درخت حوزه‌های تخصصی

از لحاظ تاریخی، عراق عجم به منطقه ای در فلات مرکزی ایران اطلاق می شود که شرق کشور را به غرب و شمال آن را به جنوب متصل می کرد. شهرهای مهم ایران نظیر اصفهان، ری، همدان و قزوین در این منطقه واقع شده بود. به دلیل آب و هوای عراق عجم، پس از ورود اسلام به ایران قبایل متعددی از اعراب نظیر اشعریان شیعی به این منطقه مهاجرت کردند. با وجود حکومت آل بویه در قرن 4 و 5 ق، شیعیان ایران نتوانستند به فعالیت های دینی و تبلیغی خود بپردازند؛ تا اینکه با حمله مغولان به ایران در سال 616 ق و عدم تعصب آن ها نسبت به مذاهب، از بین رفتن خلافت عباسی توسط هلاکوخان و همچنین نقش خواجه نصیرالدین طوسی در دربار حکومت ایلخانی، زمینه های موثری برای فعالیت شیعیان فراهم گردید؛ تا آنجا که برخی از خان های ایلخانی مانند غازان خان و سلطان محمدخدابنده الجایتو به تشیع اثنی اعشری گرویدند. سوال اصلی پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای بنا دارد به آن پاسخ دهد: «وضعیت شیعیان عراق عجم در دوره حکمرانی مغولان و ایلخانان چگونه بوده است؟»

واکاوی مصادیق امر به معروف و نهی از منکر امام حسین (ع) در نهضت عاشورا از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این امر می تواند علت پایداری نهضت امام حسین (ع) و شکل گیری قیام های متعدد متأثر از آن را در جهان اسلام نشان دهد. با توجه به بررسی های انجام شده در منابع اولیه و تحقیقات جدید با جست و جوی کتابخانه ای که مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است به نتایجی رسیدیم. از جمله مصادیق امر به معروف و نهی از منکر امام حسین (ع) در نهضت عاشورا، گفتگوی دوجانبه، مهربانی و بخشش، تحریک احساسات و عواطف، پند و اندرز، دعوت با عمل، ملامت نکردن مجرمان و گناه کاران، نامه نگاری، اعتراض عملی و سیاسی، ملاقات چهره به چهره و ایستادگی و شهادت طلبی است. این عوامل موجب تزلزل پایه های حکومت ظلم و جور در قیام کربلا شد.

نهاوند در دوره قاجار به عنوان یک مرکز مهم فرهنگی شناخته می شد. این شهر با تاریخچه ای غنی و موقعیت جغرافیایی خاص همواره مورد توجه سیاحان و مسافران داخلی و خارجی قرار داشته است. جهانگردان با سفر به این منطقه، نه تنها به بررسی جاذبه های طبیعی و تاریخی آن پرداخته اند، بلکه به تحلیل و توصیف فرهنگ، آداب و رسوم مردم نهاوند توجه ویژه ای داشته اند. در این دوران، نهاوند به عنوان یک کانون فرهنگی، با ویژگی هایی نظیر مهمان نوازی مردم، صنایع دستی و مراسم های سنتی، در کانون توجه سیاحان قرار گرفت. این سیاحان، با نگاهی دقیق و عمیق به زندگی روزمره مردم و بررسی دین و مذهب، گویش و زبان، دانشمندان و شاعران، لباس و پوشش، به ثبت و ضبط تجربیات خود پرداخته و از این طریق، تصویری زنده و واقعی از فرهنگ و تمدن این منطقه ارائه داده اند. مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای به بررسی موقعیت فرهنگی مردم نهاوند از دیدگاه سیاحان قاجار می پردازد. 

