ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۳۴۱ تا ۳۶۰ مورد از کل ۱۴٬۴۲۹ مورد.
۳۴۱.

از خوانش تاریخی تا تأویل باطنی: تبارشناسی تفسیری «بنی اسرائیل» در آیه ۴۷ سوره بقره

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۱۹
تفسیر واژه بنی اسرائیل در آیه ۴۷ سوره بقره، نقطه بروز یکی از عمیق ترین شکاف های هرمنوتیک در سنت تفسیری اسلام است. این پژوهش با رویکرد تبارشناسانه و روش تحلیل محتوای کیفی، به کالبدشکافی ریشه های این گسست میان دو پارادایم رقیب خوانش تاریخی و تأویل باطنی می پردازد. مسئله اصلی تحقیق، فراتر رفتن از گزارش آراء و تحلیل مبانی معرفت شناختی است که به تولید دو معنای متعارض از یک متن واحد منجر شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد پارادایم تاریخی با اتکا بر اصولی چون اصالت ظاهر و مرجعیت سیاق، بنی اسرائیل را مصداقی انضمامی و گذشته نگر می داند که علاوه بر کارکرد روایی، در جدال های کلامی نیز به کار گرفته شده است. در نقطه مقابل، پارادایم باطنی با انتقال مرجعیت فهم از متن به امام معصوم، از دلالت اولیه عبور کرده و با استناد به حدیث، بنی اسرائیل را به آل محمد (ع) تأویل می کند. این رویکرد، همچنین با منطقی استعاری، کل تاریخ آن قوم را به یک نمونه اعلا و الگویی فراتاریخی برای تبیین هویت و مقامات معنوی مصداق باطنی خود بازتعریف می نماید. این پژوهش در نهایت استدلال می کند که ریشه این شکاف در دوگانگی بنیادین بر سر مرجعیت فهم (متن محوری در برابر امام محوری) و فلسفه تاریخ (واقعه گرایی در برابر نمونه گرایی) نهفته است.
۳۴۲.

نقش اختلاف قرائات در مهندسی تلاوت با رویکرد زبان شناختی اجتماعی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵ تعداد دانلود : ۱۸
هدف این پژوهش، بررسی نقش اختلاف قرائت های قرآن کریم در گسترش معنای آیات، با بهره گیری از رویکرد زبان شناسی اجتماعی است. این رویکرد به رابطه میان زبان و بافت اجتماعی توجه دارد و می تواند در تحلیل لایه های معنایی قرآن، به ویژه از منظر قرائت های متفاوت، افق های نوینی بگشاید. پرسش اصلی مقاله آن است که: اختلاف قرائت ها چگونه می توانند در قالب ساختارهای زبانی، صوتی و بافتی، به تولید معنا و تعمیق دلالت آیات قرآن کمک کنند؟روش پژوهش، توصیفی - تحلیلی است. داده ها از نمونه تلاوت های قاریان برجسته معاصر مانند مصطفی اسماعیل، عبدالباسط، شحات انور و دیگران انتخاب شده اند. تحلیل ها بر اساس مفاهیم کلیدی زبان شناسی اجتماعی مانند هم نشینی واژگان، نقش بافت زبانی و اجتماعی، و مکانیزم های معنا ساز انجام گرفته است.یافته ها نشان می دهد که قاریان با بهره گیری آگاهانه از قرائات مختلف – اعم از مشهور یا شاذ – معنا، هیجان و پیام آیات را با دقت مهندسی می کنند. این اختلاف ها، در بسیاری موارد نه تنها باعث تفاوت های صوتی، بلکه زمینه ساز تولید معنا و تجربه ای عمیق تر از شنیدن قرآن برای مخاطب می شود.
۳۴۳.

