درخت حوزه‌های تخصصی

دسترسی مناسب به خدمات در مناطق روستایی از جمله ضرورت های توسعه روستایی است. درواقع، مراکز خدمات روستایی نیز نقش مهمی را در ارائه امکانات و خدمات موردنیاز روستاهای تحت نفوذ خود دارا هستند؛ زیرا این مراکز به عنوان پایگاهی برای تحرک و میل به زیستن در نواحی روستایی به حساب می آیند. به همین منظور پژوهش حاضر با هدف مکان یابی مراکز استقرار خدمات روستایی و تعیین سطح توسعه روستاهای شهرستان اصفهان تدوین شده است. بدین منظور 9 شاخص مکان یابی مراکز استقرار خدمات روستایی (تراکم جمعیتی، دسترسی به خدمات آموزشی و فرهنگی، دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی، دسترسی به تأسیسات زیربنایی، دسترسی به و سایل ارتباطی و حمل ونقل، دسترسی به خدمات تجاری و بازرگانی، دسترسی به خدمات سیاسی و اداری، معیار شیب زمین، توپوگرافی و ارتفاع)، انتخاب و با بهره گیری از مدل فرآیند تحلیل شبکه ای (ANP) ضریب اهمیت معیارها مشخص و ضرایبِ به دست آمده در سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در لایه های اطلاعاتی تأثیر داده شد. با هم پوشانی آنها، پهنه های مستعد جهت ساخت مراکز استقرار خدمات روستایی شناسایی شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که معیار تراکم جمعیت با میزان ضریب اهمیت 191/0 بیشترین اهمیت و شاخص شیب زمین با ضریب اهمیت 068/0 کمترین میزان اهمیت را در فرآیند جانمایی مراکز استقرار خدمات روستایی شهرستان اصفهان به خود اختصاص داده اند. در نهایت اینکه مناطق شمال، غرب و مرکز شهرستان دارای ظرفیتی مستعد برای احداث مراکز استقرار خدمات روستایی می باشد.

در بسیاری از برنامه های آموزشی ترویجی توجه چندانی به نیازهای آموزشی ازنقطه نظر مخاطبین و کارشناسان ترویج نمی شود که درنتیجه آن اثربخشی برنامه های آموزشی تحت الشعاع قرار می گیرد؛ بنابراین هدف از این پژوهش توصیفی - پیمایشی بررسی نیازهای آموزش زیست محیطی بانوان روستایی استان مرکزی با استفاده از دو مدل نیازسنجی بوریچ و کوادرانت بود. جامعه آماری این پژوهش را بانوان روستایی استان مرکزی و کارشناسان ترویج تشکیل داده است. با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس تعداد 298 نفر از بانوان روستایی انتخاب شدند. با توجه به محدودیت تعداد کارشناسان ترویج تعداد 40 نفر از کارشناسان در این پژوهش شرکت نمودند. به منظور گردآوردی داده ها در این پژوهش از پرسش نامه محقق ساخته استفاده شده است. روایی ابزار با توجه به شاخص روایی محتوایی موردبررسی قرار گرفت و 81/0 به دست آمد. همچنین پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ در دو بعد اهمیت و مهارت به ترتیب (86/0) و (84/0) دست آمد که گویایی مطلوبیت پرسشنامه بود. از این پژوهش در دو مرحله انجام گردید؛ در گام نخست بر اساس ادبیات پژوهش نیازهای آموزشی زیست محیطی استخراج شد، سپس نیازهای آموزشی بانوان روستایی از دیدگاه خودشان با استفاده از پرسش نامه مبتنی بر مدل بوریچ مشخص گردید. نتایج نشان داد که ازنظر بانوان روستایی 7 نیاز آموزشی، دارای بالاترین اولویت است. در مرحله دوم با استفاده از مدل کوادرانت نیازها از دیدگاه بانوان و کارشناسان تطبیق داده شد، نتایج نشان داد که اکثر نیازهای آموزشی ازنقطه نظر زنان و کارشناسان با یکدیگر تطابق دارد؛ بنابراین به منظور اثربخشی برنامه های ترویجی، توجه هم زمان به دیدگاه بانوان روستایی و کارشناسان ترویج امری ضروری بوده که این مسئله با بهره گیری از مدل نیازسنجی بوریچ و کوادرانت امکان پذیر است.

گردشگری به عنوان یک کلان پیشران می تواند بسترساز توسعه منطقه ای قلمداد شود. برخی از مناطق به واسطه موقعیت جغرافیایی و استراتژیک، شرایط منحصربه فردی دارند اما به دلایل گوناگون نتوانسته اند از پتانسیل های حوزه گردشگری بهره برداری نمایند. حوضه دریای خزر، می تواند نمونه بارزی از این مناطق باشد. کشورهای حوضه دریای خزر ازلحاظ گردشگری آن چنان که باید، نتوانسته اند از ظرفیت های گردشگری استفاده نمایند؛ بنابراین اتخاذ راهبردهای مطلوب جهت بهره برداری و توسعه گردشگری در این منطقه با نگاه به آینده بسیاری ضروری است که در این پژوهش مورد تأکید است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی، از نوع ترکیبی (کیفی-کمی) و مبتنی بر گردآوری داده های پیمایشی است. جامعه آماری را نخبگان حوزه گردشگری تشکیل داده اند. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه و پرسش نامه است. تعداد ۱۸ نفر از طریق اشباع نظری و ۱۱۶ نفر از طریق روش گلوله برفی به عنوان حجم نمونه مصاحبه شونده و پرسشگری تعیین شد. در بخش کیفی، ۲۶ مفهوم اولیه شناسایی و در ۷ مفهوم اصلی (راهبرد) دسته بندی شدند که شامل راهبردهای بازاریابی، تبلیغات و رسانه، تسهیلگری دیپلماسی و سیاست گذاری منطقه ای، توسعه زیرساخت های گردشگری و خدمات، تقویت مشارکت محلی و بهره گیری از ظرفیت های بومی، راهبرد محصول محور و تنوع بخشی به انواع گردشگری، راهبرد مدیریتی، سازمانی و پایدارسازی و همچنین توسعه گردشگری منطقه ای یکپارچه و فراملی بوده اند. نتیجه اعتبارسنجی راهبردها از طریق آزمون آماری در سطح کمتر از 0.05 و با میانگین 4.028 بر تأیید آن ها اشاره داشته است. همچنین نتیجه آزمون فریدمن نشان داد که راهبرد تقویت مشارکت محلی و بهره گیری از ظرفیت های بومی با میانگین رتبه ای 5.13 به عنوان برجسته ترین راهبرد مورد تأیید است. نتیجه آنکه حوضه دریای خزر، ظرفیت های گردشگری متنوعی دارد که با استفاده از دیپلماسی، مشارکت و توسعه یکپارچه قابل برنامه ریزی و توسعه است.