با تأسیس دولت ساسانی در سال 224 میلادی توسط اردشیر بابکان، تحول عمده ای در کشور ایران به وجود آمد. از نظر اقتصادی، ایران به توسعه زیادی رسید و محصولات کشاورزی رشد فوق العاده یافت. بخش عمده جاده ابریشم در دست شاهان ساسانی بود؛ آنجا که سکه های ایرانی که در نقاط مختلف جهان پیدا شده اند نشانه نفوذ بازرگانان و تجار ایرانی در این مناطق می باشد. روش پژوهش به صورت توصیفی- تحلیلی و روش گردآوری مطالب کتابخانه ای و استفاده از منابع و مآخذ معتبر تاریخی می باشد. سوال پژوهش این است که خانواده چه تاثیری بر اقتصاد دوره ساسانی گذاشته است؟ فرضیه پژوهش این است که خانواده در دوره ساسانی از نظر اقتصادی دارای کارکرد تولیدی و مصرفی بود. برعکس خانواده امروزی که بیشتر مصرف کننده کالا می باشد، در دوره مورد نظر خانواده ها هم تولید کننده و هم مصرف کننده محصولات بودند. بخش عمده محصولات کشاورزی، صنایع ریسندگی و بافندگی، پیشه ها و مشاغل گوناگون توسط اعضای خانواده انجام می گرفت. از دیگر تأثیر نهاد خانواده بر اقتصاد دوره ساسانی مسئله خویشکاری یعنی انجام شغل پدر توسط فرزندان بوده است. هنگامی که فرزندان به سن رشد می رسیدند توسط پدر به کارگاه برده شده و به این ترتیب حرفه نیاکان خود را ادامه می دادند. مسئله خویشکاری باعث می شد مشاغل در طول قرن ها در میان یک خانواده ادامه یابد و به تخصصی شدن مشاغل بینجامد. بدین صورت خانواده ها با تولید محصولات گوناگون به پیشرفت اقتصاد دوره ساسانی کمک می نمودند. علاوه بر این سالیانه مبالغ هنگفتی به صورت مالیات و باج سرانه توسط اعضای خانواده ها به دولت ساسانی پرداخت می شد که نتیجه آن انباشت خزانه دولت و رونق جامعه بود.

 «هجرت» «فرار»از وضع موجود نیست بلکه حرکتی به سوی جامعه ای متعالی است که پیوند نزدیک با«تمدن اسلامی» دارد. و در آغاز اسلام، اساسی ترین نقش را در پیروزی اسلامی داشت. لذا اهمیّت فوق العاده ای دارد. زیرا از مؤمنان را از تسلیم در برابر فشار و خفقان محیط باز می دارد و عامل صدور اسلام به نقاط مختلف جهان می شود. هجرت معنوی یا مکانی است. که اهدافی دارد. گاهی هجرت برای کسب دانش یا به هدف حفظ دین یا برای فرار از ظلم و ظالم یا برای رسیدن به خداوند و زمانی برای فرار از گناه است. این پژوهش با هدف تحلیل دیدگاه مفسران درباره نقش هجرت در گسترش تمدن اسلامی به روش تحلیلی-توصیفی، درپی پاسخ به این پرسش است که: از نگاه مفسران دراسلام هجرت چگونه موجب توسعه تمدن شد؟ نتیجه اینکه: الف) تمدن سازی با حضور انسان ها میسر است و با هجرت افراد تجمیع می شوند. پس هجرت از عوامل اساسی بسترساز برای  تمدن اسلامی است. ب) برخی مسلمانان به وضع موجود قانع نیستند لذا برای تحول خواهی مهاجرت می کنند. و برای تغییرات اساسی هزینه می کنند. ج) سفیران فرهنگی مسلمان برای انجام مأموریت دولت اسلامی و یا تبلیغ دین به سرزمین غیر مسلمان مهاجرت می کنند. و با اقدامات مسالمت آمیز کفار را به ارزشهای دینی متمایل می سازند. د) برخی مسلمانان در سرزمین کفر هستند که خواهان مهاجرت به سرزمینهای اسلامی هستند. که باید تمهیداتی برای پذیرش آنها فراهم شود تا افراد هم عقیده زیر بیرق اسلام متحد شوند و با تعامل بایکدیگر و با رهبران کاریزما پایه های تمدنی قوی پی ریزی شود. 

قرآن کریم در بخشی از سوره نمل به ماجرای حضرت سلیمان و ملکه سبا پرداخته است. در آیه 44 این سوره به طراحی خاص صحن قصر حضرت سلیمان اشاره کرده است و اینکه ملکه سبا هنگام ورود به این صحن دچار اشتباه شد و تصور  کرد که بر آب قدم میگذارد. دلیل این طراحی خاص توسط حضرت سلیمان سوال اصلی این تحقیق است که با روش توصیفی تحلیلی و با استناد به آیات قرآن به آن پاسخ داده شده است. نظرات مفسران در مورد این آیه در سه دسته قرار میگیرد؛ نخست گروهی که حادثه بیان شده در آیه 44 این سوره درباره ورود ملکه سبا به صحن قصر را یک معجزه و به دنبال معجزات دیگر حضرت سلیمان برای ایمان آوردن ملکه سبا می دانند؛ دوم گروهی که این اقدام را قدرت نمایی و برای نشان دادن برتری حضرت سلیمان دانسته اند؛ و سوم گروهی که این حادثه را طراحی حضرت سلیمان برای دیدن مشخصات جسمانی ملکه سبا دانسته اند. این نظرات به صورت کامل نمی تواند آیه را توضیح دهند و با تبیین دیدگاه این تحقیق ضعف تبیین آنها روشن خواهد شد. اما دیدگاهی که با استفاده از تحلیلی روانشناختی در این تحقیق ارائه می شود، کاملاً با استناد به قرآن کریم ارائه شده است و نقاط ضعف سایر نظرات را ندارد. در این تحقیق  با تحلیل این آیه و آیات قبلی در مورد این ماجرا مشخص می شود که تفاسیر بیان شده از این آیه قابل دفاع نیستند و در واقع این اقدام حضرت سلیمان دربردارنده سبکی روانشناختی برای ایجاد زمینه پذیرش حق  و ایمان به خدا در ملکه سبا بوده است.

این پژوهش برآن است خوانشی جدید از آیات  قرآن داشته باشد تا از آن به صلح و اخلاق جهانی برسد. نظریه صلح و اخلاق جهانی در پی جنگ ، تحریم ها و معضلات جهانی موجود توسط هانس کونگ ارائه شده است. کونگ اعتقاد دارد که، خطا است اگر اسلام را دین جنگ و شمشیر بدانیم و گوهر دینی آن را نادیده بگیریم؛ زیرا تردیدی نیست که اعراب از طریق محمد نبی (ص) به سطح یک دین متعالی اخلاقی رسیدند که باایمان به خدای یگانه و یک اخلاق انسانی بنیادین مبتنی بود که اقتضائات آشکار عدالت و انسانیت برتر را در خود داشت. اسلام در اصل بیشتر مبتنی بر اخلاق بود تا شریعت. در اسلام نیز چیزی شبیه ده فرمان، بنیاد یک اخلاق مشترک انسانی وجود دارد. شکی نیست که محمد (ص) یک پیامبر اصیل و معتبر بود و از برخی جهات به پیامبران بنی اسرائیل شبیه و مانند بود. مسلمانان اهمیت زیادی برای این واقعیت قائل اند که محمد (ص) به مانند عیسی مسیح، که مرکز و هسته ی مسیحیت است، مرکز و هسته ی اسلام نیست. ازنظر مسلمانان کلام خدا به یک انسان مبدل نشد؛ بلکه کتاب شد و قرآن که کلمه ی خدا و منسوب خود خداست، مرکز و هسته ی اسلام است. به علاوه اسلام دینی است با کتاب بی همتای قران که تورات یهودیان و انجیل مسیحیان را کامل می کند و جای آن ها را می گیرد. ازنظر مسلمانان قرآن کتابی بی نظیر، کامل و بسیار معتبر است و به ویژه اهل فن آن را با جدیت فرا می گیرند و از حفظ قرائت می کنند. این پژوهش برآن است که به بررسی وجوه مواد صلح جهانی از نگاه کونگ در قرآن اشاره کند.

این پژوهش با هدف تبیین تأثیر انسان شناسی عرفانی دینی بر علوم انسانی اسلامی و با تمرکز بر مفهوم «انسان کامل» انجام شده است. روش تحقیق، ترکیبی (نقلی، عقلی، شهودی) و مبتنی بر منابع وحیانی و متون عرفانی است. یافته ها نشان می دهد که انسان کامل (با مصادیق معصوم) به عنوان مظهر علم لدنی، وارث علوم انبیا و تجلی گاه اسماء الهی، نقش بنیادینی در سه عرصه منبعیت معرفتی، مبانی و روش شناسی و غایت و کارکرد علوم انسانی اسلامی ایفا می کند. اولاً معارف معصومین؟عهم؟ به عنوان علم لدنی، منبع اصیل برای استخراج مبانی علوم انسانی است. ثانیاً تصویر جامع از انسان، مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی علوم را متحول کرده و روش ترکیبی (عقلی، نقلی و شهودی) را ضروری می سازد. ثالثاً این انسان شناسی با ارائه تصویری جامع و متعالی از حقیقت انسان، علوم انسانی را از حصار رویکردهای مادی گرایانه خارج کرده، به سمت تولید دانشی توحیدی، معنوی و عدالت محور سوق می دهد. نتیجه آنکه تحقق علوم انسانی اسلامیِ اصیل، بدون اتکا به انسان شناسی عرفانی و بهره گیری از معارف انسان کامل معصوم امکان پذیر نخواهد بود. کلیدواژه ها: انسان شناسی عرفانی، انسان کامل، علوم انسانی اسلامی، منبع معرفت، مبانی علوم، روش شناسی، غایت علم.

زمینه وهدف: صنعت نفت از مهم ترین بخش های اقتصادی به ویژه در کشورهای وابسته به آن است. زنجیره تأمین نفت، با ریسک های بسیاری مواجه است که باید به آن توجه شود.هدف شناسایی اجزای زنجیره و ریسک آن ها و تحلیل روابط آن ها است.مواد و روش ها: رویکرد تحقیق، آمیخته (کیفی-کمی) است. در بخش کیفی با تحلیل مضمون به ارزیابی زنجیره تأمین نفت پرداخته شد. در فاز کمی از دلفی فازی و دیمتل فازی برای ارزیابی و شناسایی روابط علی و معلولی شاخص های ریسک استفاده شد. نمونه تحقیق 16 نفر از اساتید، خبرگان و صاحب نظران حوزه نفت با نمونه گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری بود.ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است.یافته ها: زنجیره تأمین نفت شش مرحله اصلی استخراج و تولید، حمل ونقل، پالایش، توزیع، ذخیره سازی و توزیع نهایی دارد. در این مراحل، 38 مورد ریسک شناسایی و  بر اساس نتایج دلفی فازی تایید شد. طبق روش دیمتل، جزء توزیع در میان اجزای زنجیره، بیشترین اثرگذاری را دارد.نتیجه : بهبود خدمات توزیع، تحویل به موقع محصولات و تضمین عدم وقفه در تأمین نفت برای مشتریان از اهمیت بالایی برخوردار است. عواملی مانند توزیع بهینه، بهبود شبکه حمل ونقل، کاهش ضایعات و خسارات در فرآیند حمل ونقل و استفاده از تکنولوژی های مناسب برای رصد و کنترل ترکیبات نفتی موجب بهبود کیفیت و کارآیی توزیع است.

