسته شناسایی، ضبط خودکار و به اشتراک­گذاری داده­ها عرضه می­شوند کمک بسیاری به بهبود فرایندهای زنجیره تامین می­کنند. مرکز GS1 ایران که نماینده رسمی و انحصاری این سازمان در ایران است، استانداردهای این سازمان را در کشور ارائه می­دهد؛ اما بنا به دلایلی تاکنون عرضه این خدمات گسترده نبوده و به همه بخش­های زنجیره تامین گسترانیده نشده است. در این پژوهش ابتدا انواع خدمات مرکز GS1 ایران در حوزه زنجیره تامین تبیین و سپس یک نیازسنجی جامع از سازمان­ها و صنایع مختلف کشور به خدمات این مرکز انجام شده است. با استفاده از تحقیق پیمایشی و استفاده از ابزار پرسشنامه نیازهای گونه­های مختلف سازمانها به خدمات مرکز GS1 ایران مشخص و اولویت­بندی این نیازها انجام شده است. در پایان توصیه­های سیاستی و راهکارهای توسعه استفاده از استانداردهای GS1 در کشور به منظور بهینه­سازی فرایندهای زنجیره تامین ارائه شده است.

رفتار انسان در سه سطح فردی، گروهی و سازمانی نمود می یابد. در هر یک از این سطوح، انتظار می رود فرد رفتارهای مطلوب و هنجارمند از خود نشان دهد. در این میان، انگیزش به عنوان نیروی محرکه ای اساسی، نقش تعیین کننده ای در هدایت انسان به سوی رفتارهای مطلوب، سازنده، مسئولانه و اثربخش ایفا می کند. انگیزه، چه مادی باشد، چه معنوی، و چه پنداری، همانند موتور درونی است که فرد را به سمت رشد، بهبود عملکرد و تمایل به انجام اقدامات نیکو و حتی مخرب حرکت می دهد. با توجه به جایگاه برجسته ی موضوع انگیزش در حوزه های مدیریت و روان شناسی، پژوهش حاضر با رویکردی کاربردی و به روش توصیفی تحلیلی و استنطاقی سامان یافته است. از آنجاکه اندیشمندان، محور انگیزش را «نیاز» دانسته اند، این مطالعه با تمرکز بر مفهوم نیاز و انگیزش در سوره صف، به بررسی عواملی پرداخته است که می توانند به عنوان منابع انگیزشی در محیط های سازمانی مورد استفاده قرار گیرند. این عوامل شامل: تشویق و تنبیه، نظام پرداخت و پاداش های مادی و معنوی درسازمان، کسب محبوبیت و مقبولیت، ایمان و عمل صالح، و نادیده گرفتن سوابق گذشته افراد است. یافته های پژوهش نشان می دهد که به کارگیری آموزه های انگیزشی مطرح شده در سوره صف، می تواند در مدیریت سازمان زمینه ساز بهبود رفتار، ارتقای رفتارکارکنان در سازمان، افزایش بهره وری و ایجاد سرمایه انسانی متعهد و باانگیزه شود؛ امری که در نهایت دستیابی سازمان به اهداف راهبردی را تسهیل خواهد کرد.

پل ام کاب (Paul M. Cobb) خاورشناس امریکایی درباره حضرت هود(ع) در قرآن به تحقیق پرداخته است. پژوهش کاب در این زمینه، به رغم جدید بودن روش بحث آن، دچار آسیب هایی شده است که ضرورت ارزیابی آن را ایجاب می کند. از این رو، هدف جستار حاضر، بررسی دیدگاه های پل ام کاب درباره حضرت هود(ع) در قرآن، با روش توصیفی-تحلیلی است. طبق بررسی انجام شده، دیدگاه های وی درباره حضرت هود(ع) در قرآن و نقد آن ها عبارتند از: کاب درک درستی از ارتباط پیامبران پیشین با پیامبر اسلام(ص) ندارد، در حالی که ارتباط بین داستان زندگی حضرت هود(ع) و پیامبر(ص) در قرآن، بیان گر فلسفه تاریخ است؛ وی در نقل جزئیات داستان حضرت هود(ع)، به هیچ وجه از کتب شیعه استفاده نکرده و به سراغ کتاب های نویسندگانی چون کسایی، ثعلبی و طبری رفته که برخی روایات این کتب، از اسرائیلیات محسوب می شوند؛ کاب داستان زندگی حضرت هود(ع) را ابداع خود پیامبر(ص) دانسته است، در حالی که دلایل قرآنی، روایی، تاریخی و عقلی، گواه حقیقت تاریخی این داستان و نفی هر گونه تصرف در آن توسط پیامبر(ص) هستند. اعتقاد وی به این که حضرت هود (ع) هیچ دلیل روشنی برای اثبات ادعای خویش نداشته است، با ضرورت بعثت پیامبران همراه با دلایل عقلی و معجزات از دیدگاه عقل و قرآن منافات دارد.