تبیین واژه بصیرت از منظر قرآن مبتنی بر الگوی واژه پژوهی و کاربست آن در مدیریت

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۱۵
«بصیرت» به عنوان یکی از ارکان کلیدی در اثربخشی حداکثری مدیریت، به ویژه در مدیریت الهی و رحمانی که با اتکا به منابع محدود و جهت گیری به سوی اهداف ترسیم شده عمل می کند، شناخته می شود. بهره مندی از این ویژگی، مدیران را در برابر لغزش های احتمالی مصون داشته و با فراهم آوردن درک واقع بینانه از حقایق، بستر تصمیم گیری های مبتنی بر شناخت صحیح را فراهم می آورد. با عنایت به ریشه های قرآنی واژه «بصیرت» و جایگاه قرآن کریم به عنوان راهنمای هدایت بشر، تبیین مفهومی این اصطلاح و انطباق آن با مبانی مدیریت، از اهمیت راهبردی برخوردار است. این پژوهش با هدف واکاوی نقش بصیرت در مدیریت و تشریح کارکردهای مدیران بصیر، به روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر الگوی واژه پژوهی قرآنی و تطبیق آن با مفاهیم مدیریتی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که همسویی مدیریت با بصیرت، موجب تسریع در دستیابی به اهداف، افزایش درایت و هوشیاری در مواجهه با شرایط پیچیده، پرهیز از تسلیم شدگی، تمایز قاطع حق از ناحق و بهره گیری از تجارب گذشته به عنوان الگوهای راهنما می گردد. بر این اساس، مدیر بصیر بر اساس آموزه های وحیانی، فردی است که از ترکیب بینش عمیق، عقلانیت، هوشیاری مستمر و درک جامع برخوردار است.
۳۴۴.

تأویل فخر رازی از آیات رؤیت خداوند و نقد آن از منظر جوادی آملی (با تاکید بر آیه 103سوره انعام و آیه 143 سوره اعراف)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۱۵
یکی از مباحث مورد نزاع کلامی در میان متکلمان و مفسران اسلامی بحث رؤیت و عدم رؤیت خداوند است. خاستگاه این نزاع مبتنی بر تمسک به ظواهر بعضی از آیات قرآن است. در میان آیات مشیر به رؤیت خداوند، مقاله حاضر دو آیه 143 سوره اعراف و 103 انعام و دیدگاه دو عالم برجسته؛ فخررازی و جوادی آملی، در این مورد به تحقیق و بررسی قرار داده شده است. بر این اساس به نظر می رسد فخر رازی با استناد به ظواهر آیات، رؤیت بصری را می پذیرد و با تفسیر و تأویل آیات رؤیت، معقتد است که این رؤیت مستلزم جسمانیت وجود خداوند نیست. و در مقابل استاد جوادی آملی با تأویلی خاص و همراه با حفظ ظواهر آیات و تعارض ظاهری آیات، رؤیت و عدم رؤیت را امری قابل جمع می داند. با روش توصیفی تحلیلی پس از جمع آوری نظرات کلامی دو متکلم ومفسر مسلمان، فخررازی و جوادی آملی مورد واکاوی قرار می گیرد، که در نهایت فخررازی با استناد به ظواهر آیات رؤیت بصری را می پذیرد، البته با تاویلاتی که مستلزم جسمانیت و جهت دار بودن حضرت حق را
۳۴۵.

Generating Inferences from Qur’anic Verses: A Computational Text Mining Approach(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۱۴
The Recent advancements in deep learning have yielded novel and significant capabilities in natural language processing (NLP) and automatic inference generation. These capabilities are particularly critical due to their resemblance to human reasoning. At the same time, interdisciplinary initiatives have led to substantial advancements in the realms of knowledge and technology. In this study, the Qur’an is examined as a rich source of multiple concepts and teachings. The objective of this research is to employ natural language processing algorithms to derive meaningful and accurate inferences from the English translation of the Qur’an. Inference is defined as the process of deriving a new and logical sentence from two basic and related sentences. The research methodology introduces a model that utilizes transformers and pre-trained language models. Consequently, we construct the set of all unique unordered verse pairs (i<j) from 6,236 verses, totaling 19,440,730 pair evaluations. A fine-tuned BERT-based classifier labels each pair as either exhibiting or not exhibiting a syllogistic relation. Pairs predicted as “Yes” and exceeding a confidence threshold of 0.80 proceed to the subsequent stage, which is inference generation, while all other pairs are discarded. In the following phase, large language models are employed to generate inferences from the selected pairs of verses.
۳۴۶.