گسترش استفاده از حامل های همراه، مانند گوشی های تلفن همراه، موجب گردیده که مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی به تولید این دست از محصولات نیز اقدام نماید. به طور کلّی، این مرکز تاکنون بیش از 60 نرم افزار همراه در حوزه های مختلف علوم و معارف اسلامی تولید و عرضه کرده است. امکانات مشترک این نوع نرم افزارها عبارت اند از: نمایش متن، فهرست مطالب، جست وجو در متن، رابط کاربری مناسب، تنظیمات متنوّع نمایشی و امکان به روزرسانی برنامه از طریق اینترنت. در این نوشتار، به معرّفی مهمّ ترین محصولات موبایلی نور می پردازیم.

حدیث کساء یکی از روایات مهمی است که علاوه بر معرفی اهل بیت (علیهم السلام) به عنوان انسان هایی معصوم و پاک، ابعاد مختلف شخصیت و نقش های خانوادگی حضرت زهرا (سلام الله علیها) را برجسته می کند.در نقش مادری، حضرت زهرا (سلام الله علیها) الگویی بی نظیر از تربیت فرزندان ارائه می دهند. گفتگوی محبت آمیز ایشان با امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام) در حدیث کساء، نشانه ای از ارتباط عمیق عاطفی و تربیتی ایشان با فرزندانشان است. همچنین، حضور ایشان در کنار پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) و مراقبت از ایشان در لحظات ضعف بدنی، جلوه ای دیگر از نقش مادرانه و واسطه رحمت بودن حضرت زهرا (سلام الله علیها) را نشان می دهد.در نقش همسری، تعامل محبت آمیز و احترام متقابل میان حضرت زهرا (سلام الله علیها) و امیرالمؤمنین (علیه السلام)، الگویی برای زندگی مشترک اسلامی است. خطابات "یا بنت رسول الله " و "یا أبا الحسن و یا امیرالمؤمنین "، در حدیث کساء بیانگر عمق محبت و ادب متقابل میان این دو شخصیت الهی است که زندگی آن ها را سرشار از آرامش و هماهنگی کرده بود.این مقاله به تحلیل مقام مادری و همسری حضرت زهرا (سلام الله علیها) در فرازهای حدیث کساء پرداخته و نشان داده است که چگونه ایشان با مدیریت خانواده، رسیدگی به پدر، تربیت فرزندان و همراهی با همسر، الگویی جاودان برای تمامی زنان و خانواده های مسلمان ارائه داده اند. حدیث کساء، علاوه بر معرفی جایگاه معنوی اهل بیت (علیهم السلام)، نقش های خانوادگی حضرت زهرا (سلام الله علیها) را به عنوان محوری ترین شخصیت این روایت تبیین می کند.

کتاب اسطوره بخارا پژوهشی گسترده در نقد تصویر غلوآمیز سلفیان معاصر از شخصیت بخاری مولف کتاب الجامع الصحیح است که در تقابل با جریان نقد بخاری به راهبرد غلو و اغراق درباره جایگاه علمی بخاری روی آورده اند. این پژوهه بخشی از کتاب اسطوره بخارا است، به نقد کتاب سیره البخاری عبدالسّلام مبارکفوری می پردازد که از جمله مصادر کتاب طعون و شبهات الشیعه الأمامیه حول صحیح البخاری و الرد علیها است که جدیدترین و برترین پژوهش سلفیه معاصر در دفاع از بخاری است. مبارکفوری در خاتمه کتاب خود، حلقه علمی بخاری را با ویژگی اصالت و شهرت، پراکندگی به گستره دولت عبّاسیان، تنوع و جامعیت دروس، حضور بیست هزار شاگرد، مشارکت نخبگان و ستارگان علوم اسلامی، امتداد تاریخی وصف می کند. برایند گفتار مبارکفوری تمایز قیاس ناپذیر و بی مانند حلقه بخاری با دیگر حلقات مشاهیر علوم اسلامی است، حلقه بخاری همانند کتابش الجامع الصحیح تکرارناپذیر است. این مقاله با روش تحلیل انتقادی، آسیب ها، چالش ها و کاستی ها انگاره حلقه بخاری را آشکار می سازد، از زمینه ها، اهدافِ پنهان و علل ایدئولوژیک مبارکفوری در نشان دادن چنین تصویر غلوآمیز از حلقه علمی بخاری پرده بَرمی دارد و اثبات می کند این انگاره از جمله نمونه های برجسته غلو در کتاب مبارکفوری است.

