ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۵۴٬۰۶۱ تا ۵۴٬۰۸۰ مورد از کل ۵۴٬۲۷۹ مورد.
۵۴۰۶۱.

تحلیل شهرآشوب دینی در شعر سنتی و معاصر فارسی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۵ تعداد دانلود : ۳۸
شهرآشوب دینی یکی از انواع شهرآشوب است که در شعر شاعران سنتی و معاصر مشاهده می گردد. از دیرباز شهرآشوب را در سه دسته ی شهری، صنفی و سیاسی تقسیم بندی کرده اند؛ امّا به نظر می رسد شهرآشوب به لحاظ هدف و موضوع خود که در معنی شکستن ساختارها، خارج شدن از عرف، قانون و فرهنگ است، می تواند انواع دیگری ازجمله گونه دینی نیز داشته باشد. و بر این اساس ارائه تقسیم بندی جدید از شهرآشوب ضرورت دارد. شهرآشوب دینی گونه ای از شهرآشوب است که در آن شاعر، با اهداف مختلف ازجمله نقد رفتار و موضع مبلغان و پیروان ادیان و مذاهب مختلف، پرسش هایی را طرح می کند که نشان دهنده ضعف و خطا در رفتار و گفتار پاره ای از مدعیان دین داری و دین مداری است یا اینکه سخنی در تعارض با مفاهیم دینی می گوید. در این پژوهش با روش تحلیل محتوا و استفاده از منابع کتابخانه ای شهرآشوب دینی در شعر فارسی بررسی و تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شهرآشوب دینی در شعر فارسی همواره مورد توجه شاعران فارسی گو بوده است و شاعران سنتی و معاصر از دیرباز تاکنون گاهی از این نوع شهرآشوب استفاده کرده اند. اینکه چرا شاعران باوجود پذیرش دین گاهی از شهرآشوب دینی در شعر خود استفاده می کنند نیز دلایل زیادی دارد؛ گاهی کنجکاوی و تردید ذهنی شاعر از بعد فلسفی و گاهی کُنش ناخودآگاه از بعد روانشناختی و گاهی ویژگی های شخصیتی مانند: شهرت طلبی و ...، گاهی مشکلات اجتماعی. گاه نیز ممکن است ضدیت یا مخالفت با دین و کارگزارانی که دین را معرفی می کنند باعث این جهت گیری ها شود.
۵۴۰۶۲.

سرچشمه های برخی از کلمات قِصار در مقالات شمس تبریزی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۴۸
شمس تبریزی از درویشان درس خوانده سده ششم و هفتم است. تنها اثر باقی مانده او که آن را دیگران گِردآوری کرده اند، مجموعه گفتارهایی مشهور به مقالات است. بخشی از سخنان منسوب به وی، چهل و یک گفتار کوتاه است که در شماری از دست نویس های مقالات و برخی آثار دیگر برجا مانده و مصحّحِ مقالات، آن را به عنوان «کلمات قصار»، در بخشی جداگانه آورده است. این پژوهش بر آن است تا به این پرسش پاسخ دهد که آیا این سخنان از خود شمس و حاصل تأملات اوست یا سخن دیگران است که به نام شمس نقل شده است. ازآنجاکه شمس به منابع سخنان خود یا گویندگان آن گفته ها اشاره ای نکرده است، بنابر بررسی های انجام شده و با تتبّع در منابع متقدّم صوفیانه و...، معلوم گردید که آن سخنان، برخلاف دیگر بخش های کتاب، برگرفته از منابع متقدّمین است و مصحِّح کتابِ مقالات تنها به دو مورد از این اقتباس ها اشاره کرده است. در این مقاله به بررسی بیست و یک مورد از گفته های شمس در بخش «کلمات قصار» پرداخته و مشخص شده که آن جملات برگرفته از احادیث قُدسی و نبوی، سخنان صوفیه و... است.
۵۴۰۶۳.

اهمیت برخی از جُنگ ها، سفینه ها و مجموعه های کهن در تصحیح دیوان عطّار نیشابوری(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۷
افسانه پردازی درباره عطّار نیشابوری و انتساب آثار و اشعار سست و ناهمگون به این شاعر و عارف برجسته، از حدود قرن نهم هجری شتاب و وسعت بیشتری گرفته است. از همین رو در مطالعات مربوط به عطّار منابع پیش از این تاریخ از اهمیتی دوچندان برخوردار هستند. جُنگ ها و سفینه های کهن یکی از این منابع هستند که می توانند در تصحیح آثار عطّار نیشابوری و بررسی انتساب اشعار به او بسیار راهگشا باشند. در پژوهش حاضر اشعار عطّار در سفینه های کهن در چهار بخش بررسی شده است: در بخش نخست به اشعاری پرداخته شده که در چاپ های موجود دیوان با بهره گیری از منابعی محدود تصحیح شده، و نشان داده شده است که ضبط این اشعار در سفینه های کهن تا چه حد می تواند برای مصحّحان کمک کننده باشد. در بخش دوم ضبط های درخور توجه برخی ابیات در سفینه های کهن بررسی شده و نشان داده شده است که برخی از این ضبط ها گرچه منحصربه فرد هستند، می توانند مصحّح را به صورت اصیل سخن عطّار رهنمون باشند. برخی دیگر از این ضبط ها نیز مؤیّد و پشتیبان ضبط نسخه هایی از دیوان هستند. در بخش سوم به حرکت گذاری کلمات در برخی سفینه ها پرداخته شده و با ارائه شواهدی نشان داده شده است که این حرکت گذاری ها چگونه می تواند مصحّح را در خوانش و تصحیح متن یاری کند. در بخش چهارم نیز درباره اشعار نویافته منسوب به عطّار در سفینه های کهن و چگونگی برخورد صحیح با این اشعار، بحث شده است.
۵۴۰۶۴.