هدف: معماری سنتی ایران، آینه ای از تعامل بشر با طبیعت، فرهنگ و نیازهای اجتماعی است که در طول زمان شکل گرفته است. در این میان، خانه های روستایی نیز با الهام از الگوهای کهن و شرایط محیطی، فرهنگی و اقلیمی هر منطقه، شکل گرفته اند. هدف این پژوهش، فهم الگو و ایده اولیه معماری خانه های روستای سرآقاسید از طریق مقایسه ساختارهای ذهنی و عینی با سیاه چادر عشایر بختیاری است. این مقایسه به شناسایی شباهت ها و تفاوت های دو نوع سکونتگاه و چگونگی تأثیر فرهنگ عشایری بر معماری خانه های روستا می پردازد. روش پژوهش: این تحقیق از نظر هدف کاربردی بوده و با رویکرد کیفی و نمونه گیری نظری هدفمند صورت گرفته و یافته ها به شیوه توصیفی تحلیلی بررسی شده اند. داده ها از طریق مطالعات میدانی، مشاهده مستقیم، منابع کتابخانه ای و مصاحبه های باز با معماران محلی، بزرگان روستا و زنان عشایر گردآوری شده است. در این مطالعه ساختار کالبدی، عرصه های فضایی، قرارگاه های رفتاری و معانی فرهنگی در خانه ها و سیاه چادرها بررسی و با استفاده از مشاهده، عکس برداری و ترسیم کروکی تحلیل شده است. در نهایت با مقایسه داده ها، شباهت ها و تفاوت های دو سکونتگاه مشخص و تأثیر فرهنگ عشایری بختیاری بر شکل گیری خانه های بومی منطقه آشکار گردید. یافته ها: یافته های تحقیق نشان داد که اگرچه در ظاهر، دو سکونتگاه با هم متفاوت به نظر می رسند، اما شباهت های عمیقی در سطح معنا و فرهنگ زندگی میان آنها وجود دارد. فرهنگ عشایر بختیاری نقش برجسته ای در شکل گیری این زیست بوم تاریخی داشته و بنیان های معماری روستای سرآقاسید را تحت تأثیر قرار داده است. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که با وجود تفاوت های کالبدی میان خانه های روستای سرآقاسید و سیاه چادرهای عشایر بختیاری، میان آن ها از نظر فرهنگی، معنایی و رفتاری اشتراکات قابل توجهی وجود دارد. بررسی ها بر اساس چهار مؤلفه ساختار و عناصر شکل دهنده، عرصه های فضایی، قرارگاه های رفتاری و معنا انجام شد که نشان دهنده تأثیر فرهنگ مشترک بختیاری بر سازمان فضایی و شیوه زیست در هر دو سکونتگاه است. استفاده از مصالح بومی، الگوی مشابه تفکیک فضاهای عمومی و خصوصی و اهمیت فضاهای جمعی برای تعاملات اجتماعی از مهم ترین شباهت های مشاهده شده است. همچنین حریم ها و روح مکان در هر دو سکونتگاه بر پایه باورها و هنجارهای فرهنگی مشترک شکل گرفته و بدون نشانه های فیزیکی مشخص رعایت می شوند. در مجموع، یافته ها بیانگر آن است که فرهنگ عشایری بختیاری نقشی اساسی در شکل گیری معماری بومی خانه های روستای سرآقاسید داشته و می تواند مبنایی برای حفاظت و بازآفرینی معماری بومی منطقه باشد.

هدف این تحقیق، باز آفرینی بافت های فرسوده شهر شوش با رویکرد آینده پژوهی می باشد، این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و با توجه به مؤلفه های مورد بررسی، رویکرد حاکم بر آن توصیفی – تحلیلی می باشد. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل دو گروه از خبرگان سازمانی و دانشگاهی و مردم ساکن نواحی بافت فرسوده شهری شوش بوده است که به صورت نمونه گیری هدفمند، 25 نفر از خبرگان واجد شرایط و55 نفر از ساکنین این مناطق انتخاب شدند.ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه می باشد و از تکنیک پویش محیطی و دلفی برای شناسایی متغیرهاوشاخص ها استفاده شده است.داده های بدست آمده از طریق نرم افزار MICMAC و ماتریس تحلیل اثر متقاطع تجزیه و تحلیل شدند. 5 شاخص که شامل عواملی است که هم تأثیرگذاری بالایی بر فرآیند بازآفرینی دارند و هم از تأثیرپذیری بالایی برخوردارند و24 مولفه(زیر شاخص ) به عنوان شاخص های اصلی مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تحلیل شاخص ها و نحوه پراکنش متغیرها حاکی از پایداری سیستم بافت فرسوده شهر شوش می باشد و نشان دهنده ثبات متغیرهای تاثیر گذار و تداوم تاثیر بر سایر متغیر ها می باشد. . همچنین نتایج نشان داد که رویکردی جامع، با در نظر گرفتن ابعاد مختلف و تأکید بر آینده پژوهی، مشارکت مردمی، و بهره گیری از فناوری های نوین، می تواند به موفقیت بازآفرینی بافت های فرسوده شهر شوش کمک کند.