کتاب منطق و کلام از انتشارات بریل حاوی مقالاتی به زبان های آلمانی، انگلیسی و فرانسه در خصوص مطالعات قرون وسطای اسلامی و غربی در این در دو حیطه علم منطق و علم کلام است. هریک از مقالات این کتاب را نویسنده ای صاحب نظر در موضوع آن مقاله نگاشته است. مقاله پیش رو با عنوان «تفتارانی و فلسفه» برگردانی است از متن آلمانی ویلفرد مادلونگ. وی در این مقاله بر وجهی از شخصیت علمی تفتارانی تأکید می کند که در پرتو شخصیت هایی چون فارابی، ابن سینا و ملاصدرا یا مورد توجه نبوده است یا کمتر بدان عنایت شده است و آن وجه فلسفی اندیشه و آثار تفتازانی است. مادلونگ با تتبعی نیکو و تأکید بر کتاب شرح المقاصدِ تفتازانی عناصر فلسفی مندرج در نوشته های او را فراروی خواننده می نهد و نیز انتساب یا عدم انتساب برخی آثار به وی را بررسی می کند. او بدین سان در این موضوع خاص هم مقاله ای با محتوای علمی را به دست می دهد و هم روش شناسی پژوهش در این باب را می آموزد.

هدف پژوهش حاضر تحلیل محتوای کتاب های درسی مقطع ابتدایی از منظر توجه به مؤلفه های «زیست عفیفانه» است. روش پژوهش در این تحقیق به صورت «توصیفی» و از نوع «تحلیل محتوا» است. جامعه آماری پژوهش کتاب های درسی مقطع ابتدایی بوده که با توجه به محوریت بحث زیست عفیفانه، کتاب های «هدیه های آسمانی» انتخاب شدند. ابزار جمع آوری اطلاعات در این پژوهش «فهرستکار» (چک لیست) محقق ساخته است که روایی آن توسط استادان و متخصصان حوزه تربیت اسلامی تعیین گردید. داده های به دست آمده از بررسی محتوا، با استفاده از جداول فراوانی، میانگین و روش آنتروپی شانون بررسی گردید. نتایج نشان داد بعد فردی زیست عفیفانه در محتوای کتاب مزبور به میزان قابل قبولی رعایت شده است. بر اساس یگان اندازه گیری (آنتروپی) شانون نیز مشخص گردید بعد فردی زیست عفیفانه با میزان بار اطلاعاتی 999/0 و ضریب اهمیت 333/0 دارای بیشترین میزان اهمیت است. در این میان شاخص «تقواگرایی» بیشترین رتبه و بالاترین اهمیت را در بین همه شاخص ها به خود اختصاص داده است.

فهم دقیق و صحیح آیات مشکل بر اساس اصول و مبانی معارف اهل بیت(ع) که عاری از هرگونه غلو، افراط و تفریط بوده سهم فراوانی در نشر اسلام، حفظ دین از خطر انحراف و نیز مرزبانی از اندیشه های اهل بیت(ع) دارد. پژوهش حاضر با هدف توسعه فکری و عملی، گسترش معارف اهل بیت (ع) و کشف صحیح تاویل آیات مشکل قرآن با استناد به کلام معصومین(ع) و با بهره گیری از ابزار کتابخانه ای به روش اکتشافی-تحلیلی به صورت موردی به بررسی آیات سوره های: حج، اعراف، انفال، بقره، نازعات، انعام، نساء، مومنون و طور پرداخته است. دستاوردهای حاصل از پژوهش بنابر قرائن و شواهد عقلی و نقلی را می توان به استناد اهل بیت(ع) در تفسیر با تکیه برعقل سلیم و با رجوع به آیات محکم به روش (قرآن به قرآن) دانست. در این تحقیق، با بکارگیری اصول حاکم بر ادبیات عرب در زمان نزول وحی و نیز با توجه به معنای لغوی کلمات در عرف عرب زبانان آن زمان، و با تکیه برمورد نزول آیات به اصول و مبانی تفسیر آیات مشکل قرآن در کلام اهل بیت(ع) دست یافته ایم.

سالمندان، نیازمندی ها، شرایط، استعدادها و توانایی های مختلفی دارند. جامعه ای سالم و صالح است، که برای تمام اقشار با توجه به شرایط و خصوصیات آنان، حقوق و احکام متفاوتی وضع کند، مخصوصا سالمندان که روزی جامعه را ساخته اند ولی امروز از نظر جسمی ناتوان شده اند؛ لذا باید به عنوان مهمترین قشر، به آنان رسیدگی شده و حکومت به واسطه خدمات و زحمات این افراد، باید حقوقی مختص ایشان وضع کند. در این مقاله با بررسی فقه الحدیثی روایت «ابی حمزه عن رجل بلغ به علی بن ابی طالب (ع) قال:مرشیخ مکْفوف کبیر یسأل فقال علی بن ابی طالب (ع)مَا هَذَا؟فَقَالُوا یَاأَمِیرالْمُؤْمِنِینَ(ع)نَصْرَانِیٌّ!فَقَالَ علی بن ابی طالب(ع)اسْتَعْمَلْتُمُوهُ حَتَّی إِذَاکَبِروعَجَزَ مَنَعْتُمُوهُ ؟!أَنْفِقُوا عَلَیْهِ مِنْ بَیْتِ الْمَالِ.» به بررسی حقوق سالمندان در جامعه اسلامی پرداخته شده است. این مقاله به روش توصیفی و تحلیلی با بهره گیری از منابع کتابخانه ای وبا بررسی آیات و روایات و تشکیل خانواده حدیثی مشخص شد که با وجود اینکه این روایت مرسل است ولی روایات متعدد دیگری در تأیید آن وارد شده است و مجموعه این اخبار و ادله اثبات می کند که باید حقوق خاصی برای این افراد در نظر گرفته شود اما این حقوق محدودیت خاص خود را دارد.

مسئله این پژوهش اکتشاف مهم ترین برون دادهای کاربست توقیت بی ضابطه در منجی گرایی زرتشتی است. پیشوایان دینی زرتشتی در عصر اسلامی، هزار سال پس از سقوط شاهنشاهی ساسانی را به عنوان زمان ظهورِ سوشیانت (منجی نهایی) می خواندند؛ لیکن این سخن واقع نشد و این توقیت بی ضابطه زخمی بر پیکر دین زرتشتی و موجب رکود تمدنی آن شد. این تحقیق روش تبیینی تحلیلی را در پردازش محتوا مبنا قرار داده و برحسب دستاورد یا نتیجه تحقیق از نوع توسعه ای کاربردی و به لحاظ نوع داده های مورداستفاده، تحقیق کیفی است. روش گردآوری اطلاعات از نوع کتابخانه ای است و در استکشاف از توصیف بهره برده شده است. نتایج حاصل از تحلیل و ترکیب داده های جمع آوری شده نشان می دهد «خودباختگی فرهنگی»، «بی اعتمادی به میراث هزارساله»، «پدیداری خلأ هویتی» و «عدم کنشگری تمدنی» مهم ترین برون دادهای کاربست توقیت بی ضابطه در سنت زرتشتی است.

بررسی موضوع منت گذاری و منت پذیری از منظر فقه الاخلاق، از جهت کاربردی بودن فقه در همه جوانب ابعاد دین عقاید، اخلاقیات، احکام و روشن شدن جلوه تازه ای از فقه تربیتی و نقش آن در سلامت اخلاقی و رشد و تعالی معنوی فردی و اجتماعی و حتی در عرصه روابط بین الملل، دارای اهمیت ویژه است. ازاین رو با روش توصیفی تحلیلی، با هدف چگونگی تطبیق قواعد فقهی بر منت گذاری و منت پذیری، به بررسی موضوع فوق می پردازیم و با توجه به مصادیق متعدد و ذومراتب بودن آن، نتیجه می گیریم که نمی توان به طور مطلق، حکم فقهی ثابتی مانند حرام بر آن مترتب کرد؛ بلکه تطبیق هرکدام از احکام خمسه تکلیفیه بر مصادیق متعدد آن محتمل است.

در ساختار نظامی عثمانی و صفوی تشابهات بسیاری وجود داشته که گرته برداری و اقتباس، در کنار عوامل مختلف، جایگاه ویژه ای در پیدایی این مشابهت ها داشته است. اقتباس از طریق داده هایی که به اَشکال مختلف به سرزمین های مجاور منتقل می شد، انجام می گرفت. هر یک از این اَشکال اقتباس و انتقال اطلاعات، سهمی در ایجاد همسانی ها داشته اند که در این میان، گمانه بهره گیری از نتایج مجادلات نظامی در پیدایی تشابه در تشکیلات نظامی، جایگاه مهمی می تواند داشته باشد. در این پژوهش تلاش شده است تا چگونگی تأثیرگذاری نتایج و برآیندهای مجادلات نظامی در پیدایش تشابه در ساختار نظامی عثمانی و صفوی به عنوان مسئله تحقیق مورد بررسی قرار گیرد. دستاورد پژوهش نشان می دهد که اسارت فرماندهان و متخصصان نظامی عثمانی و نیز غنیمت گیری ادوات آتشین عثمانی، سبب ورود داده ها و ایجاد تشابه در ساختار نظامی صفوی شده و این گمانه را تقویت کرده است که نتایج مجادلات نظامی از عوامل تأثیرگذار بر پیدایش این تشابه بوده است.

این پژوهش به تحلیل رابطه قرائت شاذ «فی مواسم الحج» با جواز تجارت و کسب وکار در ایام حج در آیه 198 سوره بقره می پردازد. نیز به تحلیل ترجمه های فارسی و انگلیسی از این آیه پرداخته و تفاوت های موجود در تفسیرها را بررسی می کند. در ترجمه های کهن فارسی، مانند ترجمه عتیق نیشابوری و چند ترجمه معاصر، توضیح تفسیری فارسی مانند «در سفر حج»، «در هنگام حج»، «در اثنای حج»، «در موسم حج»، «در حج» دیده می شود، اما در سایر ترجمه های معاصر این توضیحات یافت نمی شود. برخی روایات با استعمال واژه «قَرأ و قِرائه»، «فی مواسم الحج» را قرائت صحابه دانسته است. روایات دیگر، این عبارت را صرفاً توضیح تفسیری می داند. بعضی از مفسران نیز، این قرائت را نوعی تفسیر دانسته اند. با به کارگیری روش توصیفی تحلیلی و مقایسه مدلول قرائت رایج و قرائت صحابه، معلوم شد که این قرائت شاذ در زنجیره گفتار، نقش توضیحی و رفع ابهام را از منع تجارت در ایام حج دارد و با کاهش معنا تأکید می کند که در ایام خاص حج، تجارت، تقابلی با عبادت حج ندارد. نتایج این تحقیق می تواند مترجمان را در انتخاب ترجمه های دقیق تر یاری دهد.