مطالب

نشانه شناسی آیرونی، رویکردی است که با تمرکز بر تقابل میان مقدّس و نامقدّس، به تحلیل لایه های پنهان معنا در آثار ادبی می پردازد. آیرونی در این چارچوب نه تنها به طنز یا تضاد سطحی اشاره دارد، بلکه به تضادهای عمیق معنایی میان تجربه انسانی و جهان اطراف او توجه می کند و امکان بازنمایی پیچیدگی های درونی شخصیت ها و جهان شعری را فراهم می آورد. هدف این تحقیق، بررسی نحوه بازنمایی تقابل مقدّس و نامقدّس در دو شعر از بختیار علی از منظر نشانه شناسی تأویلی اومبرتو اکو و رمانتیسم عرفانی است. این پژوهش، به دنبال کشف تأثیر رمزگان های عرفانی و رمانتیک در ساختار معنایی شعر است و تلاش دارد، نشان دهد که چگونه شعر، تجربه ای چندلایه و عمیق را به خواننده منتقل می کند. روش تحقیق، به صورت توصیفی-تحلیلی است و داده های تحقیق شامل نمونه ای منتخب از اشعار بختیار علی هستند که با تحلیل نمادها، استعاره ها، تصاویر و رمزگان های شعری مورد بررسی قرار گرفته است. یافته ها حاکی از آن است که شعر بختیار علی با بهره گیری از عناصر نمادین و تصاویر پیچیده، آیرونی را در شعرهای خود به شکلی به کار برده است که در آن، مفاهیم مقدّس و نامقدّس، زشت و زیبا و زمینی و ملکوتی، با هم درآمیخته است و به صورت تجربه ای درونی، تضادها و تعارض های روحی شاعر را بازنمایی می کند. در نهایت، این روش امکان فهم بهتر تجربه های عرفانی و رمانتیک انسان را فراهم می آورد و تأکید دارد زبان شعری نه تنها ابزاری شاعرانه، بلکه واسطه ای برای انتقال تجربه های عمیق انسانی و عرفانی است.

پژوهش حاضر در چارچوب دستور نقشگرای نظام مند و بر مبنای رده شناسی نقشگرای نظام مند و مشخصاً تعمیم های رده شناختی متیسن  انجام یافته است. این پژوهش کوشیده است با استناد به نمونه هایی برگرفته از اسناد مکتوب متعدد در زبان ترکی آذری از جمله کتاب های دستور و مجموعه داستان ها و نیز نمونه هایی ساختگی، به توصیف رفتارهای رده شناختی نظام  نوع وجه در دستور بند ترکی آذری با توجه به تعمیم های رده شناختی متیسن در خصوص آن نظام  بپردازد. برخی نتایج به دست آمده از پژوهش حاضر نشان می دهد که نظام نوع وجه زبان ترکی آذری (1) هر سه  وجه  خبری، پرسشی قطبی و امری را دارا است؛ (2) از پرسشی قطبیِ منفی برای بیان سوگیری مثبت گوینده استفاده می کند؛ (3) در رده زبانیِ زبان های برخوردار از مقوله پرسشی پرسشواژه ای جای می گیرد؛ (4) در پرسشی های پرسشواژه ای، تنها مشارک ها و افزوده های حاشیه ای را به عنوان  عناصر سؤال پذیر مورد پرسش قرار می دهد؛ (5) به رده زبانی زبان های پرسشواژه در جای اصلی تعلق دارد و (6) وجه امری را از سایر وجوه متمایز می سازد.