هدف اصلی این پژوهش بررسی اهمیت- عملکرد شاخص های بازآفرینی شهری با تأکید بر مولفه های زیست محیطی در منطقه 11 کلان شهر تهران می باشد. پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی بوده و دارای هدفی کاربردی می باشد که جمع آوری اطلاعات به دو صورت میدانی و کتابخانه ای صورت گرفته است. جامعه آماری این پژوهش ساکنین منطقه 11 کلان شهر تهران می باشد که مطابق آمار دارای جمعیتی معادل 308176 نفر می باشد که حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران مقدار 384 عدد برآورد شده است که به صورت تصادفی ساده در محدوده توزیع شده است. روایی پرسشنامه توسط 15 نفر از متخصصین حوزه شهری (برنامه ریزان شهری، شهرسازان و طراحان شهری) و پایایی پرسشنامه ها با مقدار ضریب آلفای کرونباخ 737/0 مورد تأیید قرارگرفته است. تجزیه وتحلیل داده های گردآوری شده به صورت کمی و با استفاده از نرم افزارهای آماری SPSS و EXCEL صورت گرفته است؛ به طوری که جهت احصا وضعیت کلی شاخص های بازآفرینی شهری با تأکید بر مولفه های زیست محیطی از آزمون آماری تی تک نمونه ای و در جهت ارزیابی میزان اهمیت- عملکرد شاخص های بازآفرینی شهری با تأکید بر مولفه های زیست محیطی از تکنیک IPA استفاده شده است. در نهایت پس از اولویت بندی شاخص بر اساس مدل IPA به بررسی ارتباط درونی این شاخص ها از طریق مدل تصمیم گیری چندمعیاره DEMATEL پرداخته شده است تا ارتباط درونی این شاخص ها با یکدیگر مشخص گردد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که بر اساس نتایج آزمون تی تک نمونه ای، شاخص های مربوط به وضعیت بهداشت آب و دسترسی مناسب به آن و مدیریت پسماند و جمع آوری بهینه آن، در مقایسه با سایر شاخص ها در وضعیت مطلوب تری قرار دارند. در ادامه، تحلیل مدل IPA نیز نشان داد که شاخص هایی نظیر کاهش آلاینده های محیطی، مبارزه با آلودگی صوتی و بهبود شرایط زندگی و آسایش، بهره وری از انرژی و استفاده از انرژی های تجدیدپذیر و محافظت و مدیریت مؤثر از فضای سبز و درختان، به دلیل برخورداری از سطح اهمیت بالا و عملکرد پایین، باید در اولویت سیاست گذاری ها و اقدامات مدیریتی قرار گیرند. علاوه بر این، نتایج مدل DEMATEL نشان داد که شاخص کاهش آلاینده های محیطی، بیشترین نقش را به عنوان شاخصی هم تأثیرگذار و هم تأثیرپذیر در میان سایر شاخص های مورد بررسی ایفا می کند. به دلیل تأثیرات گسترده این مؤلفه و پیوند عمیق آن با سایر ابعاد زیست محیطی، این شاخص باید به عنوان محور اصلی در برنامه ریزی ها و سیاست گذاری های مرتبط با بازآفرینی شهری در منطقه ۱۱ مدنظر قرار گیرد.

واسنجی، رابطه تبدیل بازتابندگی به نرخ بارش در مقایسه با بارش ایستگاهی است. بر همین مبنا، در پژوهش حاضر داده های رادار ایستگاه سینوپتیک کرمانشاه و بارش های سنگین ایستگاه های کرمانشاه، سرپل ذهاب، قصرشیرین، اسلام آباد، کنگاور، روانسر، سنقر، گیلان غرب، جوانرود، هرسین، سومار و تازه آباد که در محدوده ی 30 تا 100 کیلومتری رادار کرمانشاه جا گرفته اند، بررسی شد. در بارش های مورد بررسی برای هریک از نقاط مورد مطالعه، زاویه ی ارتفاع بهینه ی پرتو انتخاب و رابطه ی مربوط به آن نقطه استخراج و ضرایب تصحیح بدست آمد. با استفاده از این رابطه مقدار بارش برآوردی رادار از 33 درصد به 93 درصد افزایش یافت و میانگین مجموع بارش برآورد شده رادار از 4/9 به 1/31 میلی متر رسید که از میانگین واقعی فقط 5 میلی متر کم تر است. سپس جهت واسنجی داده های بارش رادار کرمانشاه بر اساس شرایط اقلیمی، استان کرمانشاه به 3 منطقه اقلیمی تقسیم و برای هر منطقه یک معادله به محاسبه گردید که اندکی از دقت داده های بارش برآورد شده کم شده است. نتایج نشان داد که با روش مذکور هم می توان بارش رادار را تا حد قابل اعتمادی برآورد کرد و میانگین مجموع بارش برآورد رادار از 8/9 به 5/24 میلی متر افزایش یافت. در مجموع، یافته های پژوهش نشان داد که اگر ضرایب رادار برای مناطق مختلف به درستی تصحیح شوند، بارش های سنگین قابل پیش بینی بوده و به این ترتیب جلوگیری از وقوع حوادث غیرمترقبه امکان پذیر است.