در این مقاله، مهدویت گرایی با رویکردی شیعی، و معنویت گرایی با عنوا ن هایی مانند عرفان های نوظهور، عرفان های بدلی، جنبش های نوپدید دینی، عرفان های کاذب، با رویکردی تطبیقی مورد بحث و گفت وگو قرار می گیرد. ازآنجاکه در رویکرد تطبیقی همیشه از اشتراکات و افتراقات بحث می شود، مهدویت پژوهی و معنویت گرایی در نگرش کارکردی دارای اشتراکات و افتراقاتی هستند. اشتراک های کارکردی نظیر پاسخگویی به گرایشات باطنی و درونی مردم، مرجعیت و ملجئیت در مشکلات روحی و روانی مردم؛ اما افتراقات کارکردی میان مهدویت و معنویت گرایی در تفاوت های اومانیستی و خدامحوری، سکولاریستی و دین محوری، خرافه ستیزی و خرافه گرایی، عقل گرایی و عقل ستیزی، و ... نمایان می شود. با توجه به رشد بی رویه معنویت گرایی در دوران معاصر، و هجوم بیش از حد نگرش های الحادی و فرهنگ های سکولار (با مبانی لیبرالیسمی و اومانیسمی) که خود را با تابلوی معنویت گرایی به کشورهای شرقی و اسلامی تحمیل می کنند، ضرورت تحقیق در این حوزه آشکار می شود. با اذعان به تعارض ها و تمایزهای اصولی، خاستگاهی و مبنایی معنویت گرایی با اسلام و تعالیم اسلامی، این نوشتار افزون بر شناسایی نحله های گوناگون معنویت گرایی، به مقایسه و تطبیق آن با مهدویت پژوهی می پردازد. بر این اساس، داده ها به شیوه کتابخانه ای و اسنادی گردآوری، و سپس با روش های توصیفی، تطبیقی و تحلیلی پردازش شده اند تا وجوه اشتراکی و افتراقی میان دو مقوله مهدویت پژوهی و معنویت گرایی روشن شود.

پژوهش حاضر به بررسی الگوهای رفتاری و شخصیتی حضرت محمد (ص) بر اساس آیات قرآن کریم پرداخته و تأثیرات عملی آن را بر سبک زندگی مسلمانان در دنیای معاصر تحلیل می کند. مفهوم سبک زندگی، به عنوان مجموعه ای هماهنگ از رفتارها، ارزش ها و روابط اجتماعی تعریف شده که تحت تأثیر آموزه های دینی شکل می گیرد. تحقیق بر پایه رویکرد توصیفی-تحلیلی، با استناد به آیات قرآن، و گزارش های تاریخی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که ویژگی های پیامبر (ص) در حوزه اعتقادی شامل توحیدباوری، ایمان، توکل، باور به نصرت الهی و معادباوری هستند که بر هویت دینی، مدیریت بحران ها و مسئولیت پذیری مسلمانان معاصر تأثیر گذاشته و سبک زندگی را از مادی گرایی به سوی معنویت سوق می دهند؛ در حوزه ویژگی های فردی پیامبر(ص)، خُلق عظیم، تواضع، صبر، امانتداری، استقامت و راستگویی از جمله مواردی است که  به پرورش اخلاق، کاهش تعارضات اجتماعی و تقویت اعتماد در جوامع معاصر کمک می کند؛ ویژگی های اجتماعی پیامبر(ص) شامل نرم خویی، مدارا، وفای به عهد، الگوی شایسته و مشاوره در امور اجتماعی است که همزیستی مسالمت آمیز، مشارکت مدنی و کاهش افراط گرایی را ترویج می دهد؛در نهایت، این ویژگی ها الگویی ابدی برای مسلمانان معاصر فراهم می آورند تا در برابر چالش های جهانی سازی، فردگرایی و بحران های اخلاقی، به حیات طیبه و سبک زندگی اصیل اسلامی دست یابند.