A Critical Analysis of Textual Historicity in Abu Zayd’s Thought in Light of the “Spirit of Meaning” Theory in Transcendent Philosophy(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۹
Nasr Hamid Abu Zayd’s theory of the “historicity of the text,” which emphasizes the primacy of cultural context in textual formation, reduces the revelation to a historically bounded linguistic message. By producing a rupture between the textual horizon of meaning and the horizon of the contemporary interpreter, this approach raises serious challenges for the efficacy and dynamism of the language of the Qur’an. The present study, with a critical approach, evaluates Abu Zayd’s linguistic model on the basis of the theory of rūḥ al-maʿnā (spirit of meaning) in Transcendent Philosophy ( al-Ḥikmah al-Mutaʿāliyyah ). The findings indicate that Abu Zayd’s theory rests on two fundamental errors. First, an ontological rupture between text and author: by treating the text as an independent historical product, Abu Zayd separates it from its author’s trans-historical subjectivity. In contrast, in the rūḥ al-maʿnā model the text is a manifestation and existential continuation of the author, and a union between text and author is established that guarantees the persistence and vitality of meaning. Second, a spurious dualization of maʿnā and maghzā : Abu Zayd holds that maʿnā (meaning as a historical signified) is imprisoned in the past and must be contemporized by constructing a new maghzā (interpretive significance). By contrast, the rūḥ al-maʿnā theory, by explicating the mechanism by which words are instituted for the spirit of meaning, demonstrates that the signification of Qur’anic words is not constrained to the material-historical instances of the period of revelation; rather, words  are instituted for  general functions  and universals. Accordingly, textual meaning possesses a fluid referential capacity that, without requiring a separation between maʿnā and maghzā , can be applied to novel instances in any temporal context.
۳۴۷.

A Metallurgical Re-evaluation of Dhū al-Qarnayn’s Barrier: From the Alloy Hypothesis to an Fe-Cu Composite Model(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۱۴
The construction of the barrier by Dhū al-Qarnayn, as depicted in Surah al-Kahf (Q. 18:96), involves a unique combination of iron and copper. Traditionally, this process has been interpreted as the formation of a homogenous metallurgical alloy. However, from the perspective of materials science, this “Alloy Hypothesis” faces severe technical challenges, including the extreme melting point of iron and the inherent immiscibility of the iron-copper (Fe-Cu) system. This study employs a multidisciplinary methodology, combining Qur’anic analysis with historical metallurgical data from the Achaemenid era (6th century BCE) as a representative technological baseline. We argue that the barrier was not a product of anachronistic alloying but rather a masterpiece of composite engineering. By introducing a “Composite Model” based on interfacial thermal bonding and capillary infiltration, we demonstrate how ancient engineers could achieve structural unification ( radm ) and corrosion resistance without violating the physical laws of thermodynamics. Our findings suggest that the use of copper as a low-temperature intermediary binder provided a feasible solution for creating an impenetrable, monolithic barrier within the technological constraints of antiquity.
۳۴۸.

The Manifestation of God in the Parable of “Light”: A Re-reading of the Verse “Allah is the Light of the Heavens and the Earth” (Q. 24:35) Based on Modern Science(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۱۳
The Noble Qur’an employs parables ( al-amthāl ) as a method for bringing the human mind closer to the comprehension of transcendent truths. The expression “Allah is the Light of the Heavens and the Earth” (Q. 24:35) is among the most prominent Qur’anic parables that has long invited reflection among scholars of the Islamic sciences. Using a descriptive–analytical method, this study examines the historical trajectory of the interpretation of this verse in relation to the development of theories in optics. It also analyzes the system of parables in the Qur’an and demonstrates, in light of recent scientific findings, the possibility of novel understandings of this verse that have been neglected in existing exegetical works. A review of the historical course of interpretation reveals that empirical scientific knowledge had little influence on exegetical understandings up to the 13th century CE. The interpretation of al- nūr (light) by Suhrawardī as “that which is manifest and makes manifest” has endured due to its consonance with the empirical understanding of the nature of light. This study shows that, from an ontological perspective grounded in the metaphorical nature of the cosmos, the manifestation of higher truths within it, and the expression of these truths in the Qur’an through parables, attention to recent findings in optical science leads to the discovery of new dimensions of this Qur’anic parable. Features of light, such as the reflection of light in bodies depending on their properties, the visibility of only a small portion of the electromagnetic spectrum, the absoluteness of the speed of light irrespective of the observer’s motion, and the absence of perceived temporal passage in a hypothetical motion at the speed of light, respectively evoke the levels of divine manifestation in beings, the limitations of human perception, and the absoluteness and atemporality of God.
۳۴۹.