پیشینه و هدف: تاب آوری معیشتی ترکیبی از مفاهیم تاب آوری و معیشت است که برای مطالعه معیشت روستاییان و تاب آوری آن ها پس از آشفتگی ها و شوک ها به کار گرفته می شود و در تحقیقات مختلف در زمینه تغییرات اقلیمی، مدیریت بلایا، امنیت غذایی، بوم شناسی اجتماعی و توسعه پایدار به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است. در این راستا، هدف پژوهش حاضر آن است تا با تکیه بر فراتحلیل مطالعات انجام شده در حوزه تاب آوری معیشتی روستایی، ضمن شناسایی نظریه های مورد استفاده برای تبیین تاب آوری معیشتی، متغیرها و عوامل مؤثر بر آن، توضیح دهد که چه متغیرهایی به عنوان متغیر وابسته با تاب آوری معیشتی در مناطق روستایی ایران مرتبط هستند و چه متغیرهایی تحت تأثیر بهبود تاب آوری معیشتی در مناطق کشور قرار می گیرند تا زمینه را برای تحقیقات آینده برای بهبود و ارتقای تاب آوری معیشتی در این نوع جوامع فراهم کند. روش شناسی: رویکرد مورد استفاده در پژوهش حاضر کیفی و مبتنی بر روش اسنادی فراتحلیل است. جامعه آماری این پژوهش، مطالعاتی است که در بازه زمانی 1392 تا 1401 در مورد موضوع تاب آوری معیشتی در ایران نوشته شده اند. برای انتخاب حجم نمونه، با توجه به هدف تحقیق در رابطه با بررسی وضعیت این مطالعات در مناطق روستایی، ابتدا این مطالعات بر اساس ارتباط موضوعی با موضوع تاب آوری معیشت در مناطق روستایی ایران پالایش شدند و در نهایت 18 سند مطالعاتی شامل مقالات علمی-پژوهشی، کنفرانسی و پایان نامه های دانشگاهی که مستقیماً در این حوزه موضوعی انجام شده بودند، انتخاب و بررسی شدند. در این راستا، فرآیند انتخاب اسناد نمونه به شرح زیر بود: محققان در چارچوب اهداف و مسئله تحقیق، پیشینه تحقیقاتی مرتبط، اعم از کتابخانه ای و الکترونیکی را جستجو و جمع آوری کردند و با وجود فهرست گسترده ای از مطالعات در حوزه تاب آوری معیشتی، تنها تحقیقاتی که در مناطق روستایی قرار داشتند، انتخاب شدند. فرآیند غربالگری و استراتژی مورد استفاده برای انتخاب مطالعات بر اساس استفاده از کلمات کلیدی شامل «تاب آوری معیشت، تاب آوری معیشتی، به همراه کلماتی مانند روستا، خانوار، خانوارهای روستایی، روستاییان» در عناوین مطالعات قبلی بود. یافته ها و بحث: در مطالعات بررسی شده، متغیرهای معیشت پایدار (شامل: شاخص های معیشت پایدار، راهبردهای معیشتی و سرمایه معیشتی) و پس از آن، انواع مخاطرات طبیعی و متغیرهای زمینه ای بیشترین فراوانی را در بحث تاب آوری معیشتی در مناطق روستایی دارند. از میان شاخص های معیشت پایدار، سهم شاخص های «اقتصادی» و «اجتماعی- فرهنگی» از دیگر شاخص ها و ابعاد معیشت پایدار بیشتر می باشد که در واقع از تأثیرگذاری شدید این شاخص ها در افزایش تاب آوری معیشتی مناطق روستایی مورد مطالعه حکایت دارد. از میان انواع مخاطرات طبیعی سهم متغیر خشکسالی بیشتر از بقیه مخاطرات می باشد که به عنوان مخاطره اثرگذار در تاب آوری معیشتی مناطق روستایی بررسی شده است. بررسی تأثیر متغیرهای زمینه ای نشان می دهد محققان به متغیرهای مهمی مانند جنسیت، زنان و سایر متغیرهای زمینه ای مؤثر بر تاب آوری معیشتی مناطق روستایی ایران توجه داشته اند. نتیجه گیری: تجزیه وتحلیل ها نشان داد که تحقیقات انجام شده در حوزه تاب آوری معیشتی در سکونتگاه های روستایی را می توان به (معیشت پایدار)، (بلایای طبیعی) و (متغیرهای زمینه ای) طبقه بندی کرد. متغیر معیشت پایدار، بیشترین متغیری بود که توسط محققان در مورد جنبه های مختلف ارتباط آن با مسائل تاب آوری معیشتی در سکونتگاه های روستایی سنجیده شد؛ به عبارت دیگر، از دیدگاه مطالعات بررسی شده، شاخص ها و عوامل معیشت پایدار نسبت به سایر متغیرها، سهم بیشتری در کاهش یا افزایش تاب آوری معیشتی در سکونتگاه های روستایی دارند.