تحلیل کارکردشناسانه ردیف در غزلیات حکیم شفایی اصفهانی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۳۸
عنصر شعری ردیف دستاورد نوآوری ایرانیان است و در شعر فارسی پیشینگی بسیار دارد. این عنصر که از کارکردهای پُرتعداد و پُرگونه برخوردار است، در همه قالب ها و ادوار شعر فارسی کاربرد داشته است؛ اما در قالب غزل، بیش تر از بقیه قالب ها، و در شعر دوره سبک اصفهانی، فراوان تر از دیگر دوره ها، مورد استفاده شاعران بوده است. حکیم شفایی اصفهانی، از شاعران مطرح در دوره سبک اصفهانی است که متناسب با اقتضائات شعری دوره خود، غالب غزل هایش را، 1066 غزل (94.59 درصد) از مجموع 1127 غزل، به صورت ردیف مند سروده است. این پژوهش که روشی توصیفی- تحلیلی دارد و مبنای داده های آن اسناد و منابع کتابخانه ای است، با نظر به بسامد فراوان ردیف در غزلیات حکیم شفایی اصفهانی، شکل گرفته است و بر آن است تا کارکردهای این عنصر را در غزلیات حکیم شفایی اصفهانی، شناسایی و تحلیل نماید. دستاورد پژوهش شمار فراوان کارکردهای ردیف و گونه گونی بسیار آن را در غزلیات حکیم شفایی اصفهانی، نشان می دهد. شاخص ترین این کارکردها که در متن پژوهش تبیین و تحلیل شده است، 11 مورد است که از نظر نظم الفبایی، شامل: 1. ابزار برجسته سازی مفهوم، مضمون و یا تصویری خاص، 2. القاگر حس درونی شعر، 3. انسجام بخش اندیشه و تخیل شاعر، 4. بستر آفرینش صورت های مجازی و ترکیبات نوین، 5. بیانگر اندیشه شاعر، 6. پوشاننده عیوب قافیه، 7. تعیین کننده در کم و کیف نظیره پردازی های غزلی، 8. زمینه ساز یگانگی میان مخاطب و شاعر، 9. عرصه پاسداشت زبان فارسی، 10. فزاینده ساحت موسیقایی، و 11. مایه التذاذ بصری، می شود.
۵۴۰۶۵.

Explicitation et enjeux traductifs: analyse comparative de deux traductions persanes de La Folle allure selon l’approche de Newmark(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۳۷
Cette étude propose une analyse comparative des deux traductions persanes de La Folle allure (1995), respectivement celle de Ghavimi, intitulée Divâné vâr (2022), et celle de Shahdi, intitulée Divâné Bâzi (2022), selon le cadre théorique de Peter Newmark, afin de mettre en lumière la place de l’explicitation comme stratégie traductive dans le traitement des références culturelles. Confrontés au défi de transposer les richesses d’une écriture poétique, elliptique et profondément enracinée dans une culture spécifique, chacun des deux traducteurs adopte une posture traductive distincte. Ghavimi privilégie une approche plutôt communicative, recourant fréquemment à l’explicitation pour rendre le texte plus accessible au lecteur persan, au prix d’une atténuation de la richesse stylistique et de l’ambiguïté inhérentes à l’original. Shahdi adopte une approche plus sémantique, marquée par une posture plus réservée face à l’explicitation, conservant l’économie d’écriture et la polysémie, au risque toutefois de nuire à la lisibilité et de limiter la réception du texte pour un lectorat peu familier avec ses implicites culturels. Toutefois, aucune de ces traductions ne peut être classée exclusivement dans l’une ou l’autre de ces catégories. Chacune combine, à des degrés divers, parfois même au sein d’une même phrase, les deux tendances, offrant ainsi une lecture possible du texte original. Ce qui révèle la complexité de la médiation littéraire et interculturelle ainsi que les choix nuancés qu’elle exige.
۵۴۰۶۶.