Mathematical Analyses of Textual Excellency of the Holy Qur’an: A Case Study of Fifteen Short Surahs(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۸
This study quantitatively examines the textual efficiency and richness of the Qur’an by analyzing fifteen short surahs (al-Fātiḥah and the last fourteen chapters) and comparing them with their translations into English and Bangla languages. Using three measurable parameters—word count, letter count, and unique-letter usage per āyah —the research evaluates structural density across languages. The Arabic text of the Qur’an consistently demonstrates remarkable semantic compactness, requiring fewer words and letters that demand expansions in the two translations. The English translation shows an average increase of nearly double in word and letter counts, while Bangla translation expands more moderately but, still exceeds the Arabic Original. These findings highlight the Qur’an’s competence to achieve maximum expressive powers with minimal linguistic inputs, underscoring the divine wisdom behind the choice of Arabic as the language of revelation.
۳۵۰.

بازتبیین آیه «مَعاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّی أَحْسَنَ مَثْوای»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۳ تعداد دانلود : ۹۵
برخی مفسران مرجع ضمیر «إِنَّهُ» در آیه «مَعاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّی أَحْسَنَ مَثْوای » را «عزیز مصر» و برخی دیگر «الله» معرفی می کنند. برخی دیگر هم هر دو را به صورت احتمالی یا قطعی مرجع این ضمیر می دانند. ارائه تحلیل های واقع بینانه از شخصیت یوسف× به عنوان گوینده این فقره، بازخوانی و ارزیابی دیدگاه مفسران در این زمینه و کشف نقاط قوت و مبهم آنها ضرورت بررسی این سه رویکرد را روشن می کند. بررسی انتقادی این سه دیدگاه و تحلیل آیه مورد بحث نشان می دهد که همه آنها دارای چالش های جدی از قبیل عام بودن استدلال ها و عدم توجه به شواهد موجود در سوره یوسف هستند. این در حالی است که با تکیه بر شواهد جدیدی از همین سوره، می توان ضمیر مورد بحث را فقط به «الله» ارجاع داد. مهم ترین شاهد در این زمینه آن است که براساس قراین یوسف× برده همسر عزیز بود نه برده خود عزیز؛ از این رو به طور کلی «رب» بودن عزیز مصر در هنگام ابراز این جمله و در نتیجه بازگشت ضمیر «إِنَّهُ» به وی منتفی است.
۳۵۱.

نقد و بررسی جایگاه اولیای الهی و انسان کامل در اندیشه ابن تیمیه با تاکید بر آراء قرآنی آیت الله جوادی آملی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴۱ تعداد دانلود : ۱۵۹
با بررسی آثار ابن تیمیه که در جایگاه پدر فکری سلفیان قرار دارد در می یابیم که وی در معرفت شناسی ، ظاهر گرا و درهستی شناسی ، حس گرا بوده است. ایشان به منظور حفظ توحید عبادی، خلافت الهی انسان را نمی پذیرد و منظور از خلافت انسان که در قرآن به آن اشاره شده را خلافت حضرت آدم(ع) از دیگر انسان ها می داند اما از سوی دیگر با توجه به صراحت آیات قرآن مجبور به پذیرش وجود اولیای الهی است اما در این راستا تاکید می کند که بحث ولایت تنها در معنای دوستی قابل طرح بوده و ویژگی خاصی را برای ایشان نمی پذیرد و مساله ولایت به معنای سرپرستی را به عنوان مظاهر کفر و ارتداد معرفی می نماید، در مقابل آیت الله جوادی با استناد به قرآن ضمن پذیرش مساله خلافت الهی انسان با تاکید بر صفاتی چون ولایت تکوینی ، عصمت و علم برای امام، مساله ولایت در معنای سرپرستی را به عنوان حقیقتی در جهان هستی معرفی نموده اند.قابل ذکر است که این تحقیق با روش کتایخانه ای و رویکرد توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است .
۳۵۲.