اخیراً رفتارهای چین در منطقه خاورمیانه مسئله چگونگی براندازی نظم غربی-آمریکایی و زایش احتمالی یک نظم منطقه ای- چینی را در صدر گفت وگوها قرار داده است. این نوشتار با اتکا بر روش تحلیلی-اکتشافی و کاربست مدل مفهومی نظم های منطقه ای در پرتو نگرش های محیطی به این پرسش اساسی پاسخ می دهد که چه امکان ها و موانعی برای چین در شکل دادن به نظم منطقه ای نوین در خاورمیانه وجود دارد؟ ما استدلال می کنیم که محورهای امکان پکن جهت شکل دهی به نظم نوین منطقه ای در خاورمیانه به ترتیب و غالباً در سطوح ژئواکونومیک و ژئوکالچر قرار دارند و اهم محورهای امتناع نیز در سطح ژئوپلیتیک قابل تبیین اند. همچنین نشان می دهیم که نقطه قوت حضور چین در خاورمیانه در سطح ژئواکونومیک و ژئوکالچر متأثر از وجود ظرفیت های اقتصادی و فرهنگی نظیر ادغام اقتصاد خاورمیانه در اقتصاد چین و توسعه نفوذ فرهنگی در پرتو خود برندسازی است و پاشنه آشیل آن نیز در سطح ژئوپلیتیک متأثر عوامل داخلی و منطقه ای نظیر افراط در اصرار بر اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورها و سندرم سواری مجانی در حاشیه معماری امنیتی غربی قرار گرفته است.

ژئوتوریسم یکی از ارکان توسعه گردشگری است که در طی سال های اخیر سبب توسعه اقتصادی و اجتماعی بسیاری از مناطق در جهان شده است. یکی از مناطقی که پتانسیل زیادی جهت اهداف توسعه ژئوتوریسم دارد، استان کرمانشاه است، به همین دلیل در این تحقیق به شناسایی توان ژئوتوریسمی این استان و همچنین ارائه الگوهای بهینه ژئوتوریسم در آن پرداخته شده است. در این تحقیق از مدل رقومی ارتفاعی 30 متر SRTM، لایه های رقومی اطلاعاتی و همچنین اطلاعات بدست آمده از پرسشتامه و مصاحبه به عنوان مهم ترین داده های تحقیق استفاده شده است. مهم ترین ابزارهای تحقیق، ArcGIS و گوگل ارث بوده است. این تحقیق در دو مرحله کلی انجام شده است که در مرحله اول، با استفاده از روش های کوبالیکوا و کامنسکو به شناسایی و ارزیابی ژئوسایت های مستعد استان کرمانشاه پرداخته شده است و در مرحله دوم، الگوهای و مسیرهای بهینه توسعه ژئوتوریسم در این استان ترسیم و ارزیابی شده است. مجموع نتایج حاصله از ارزیابی ژئوسایت ها نشان داده است که ژئوسایت های چشمه بل، غار قوری قلعه و سراب طاق بستان به ترتیب با 7/87، 3/83 و 8/82 درصد، با ارزش ترین ژئوسایت های استان کرمانشاه محسوب می شوند. همچنین نتایج ارزیابی مسیرها و الگوهای ارائه شده نشان داده است که مسیر شماره 1 با میانگین 7/70 امتیاز دارای بالاترین امتیاز بوده است و بعد از آن نیز مسیرهای شماره 15 و 16 به ترتیب با 4/68 و 2/68 امتیاز، دارای بالاترین امتیاز و با ارزش ترین مسیرها محسوب می شوند، بنابراین ضروری است که برنامه ریزهای جامع و بلندمدتی جهت توسعه ژئوتوریسم در استان کرمانشاه با تاکید بر مسیرهای ذکر شده صورت گیرد.

یکی از مهم ترین چالش های پیش روی بشر، مسأله تغییر اقلیم و چگونگی رویارویی با مخاطرات ناشی از آن است. هدف از پژوهش حاضر، پیش بینی دمای حداکثر شمال غرب ایران بر اساس مدل های اقلیمی CMIP6 بود. بدین منظور داده های متغیر دمای حداکثر 12 ایستگاه منتخب شمال غرب ایران طی دوره آماری 2014-1985 از سازمان هواشناسی کشور اخذ گردید و پس از روندیابی با بهره گیری از آزمون من- کندال، تحت دو سناریوی متوسط (SSP 2-4.5) و بدبینانه (SSP 5-8.5) مدل های CanEsm5، MPI-ESMI-2HR، در نرم افزار SDSM6.1 شبیه سازی و برای 30 سال آتی پیش بینی گردید. جهت ارزیابی عملکرد مدل های CMIP6 و مقایسه مقادیر پایه و پیش بینی شده، از 3 سنجه آماری شامل: میانگین مربعات خطا (MSE)، ریشه میانگین مربع خطا (RMSE)  و میانگین خطای مطلق (MAE)  بهره گرفته شد. نتایج حاصل از روندیابی به روش من- کندال حاکی از روند صعودی معنادار در سطح اطمینان 99% در همه ایستگاه ها به جز ایستگاه تکاب بود که روند صعودی دما در آن معنادار نبود. نتایج مدل سازی دمای حداکثر نشان داد که مدل CanESM5 در مقایسه با مدل MPI-ESMI-2HR  در پیش بینی دمای حداکثر خطای کمتر و دقت بیشتری دارد. طبق پیش نگری انجام شده بر اساس سناریوهای دو مدل، طی دهه های آتی در همه ایستگاه ها و در کل ماه های سال افزایش دما تجربه خواهد شد که میزان این افزایش تحت سناریوی بدبینانه (SSP 5.8.5) بیشتر بود. در مجموع طبق یافته های پژوهش حاضر، بالاترین درصد افزایش دما در همه ایستگاه ها در ماه های سرد سال و اغلب در اواخر پاییز و زمستان رخ خواهد داد. بر اساس نتایج، دمای بیشینه در همه ایستگاه ها 2/0 الی 2 درجه سلسیوس افزایش خواهد داشت. ایستگاه های تکاب، ارومیه و مراغه با 12 الی 13 درصد افزایش، ماکو و جلفا با 6% افزایش به ترتیب بیشترین و کمترین میزان افزایش دمای بیشینه را در مقایسه با سایر ایستگاه ها تجربه خواهند کرد.