معرفی آثار و ادبیات شیوا سیدانته در شبه قاره هند(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۵ تعداد دانلود : ۳۷
در سنت هندویی یکی از کهن ترین آیین های هندویی، آئین شیوایی است. در بین طریقت های شیوایی، طریقت شیوا سیدانته اهمیت و جایگاه عمده ای دارد. هدف ما در این پژوهش، بررسی آثار و ادبیات شیوا سیدانته است که در فهم ادبیات بومی شبه قاره هند و آثار تعلیمی سنن مشرق زمین تأثیرات بسزایی دارد. آیین شیوا سیدانته بعنوان یکی از کهن ترین جریان های فکری و طریقت های هندویی در شبه قاره هند مجموع ادبیات سامهیتاهای ودایی و اوپانیشادها را به عنوان مجموعه آثار و ادبیات شیوایی قبول دارد. با این تفاوت که یکی از مهم ترین بخش های ادبیات آئین شیوا سیدانته، شیواآگمه ها است که این طریقت، مبانی و اصول نظام فکری خود را بر مبنای آن پایه گذاری کرده است؛ می توان گفت که آئین شیوا سیدانته یکی از مهم ترین جریان های فکری و شاخه های طریقت شیوایی است که آثار و ادبیات آن را می توان به شرح زیر معرفی کرد.آثار و ادبیات شیوا سیدانته به پنج دسته: نانمارای ها، شیواآگمه ها، وداها، می کاندا شاسترم و دوازده تیرومورای تقسیم بندی می شود. سه دسته (نانمارای ها، شیواآگمه ها و وداها) در واقع متون و کتب مقدس این آیین را تشکیل می دهند؛ دسته چهارم، نوشتارهای تعلیمی و متون حکمی -عرفانی است و دسته آخر،آثار عبادی این مکتب فکری را در شبه قاره هند شامل می شود.
۵۴۰۶۷.

شاعر ایرانی تبار سبک هندی: عنایت خان آشنا(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۳۸
این مقاله به بررسی زندگی عنایت خان آشنا (۱۰۸۱ - ۱۰۳۷ ه .ق) شاعر فارسی گوی قرن یازدهم می پردازد و با استناد به منابع دست اوّل و نزدیک به عهد شاعر، به روش تحلیل تاریخی اطّلاعاتی درباره نام، تاریخ تولّد، زادگاه، پدر و مادر، همسر و فرزند، صورت ظاهر، مذهب و عقاید، ارتباط او با حکومت، وفات و خاک جای، و مشاغل شاعر به دست می دهد، و معلوم می دارد که عنایت خان تباری ایرانی دارد امّا در هند زاده و بالیده و هیچ گاه به ایران نیامده است. جدّش خواجه ابوالحسن تربتی در عهد اکبرشاه گورکانی از ایران به هند رفته و به مقام وزارت رسیده است. پدرش ظفرخان نیز شاعر و اهل فضل و ادب بوده و مورد حمایت حاکمان زمان قرار گرفته و شاهجهان حکومت کشمیر را به او واگذاشته بوده است. مادر عنایت خان به نام بزرگ خانم خواهرزاده بانو ممتاز محل، ملکه شاهجهان بوده است. به سبب برخورداری از چنین پیشینه خانوادگی و بهره مندی از علم و فضل و ادب، عنایت خان مدّتی به مقام وزارت دربار نیز نائل آمد. از او بیش از چهار هزار و پانصد بیت شعر و یک کتاب نثر با نام ملخّص شاهجهان نامه باقی مانده است. کتاب مزبور مربوط به زمانی است که وی به ریاست کتابخانه سلطنتی رسید و تاریخ سی ساله سلطنت شاهجهان را از کتاب های مفصّل تاریخی آن عهد، تلخیص و عبارات آن را ساده کرد که مورد پسند همگان واقع شد.
۵۴۰۶۸.