هدف این جستار، تبیین و تحلیل کارکرد «حیوان به مثابه دیگری باختینی» در داستان نویسی صادق چوبک است؛ میخاییل باختین با طرح نظریه چندآوایی و دفاع از گفتمانِ گفت وگومرکز، تلاش کرد صداهای ضعیف به حاشیه رانده شده، ازجمله صدای «دیگری» را به گوش «مرکز» برساند و از این رهگذر قدرت را «نامرکز» کند و با «گفتمان های اقتدارگرای خودمرکزپندار» بستیزد. چوبک نیز از رهگذر گفت وگوپردازی و اعتباربخشی به آوا و اندیشه و صدای دیگری، همچون باختین علیه گفتمان تک صدا و خود محور روزگارش به پا خاست. وجه ممیزه اصلی کار چوبک در طبیعت گرایی ادبی او نهفته است؛ این طبیعت گرایی، چوبک را بر آن داشت که در روایت از شخصیت های حیوانی در مقام کنشگر اندیشه ور به مثابه دیگری، بیشتر بهره ببرد.  در پژوهش پیش رو با بهره گیری از دیدگاه باختین، کارکرد حیوانات در داستان های کوتاه صادق چوبک با تمرکز بر تجلی آن ها در مقام دیگری به شیوه توصیفی- تحلیلی بررسی شده است. این بررسی نشان می دهد که چوبک با انتخاب حیوانات به عنوان شخصیت های داستان هایش و البته میدان دادن به آن ها توانسته است هم فضیلت های فراموش شده را به آدمی گوشزد کند و هم گامی به سوی رهایی از بند گفتمان های اقتدارگرا و خودمرکزبین بردارد. حیوانات به مثابه دیگری در داستان های کوتاه صادق چوبک وسعتی به اندازه بشریت پیدا کرده اند. او به این وسیله عقده های پدرانگی انسان قرن بیستم را که در صنعت و تکنولوژی غرق شده است نیز به تصویر می کشد.

شاهنامه فردوسی، داستان بلند پهلوانی های قهرمانان است که ظاهراً در آن، قدرت طلبی برخاسته از «حرص» و «آز»، ریشه بسیاری از جنگ ها دانسته شده است؛ اما بررسی علل جنگ طلبی ها در شاهنامه، نشان از آن دارد که بسیاری از جنگ ها، می تواند ریشه در عللی به جز حرص و طمع داشته باشد. در این پژوهش که با هدف شناخت هرچه بهتر نقش قدرت طلبی در جنگ های خاندان های پهلوانی شاهنامه انجام شده است، به شیوه توصیفی-تحلیلی و براساس نظریه تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، به بررسی گفتمان قدرت در خاندان های پهلوانی شاهنامه پرداخته شده و تلاش شده است تا بدین پرسش اساسی پاسخ داده شود که مهم ترین مؤلفه گفتمان قدرت در خاندان های پهلوانی شاهنامه، کدام است؟ بدین منظور، گفتمان های موجود در قدرت طلبی بین تعدادی از خاندان های پهلوانی شاهنامه شامل گرشاسپیان و تورانیان، گرشاسپیان و کیانیان، گودرزیان و نوذریان، ساسانیان و اشکانیان، و کشوادگان و ویسگان، مورد بررسی قرار گرفت. نتیجه این پژوهش، نشان از آن دارد که قدرت طلبی در خاندان های پهلوانی شاهنامه را به ترتیب اهمیت، می توان در سه گفتمان اصلی ستیز تجدد و سنّت، طبقه اجتماعی و کین خواهی، و همچنین در بیست ودو خُرده گفتمان قرار داد که خرده گفتمان کین کشی، پراهمیت ترین آن ها است.

مقاله حاضر با روش کتابخانه ای و رویکرد بینارشته ای بر رابطه دیدگاه افلاطون و بودلر درباره اثر زیباشناختی متمرکز است. اعتقاد افلاطون به «هنر همچون بازنمایی» قرون دراز بر تفکر غربی حاکم بوده است. این نظریه، زیبایی را تابع حقیقت و بازنمایی آن می سازد. اگر حقیقت نزد افلاطون کلی و ثابت و ابدی است، آنگاه زیبایی اصیل نیز باید همین ویژگی ها را داشته باشد. بودلر نخستین متفکری بود که با اعتقاد به جنبه فرّار و گذرایِ زیبایی، علیه سنت طولانی افلاطونی شورید. هنرمندِ بودلری شکاف افلاطونی میان امر ابدی و امر زمانمند را انکار می کند، دقیقاً همان چیزهایی را درآغوش می کشد که افلاطون سایه و شبح می نامید. ابدیت و زمان به آشتی می رسند. از دید بودلر، برخلاف نظر افلاطون، زیبایی به معنای تعالی از امر اینجایی و اکنونی نیست. برعکس، زیباییِ هرچیز ریشه در «حال بودن» آن دارد. بودلر مفهوم «تعالی همچون حلول» را دربرابر مفهوم افلاطونی از «تعالی همچون فراروی و تفوق» می نهد. بدین معنا، هر سنتی مدرنیته خودش را دارد و هنرمند اصیل کسی است که این مدرنیته خود را کشف کند. بودلر با نظریه افلاطون درباره «هنر همچون بازنمایی» مخالفت می ورزد، زیرا امر نو یا همان امر خاص و منحصربه فرد نمی تواند محصول بازنمایی باشد. نظر منفیِ بودلر نسبت به عکاسی را باید در همین مخالفت با بازنمایی دانست. در نگاه بودلر، رابطه افلاطونیِ فلسفه و هنر وارونه می شود و این فلسفه است که جنبه زیباشناختی پیدا می کند.