هدف :شهر۱۵ دقیقه ای به عنوان رویکردی نوین در برنامه ریزی شهری، بر دسترسی سریع و آسان به خدمات و امکانات در فاصله ای کوتاه تأکید دارد. این رویکرد می تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و بهبود شاخص های زیست محیطی داشته باشد. هدف این پژوهش بررسی اثرات شهرهای۱۵ دقیقه ای بر کاهش ردپای زیست محیطی، کاهش ترافیک و آلودگی هوا، و ارتقای کیفیت زندگی شهری در شهر ارومیه است. روش پژوهش: روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از دو روش کتابخانه ای و میدانی گردآوری شده اند. در مرحله نخست، شاخص های مرتبط با ردپای زیست محیطی و اصول شهرهای۱۵ دقیقه ای با استفاده از مطالعات کتابخانه ای شناسایی شدند. سپس یک پرسشنامه استاندارد بر اساس این شاخص ها تدوین و برای جمع آوری داده های میدانی استفاده شد. داده های به دست آمده با نرم افزارSmart PLSمدل سازی و تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان می دهد که قابلیت دسترسی بیشترین تأثیر را بر کاهش ردپای زیست محیطی دارد. دسترسی آسان به خدمات و امکانات محلی می تواند با کاهش سفرهای درون شهری و استفاده از خودروهای شخصی به کاهش مصرف انرژی و آلودگی هوا کمک کند. همچنین، تنوع خدمات و امکانات تأثیر معناداری بر کاهش ردپای زیست محیطی دارد و بر اهمیت توسعه زیرساخت های محلی و بهبود امکانات شهری تأکید می کند. ظرفیت زیستی به عنوان یک متغیر میانجی، نقش مؤثری در بهینه سازی مصرف منابع طبیعی و کاهش تولید پسماند ایفا می کند. علاوه بر این، توسعه انرژی های تجدیدپذیر، بهبود مدیریت پسماند، افزایش فضاهای سبز، و کاهش آلودگی هوا اثرات مثبت و معناداری بر کاهش فشارهای زیست محیطی و ارتقای کیفیت زندگی شهری دارند. نتیجه گیری: اجرای سیاست های مبتنی بر مدل شهرهای۱۵دقیقه ای می تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش ترافیک، بهینه سازی مصرف انرژی، و ارتقای پایداری شهری در ارومیه داشته باشد. یافته ها اهمیت توسعه این مدل شهری را به عنوان رویکردی مؤثر برای کاهش ردپای زیست محیطی و افزایش کیفیت زندگی برجسته می کند و پیشنهاد می شود که سیاست گذاران شهری در برنامه ریزی های آتی به این مدل توجه ویژه ای داشته باشند.

امروزه در بسیاری از کشورهای جهان، از جمله ایران، به دلیل وجود ظرفیت های فراوان آشکار و پنهان در تعامل دو سویه مراکز روستایی و شهری در پهنه منطقه ای، دولت ها همواره ایجاد پیوندهای روستایی-شهری را مد نظر داشته اند؛ اما با وجود این، در کشور ما آنطور که باید از ظرفیت این پیوندها استفاده نشده است. پژوهش حاضر با رویکرد آینده پژوهی و با استفاده از روش سناریونویسی، به تحلیل وضعیت آینده ظرفیت پیوندهای روستایی-شهری و بازسازی اقتصادی فضای روستایی استان قم پرداخته است. این پژوهش که از نظر هدف کاربردی است، با توصیف و تحلیل اطلاعات به دو روش پرسشنامه ای و اسنادی تدوین شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزارهای میک مک و سناریو ویزارد استفاده شد و غربالگری و اعتبارسنجی شاخص ها و پیش بینی آینده در چارچوب تصمیم گیری در مورد ظرفیت پیوندهای روستایی-شهری برای بازسازی فضای اقتصادی روستای استان قم انجام شد. محدوده جغرافیایی این پژوهش استان قم است. یافته های این تحقیق نشان داد که 20 پیشران به عنوان ظرفیت های اصلی پیوندهای روستایی-شهری و بازسازی اقتصادی منطقه روستایی در محدوده مورد مطالعه مؤثر بوده اند و بر اساس این پیشران ها، سناریونویسی ارائه شد. از جمله مهم ترین عوامل کلیدی در رتبه بندی نهایی این تحقیق، می توان به اهمیت افزایش کیفیت و دسترسی جاده های بین شهر و روستا، مشارکت و سرمایه گذاری مناطق شهری در فعالیت های روستایی، گسترش خدمات حمل و نقل عمومی روستایی-شهری و احداث واحدهای صنعتی و کارگاهی شهری در روستاها اشاره کرد. در این تحقیق با شناسایی مهم ترین نیروهای پیشران، از رویکرد برنامه ریزی با روش سناریونویسی استفاده شد. بهترین و ایده آل ترین شرایط ممکن به عناصر پیشران مانند کیفیت و دسترسی جاده های بین شهر و روستا، مشارکت و سرمایه گذاری شهرها در فعالیت های روستایی و غیره اشاره دارد که مثبت خواهد بود.