تحلیل تطبیقی بنمایه های شعری فرخی سیستانی و دو فو با تأکید بر بنمایه های جنگ، سیاست و سرنوشت فردی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۴۴
دوران سلسله تانگ (۶۱۸- ۹۰۷م) در چین و دوره غزنویان (۸۶۷- ۱۱۸۷م) (۳۴۴- ۵۸۳ ه . ق) در ایران به عنوان دوران طلایی ادبیات دو کشور شناخته می شود و هر دو سلسله حامیان جدی شعر و ادب به شمار می آمدند. در این پژوهش، اشعار دو فو (۷۱۲–۷۷۰م) و فرخی سیستانی (حدود ۱۰۰۰–۱۰۳۸م) به عنوان نمایندگان ادبیات دوکشور مورد مطالعه قرار گرفته است. بن مایه های منتخب شعری هر دو شاعر با بهره گیری از روش تحلیل متنی و با رویکرد ادبیات تطبیقی، بررسی و تحلیل شده و عوامل فرهنگی، سیاسی و اجتماعی مؤثر بر عملکرد شعری آنان تبیین شده است. نتایج نشان می دهد که اشعار دو فو اغلب شامل انتقاد اجتماعی، رنج های ناشی از جنگ، درد و رنج مردم و ناکامی های شخصی در دستگاه حکومتی است و روحیه مسئولیت پذیری کنفوسیوسی «نگران کشور و مردم بودن» را منعکس می سازد؛ در حالی که اشعار فرخی سیستانی عمدتاً مدیحه های درباری، ستایش دلاوری های پادشاه و شکوه امپراتوری را شامل می شود که بیانگر وابستگی شاعر به دستگاه قدرت سلطنتی است. این تفاوت نه تنها ناشی از ساختار سیاسی دو کشور است، بلکه به طور مستقیم با جایگاه شاعر و سنت های ادبی مرتبط است. پژوهش حاضر درک عمیق تری از چگونگی تأثیرپذیری بن مایه های شعری جنگ، سیاست و سرنوشت فرد از بستر فرهنگی و سیاسی ارائه می دهد و چشم اندازهای جدیدی برای مطالعات تطبیقی و بینافرهنگی ادبی فراهم می سازد.
۵۴۰۶۹.

La Sémiotique du Silence: Lecture articulée du Masnavi de Rûmî (Peirce et Greimas)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۳۷
Contrairement à l’idée répandue qui réduit le silence à une absence ou à un simple vide, il importe d’envisager celui-ci comme unélément constitutif du langage et du discours. Dans le Masnavi de Jalâl od-Din Rûmî, figure majeure du soufisme et de la littérature persane, le silence apparaît non pas comme une négation de la parole, mais comme une composante essentielle de la production du sens. L’objectif de cette recherche est d’analyser les fonctions sémiotiques du silence dans le Masnavi et de montrer son rôle fondamental dans la dynamique discursive et spirituelle de l’œuvre. La présente étude relève de la recherche théorique et descriptive, fondée sur une analyse textuelle et sémiotique. Elle mobilise la grille conceptuelle de la sémiotique peircienne, articulée avec la sémiotique discursive, pour examiner le fonctionnement du silence dans le discours mystique de Rûmî. L’approche repose principalement sur l’étude des passages du Masnavi où le silence est explicitement évoqué ou se manifeste implicitement à travers la rétention de l’énonciation, les interruptions narratives ou les injonctions au mutisme. Les résultats montrent que le silence, loin d’être neutre, constitue un signe pluriel et dynamique. Il assume différentes valeurs sémiotiques (icône, indice, symbole) et s’articule aux autres signes matériels et discursifs pour former une chaîne interprétative continue. Sur le plan plus spécifique, il apparaît comme une présence signifiante, à la fois linguistique et spirituelle.
۵۴۰۷۰.

بررسی واژه های کهنِ جامانده از فرهنگ ها در ذخیره خوارزمشاهی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۴۴
با بررسی متون گذشته زبان فارسی و همچنین دستنویس های کهنی که در تصحیح این متون از آنها استفاده نشده است، گاه به واژه هایی برخورد می کنیم که در هیچ فرهنگ نامه یا لغت نامه ای دیده نمی شوند و پژوهشگر باید برای یافتن معنا و مفهوم آن، کاوش و کندوکاو فراوانی انجام دهد. همچنین معنای برخی از واژه ها در این متن ها با معنایی که در فرهنگ ها برای آنها آمده، متفاوت است. بنابراین ضرورت بررسی و واکاوی در معنا و ساختار این گونه واژه ها بسیار احساس می شود. این گونه پژوهش ها می تواند برخی واژه های فراموش شده یا جامانده از فرهنگ های فارسی را بازنماید تا کار مصحّحان و پژوهشگران متون فارسی آسان تر شود و هنگام برخورد با واژه ای ناشناخته به معنا و کاربرد آن پی ببرند. در کتاب ارزشمند ذخیره خوارزمشاهی برخی واژه های ناشناخته که در واژه نامه های مختلف زبان فارسی به عنوان مدخل وارد نشده اند، وجود دارد که باید بازشناسانده شوند. در این پژوهش با جست وجو در فرهنگ های مختلف فارسی، عربی، پهلوی و انگلیسی، و بررسی ساختار و تحول واژه ها از زبان پهلوی تا فارسی دری، سعی شده است معنا، کاربرد و تلفظ صحیح برخی واژه های ناشناخته یا جامانده از فرهنگ ها نمایانده شود. این واژه ها در این پژوهش به چهار دسته تقسیم شده اند که برخی از آنها واژه های ساده و مرکب اند و برخی دیگر صورت های جدید یا تلفظ های دقیق از واژه هایی شناخته شده اند. این بررسی نشان می دهد که هنوز در تاریخ زبان فارسی واژه هایی وجود دارند که باید بازنمایی شوند. همچنین بررسی این نوع واژه ها می تواند گستره لغات زبان فارسی، مراحل دگرگونی و تحول واژه ها، و گونه های مختلف یک واژه را نشان دهد.
۵۴۰۷۱.