این مقاله به بررسی داستان کشتی یعقوب با خدا در کتاب مقدس می پردازد. این داستان با رویکرد نو و از منظر علم الاسماء الهی در سنت عرفان اسلامی مورد تحلیل قرار گرفته است. مفسران کتاب مقدس، هماورد یعقوب در این داستان را خدا، فرشته و یا عیسو در نظر آورده اند و برخی این واقعه را رویایی پیامبرانه دانسته اند. فارغ از اینکه هماورد یعقوب که بوده، همچنان که در نظرگاه سنت عرفان اسلامی، عالم هستی و همه مخلوقات مظاهر اسماء الهی هستند و در همه آنات، خلق و مقدرات و مسائل عالم با روابط میان اسماء، تدبیر و نمایان و جاری می شوند. از همین منظر، می توان این واقعه را در آینه علم الاسماء الهی و با الهام از قاعده تخاصم و تناکح اسماء بررسی کرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد پدیدارشناسانه مبتنی بر نظرگاه عرفانی به این داستان از کتاب مقدس نظرکرده و فهم تازه ای از آن ارائه داده است. غلبه یعقوب در مقام انسان کامل و «تجلی جامع اسماء الهی» در عصر خود و هماورد او در شأن «جلوه ای از اسماء الهی جزئی»، همان غلبه اسم جامع بر اسم جزئی الهی است؛ بنابراین، این واقعه را می توان صورتی از تخاصم و تناکح اسماء الهی دانست که به سبب تفاوت مراتب اسماء الهی و احاطه و برتری بعضی بر بعضی دیگر رخ نموده است. این نوشتار بر آن است تا براساس قاعده ای در مبانی سنت عرفان اسلامی، امکان گشایش باب جدیدی در رجوع به متون ادیان کهن فراهم آورد.

موضوع پوشش زنان مسلمان به سبب ابعاد دینی، اجتماعی و اخلاقی، همواره مورد توجه محققان قرار دارد. مسئله محوری این پژوهش، تقابل دو خوانش متفاوت از آیات مرتبط با پوشش شرعی زنان بر مبنای نگره تاریخ مندی است. خوانش نخست بر فراتاریخی و عام بودن آیات تأکید دارد و خوانش دوم، آیات مذکور را متعلّق و وابسته به بستر تاریخی عصر نزول وحی تلقی می کند. این تقابل، به دلیل تبعات عملی متفاوت، چالش های گوناگونی را در عرصه اجتماعی ایجاد می کند. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف، به واکاوی دلایل خوانش تاریخ مند و ارزیابی آنها در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین می پردازد. در سطح توصیف، ساختار نحوی و گزینش های زبانی کلام الهی، پوشش شرعی را به عنوان حکم واجب، عام و مستمر دینی نمایان می سازد. در سطح تفسیر نیز دلالت های ضمنی، بافت درون متنی و موقعیتی، احکام پوشش را واجد اصولی ثابت، فراگیر و قابل انطباق بر سایر بسترهای تاریخی معرفی می کند. تحلیل در سطح تبیین نیز آیات را بخشی از گفتمان کلان زندگی توحیدی و در تقابل با گفتمان مادی گرا مطرح می کند که ایدئولوژی نهفته در آن، مبین قدرت مطلق خداوند جهت بازتعریف هویت فردی و اجتماعی زنان، مبتنی بر مؤلفه دین داری است.