مراتب مرجعیت علمی قرآن کریم(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۳ تعداد دانلود : ۹۴
هر چند برخی از قرآن شناسان درباره «مرجعیت علمی قرآن کریم» توضیحاتی ارائه داده اند، اما هنوز پرسش هایی وجود دارد که مرجعیت علمی قرآن کریم را نسبت به علوم، در هاله ای از ابهام فرو برده است. با نگاه فازی، مراتبی برای مرجعیت علمی قرآن کریم متصور است که در گذشته، کمتر بدان توجه شده است. در این نوشتار می کوشیم با روش تطبیقی کلان و بر پایه مطالعات میان رشته ای به این مسئله پاسخ دهیم که مرجعیت علمی قرآن کریم نسبت به علوم گوناگون چه مراتبی دارد؟ یافته ها نشان می دهد که مراتب مرجعیت علمی قرآن کریم نسبت به علوم انسانی غیر تجربی، علوم انسانی تجربی و علوم طبیعیِ تجربی متفاوت است. از سوی دیگر، این مراتب در لایه های پارادایم، روش شناسی، نظریه و مفاهیم نیز وجود دارد. بنابراین مرجعیت علمی قرآن کریم در برخی از علوم، حداکثری و در بعضی از علوم، حداقلی است که به میزان ارتباط میان آن علم و قرآن کریم بازمی گردد.
۳۵۳.

معناشناسی توصیفی تحلیلی تعابیر دالّ بر اختلافات بشری در قرآن کریم (موردکاوی: منازعه، مشاجره، مخاصمه، مجادله)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۸ تعداد دانلود : ۱۷۳
نگاه معناشناختی به متن و تحلیل معنایی واژگان آن، یکی از راه های دستیابی به معنای دقیق و پی بردن به مقصود اصلی گوینده است. هدف از نگارش جُستار حاضر بررسی معناشناسی چهار تعبیر قرآنی: منازعه، مشاجره، مخاصمه و مجادله از تعابیر زیر شمول"اختلافات بشری" است. این پژوهش بر اساس سیاق آیات و به روش توصیفی - تحلیلی انجام گرفته است. تاکنون تحقیقی با رویکرد مقاله پیشرو ارائه نشده است. نتایج نشان می دهد که همه این تعابیر در زمره اختلافات کلامی و زبانی قرار دارند. "منازعه" غالباً میان عموم مردم (کفار، مؤمنین و منافقین) به رخ میدهد، و هم جنبه زبانی و کلامی دارد و هم جنبه رفتاری؛ اما "مجادله" که تنها جنبه کلامی دارد دارای دو قسم ممدوح جدال احسن و مذموم جدال باطل است. شباهت "مشاجره" و "مخاصمه" در این است که در میان کفار و منافقان صورت می گیرد و صرفاً جنبه کلامی دارند؛ لذا دایره "منازعه" از " مجادله، مشاجره و مخاصمه" گسترده تر است. همچنین "مشاجره" ارتباطی با ضیق و حرج و شکوه درونی دارد. از ویژگی های مخاصمه، روی گردانی از حق، جدال باطل ، تمسخر، تکذیب ، شک ، جهل ، توسل به استدلال باطل، لجاجت و... شمرده شده است و ریشه "مجادله" باطل، تعصب بر روش نیاکان و پیروی از شیطان سرکش و استکبار و ارتکاب گناهان دانسته شده است حال آنکه ریشه خصومت، فسق است.
۳۵۴.