ساخت داخلی فضاهای ذهنی در استعاره های داستان «رستم و سهراب» بر اساس نظریه ی شناختی فوکونیه(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۱ تعداد دانلود : ۳۳
یکی از مهم ترین ویژگی های ادبیات فارسی سمبولیک بودن آن است و استعاره از نگاه شناختی از موضوعات جدید در این حوزه به شمار می رود. نگارندگان در این پژوهش می کوشند با بررسی استعاره های داستان «رستم و سهراب» بر اساس مدل شناختی فضاهای ذهنی فوکونیه و ساخت داخلی آن یعنی فریم ها بپردازند. بر اساس نظریه ی فوکونیه، استعاره، رفتن از یک فضای ذهنی به فضای دیگر استیافته های پژوهش نشان می دهد فضاهایی که استعاره های متن رستم و سهراب بر اساس آن ها شکل گرفته است، در چهار دسته قرار می گیرد: نخست، استعاره هایی که می توان برای آن ها یک فریم کلی تر در نظر گرفت و همه را در قالب یک فضای ذهنی تحلیل کرد. فریم قدرت بر همه ی این استعاره ها مسلط است؛ گروه دوم، استعاره هایی که فریم پیوند دهنده برای آن ها در گفتمان شعر نقش چندانی بازی نمی کند؛ دسته ی سوم، استعاره هایی که فرایندی محسوب می شوند و یکی از فضاها با یک فریم فرایندی (فعلی) مرتبط می شود؛ مهم ترین ویژگی این دسته این است که قسمت هایی از فریم در متن فعال هستند. فریم های فرایندی از این نظر در خور توجه هستند که وقوع برخی کلمات در شعر را توجیه می کنند و گفتمان متن را شکل می دهند. دسته ی چهارم استعاره ها از این نظر در خور توجه هستند که مسیر استعاری را از انتزاعی به عینی دنبال می کنند و از این دیدگاه در تقابل با سایر استعاره های متن هستند که مسیر حرکت استعاره ای آن ها از عینی به انتزاعی یا از انتزاعی به انتزاعی تر است.
۵۴۰۷۲.

Les enjeux et les défis traductologiques des nouvelles de Faribâ Vafi(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۴۲
Cette étude se penche sur les enjeux et les défis traductologiques liés à la traduction littéraire, en particulier dans le cas des nouvelles de Faribâ Vafi, l’une des figures de la littérature iranienne contemporaine. L’objectif principal est d’élaborer une stratégie traductive capable de préserver à la fois la structure narrative, les spécificités stylistiques et les éléments culturels propres à l’univers de l’auteure, tout en produisant un texte fluide, lisible et culturellement accessible en langue cible. Notre corpus est constitué de quatre nouvelles issues du recueil Pas de vent, pas de rame que nous avons traduites en français. Ces textes, empreints d’un réalisme subtil et d’une écriture intimiste, posent des défis particuliers sur les plans lexical, syntaxique et culturel. Afin d’aborder ces problématiques, notre analyse s’appuie sur l’approche comparative de Vinay et Darbelnet, qui permet de mettre en lumière les procédés de transposition, d’équivalence ou encore d’emprunt mobilisés dans le passage du persan au français. Cette approche sera également enrichie par des apports théoriques issus de travaux récents sur la traduction des culturèmes et des spécificités littéraires dans les textes contemporains.
۵۴۰۷۳.

تحلیل محتوایی «شاهراه نجات»؛ منظومه شیعی در ستایش حضرت علی(ع)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۷
منظومه های شیعی حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره معارف اهل بیت (ع)، فضایل ائمه (ع) و همچنین رویدادهای سیاسی اجتماعی قرون اولیه اسلام از منظر شیعیان هستند. این گنجینه های ادبی در عین معرفت افزایی، واکنش شاعران به آرمان دینی سیاسی شیعیان و ظلم و ستم حاکمان وقت را در قالب تولّی و تبرّی نشان می دهند. این پژوهش می کوشد یکی از مهم ترین نمونه های منظومه های شیعی؛ یعنی منظومه «شاهراه نجات» اثر مجذوب تبریزی را به روش تحلیل محتوایی معرفی کند. به این منظور، چهارچوب مفهومی و عناصر تشکیل دهنده منظومه «شاهراه نجات» بررسی شده است. علاوه بر این، کشف و تحلیل مضامین عمیق دینی، عرفانی و اجتماعی نهفته در «شاهراه نجات» و بررسی تأثیر این مضامین بر درک معنوی و شناخت عرفان شیعی مورد تاکید بوده است. نتیجه پژوهش نشان می دهد شاعر در این اثر، مسیر نمادین سیر و سلوک معنوی «دل» در پی یافتن «کلید نجات» را مد نظر داشته است. مسیر سفر دل که ضمن استفاده از زبان روایی در قالب مناظره با کوه، دریا، آسمان و شب به شکل تمثیلی با ساختن خانه دل برای «یار» آغاز می شود، به عنوان فرایند تکامل روحانی ترسیم شده؛ به طوری که رهرو جویای حقیقت از کوه به دریا و از دریا به آسمان و از آسمان به شب و در نهایت، رسیدن به سرمنزل مقصود یعنی بارگاه قدسی حضرت علی (ع) به عنوان مظهر کمال و هدایت، نمادی از مراحل ترقّی و تحوّل انسان در مسیر کمال است.
۵۴۰۷۴.