یکی از مشخصه وقوع پدیده تغییر اقلیم، کاهش بارش، افزایش درجه حرارت افزایش وقوع پیامدهای حدی در آینده است که با توجه به ویژگی های جوامع و محدودیت ها می تواند پیامدهای زیانباری به همراه داشته باشد و وقوع چنین امری مشکلی اساسی خواهد بود. این پژوهش برای ارزیابی روند فرین های اقلیمی بارشی و دمای ایستگاه های استان آذربایجان شرقی (تبریز، اهر، جلفا، مراغه و میانه) تا پایان قرن بیست و یکم از داده های 12 مدل از مجموعه مدل های در دسترس CMIP6 با سه سناریوی (SSP1-2.6، SSP2-4.5 و SSP5-8.5) و شبیه ساز صحیح اریبی استفاده شد. برای شناسایی بهترین مدل جهت شبیه سازی داده های بارش و دما دوره آتی (2021 تا 2100) از روش کلینگ کوپتا استفاده شد. سپس، آزمون نا پارامتریک من – کندال و شیب سنس برای بررسی وجود و یا عدم وجود روند نمایه های حدی به کار رفت. بر اساس نتایج بررسی عدم قطعیت دو مدل BCC-CSM2-MR وMIROC6 که بهترین شبیه سازی را برای بارش و دما داشتند. نتایج فرین های اقلیمی نشان دادند که روند افزایش نمایه ها حدی گرم و کاهش نماهای حدی سرد در اکثر ایستگاه ها مشهود است به طوری که نمایه تعداد روزهای تابستانی که دمای حداکثر هوای بالای 25 درجه سلسیوس است (SU25)، در کلیه ایستگاه ها دارای روند افزایشی و نمای شب های سرد (TN10P) در اکثر ایستگاه ها دارای روند کاهشی است. روند شاخص های حدی بارشی در سطح منطقه مورد مطالعه می توان مشاهده کرد شاخص مجموعه بارش سالانه در دو سناریوی SSP1-2.6 و SSP2-4.5 رو به افزایش و در سناریوی بدبینانه SSP5-8.5 روند شاخص رو به کاهش است. در شاخص های CCD، SDII و P95p روند شاخص ها رو به افزایش است. که این شرایط می تواند بیانگر افزایش بارش های شدید و کوتاه مدت در مقابل کوتاه شدن فصل بارش منطقه باشد.

هدف: امروزه توجه به شکل گیری بافت های قدیمی و مسکن بومی جهت بهره گیری از معماری گذشته بسیار حائز اهمیت است. نگاهی به بافت شهری امروزی شهر خاش در استان سیستان و بلوچستان نشان می دهد که معماری آن بدون توجه به بستر شهری و تنها با الگو گرفتن ناقص از معماری کلان شهرها شکل گرفته است. این پژوهش با هدف بازشناسی الگوی مسکونی در بافت تاریخی شهر خاش و تحلیل تعامل میان عوامل تاریخی، فرهنگی، اقلیمی و متأثر از دانش بومی معماران یزدی انجام شده است. روش پژوهش: روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی، از طریق مرور منابع کتابخانه ای و مشاهدات میدانی با بررسی ۲۲ مسکن منتخب در بافت قدیمی شهر خاش است. تحلیل اطلاعات در سه مقیاس کلان، میانی و خرد انجام گرفته است. یافته ها: مطالعات گونه های مسکن منتخب در بافت قدیمی شهر خاش در مقیاس کلان به بررسی موقعیت استقرار، راستای کشیدگی، نسبت توده و فضا، فرم کالبدی و تناسبات پرداخته، در مقیاس میانی به بررسی عمق فضا، سازه، فرم و منظر کالبدی خانه ها و در مقیاس خرد نیز عناصر و جزئیات معماری در این خانه ها موردبررسی قرار گرفته است. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که مقیاس های سه گانه فوق در شکل گیری بافت قدیم شهر خاش مؤثر بوده و این عوامل تحت تأثیر دانش بومی معماران یزدی که به این منطقه مهاجرت کرده اند، شکل گرفته است. انتقال این دانش و تأثیر آن بر طراحی و ساخت بناها موجب ایجاد هویت فرهنگی و معماری خاص منطقه شده و شرایط اقلیمی گرم و خشک نیز با هدایت طراحی به سمت استفاده از تهویه طبیعی، مصالح بومی و الگوهای درون گرا، به ارتقای آسایش محیطی کمک کرده است. این مطالعه می تواند در مطالعات و بررسی بافت های قدیمی مشابه در سایر شهر های ایران نیز مورد استناد قرار گیرد و باعث تلفیق ارزش های فرهنگی، دانش بومی، رعایت الزامات اقلیمی و زمینه ساز تدوین رویکردهای نوین در مرمت و توسعه پایدار بافت های قدیمی مشابه شود.