معناشناسی حوزه معنایی واژه «حَرَفَ» در هندسه معرفتی قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۶ تعداد دانلود : ۱۷۲
معناشناسی از معانی واژه هاوجملات، درون نظام زبان بحث می کند و در کاربست قرآن، به واکاوی معنا در بافت مصحف شریف، می پردازد. از آن جهت که فهم دقیق واژگان با تفسیر و فهم متن ارتباطی تأثیرگذار دارد، مداقه در واژگان ضرورت می یابد. دراین مقاله باروش توصیفی_تحلیلی به معناشناسی واژه ی حرف در قرآن کریم پرداخته شده است. بدین صورت که با نظر به مسئله ی سیاقمندی آیات قرآن با یکدیگر، به تحلیل حوزه ی معنایی حرف و مفاهیم مرتبط با آن در آیات مختلف پرداخته ایم. که این کار با محوریت شش آیه ی حرف در قرآن و سیاق های متصل و منفصل این آیات، صورت پذیرفت. دستاورد تحقیق حاضر عبارتست از: واژه ی حرف در دستگاه قرآن، به معنای تغییر، تبدیل،تأویل، عدول، کناره گیری و نفاق می باشد؛ و با حفظ ارتباط با معنای لغوی خود، از معنای مثبت و مرتبط با مکان، به معنای منفی تغییر یافته است و به عنوان صفت و ویژگی برای انسان های کافر بکاربرده شده است. واژگان کلیدی: قرآن کریم، حوزه های معنایی،
۳۵۵.

تناص قرآنی در رابطه با افعال الهی در دعای سِمات(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۱ تعداد دانلود : ۹۷
دعا از مهمترین عباداتی به شمار می رود که انسان را به پروردگار و خالقش متصل می کند. دعا کردن امری فطری در وجود آدمی محسوب می شود؛ زیرا انسان در هنگام سختی ها و مشکلات به وسیله دعا به خداوند پناه می برد. قرآن کریم از دیرباز مورد توجه اهل دین و علم و ادب بوده و هر کس به فراخور ذوق خویش از این منبع فیاض بهره مند گشته است. امام باقر (ع) در دعای سمات با بهره گیری از الفاظ و مضامین والای قرآنی، زیبایی کلام خویش را مضاعف ساخته است. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که دعای سِمات دارای معانی و مضامین دقیق کلامی و مشتمل بر آموزه های اعتقادی است که بسیار قالب توجه بوده و بین افعال الهی و آیات قرآنی رابطه تنگاتنگی وجود دارد. در این پژوهش برآنیم تا با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، افعال الهی را در دعای سمات مشخص کرده و ارتباط آن را با آیات قرآنی مورد بررسی و مداقه قرار دهیم.
۳۵۶.

استرجاع؛ آموزه ای برای زیست مؤمنانه و اتمام فضیلت اخلاقی صبر(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۱ تعداد دانلود : ۱۱۹
پیامبر اکرم (ص) علت بعثت خود را اتمام مکارم اخلاق بیان می کند. در قرآن کریم یکی از آیاتی که با معارف عمیق خود، انسان را به برترین سطح اخلاق توحیدی به ویژه در فضیلت صبر رهنمون می شود، آیه 156سوره بقره است که در فراز پایانی آن، استرجاع یعنی إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ آمده است. برداشتی سطحی از آیه، مورد استفاده از آن را به ابراز تأسف و تسلیت به دیگران در عزا محدود کرده است. این پژوهش با اتخاذ روش تفسیری جامع و اجتهادی به ویژه استفاده از تفسیر قرآن به قرآن و تفسیر روایی، تلاش می کند درک صحیح و جامعی از آیه ارائه دهد و رابطه ی میان دو فراز آیه یعنی مملوک خدا بودن و رجوع به سوی او و نیز پیام کاربرد راجعون در ساختار اسم فاعلی را تبیین کند. آموزه استرجاع که ناظر به کمال توحید است، با ترکیب منحصر به فرد خود و نیز مورد استفاده ای که در قرآن دارد (به هنگام مصیبت و برای صبر) در تعالیم دیگر انبیاء سابقه ندارد. مد نظر قراردادن آن در موقع مصیبت، فضیلت صبر را به اتمام می رساند، چون نه تنها از اساس زمینه غم و اندوه را از بین می برد بلکه انسان را به مقام رضا نائل می سازد.
۳۵۷.