Entre théorie et subversion: la critique littéraire féministe en tant que méta-discours(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۴۳
Dans le monde de la recherche littéraire, la dénomination «critique littéraire féministe» recouvre aujourd’hui une pluralité d’approches et de méthodes diverses et distinctes qui interrogent les œuvres depuis un point de vue féministe. Cette hétérogénéité met en évidence la difficulté à cerner un champ critique qu’il semble malaisé de définir de manière univoque et elle appelle à une réflexion sur les enjeux théoriques et politiques propres à la critique féministe. Cet article propose d’envisager celle-ci à la lumière d’une perspective généalogique et méta-critique, non pas seulement comme un ensemble de pratiques analytiques, mais prioritairement comme un méta-discours: un discours réflexif qui dépasse la simple analyse des textes pour interroger ses propres fondements théoriques et ses implications politiques. La critique féministe se présente ainsi à la fois comme une mise en cause des structures patriarcales persistantes au sein du canon littéraire et comme une critique de la légitimité et de l’autorité des discours des critiques eux-mêmes. Ce double mouvement, critique et autoréflexif, confère à la démarche féministe une dimension subversive qui reconfigure les frontières entre théorie et pratique, institution et contestation. En mettant en lumière ce rôle métathéorique, l’article montre que la critique féministe transforme non seulement la lecture des textes, mais également notre conception du discours critique dans son ensemble.
۵۴۰۷۵.

تحلیل تطبیقی کهن الگوهای اسطوره ای در سنگ اقبال مجید قیصری و کیمیاگر پائولو کوئیلو؛ با رویکرد روانشناسی یونگ و اسطوره شناسی کمپبل

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۴۷
اسطوره ها، به عنوان بازتاب های کهن الگویی روان جمعی، نقشی محوری در بازنمایی پرسش های وجودی و فرهنگی انسان مدرن در ادبیات معاصر ایفا می کنند. این پژوهش با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای اسطوره ای، به بررسی عمیق و نظام مند نمودهای اسطوره ای در رمانهای سنگ اقبال اثر مجید قیصری و کیمیاگر، نوشته پائولو کوئیلو می پردازد تا چگونگی بازآفرینی ساختارها و کهن الگوهای اسطوره ای را در تبیین مسائل هویتی و معنوی تحلیل کند. روش تحقیق این مطالعه شامل تحلیل محتوای کیفی متون اصلی رمانها، با استفاده از چارچوب روانشناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ و اسطوره شناسی تطبیقی جوزف کمپبل، و استخراج مضامین مرتبط با کهن الگوهای «قربانی» و «سفر قهرمان» است که با منابع اسطوره شناسی ایرانی و جهانی تکمیل شده اند. این پژوهش نشان می دهد که سنگ اقبال از اسطوره های بومی ایرانی، به ویژه باورهای مرتبط با آب و کهن الگوی قربانی، برای نقد خرافه پرستی و تحلیل بحران هویت جمعی در جامعه خیالی «چهاردیوار» بهره می برد، که نمایانگر جامعه ای گرفتار در سنتهای بازدارنده است. در مقابل، کیمیاگر با تکیه بر الگوی تک اسطوره ای سفر قهرمان، مسیر خودشناسی و وحدت با «روح جهان» را از طریق سفر سانتیاگو به سوی «افسانه شخصی» ترسیم می کند. تحلیل تطبیقی این دو اثر، تفاوت های ریشه دار در کاربرد اسطوره ها را در بسترهای فرهنگی ایرانی و جهانی آشکار می سازد و همزمان پیوندهای عمیق آنها را با نیازهای جهانی انسان مدرن برجسته می کند.
۵۴۰۷۶.