دولت ها و جوامع مختلف در طول تاریخ، همواره سرزمین های تحت ید خود را در راستای اداره بهتر سرزمین و حفظ تمامیت ارضی کشور، به نواحی و مناطق مختلف تقسیم نموده اند؛ که امروزه با مفهوم برنامه ریزی فضایی و آمایش سرزمین و به طور خاص تر «منطقه بندی سرزمین» مرتبط می باشد. علاوه بر این، منابع و امکانات نیز به طور یکسان در پهنه سرزمینی توزیع نشده اند و این امر ضرورت تقسیم سرزمین را به واحدهای کوچکتر دو چندان می کند. منطقه بندی سرزمینی موضوعی است که با تقسیم سرزمین به نواحی و مناطق مختلف، به دنبال مدیریت منسجم و تقسیم کار سرزمینی و بهره گیری از پتانسیل های مناطق مختلف در جهت کاستن از نابرابری ها و عدم تعادل های سرزمینی می باشد. در همین راستا، کشور ایران در طول دهه های گذشته بارها از سوی سازمان های مختلف به مناطق متعددی تقسیم شده است که آخرین بار در سال 1396، کشور ایران به نه منطقه کلان تقسیم گردید. این تحقیق که از نوع توصیفی تحلیلی می باشد، در ابتدا با بررسی گسترده ادبیات تحقیق، تاریخچه ای جامع از سیر برنامه های آمایشی و منطقه بندی در کشور ارائه داده و سپس به نقد و بررسی آن ها می پردازد. در ادامه، با بهره گیری از نظرات متخصصان و با استفاده از روش AHP، مهم ترین معیارهای مؤثر بر منطقه بندی سرزمینی شناسایی و اولویت بندی شد. بر اساس یافته های این بخش از تحقیق، به ترتیب معیارهای «فرهنگی اجتماعی» «دفاعی نظامی»، و «سیاسی اداری» و زیرمعیارهای «مسائل محیطی»، «سطح توسعه یافتگی مناطق»، «پراکنش جمعیت»، «الگو و نوع حکومت» و «تهدیدات و مسائل امنیتی»، بیشترین اهمیت را در منطقه بندی سرزمینی دارا می باشند. در نهایت، بر مبنای یافته ها و نتایج تحقیق، نگارندگان منطقه بندی پیشنهادی خود را در قالب ده منطقه کلان سرزمینی ارائه دادند.

منطقه ۵ شهرداری تهران، به عنوان یکی از پرجمعیت ترین مناطق پایتخت، طی دهه های اخیر با تحولات گسترده ای روبه رو بوده که این منطقه را در معرض چالش ها و فرصت های متعددی قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل پیشران های کلیدی مؤثر بر آینده توسعه منطقه ۵ شهرداری تهران و طراحی سناریوهای ممکن برای توسعه پایدار این منطقه تدوین شده است. در این پژوهش، از رویکرد سناریو محور و ابزارهای مختلف تحلیلی مانند ماتریس اثرات متقاطع و نرم افزار سناریو ویزارد استفاده شده است. ابتدا با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای و مصاحبه های نیمه ساخت یافته با متخصصان حوزه های مختلف، پیشران های مؤثر بر آینده توسعه شناسایی شدند. سپس، با استفاده از پرسش نامه و تحلیل های آماری، این پیشران ها از نظر اهمیت و عدم قطعیت رتبه بندی شدند. در گام بعدی، روابط بین پیشران ها با استفاده از نرم افزار میک مک تحلیل و پیشران های بحرانی شناسایی شدند. در نهایت، این پیشران ها به نرم افزار سناریو ویزارد وارد شده و سناریوهای مختلف آینده توسعه منطقه ۵ طراحی گردید. نتایج نشان داد که پیشران هایی همچون «درآمد و اشتغال»، «سرمایه گذاری»، «کیفیت هوا» و «قیمت زمین و مسکن» به عنوان عوامل کلیدی و دارای اثرگذاری بالا و عدم قطعیت های بحرانی شناسایی شدند. سناریوهای توسعه استخراج شده طیفی از وضعیت های مختلف را شامل می شود که از سناریوهای مطلوب با رشد اقتصادی و ارتقای زیرساخت ها تا وضعیت های ناپایدار با رکود و فشار اقتصادی متغیر است. این پژوهش بر اهمیت برنامه ریزی مبتنی بر سناریو و آینده نگری در سیاست گذاری شهری تأکید دارد و نتایج آن می تواند به عنوان راهنمایی برای برنامه ریزان و مدیران شهری در مواجهه با چالش های پیچیده و عدم قطعیت های آینده استفاده شود.

چاه های مشاهداتی و پیزومتری در مطالعات و بررسی های زمین شناسی، ژئومورفیکی و آب های زیرزمینی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشند. هدف اصلی این پژوهش مدل سازی نوسان آب های زیرزمینی دشت شوش در ارتباط با رسوبات و مقاطع زمین شناسی با استفاده ازGIS می باشد. در این راستا برای انجام این پژوهش، با استفاده از داده های تراز آب های زیرزمینی و لاگ چاه ها و همچنین نقشه های به دست آمده در نرم افزار WinLogو Arc GIS به تحلیل و ارزیابی تغییرات سطح ایستابی چاه های پیزومتری محدوده مطالعاتی پرداخته شد. نتایج بررسی نقشه های عمق و سطح ایستابی نشان داد جهت جریان آب زیرزمینی در دشت شوش از شمال و شمال شرق به سمت جنوب و غرب منطقه می باشد. براساس مقاطع زمین شناسی و لاگ چاه های پیزومتری، در حاشیه شمالی دشت شوش (اطراف شهر دزفول- اندیمشک) عمدتاً بافت رسوبات درشت دانه بوده و حاصل فرسایش کنگلومرای بختیاری می-باشد. همچنین رسوبات سازند بختیاری به دلیل نفوذپذیری، چسبندگی بین دانه ای و تخلخل مناسب، مهم-ترین سازند دشت شوش از نظر منابع آب زیرزمینی و تغذیه آبخوان می باشد. با توجه به اینکه بیشتر محدوده مطالعاتی به بخش کشاورزی تعلق دارد و در این مناطق با افت سطح ایستابی مواجه هستیم؛ بنابراین اگر در استفاده از آب های زیرزمینی مدیریت اصولی صورت نگیرد، در معرض خطر جدی بحران آب قرار می گیرد.