تحلیل زبان شناختی - تفسیری آیه «مُضارَّه»: نقد پیوند تربیتی و تبیین گسست معناشناختی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۵ تعداد دانلود : ۷۸
این پژوهش با هدف بازخوانی آیه233 سوره بقره (لَا تُضَارَّ وَالِدَهٌ بِوَلَدِهَا...)، با ارائه نخستین تحلیل ترکیبی زبان شناختی، تفسیری و فقهی از این آیه، به نقد بنیادین خوانش تربیتی آن می پردازد و نشان می دهد چنین خوانشی بر گسستی معناشناختی از دلالت های اصلی آیه مبتنی است. برخی آثار فقهی معاصر، این فقره را ناظر به نهی از آسیب رسانی تربیتی والدین به فرزند دانسته و «ترک تربیت» را مصداق اصلی اضرار شمرده اند. این پژوهش در پنج محور، نادرستی این استناد را روشن می سازد: نخست، در ساختار «لَا تُضَارَّ» در رسم الخط، تفاوتی میان صیغه معلوم و مجهول نیست. دوم، جمله ساختاراً خبری است و ظهور در جعل حکم تکلیفی ندارد. سوم، متعلق ضرر در آیه، «اجرت رضاع» است و توسعه آن به حوزه تربیت، با اشکالاتی چون ساختار صرفی، عدم صدق ضرر بر افعال سلبی و ناتمام بودن ادله تعدّی روبه روست. چهارم، با آنکه جمله خبری است، مخاطب حکمی آن پدر است. پنجم، موضوع حکم، مطالبه اجرت مادر بابت رضاع است. بر این اساس، تفسیر آیه در چارچوب نهی از اضرار مالی، با سیاق و دلالت های آیه سازگاری بیشتری دارد. این پژوهش، به روش توصیفی - تحلیلی صورت گرفته، در بخش تحلیل و استنباط، از روش اجتهادی برای استخراج حکم شرعی و از روش تحلیل مفهومی برای واکاوی دلالی واژگان کلیدی بهره گرفته است. بر پایه یافته های تحقیق، عبارت مذکور (لَا تُضَارَّ وَالِدَهٌ بِوَلَدِهَا...) درواقع ناظر به حل تعارضات مالی میان والدین در زمینه اجرت رضاع است، نه به اداره یا تربیت کودک.
۳۵۸.

بررسی تطور ساختار تأویل عرفانی در تفسیر روح البیان و جایگاه آن در عرفان ابن عربی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۸ تعداد دانلود : ۱۲۸
قرآن، به عنوان متنی الهی و زنده، محدود به یک ساحت معرفتی خاص نیست و همواره بستر گسترش پذیری معنا را برای قرائت های عقلانی و شهودی فراهم می آورد. عرفان، به ویژه در صیغه ی تأویلی خود، یکی از مهم ترین میدان های این گسترش معنایی است. با این حال، هر تأویل عرفانی که فاقد بنیاد عقلانی و التزام شرعی باشد و صرفاً بر ذوق شخصی مفسر تکیه کند، از اعتبار معرفتی و دینی ساقط می شود و از مسیر مقاصد وحی فاصله می گیرد. در این میان، اسماعیل حقّی بروسوی، مفسر برجسته سده یازدهم هجری، در تفسیر پرحجم و مشهور خود روح البیان، کوشیده است میان ظاهر شریعت و باطن طریقت پیوندی معنادار برقرار سازد و آیات الهی را در پرتو شهود عرفانی و با رعایت ساختار ظاهری آن بازخوانی کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد ساختارشناختی، به بررسی تطور ساختار تأویل عرفانی در روح البیان پرداخته و جایگاه آن را در منظومه عرفانی ابن عربی بازکاوی کرده است. یافته ها نشان می دهد که دستگاه تفسیری بروسوی از یک سو متأثر از مبانی وحدت وجودی و تأویلات اشراقی ابن عربی است، و از سوی دیگر، به سبب تأکید بر مراتب معنا و تقدم ظاهر بر باطن، از پیروی مطلق از مکتب ابن عربی فاصله می گیرد.
۳۵۹.

