امیر خوش نظر

گرگور شولر، استاد بارنشسته فرهنگ و زبان عربی و نیز پژوهشگر مطالعات اسلامی در دانشگاه بازل سوییس، در مقاله حاضر با بررسی دیدگاه فارابی در باب شعر و تعریفی که وی از این فن به دست می دهد ضمن مقایسه آن با نظریه شعر ابن سینا، با عنایت به عناصر مهم آن چون تخییل، محاکات و مانند آنها نسبت این دیدگاه را با نظریه دین فارابی تبیین کرده و کارکرد این عناصر در بیانات دینی را توضیح می دهد. از این منظر، یعنی عنایت به فلسفه دین فارابی، آثاری چون کتاب الحروف، کتاب الشعر، رساله القول فی التناسب و برخی آثار دیگر فارابی در کنار آثار عمده وی و به ویژه کتاب آراء اهل المدینه الفاضله اهمیتی خاص می یابند. از نظر شولر با توجه به این آثار می توان گفت فارابی بر آن است که تمایز ادیان از یکدیگر به تمایز محاکات آنها از مضامین حقیقی دین است. در این قلمرو قوه متخیّله اهمیتی سزاوار می یابد و مضامینی که عقل فعال به عقل انسان های خارق العاده عطا می کند از جانب همین قوه است که در هیئت انطباعات حسی، «محاکات» می شوند. از این رهگذر است که در فرایندی خاص، مکاشفات و تجربیات دینی حاصل می آیند. مقاله حاضر به سبب مضمون و محتوای ویژه ای که دارد، خود منبع آثار دیگری در این باب بوده است.

کتاب منطق و کلام از انتشارات بریل حاوی مقالاتی به زبان های آلمانی، انگلیسی و فرانسه در خصوص مطالعات قرون وسطای اسلامی و غربی در این در دو حیطه علم منطق و علم کلام است. هریک از مقالات این کتاب را نویسنده ای صاحب نظر در موضوع آن مقاله نگاشته است. مقاله پیش رو با عنوان «تفتارانی و فلسفه» برگردانی است از متن آلمانی ویلفرد مادلونگ. وی در این مقاله بر وجهی از شخصیت علمی تفتارانی تأکید می کند که در پرتو شخصیت هایی چون فارابی، ابن سینا و ملاصدرا یا مورد توجه نبوده است یا کمتر بدان عنایت شده است و آن وجه فلسفی اندیشه و آثار تفتازانی است. مادلونگ با تتبعی نیکو و تأکید بر کتاب شرح المقاصدِ تفتازانی عناصر فلسفی مندرج در نوشته های او را فراروی خواننده می نهد و نیز انتساب یا عدم انتساب برخی آثار به وی را بررسی می کند. او بدین سان در این موضوع خاص هم مقاله ای با محتوای علمی را به دست می دهد و هم روش شناسی پژوهش در این باب را می آموزد.