یکی از شرایط تحقق احصان که موجب تشدید حد زنا می شود امکان دسترسی شخص به همسرش می باشد به گونه ای که بتواند نیاز جنسی اش را برطرف سازد. فقها پیرامون وضعیت شرط مزبور در احصان زوجه اتفاق نظر ندارند. برخی معتقدند این شرط نسبت به زوجین به صورت یکسان اعتبار می شود، بنابراین زوجه نیز در صورتی واجد احصان تشخیص می شود که هر زمان بخواهد امکان نزدیکی جنسی با شوهرش را داشته باشد. در مقابل برخی معتقدند با توجه به این که چنین تکلیفی برای زوج وجود ندارد، احصان در زوجه به همین شکل محقق می شود که هر زمان مرد اراده ی نزدیکی با همسرش را نماید وی آمادگی آن را داشته باشد. موضع اخیر در ماده 226 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 پذیرفته شده است. نتایج تحقیق حاضر که به روش توصیفی تحلیلی سامان یافته نشان می دهد که نظریه برابری شرط امکان تمتع از همسر در خصوص زوج و زوجه از پشتوانه محکم تری برخوردار است و روایات ناظر بر احصان مقتضی چنین استظهاری هستند. از طرف دیگر دلایلی نظیر تحدید حق زوجه به نزدیکی در هر چهار ماه یک مرتبه، احادیث ناظر بر احصان مطلقه رجعیه و ضرورت صیانت از کیان خانواده هیچ کدام توانایی تخدیش در نظریه مختار را ندارند.

در باره جایگاه سنت نبوی، «یُنبُل» معتقداست سنت نبوی خاستگاه وحیانی نداشته ولی فیصله بخش مشکلات بوده است.این نوشتار در صدد بررسی چهارادعای «یُنبُل» است: الف) فقدان خاستگاه وحیانی سنت.ب)مشکلات و فیصله بخشی سنت نبوی سنت.ج)هم عرضی سنت نبوی با قرآن. د)اصل بودن سنت نبوی و فرع شدن قرآن. نویسنده با کاربست روش توصیفی –تحلیلی به این نتیجه رسید که سنت نبوی خاستگاه وحیانی ندارد ولی با این تفاوت که پیامبر(ص) در رهبری مردم از سوی خداوند اختیاراتی به او تفویض شده که طبق آن، دستوراتی داده است.تصور ینبل ازفیصله بخشی سنت پیامبر(ص) صحیح نیست ؛زیرا حجیت سنت نبوی ایده ای است که در سال های پس از رحلت پیامبر(ص) شکل گرفته است. مستند ینبل در هم عرض بودن سنت با قرآن ، خبر واحدی است که به معصوم و صحابه منتسب نیست بلکه اساس آن ایده واجتهاد یکی از تابعین است.بنا بر این نمی توان از یک موردجزئی نتیجه کلی استنباط کرد . اصل بودن سنت و فرع بودن قرآن نیز دیدگاه برخی است و نمی توان آن را به همه مسلمانان نسبت داد و مثل ادعای پیشین نمی توان با یک خبر واحد آن را اثبات کرد.

هدف: وقوع فجایع همزمان، چه طبیعی و چه انسان ساخت، چالش های عظیمی برای دولت ها ایجاد می کند که معمولا به دلیل محدودیت های منابع، مشکلات لجستیکی و مقیاس وسیع این حوادث قادر به ارائه امدادرسانی سریع و مؤثر نیستند. در این شرایط، همکاری و مشارکت عمومی نقش اساسی ایفا می کند. با این حال، مشارکت مردم در تلاش های امدادی با موانع متعددی مواجه است که کارایی و اثربخشی این تلاش ها را محدود می کند. این مطالعه، هدف خود را شناسایی این موانع و سپس پیشنهاد راهکارها و استراتژی های مؤثر برای افزایش مشارکت عمومی در امدادرسانی قرار داده است. با تمرکز بر شناسایی و غلبه بر این موانع، هدف مطالعه، ارائه نقشه راهی برای بهبود مشارکت جامعه در مدیریت بحران ها است. روش: این تحقیق به روش های چندگانه ای برای تحلیل موانع مشارکت عمومی در امدادرسانی می پردازد. در ابتدا، موانع شناسایی و دسته بندی می شوند و برای تحلیل این موانع از روش نقشه شناختی فازی (FCM) استفاده می شود که یک نمای تصویری از تعاملات پیچیده میان موانع مختلف ارائه می دهد. این روش کمک می کند تا ارتباطات بین عوامل مختلف و تأثیرات آن ها بر مشارکت عمومی در امدادرسانی به طور دقیق تر درک شود. پس از شناسایی موانع، برای انتخاب استراتژی های مؤثر در ارتقاء مشارکت عمومی، از ترکیب روش خانه گسترش کیفیت (QFD) و مدلسازی چندهدفه استفاده می شود. برای حل مدل چندهدفه، از روش محدودیت اپسیلون و نرم افزار Gems بهره برداری شده است تا استراتژی های بهینه برای مقابله با موانع شناسایی شده انتخاب شوند. یافته ها: از طریق مرور جامع ادبیات موجود و مصاحبه با خبرگان، 30 مانع اصلی شناسایی و در چهار دسته کلی شامل توانمندی ها و ویژگی های شخصیتی افراد، عوامل فرآیندی، عوامل فرهنگی و عوامل زیرساختی طبقه بندی شدند. یافته ها نشان می دهند که مهم ترین موانع مشارکت عمومی در امدادرسانی به شرح زیر است: آموزش عمومی پایین در خصوص امدادرسانی و آمادگی بحران ها، که موجب ناآگاهی عمومی از نحوه واکنش در مواقع بحرانی می شود؛ هماهنگی ضعیف بین دولت ها، سازمان های مردم نهاد و استان ها به دلیل تفاوت اهداف و ماموریت ها، که مانع از تشکیل شبکه ای مؤثر برای امدادرسانی می شود؛ کمبود اعتماد بین مردم و مسئولان، که منجر به تمایل کمتر مردم به مشارکت در تلاش های امدادی و کاهش اثربخشی آن ها می گردد؛ و زیرساخت های ناکافی از جمله مشکلات در ارتباطات و فناوری اطلاعات، که جریان اطلاعات را در زمان بحران مختل کرده و کارایی عملیات امدادرسانی را کاهش می دهد. نتیجه گیری: برای افزایش همکاری مبتنی بر مشارکت عمومی در امدادرسانی، این تحقیق پیشنهاد می کند که استراتژی ها باید بر سه محور اصلی متمرکز شوند: توانمندسازی، زیرساخت ها و فرهنگ. استراتژی های توانمندسازی مانند توسعه آموزش های عمومی در خصوص امدادرسانی و آمادگی بحران ها از اهمیت ویژه ای برخوردارند تا سطح آگاهی و مشارکت عمومی افزایش یابد. در زمینه زیرساخت ها، باید بر تقویت زیرساخت های فناوری اطلاعات، بهبود شبکه های ارتباطی و تأمین حمایت های مالی و دولتی برای تسهیل عملیات امدادی تمرکز شود. از نظر فرهنگی، ترویج شعائر امدادرسانی و پرورش فرهنگ مسئولیت اجتماعی باید در اولویت قرار گیرد و شهرداری ها و سازمان هایی مانند جمعیت هلال احمر نقش رهبری در این زمینه داشته باشند. با تمرکز بر این سه محور، می توان مشارکت عمومی را به طور مؤثری افزایش داد و به بهبود توانایی های پاسخ دهی و تاب آوری در برابر بحران ها کمک کرد.

یکی از قوای باطنی نفس انسانی قوه ی متخیله است. این قوه در سرشت خود بسیار کنشگر و پویاست و، اگر شرایط را برای خیال پردازی فراهم ببیند، لحظه ای درنگ نمی کند. متخیله دسترسی آزاد به دو مخزن خیال و حافظه دارد و، آنگاه که عقل در غفلت به سر می برد، فرصت را مغتنم می شمرد و خیال بافی می کند. مهم ترین کارکرد متخیله در ترکیب کردن صورت های جدا از هم و جداسازی صورت های به هم پیوسته جلوه گر می شود. از میان نفس پژوهان، ابن سینا به ویژگی های پدیداری متخیله اهتمام ویژه داشته و تلاش کرده راهکارها و شیوه های نوینی برای مهار متخیله پیشنهاد دهد. این را هکارها عبارت اند از نظارت و مراقبت پیوسته ی عقل، از دسترس خارج کردن مخزن خیال، به کارگیری هدفمند و روشمند متخیله ازسوی عقل، تقویت جنبه ی معنوی و سلوکی نفس، اصلاح مزاج و سلامتی جسم، برطرف کردن نیازهای بدنی، عادت به راستگویی و پرهیز از نیرنگ است. در این پژوهش، با تکیه بر روش عقلی – تحلیلی، نخست ویژگی های پدیدارشناختی متخیله و سپس شیوه های مدیریت و مهار آن و نیز پیامدهای تخیل افسار گسیخته ازمنظر ابن سینا بازپژوهی شده است.

بیان المسئله والهدف: یُعَدّ الوعی اللغوی الناقد أحد الاتجاهات التربویه المعاصره التی تزاید الاهتمام بها فی العقود الأخیره، لِما له من أثر مباشر فی تحسین نوعیه تعلم اللغات. فتعلم اللغه لم یعد مقتصرًا على اکتساب مفردات وتراکیب أو التدرّب على مواقف تواصلیه سطحیه، بل أصبح یرکز على بناء متعلم واعٍ قادر على التحلیل والمناقشه وفهم أبعاد النصوص فی سیاقاتها الثقافیه والاجتماعیه والتاریخیه. ویقترن هذا الوعی بامتلاک المتعلم أدوات تسمح له بالنظر إلى اللغه باعتبارها وسیله للتفکیر والتعبیر النقدی، ولیس مجرد أداه للتواصل الوظیفی البسیط. فیما یتعلق بتعلیم اللغه العربیه للناطقین بغیرها، ما زال التوجه السائد فی العدید من البرامج التعلیمیه یقوم على أسالیب تقلیدیه ترکز على الحفظ والتلقین، مما یُبقی المتعلم فی دائره الاستخدام المحدود للغه ویحول دون بلوغه مستویات أعمق من الفهم والتحلیل. هذا الوضع یُبرز الحاجه إلى مداخل تعلیمیه بدیله تعزز التفکیر النقدی، وتمکّن الطلاب من التفاعل مع النصوص بوصفها جزءًا من ثقافه حیه، لا مجرد تراکیب لغویه. وهنا تبرز المسرحیه بوصفها وسیله تعلیمیه مبتکره قادره على الجمع بین الجانب اللغوی والثقافی والفکری فی آن واحد. والمسرحیه نص حی یجمع بین الحوار والتفاعل والسیاق الثقافی، ویتیح للمتعلم ممارسه اللغه فی بیئه تحاکی الحیاه الواقعیه بما تحمله من مواقف، صراعات، ورؤى متباینه. لذلک، یمکن للمسرحیه أن تُسهم فی تطویر مهارات المحادثه من خلال الحوار التفاعلی، وفی تنمیه الوعی النقدی من خلال تحلیل الشخصیات والأحداث والمضامین. ومن هذا المنطلق، تهدف الدراسه الحالیه إلى الکشف عن أثر استخدام المسرحیه فی تطویر مهارات المحادثه والتفکیر النقدی لدى طلاب اللغه العربیه من الناطقین بغیرها، مع الترکیز على مدى قدرتها على کسر النمطیه السائده فی التعلیم التقلیدی. وتتمثل الإشکالیه الرئیسه فی التساؤل إلى أی مدى یُمکن لتوظیف نص مسرحی مختار أن یحقق نتائج أفضل من الطرق التقلیدیه فی تحسین الأداء اللغوی والوعی الناقد للطلاب؟ وللإجابه عن هذا السؤال، سعى البحث إلى اختبار أثر التدریس بالمسرحیه فی بیئه تجریبیه، ومقارنه نتائجه بأداء مجموعه تلقت تعلیمًا تقلیدیًا، بغرض استکشاف الفروق ودلالاتها التربویه. وتم اختیار مسرحیه "صاحبه الجلاله" لتوفیق الحکیم نموذجًا تطبیقیًا لما تحمله من ثراء لغوی وثقافی، وهو ما جعلها أداه مناسبه لاختبار الفرضیات البحثیه. فقد أتاح النص المسرحی للطلاب فرصه الدخول فی تجربه تعلیمیه متکامله جمعت بین القراءه النقدیه، التحلیل الثقافی، والتفاعل اللغوی. المنهجیّه: اعتمدت الدراسه المنهج المختلط الذی یجمع بین المنهج الوصفی التحلیلی لفهم أبعاد الظاهره وتفسیرها، والمنهج شبه التجریبی لقیاس أثر البرنامج التعلیمی. شملت العینه 30 طالبًا من السنه الخامسه فی مرحله البکالوریوس بجامعه طهران للعام الدراسی 2020–2021م، تم اختیارهم بطریقه قصدیه وتقسیمهم إلى مجموعتین: تجریبیه تلقت برنامجًا تعلیمیًا قائمًا على المسرحیه، وضابطه استمرت على النهج التقلیدی. تألف البرنامج من ثلاث مراحل رئیسه: (1) مرحله تمهیدیه رکزت على تقدیم السیاق الثقافی للمسرحیه وتوضیح أهداف التعلم؛ (2) مرحله التدریس التفاعلی التی تضمنت تحلیل نصوص مختاره ومناقشه الشخصیات واللغه المستخدمه؛ (3) مرحله تطبیقیه اعتمدت على تمثیل الأدوار، إعاده صیاغه الحوارات، وتقدیم تحلیلات نقدیه للنص. ولقیاس التطور، استُخدمت اختبارات قبلیه وبعدیه لمهارات المحادثه والوعی النقدی، وحُللت البیانات عبر برنامج SPSS باستخدام الإحصاء الوصفی (المتوسطات والانحرافات المعیاریه) والإحصاء الاستدلالی (اختبار کولموجروف–سمیرنوف، اختبار لیفین، وتحلیل الفروق بین المجموعتین). المناقشه والتحلیل: أظهرت تجربه التدریس القائم على المسرحیه أن الطلاب لم یکتسبوا معارف لغویه جدیده فحسب، بل أصبحوا قادرین نوعا ما على توظیفها فی سیاقات واقعیه متنوعه. فعلى مستوى المحادثه، وفرت الحوارات المسرحیه ماده غنیه للتدریب على النطق الصحیح، استخدام التراکیب المناسبه، وتطویر مهارات التفاعل اللفظی وغیر اللفظی. أما على مستوى التفکیر الناقد، فقد ساعدت مناقشه الشخصیات والأحداث على تدریب الطلاب على تقدیم حجج منطقیه، وتبریر مواقفهم، وربط النصوص بسیاقاتها الثقافیه والاجتماعیه، وکشفت المناقشه أیضًا أن المسرحیه أسهمت فی تحفیز الدافعیه لدى الطلاب، إذ شعروا أن التعلم أصبح أقرب إلى تجربه حیه تتسم بالمتعه والتحدی معًا، مما انعکس على مستوى مشارکتهم فی الأنشطه الصفیه. کما بینت النتائج أن هذا النوع من التدریس یساعد على دمج العناصر الثقافیه فی عملیه تعلم اللغه، وهو أمر یفتقر إلیه التعلیم التقلیدی عاده، ومع ذلک، لا یمکن إغفال بعض التحدیات؛ أبرزها صعوبه بعض النصوص المسرحیه على الطلاب ذوی المستویات اللغویه المتوسطه، مما استدعى تکییف النصوص وشرح خلفیاتها الثقافیه. کما أظهرت التجربه الحاجه إلى إعداد المعلمین وتدریبهم على إداره الأنشطه المسرحیه بطرق تربویه فاعله، إذ إن غیاب التوجیه قد یحول الأنشطه التمثیلیه إلى مجرد أداء شکلی بعید عن التحلیل النقدی المطلوب، ورغم هذه التحدیات، تؤکد التجربه أن المسرحیه تُمثّل خیارًا واعدًا لتطویر برامج تعلیم العربیه للناطقین بغیرها، لما تحمله من إمکانات تعلیمیه تجمع بین اللغه، الثقافه، والفکر النقدی فی نسق واحد. الإنجازات: أظهرت الاختبارات أن المجموعه التجریبیه حققت تحسنًا واضحًا مقارنه بالمجموعه الضابطه فی ثلاثه محاور أساسیه، التعبیر النقدی وهی إظهار قدره أعمق على تحلیل النصوص والمواقف، والتفاعل اللغوی بتحسن ملحوظ فی الطلاقه، واستخدام استراتیجیات تواصل متقدمه، والتفکیر النقدی بتنمیه مهارات الربط بین النصوص وسیاقاتها الثقافیه والاجتماعیه، وتؤکد هذه النتائج أن المسرحیه لیست مجرد وسیله ترفیهیه، بل أداه تعلیمیه فاعله قادره على الارتقاء بمستوى تعلم اللغه العربیه وتطویر وعی المتعلمین النقدی، بما یجعلها خیارًا استراتیجیًا جدیرًا بالتبنی ضمن مناهج تعلیم العربیه للناطقین بغیرها.

گونه ادبی طنز از قدیم ترین میراث مکتوب ادب فارسی، هم چون سرمایه فرهنگی سرزمین های فارسی زبان و فرهنگ نوشتاری فارسی، حضوری پررنگ و کم وبیش پیوسته داشته است. این امر مطالعه و بررسی آن را با رویکردهای گوناگون ناگریز می کند. یکی از رویکردهای ممکن، یافتن بن مایگان به منزله اجزایی از ساختار متن و سپس ترسیم شبکه بن مایگانی به منزله روابط میان اجزای ساختار است. مطالعه بن مایگان، برای دست یابی به ابربن مایه ها و چیرگی آن ها، شناختی تازه را از متن میسر می کند. گستردگی و انعطاف ماهیت بن مایه ظرفیت مطلوبی برای تحلیل متن به دست می دهد. بن مایه عنصر تکرارشونده متن است، مشروط بر آن که این تکرار بسنده و نیز دلالت مند باشد. این عنصر می تواند یک واژه، نماد، تصویر، شگرد ادبی و... باشد. در این پژوهش بن مایه های حامل طنز در دیوان ابوسحاق اطعمه شیرازی استخراج، طبقه بندی و با کمک منابع اسنادی و کتاب خانه ای، به روش توصیفی- تحلیلی بررسی شدند. در انتها، «بزرگ نمایی و برجسته سازی امر خوردن» به عنوان ابربن مایه حامل طنز در متن به دست آمد که بن مایگان متعددی زیرمجموعه آن قرار دارند. این بن مایگان عبارت اند از: روابط بینا متنی (نقیضه پردازی، تضمین، تلمیح)، تیپ سازی راوی، واژگان مرتبط با عشق، اصطلاحات عرفانی برای خوراکی ها، تصویرپردازی، انسان انگاری، گفتگو، مناظره، شطح بافی، حماسی جلوه دادن خوردن، نام خوراکی ها در محل ردیف، استفاده فراگیر از واژگان مرتبط، تشبه به ادبیات تعلیمی، تقدس بخشی به خوردن، نظم سلسله مراتبی خوراکی ها و عنوان های طنزآمیز. کنش این بن مایگان و تراکم آن ها در متن در نهایت منتهی به برجسته سازی مفهوم «خوردن» و مفاهیم وابسته می شود.

نوشتار حاضر تلاش دارد با ابتنا بر تفکر انتقادی، سطوح مختلف فهم مولوی را از تفسیر بررسی کند و جهان آگاهی های او را در دو بخش ادبیات پدری(تفسیر ارشادی) و ادبیات عرفانی(تفسیر اشاری) تحلیل نماید. از همین رو، با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر مستندات کتابخانه ای به مطالعه فهم این فقیه و خطیب متقدم، و عارف شعرگرای متأخر از تفسیر قرآن پرداخته، ضمن بازخوانی سلوک فهم مولوی؛ برای نخستین بار به تبیین اختلافات قهری و ابعاد مشترک تفسیر ارشادی و اشاری در مثنوی معنوی اقدام نموده است. چنین پژوهشی علاوه بر روشن ساختن زوایا و آشکار کردن خفایای آثار ادبی با مشکات قرآنی، سبب نزدیکی مطالعات بین رشته ای شده، موضوعات و مؤلفه هایی تازه برای پژوهش را فراهم می آورد که شمول شان می تواند نگرش هایی متنوع از فهم و تفکر را خلق کند. نتیجه پژوهش نشان می دهد علی رغم اختلاف های ساختاری میان جهان آگاهی های ادبیات پدری و تفسیر اشاری، در نگاه فرایندی عارف به میانجی گری تفسیر ارشادی است که با تفسیر اشاری آشنا می شود و به مدد نفس ناطقه و گوش جان به مرتبه استعلایی فهم راه می یابد. عمده ترین برآیند این مرتبه از فهم: ذهنیت باز، انعطاف پذیری، توجه به مخاطب محوری، گفتمان سازی، تفکر واگرا، فهم در قالب زندگی، هرمنوتیک تمثیلی، عدم قطعیت معنا و توانایی در پرسش گری است.

سعد الدّین بن شمس الدّین بن محمّد نزاری قهستانی، از شاعران پرکار و مشهور اسماعیلی در سده های هفتم و هشتم است. این شاعر اسماعیلی همچون سایر اسماعیلیه به خاطر عقایدش دچار سختی بود و نمی توانست آزادانه سخن بگوید، از این روی نوع سخن گفتن وی مخصوصاً شیوه بیان مسائل عقیدتی و مصطلاحات اشعار وی در استفاده از ظرفیت های بلاغی زبان فارسی روشن می شود. نزاری درعینِ حضور در دربار حکومت های ضدِاسماعیلی و در دوره سخت گیری نسبت به اسماعیلیان، اندیشه های اسماعیلی را با استفاده از ظرفیت های بلاغت به گونه ای بیان می کند که بتواند همچنان به شاعری بپردازد و در میان خوانندگان نفوذ کلام داشته باشد. در این مقاله می کوشیم شیوه ها و شگردهای بلاغی مورد استفاده نزاری را برای بیان مفاهیم و اندیشه های اسماعیلی تبیین و تحلیل کنیم. نزاری توانسته است به کمک استعاره، حدیث مشهور «سفینه» را برای بیان مفاهیم شیعه اسماعیلی به کار ببرد. نزاری با استفاده از بلاغت در موقعیت و زمانه سختی که داشت در اشعارش به صورت هنری توانسته است آفتاب، یوسف، نوح، کشتی، دریا، نقد و وابسته های هر یک از این عناصر را به صورت استعاره یا نمادی از امام اسماعیلی به کار ببرد.

هدف: تفسیر موضوعی قرآن یکی از دروس معارف اسلامی در دانشگاههاست. هدف از انجام این پژوهش، معرفی راهبردهای آموزشی برای تدوین محتوای آموزشی مؤثر تفسیر موضوعی قرآن بر اساس انگاره های ذهنی دانشجویان نسبت به قرآن بود. روش: ابتدا با استفاده از روش مصاحبه کیفی ساختاریافته، دانسته های تعداد 500 نفر از دانشجویان پیرامون قرآن بر محور سؤالات مشخص و از قبل اعلام شده احصا شد و در معرض تبادل نظر دیگر دانشجویان قرار گرفت. در ادامه با استفاده از روش تحلیل علّی لایه ای، اطلاعات به دست آمده بر اساس موضوع در دسته های معناداری طبقه بندی و تحلیل شد. یافته ها: بررسی ها نشان داد با وجود اعتقاد نسبت به ساحت قدسی قرآن، سطح دانش دانشجویان نسبت به قرآن، عمق لازم را ندارد و آموزشهای رسمی نتوانسته اند امکان معرفتی لازم را برای انس با قرآن و پیوندآن با متن زندگی دانشجویان فراهم آورند. نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان داد به منظور تدریس مؤثر تفسیر موضوعی قرآن، باید محتوای آموزشی به گونه ای تنظیم و ارائه شود که منجر به تصحیح و تعمیق دانسته های پیشین دانشجویان نسبت به قرآن شود و امکان مواجهه مستقیم دانشجویان با قرآن را فراهم آورد. 40 پیشنهاد برای تدوین سرفصلهای آموزشی و 9 راهبرد برای ارائه مؤثر تفسیر موضوعی قرآن ارائه شد.

یکی از برجسته ترین ویژگی های زبان و ادبیات فارسی در شبه قاره هند، حضور نقد ادبی در آن است. در این زمینه نویسندگان و منتقدان زیادی آثار مختلفی از خود به یادگار گذاشته اند. این آثار یا به صورت مستقل نگاشته شده اند، یا در ضمنِ آثاری با موضوعاتی دیگر، به نقد اشعار دیگران پرداخته اند. در مواجهه با این آثار، ممکن است ما با برخی دیدگاه های انتقادی آن منتقدان موافق نباشیم، اما معرفی و ارزیابی این آثار، از لحاظ تاریخ نقد ادبی در زبان فارسی بسیار حائز اهمیت است. یکی از این منتقدان شبه قاره که آثار قابل توجهی از او باقی مانده، امام بخش صهبایی است. وی در آثار خود مکرر به مسائل نقد و بلاغت پرداخته است. او که در سده سیزدهم می زیست، با تألیف بیش از بیست رساله در زمینه های مختلف اعم از نقد ادبی، شرح برخی متون فارسی، بلاغت، لغت و... شخصیت تأثیرگذاری در این زمینه ها بوده است. علاوه بر این وی با تدریس زبان فارسی، شاگردان زیادی تربیت کرد که همگی آنان در گسترش زبان فارسی نقش عمده ای ایفا کرده اند. در این مقاله به معرفی امام بخش صهبایی و بررسی اجمالی سوانح زندگی او پرداخته شده و در ضمن با معرفی آثارش، دیدگاه های مختلف وی به ویژه در حوزه نقد ادبی بررسی و تحلیل شده است.