بررسی تفسیر بلاغی در نظریه نظم متقارن در ساختار سوره آل عمران(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۱ تعداد دانلود : ۱۲۱
یکی از رویکردهای مدرن در حوزه فهم و تفسیر قرآن، مطالعه ساختارهای نظم قرآن کریم با بهره گیری از روش های نوین است. در این میان، پژوهش های مبتنی بر «نظم متقارن» جایگاه ویژه ای یافته اند. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی رویکرد «ریموند فرین» قرآن پژوه معاصر در تحلیل تفسیر بلاغی سوره آل عمران می پردازد. در این راستا، ابتدا مفهوم نظم متقارن معرفی شده و سپس دیدگاه فرین در خصوص ساختار این سوره بیان و نقد و بررسی گردیده است. ریموند فرین، سوره آل عمران را به هفت بخش تقسیم کرده و میان بخش های مختلف، بر اساس ساختار دایره ای یا ترکیب حلقوی، ارتباط برقرار نموده و مدلی کلی و فراگیر از ارتباط اجزای سوره ارائه داده است. با این حال، دیدگاه وی در تحلیل ساختاری سوره آل عمران با انتقاداتی مواجه است: نخست آنکه مدل پیشنهادی او بسیار مختصر است و می بایست به جزئیات متنوع تری توجه می شد. دوم، عدم تبیین مبانی تقسیم بندی بخش ها؛ سوم، ناکافی بودن شواهد ارائه شده برای اثبات تقارن در بخش های C و C′؛ چهارم، غفلت از اشاره به برخی تقارن های لفظی و محتوایی در بخش های A و A′؛ و سرانجام، تمرکز صرف بر ترکیب حلقوی و مضمونی و بی توجهی به ترکیب خطی، لغوی و نقش تکرار واژگان که در فهم ترکیب مضمونی سوره بسیار مؤثر است. با این همه، فرین بر حفظ ترتیب موجود آیات و سوره های قرآن کریم تأکید دارد.
۳۶۰.

واکاوی تفسیری مصادیق غیب در عبارت «حافِظاتٌ لِلْغَیْبِ» در آیه 34 نساء و نسبت آن با حفظ تکالیف الهی از سوی انسان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۷ تعداد دانلود : ۸۰
آیه ۳۴ نساء از جمله آیات ظریف اجتماعی است که همواره مورد توجه مفسران بوده است. یکی از تعابیر کلیدی این آیه، عبارت «حافظاتٌ للغیب» است که مسئولیتی ویژه را برای زنان ترسیم می کند. این پژوهش با هدف تبیین مفهوم «غیب» در این آیه و تبیین حدود مسئولیت های ناشی از آن برای زنان انجام شده است. روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی منابع تفسیری و آراء تفسیری مفسران متقدم و متأخر است. یافته های پژوهش نشان می دهد که «حفظ غیب» در این آیه، ناظر به وظایف اخلاقی و دینی زنان در غیاب همسرانشان است. بیشتر مفسران، «غیب» را شامل پاکدامنی، رعایت حدود الهی، حفظ اموال، حقوق همسر، فرزندان و اسرار خانواده دانسته اند. پایبندی به این اصول، نقش بسزایی در تحکیم روابط زناشویی و کاهش آسیب های روانی و اجتماعی در نهاد خانواده ایفا می کند. این التزام از منظر دینی، وظیفه ای الهی با کارکردهای فردی و اجتماعی به شمار می رود. آیه موردنظر، ضمن اشاره به وظایف متقابل زن و مرد، بر اهمیت نقش زنان در حفظ بنیان خانواده که سنگ بنای سلامت اجتماعی است تأکید دارد. این نگرش با رویکرد عدالت محور فرهنگ دینی همسو است. مصادیقی همچون: حفظ پاکدامنی، رعایت حدود الهی و حفظ اسرار خانواده، از پشتوانه های قرآنی برخوردارند؛ در مقابل، برخی از پیروان خوانش های فمینیستی، این تعبیر را نه ناظر به فرمانبرداری محض، بلکه بیانگر فضایل اخلاقی و معنوی زنان شایسته می دانند.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان