تحلیل انتقادی دیدگاه «خطابه ای بودن» زبان قرآن؛ از منظر انسجام مطالب در سوره(مقاله علمی وزارت علوم)
حوزههای تخصصی:
پذیرش انسجام آیات یا گسست موضوعی آیات در سوره های قرآن از جمله مبانی است که بر نحوه اندیشیدن درباره سوره های قرآن و فهم و تفسیر آنها اثرگذار است. برخی از قرآن پژوهان همچون نکونام و آیت الله معرفت، زبان قرآن را خطابه ای دانسته اند و در قالب این انگاره درباره پیوستگی مطالب در سوره های قرآن بر این باور شده اند که اولاً بخشهای مختلف یک سوره، لزوماً مرتبط با یکدیگر نیستند و ثانیاً سبب قرار گرفتن مطالب مختلف در کنار یکدیگر، در قالب سوره، صرفاً تقارن موضوع آنها در جامعه در زمان نزول است. اکنون سوال این است آیا می توان موضع گیری این دیدگاه درباره کیفیت ارتباط آیات در سوره های قرآن را پذیرفت؟ استفاده از روش توصیفی و تحلیلی، در بررسی این دیدگاه که بر مبنای «مطابقت چینش آیات در همه سوره ها بر ترتیب نزول آنها» استوار است ، نشان می دهد بر این دیدگاه نقدهایی وارد است. از آن جمله، اولاً مبنای این انگاره یعنی تطابق چینش آیات در سوره ها بر ترتیب نزول آنها، در همه سوره های قرآن قابل اثبات نیست. ثانیاً نمونه های ارائه شده در این دیدگاه برای اثبات عدم پیوستگی موضوعی در سوره های قرآن، توان اثبات گسست موضوعی در سوره های قرآن را ندارد و ثالثاً پذیرش این دیدگاه به معنی پذیرش عدم حکمت در افعال الهی است و از این رو قابل قبول نیست. در نهایت باید پذیرفت چینش آیات در سوره های قرآن تابع زمان و شرایط نزول نیست بلکه تابع حکمت الهی است.