بیان مسئله: در سال های اخیر، مفهوم خانه های هوشمند با پیشرفت فناوری های دیجیتال دگرگون شده است. بااین حال، بسیاری از خانه های هوشمند بیش از آن که بر ابعاد پیچیده تر هوشمندی مانند یادگیری، سازگاری و تعامل معنادار تمرکز داشته باشند، اولویت را به خودکارسازی و کارایی می دهند. هدف پژوهش: هدف اصلی این پژوهش، بررسی تفاوت میان «هوشمندی» و «هوش واقعی» در حوزه مسکن معاصر است. این مطالعه با تحلیل سه پروژه مسکونی، تعادل میان نوآوری فناورانه و طراحی انسان محور را بررسی و مسیر دستیابی به «هوش واقعی» در مسکن را واکاوی می کند. روش پژوهش: این مقاله با رویکردی تطبیقی، میان دو مفهوم «هوشمندی فناورانه» و «هوشمندی واقعی» در مسکن تمایز قائل می شود و سه پروژه جهانی، Babcock Ranch (ایالات متحده)، Bosco Verticale (ایتالیا) و مسکن Masdar (امارات)، را تحلیل می کند. چارچوب تحلیلی پژوهش بر پایه نظریه «هوش های چندگانه» هاوارد گاردنر بنا می شود و در عین حال، ابعاد مختلف هوش انسانی، جمعی و مصنوعی (AI) را نیز ارزیابی می کند. نتیجه گیری: نتایج تحلیل راداری نشان می دهد که Babcock Ranch در تمامی ابعاد، به ویژه در زمینه های هوشمندی انسانی و جمعی، عملکردی پایدار و برتر دارد که این امر ناشی از بهره گیری از پلتفرم های مدنی و نظام های سازگار آن است. Bosco Verticale در طراحی زیست گرایانه و فضایی ممتاز است، اما ازنظر پاسخ گویی دیجیتال ضعف دارد. مسکن Masdar نیز اگرچه در سازگاری مبتنی بر هوش مصنوعی و محیطی عملکرد مطلوبی نشان می دهد، در دریافت بازخورد کاربران و تعامل بیانی دچار کاستی است. این پژوهش چارچوب ارزیابانه نوینی بر پایه ی نظریه ی «هوش های چندگانه» گاردنر ارائه می کند تا نشان دهد چگونه محیط های مسکونی می توانند از هوش های شناختی، اجتماعی، فضایی و وجودی ساکنان پشتیبانی کنند. در نهایت، مقاله بر ضرورت گذار از صرف «هوشمندبودن» به سوی طراحی هایی انسان محور، یکپارچه و واقعاً هوشمند در محیط های سکونتی آینده تأکید می کند.

بیان مسئله: پیوند میان گذشته و امروز می تواند موجب هویت بخشی، تداوم اصول معماری و زیبایی بناها و بافت های شهری گردد. عدم توجه به گذشته، علاوه بر ناهمگونی و از بین رفتن تدریجی هویت شهرها، عدم تطابق فرهنگی را نیز به دنبال خواهد داشت. معماری تاریخی و بومی هر محل، در یک تداوم تاریخی و در راستای یک سیاست مبتنی بر استمرار به تدریج و در طول سالیان متمادی با طبیعت و محیط اطراف شکل گرفته است. ساخت و سازهای جدید بدون برنامه در هر منطقه و به خصوص در بافت تاریخی می تواند به دلیل عدم هماهنگی به ارزش های معماری موجود صدمات شدیدی را وارد نماید. هدف: هدف از این پژوهش تدوین راهبردهای طراحی در شهر رشت با استفاده از اصول معماری تاریخی می باشد. روش: در بخش نخست، مبانی نظری پژوهش تشریح و فرآیند تدوین راهبردهای طراحی ارائه می شود. داده های این بخش با روش کتابخانه ای گردآوری شده و با رویکرد توصیفی-تحلیلی مورد واکاوی قرار می گیرند. در بخش دوم (استخراج اصول و قواعد معماری تاریخی)، 15 بنای تاریخی شهر رشت به عنوان نمونه موردی مطالعه و بررسی می شوند، روش تحقیق در این مرحله به صورت کمی و میزان کاربرد و فراوانی هرکدام از مؤلفه ها در بناهای معماری می باشد. در مرحله نهایی، راهبردهای طراحی بناهای معماری در شهر رشت با استفاده از ویژگی های به دست آمده در مرحله دوم پژوهش، تدوین و ارائه می گردد. یافته ها: یافته ها نشان دادند که بناهای تاریخی رشت دارای مؤلفه های کالبدی بخصوصی در اندازه، ارتفاع و محل قرارگیری می باشند. استفاده از فضاهای نیمه باز (ایوان) به عنوان یکی از مشخصه های اصلی بنا با اشکال و صورت های متنوع و عملکردهای متفاوت نقش مهمی در شکل گیری کالبد و نمای بیرونی بنا دارد. تنوع سطوح در جداره بیرونی برای ایجاد غنای بصری، بازشوهای متنوع و آرایه های تزئیناتی از ویژگی های بارز آن ها می باشد. نتیجه گیری: تدوین راهبردهای طراحی در شهر رشت با توجه به معماری تاریخی و استفاده از این راهبردها در طراحی و ساخت بناهای معماری امروز به شکل نوین می تواند منجر به انسجام و هماهنگی در بافت شهری شود و همچنین پیوستگی سیمای شهری را به دنبال داشته باشد، گردد.

مقاله حاضر تلاشی است برای بازاندیشی و تأمل در مفهوم ادبیات جهان از منظر اریش آورباخ، یکی از پیشگامان و بنیان گذاران نظریه ادبیات تطبیقی در غرب. او در دهه چهل و پنجاه میلادی، ابتدا با تالیف آثار شایسته ای چون محاکات: بازنمایی واقعیت در ادبیات غرب، نام خود را به عنوان تاریخنگار ادبیات و فیلولوژیست بر سر زبان ها انداخت. اما سپس، ضمن تالیفات نظری خود با طرح مسئله فیلولوژی و پرسش از نقش و جایگاه ادبیات در جهان معاصر، به یکی از اولین نظریه پردازان روش مطالعه تطبیقی در ادبیات تبدیل شد. «فیلولوژی ادبیات جهان» یکی از همین برجسته ترین جستارهای نظری او در این حوزه است که ضمن آن، او با تکیه بر روش فیلولوژی امکان گذر به سوی فضایی فراختر از گفتمان غالب نقد ادبی که بر مطالعات ادبی سایه افکنده است را تخیل می کند. در نزد او فیلولوژی، نه صرفاً یک روش، بلکه رویکردی جامع به متن است در جهت درک و صورتبندی شبکه ای از تعاملات پیچیده تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی که در متون ادبی بازتاب یافته اند. این مقاله، با بازخونی «فیلولوژی ادبیات جهان» می کوشد تا ابتدا دو مفهوم کلیدی فیلولوژی و جهان را، آنگونه که در نزد آورباخ مطرح است، تبیین سازد و سپس ضمن آن وضعیتی را خلق کند که بتوان به درکی متفاوت و متمایزی از ادبیات جهان نائل آییم.

با گسترش مناسبات فرهنگی میان ایران و آمریکا در دوره پهلوی دوم و افزایش شمار دانشجویان ایرانی در آمریکا در دهه های 40 و 50 شمسی، بستری نوین برای شکل گیری و بازتعریف هویت جمعی دانشجویی به وجود آمد. در آستانه دهه چهل، گروه های دانشجویی ایرانی در آمریکا و اروپای غربی، تحت تأثیر ایدئولوژی های گوناگون نظیر ناسیونالیسم، مارکسیست و اسلام گرایی، به سازماندهی برنامه های اعتراضی علیه حکومت پهلوی دوم پرداختند. حزب توده و گفتمان چپ با نفوذ در میان دانشجویان ایرانی در آمریکا، در ساخت هویت این گروه ها نقشی بارز داشت. پس از انشعابات داخلی حزب توده در دهه چهل، جریان های نوظهور مارکسیستی -مائوییستی و تروتسکیستی به عنوان بازیگران عمده، با وجود رقابت ها و اختلاف هایی که بین آنها شکل گرفت، فعالیت ها و اقدامات اعتراضی مؤثری را رقم زدند. این پژوهش می کوشد با تکیه بر نظریه جنبش های اجتماعی جدید، به واکاوی روند گرایش دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا به سمت جریان چپ، چگونگی شکل گیری هویت جمعی آنان و اشکال مقاومت و فعالیت های آنها در برابر ساختار قدرت بپردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هویت جمعی دانشجویان چپ گرا، با بهره گیری از شبکه های سازمانی و اتکا به ایدئولوژی های رادیکال نظیر مارکسیستی- مائویستی و تروتسکیستی، شکل گرفت و به سازماندهی فعالیت های اعتراضی زیادی علیه رژیم پهلوی دوم انجامید.

فلسطین جایگاه ویژه ای در تمدن اسلامی دارد و می توان آن را یکی از مهم ترین عرصه های نبرد هویتی اسلام و غرب در طول قرون متمادی تعبیر کرد. فلسطین به ویژه پس از 7 اکتبر ۲۰۲۳ بیش از آنکه صحنه قتل عام هزاران فلسطینی باشد، ازنظر فرهنگی و هویتی نیز در وضعیت بسیار بغرنجی قرار گرفته است که به عنوان یک «مسئله علمی» بایسته پژوهش است. «هدف» این مقاله واکاوی لایه های پنهان حمله تمام عیار رژیم صهیونیستی با حمایت سیاسی نظامی جهان غرب به هویت فلسطین به مثابه بخش لایتجزای تمدن اسلامی است. مواد خام پژوهشی این مقاله از گزارش های مستند سازمان های فلسطینی، کارگزاری های تخصصی بین المللی و نیز گزارش های مستند شبکه های خبری الجزیره (عربی و انگلیسی) و پیام های مهم در شبکه های اجتماعی، گرد آوری و با «روش» کیفی با رویکرد توصیفی تحلیلی پردازش شده است. «یافته های» مقاله حاکی از آن است که فرایند هویت زدایی از فلسطین که با اشغال این سرزمین آغاز شده بود، پس از 7 اکتبر 2023 در تمام وجوه نسل کشی شامل کشتار فلسطینی ها با روش های گوناگون نظامی، شهرکشی، علم کشی، زیست محیط کشی و فرهنگ کشی فلسطینی ها ذیل عنوان «نسل کشی فرهنگی» صورت بندی شده است. این نتیجه وجه ممیزه مقاله با پژوهش های موجود است.

پژوهش حاضر با هدف تبیین و ارائه الگوی مطلوب ِرهیافت اخلاق سیاسی در گستره حکمرانی جمهوری اسلامی، درصدد پاسخ به این سوال اصلی است: مختصات رهیافت اخلاق سیاسی با تاکید بر دیدگاه آیت الله مهدوی کنی در گستره حکمرانی جمهوری اسلامی چیست؟. یافته های پژوهش نشان داد که رهیافت اخلاقی آیت الله مهدوی کنی (ره) در حوزه سیاست، نه صرفاً مبتنی بر مبانی نظری مکاتب رایج اخلاقی، بلکه متفاوت از آنها و متأثر از آموزه های وحیانی و سیره ی معصومین (ع) است. ایشان با تأکید بر حسن فعلی و حسن فاعلی، معیار ارزشگذاری اعمال سیاسی را نه فقط نتایج و پیامدها، بلکه نیت و انگیزه فاعل می دانند. از این رو، تزکیه نفس و تهذیب اخلاق را لازمه ی ورود به عرصه سیاست و کسب فضایل اخلاقی را مقدمه ای برای تحقق اهداف سیاسی به حساب می آورند. در واقع، آیت الله مهدوی کنی (ره) با تأکید بر رهیافت " اخلاق متعالی"، سیاست را نه صرفاً عرصه کسب قدرت و منافع، بلکه میدانی برای خودسازی و رسیدن به کمال انسانی و الهی می دانند. رهیافت "اخلاق متعالی" در امر سیاست می تواند الگویی مناسب برای سیاستمداران و کارگزاران نظام جمهوری باشد.

زمینه: سیستم های بازداری و فعال ساز رفتاری تغییرات خلق و خو و رفتارهای شخص را بر اساس عوامل زمینه ای تبیین می کند و بنابراین تفاوت های فردی در حساسیت ها منجر به تفاوت هایی در پردازش می شود. علاوه بر آن نشخوار فکری به عنوان یک سبک پاسخ پایدار ارتباط نزدیکی با حفظ اختلال افسردگی اساسی دارد و یک الگوی ناسازگار از متمرکز بر افکار و احساسات منفی است. با توجه به تأثیر افسردگی بر ابعاد عاطفی، جسمی و شناختی می تواند در افراد مبتلا مشکلاتی را در توجه، حافظه و کنترل شناختی ایجاد کند، بنابراین، پژوهش های بیشتر در خصوص کنترل شناختی در اختلال افسردگی مورد نیاز است. هدف: این پژوهش با هدف الگوی ساختاری سیستم های بازداری و فعال سازی رفتاری و کنترل و انعطاف پذیری شناختی با افسردگی نوجوانان با نقش میانجی گر نشخوار فکری انجام شد. روش: این پژوهش ازنظر هدف بنیادی و از نظر روش یک پژوهش توصیفی-همبستگی از نوع مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر تهران که در سال تحصیلی 1403-1402 مشغول به تحصیل بودند تشکیل دادند. نمونه پژوهش 347 نفر از دانش آموزان شهر تهران بود که به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند. برای جمع آوری داده های از پرسشنامه های نشخوار فکری نالن هوکسما و همکاران (1991)، مقیاس اضطراب و افسردگی بیمارستانی زیگموند و اسنیت (1983)، پرسشنامه سیستم های بازداری و فعال سازی رفتاری کارور و وایت (1994) و پرسشنامه کنترل و انعطاف پذیری شناختی گیبرس و همکاران (2018) استفاده شد. جهت ارزیابی الگوی پیشنهادی از الگویابی معادلات ساختاری و AMOS.24 و SPSS.27 استفاده شد. یافته ها: نتایج حاصل از ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که بین سیستم فعال سازی رفتاری، کنترل و انعطاف پذیری شناختی با نشخوار فکری و افسردگی رابطه منفی و معنی داری وجود دارد (05/0 P<). یافته ها حاکی از برازش مناسب الگوی پیشنهادی با داده هاست. نتایج مدل یابی معادله ساختاری نشان داد که 20 درصد از واریانس نشخوار فکری توسط کنترل و انعطاف پذیری شناختی و سیستم های بازداری و فعال سازی رفتاری تبیین می شود. در نهایت 29 درصد از واریانس افسردگی توسط کنترل شناختی و انعطاف پذیری و سیستم های بازداری و فعال سازی رفتاری و نشخوار فکری تبیین می شود. نتیجه گیری: با توجه به این یافته ها استفاده از مداخلات درمانی که زمینه را برای انعطاف پذیری روانشناختی و کنترل شناختی فرام سازد می تواند در جهت کاهش نشخوار گری و علائم افسردگی کمک کننده باشد.

عواطف یکی از مهم ترین ساحت های شخصیت انسانی محسوب می شود. ما در این پژوهش با روش تحلیلی به بررسی ماهیت عواطف از دیدگاه حکمت متعالیه پرداخته و به این نتیجه رسیدیم که عواطف از یکسو ماهیت شناختی دارند و مبتنی بر لذت و الم و ادراکِ امر منافر و موافق طبع تعریف می شوند و ازدیگرسو، از قوای تحریکیِ زیرمجموعه ی قوه ی شوقیه، یعنی شهوت و غضب تأثیر می پذیرند و ماهیت تحریکی دارند. تجمیع دو رکن ادراکی و تحریکیِ عواطف، بر عهده ی عقل عملی است که به واسطه ی قوه ی وهم انجام می شود. خیال با خوانش ملاصدرا یک قوه ی فعال در ایجاد صور و ادراکات است و در شکل گیری، تثبیت، تقویت و یا تضعیف عواطف نقش کلیدی بر عهده دارد. اگر خیال را یک ساحت نفسانی بدانیم، در این صورت، قوه ی واهمه غیر از ساحت خیال نیست و مبتنی بر مرتبه ی نفس انسانی است. قوه ی واهمه در همان درجه تجلی پیدا می کند و واهمه ای خیالی و یا عقلی می گردد و متناسب با مرتبه ی وجودی اش، عاطفه ها را می سازد، پرورش می دهد و مدیریت می کند. ازاین رو تربیت هر کدام از این قوای زیرمجموعه ی عقل عملی، می تواند عواطفی متناسب با این وضعیت را برای فرد ایجاد کند.