پاستورال ایرانی و ظرفیت های مغفول آن در ادب فارسی: تحلیل مصداقی حکایت موسی و شبان مولوی و پی دارو چوپان نیمایوشیج(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۶۲
ادب شبانی (پاستورال) یکی از کهن ترین ژانرهای ادبی در سنت غربی است که از یونان و روم باستان تا قرائت های معاصر اکوکریتیکی، همواره بستر بازاندیشی در نسبت انسان و طبیعت و نیز تقابل میان شهر و روستا بوده است. با وجود اهمیت این ژانر در مطالعات جهانی، در بوطیقای فارسی تاکنون به عنوان گونه ای مستقل شناخته نشده و اغلب ذیل «ادب روستایی» یا «ادب اقلیمی» تقلیل یافته است. این غیبت نظری سبب شده بخش قابل توجهی از متون فارسی با مختصات شبانی، از چشم انداز گونه شناختی مغفول بمانند. این پژوهش با هدف پرکردن این خلأ، ضمن مرور مبانی نظری پاستورال در سنت غربی، به تحلیل دو نمونه از متون فارسی پرداخته است: نخست، حکایت کلاسیک «موسی و شبان» در مثنوی مولوی که می توان آن را تجلی «پاستورال عرفانی» دانست، دوم، روایت بلند «پی دارو چوپان» نیما یوشیج به عنوان نمونه ای معاصر که با بهره گیری از عناصر سنتی پاستورال (چوپان، عشق چوپان، طبیعت و شکار) اما با دگرگونی در کارکرد نمادین، نوعی «پاستورال ایرانی» خلق می کند که در آن طبیعت به عنوان کنشگری فعال در سرنوشت انسانی عمل می نماید. یافته ها نشان می دهد که ادب فارسی ظرفیت بازتعریف ژانر شبانی را دارد؛ نتیجه پژوهش آن است که توجه به پاستورال در ادبیات فارسی می تواند هم خلأ گونه شناختی بومی را پر کند و هم امکان پیوندزدن این ادبیات با گفتمان های تطبیقی و محیط زیستی معاصر را فراهم سازد.
۵۴۰۷۷.

بررسی برجسته سازی زبانی در نفثه المصدور از دیدگاه جفری لیچ(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۱ تعداد دانلود : ۴۵
نفثه المصدور از جمله آثار ارزشمند زبان و ادبیات فارسی است که در میان متون منثور از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ یکی از دلایل اهمیت نفثهالمصدور، ویژگی های زبانی آن است که باعث شده این اثر، افزون بر جنبه های تاریخی، از نظر مسائل زبانی نیز اهمیت ویژه ای داشته باشد. با مطالعه کتاب نفثهالمصدور از این منظر، به ویژگی های زبانی و عوامل برجسته-ساز مختلفی برخورد می کنیم که در ایجاد و تقویت زبان ادبی این کتاب نقش به سزایی ایفا کرده و زبانی برجسته پدید آوردهاند. منظور از برجسته سازی، برهم زدن قواعد مرسوم زبان است که به آشنایی زدایی منجر می شود و یکی از عوامل ایجاد متن ادبی به شمار می رود. زبان شناسان دو عامل قاعده کاهی( straw base) و قاعده افزایی (Adding rules) را علت اصلی برجسته سازی زبان می دانند. در پژوهش حاضر، نویسندگان کوشیده اند که با تکیه بر نظریه جفری لیچ، برجستگی های زبانی نفثهالمصدور را در هفت حوزه واژگانی، نحوی، سبکی، معنایی، زمانی، آوایی و گویشی مورد بررسی قرار دهند. یافته های این پژوهش نشان می دهند که هنجارگریزی های معنایی در گسترده ترین شکل ممکن، شامل استفاده از انواع صنایع ادبی و صور خیال، استفاده از ساخت های کهن، تصویرپردازی، کاربرد شواهد قرآنی و ادبی و به کارگیری انواع توازن، باعث برجسته سازی زبانی در نفثهالمصدور شده و نثر این اثر را به شعر نزدیک کرده است.
۵۴۰۷۸.

بهره برخی مفسّران شیعی از مواهب کاشفی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹ تعداد دانلود : ۴۱
فهرست بلندی از تفاسیر شیعیِ فارسی که از ایران عهد صفوی تاکنون به نگارش درآمده، گواه بر تأثیری است که ملاحسین کاشفی از طریق تفسیر مواهب علیّه بر آن ها داشته است. در این مقاله، با تکیه بر سه تفسیر دوره صفوی که به زمان تألیف مواهب و مؤلّف آن نزدیک تر بوده اند، این بهره گیری ها پیگیری شده است. تفاسیری چون: تفسیرترجمه الخواص یا تفسیر زواره ای از علی بن حسن زواره ای (نگارش در 947 هجری). تفسیرمنهج الصادقین تألیف ملافتح الله کاشانی (م. 988 ق.) و خلاصه آن. تفسیر شریف لاهیجی اثر شیخ محمد بن شیخ علی لاهیجانی (م. 1090 یا 1095 ق.) آنچه در این پژوهش به شیوه مطالعه تطبیقی بر چند متن ادبی – دینی، رخ می نمایاند این است که با توجه به حضور پیدا و پنهان مواهب در ترجمه الخواص، می توان سهم تفسیر کاشفی را در اثر تفسیریِ زواره ای، بیش از سایر مآخذ دانست، با این امتیاز که در عین اعتدال مذهبی، در مواردی که از کاشفی نقلِ با مأخذ می کند، جانب انصاف و ادب را نیز پاس می دارد؛ اما فتح الله کاشانی در منهج، با این که در بخش ترجمه آیات و ذکر اقوال اخلاقی یا عرفانی در تفسیر، بسی بیش از زواره ای، به مواهب علیه اتّکا داشته و منقولات مواهب را در منهج درج کرده است؛ اما نسبت به کاشفی کم لطفی ها داشته است. همچنین غیر از تفسیر لاهیجی، در بسیاری دیگر از تفسیرهای نگارش یافته در این دوره، نقش پای مواهب کاملاً مشهود است.
۵۴۰۷۹.

بررسی شأن وجودی «حیوان» در آرا و اندیشه های ابن عربی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۸
با اینکه معمولاً توجه به مسائل محیط زیستی و حیوانات، از دغدغه های متأخر بشری به حساب می آید، باید دانست مسئله «حیوان» و شأن وجودی آن، از مباحث درازدامن در حکمت و تصوف اسلامی است. ابن عربی در شرح آیاتی از سوره «صافات» مبنی بر رؤیای ابراهیم نبی و ذبح پسرش، این پرسش را پیش می کشد که حیوانِ قربانی چه مقامِ بلندمرتبه ای دارد که می تواند جایگزین پسرِ پیغمبر باشد. شیخ اکبر بررسی این سؤال را منوط به مبحث حضرت خیال می داند، چرا که معتقد است این رویدادها در عالم خیال واقع شده است و ابراهیم پیغمبر نتوانسته این رؤیای مهم را تعبیر کند. درست است که گرانیگاه مبحث شیخ، در فص اسحاقی از فصوص، رقم می خورد، اما رد رویکردِ متفاوت شیخ نسبت به مسئله حیوان را در آثار دیگر او نیز می توان سراغ گرفت. ابن عربی به شأن وجودی جانوران توجهی ویژه داشته است. نگاهِ دیگرگونِ او به حیوان نه تنها نسبت به بسیاری از هم نفسانِ و همتایان روزگارش، بلکه نسبت به حیات معاصرِ بشری نیز، نگاهی قابل تأمل است. روایت هایی در این جستار مورد توجه قرار گرفته که ابن عربی در آن اندیشه های متفاوتی نسبت به مقام حیوانی اظهار داشته است، به نحوی که در موقعیت های مختلف، حیواناتی نظیر شتر، گربه و گورخر را در جایگاهی رفیع تر از انسان ها و گاه بعضی از عرفا عنوان می کند. از نظر ابن عربی حیوان نزد خداوند دارای جایگاه ویژه ای است. به زعم او، جانوران، به هر دو نوع ادراک ظاهری و باطنی مجهز هستند و برخلاف آدمی، معرفتِ حیوانات نسبت به خداوند، معرفتی فطری است.
۵۴۰۸۰.

آبشخورهایِ شیعیِ تجربه هایِ عرفانیِ سیدحیدر آملی از منظر برساخت گرایی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۵ تعداد دانلود : ۴۵
سید حیدر آملی، عارف سده هشتم هجری برخی از تجربه های عرفانی خویش را در کتاب نصّ النصوص فی شرح الفصوص گزارش کرده است. وی در این تجربه ها می بیند که اسامی پیامبر(ص) و امامان(ع) با نورهای رنگارنگ در آسمان نوشته شده است. پرسش مهم این است که چرا تجربه های او بدین صورت شکل گرفته و توصیف شده اند. از منظر برساخت گرایی، تجربه های هر کسی و ازجمله تجربه های عارف زمینه مندند و توسط چارچوب های مفهومی دینی و اجتماعی او برساخته می شوند. مقاله حاضر از چشم اندازی برساخت گرایانه با بررسی توصیفی تحلیلی روایات مذهب تشیع در بستر تاریخی اجتماعی شان به دنبال یافتن پاسخ برای این پرسش است. بررسی های ما نشان می دهد که بین تجربه های سید حیدر و بخشی از روایات شیعه درباره «خلقت نوری پیامبر(ص) و ائمه(ع)»، «جایگاه آن ها در عرش» و «نوشته بودن نام های ایشان بر عرش» هم پوشانی وجود دارد. از نگاهِ برساخت گرایانه این مقاله، تجربه های سید حیدر آملی زمینه مند هستند. این تجربه ها خالص و برآمده از حال عرفانی خاص او بدون زمینه مفهومی خلق نشده اند؛ بلکه محصول روابط بینامتنی با روایات تشیع در احادیث، هنر و تفاسیر پیشین اند و توسط چارچوب مفهومی این روایات برساخته شده اند.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان