درخت حوزه‌های تخصصی

منطقه ۵ شهرداری تهران، به عنوان یکی از پرجمعیت ترین مناطق پایتخت، طی دهه های اخیر با تحولات گسترده ای روبه رو بوده که این منطقه را در معرض چالش ها و فرصت های متعددی قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل پیشران های کلیدی مؤثر بر آینده توسعه منطقه ۵ شهرداری تهران و طراحی سناریوهای ممکن برای توسعه پایدار این منطقه تدوین شده است. در این پژوهش، از رویکرد سناریو محور و ابزارهای مختلف تحلیلی مانند ماتریس اثرات متقاطع و نرم افزار سناریو ویزارد استفاده شده است. ابتدا با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای و مصاحبه های نیمه ساخت یافته با متخصصان حوزه های مختلف، پیشران های مؤثر بر آینده توسعه شناسایی شدند. سپس، با استفاده از پرسش نامه و تحلیل های آماری، این پیشران ها از نظر اهمیت و عدم قطعیت رتبه بندی شدند. در گام بعدی، روابط بین پیشران ها با استفاده از نرم افزار میک مک تحلیل و پیشران های بحرانی شناسایی شدند. در نهایت، این پیشران ها به نرم افزار سناریو ویزارد وارد شده و سناریوهای مختلف آینده توسعه منطقه ۵ طراحی گردید. نتایج نشان داد که پیشران هایی همچون «درآمد و اشتغال»، «سرمایه گذاری»، «کیفیت هوا» و «قیمت زمین و مسکن» به عنوان عوامل کلیدی و دارای اثرگذاری بالا و عدم قطعیت های بحرانی شناسایی شدند. سناریوهای توسعه استخراج شده طیفی از وضعیت های مختلف را شامل می شود که از سناریوهای مطلوب با رشد اقتصادی و ارتقای زیرساخت ها تا وضعیت های ناپایدار با رکود و فشار اقتصادی متغیر است. این پژوهش بر اهمیت برنامه ریزی مبتنی بر سناریو و آینده نگری در سیاست گذاری شهری تأکید دارد و نتایج آن می تواند به عنوان راهنمایی برای برنامه ریزان و مدیران شهری در مواجهه با چالش های پیچیده و عدم قطعیت های آینده استفاده شود.

تصویر ذهنی، تصویر یا برداشتی است که هر انسان از خود، دیگران و محیط اطراف دارد. بنابراین پرداختن به مفاهیم ذهنی فرد و شکل گیری تصویر ذهنی از محیط و تأثیر آن در رفتار و همچنین قضاوت نسبت به انتخاب مکان مطلوب برای زنان ضرورت می یابد. فضای شهری عنصر اساسی ساخت شهر است که با کانون راهبردهای اجتماعی مربوط می شود و شکل دهنده ی رفتار و زندگی اجتماعی افراد است. درعین حال فضای عمومی شهری فضایی است که با ساختار کالبدی و کارکرد اجتماعی اش می تواند عرصه ی مطلوبی برای رشد و بالندگی جامعه ی مدنی ارائه دهد. به همین منظور پژوهش حاضر باهدف بررسی معیارهای کالبدی مؤثر بر شکل گیری تصویر ذهنی زنان از فضای شهری مطلوب در شهر اهواز تدوین شده است. این پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و ازلحاظ ماهیت و روش انجام، توصیفی- تحلیلی می باشد. در این پژوهش از مدل SECA جهت تجزیه وتحلیل داده ها استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که 10 عامل بر معیارهای شکل گیری تصویر ذهنی زنان از فضای شهری مطلوب (مطالعه موردی؛شهر اهواز) تأثیرگذار بودند که از این معیارهای کانون های خرید و گردشگری در شهر اهواز، سیتی سنتر مهزیار رتبه اول، بازار امام خمینی رتبه دوم و مرکز خرید برج رتبه سوم را کسب کرده است.

یکی از مهم ترین موارد در طراحی فضاهای شهری، تأمین آسایش حرارتی است.برای برقراری آسایش حرارتی توجه به عناصر و شاخص های اقلیمی نظیر تابش آفتاب،رطوبت هوا و باد نقش مهمی ایفا می کنند. شهر ایذه در بردارنده فضاهای باز متعددی در مقیاس محلی می باشد که به دلیل شرایط اقلیمی آن برقرای آسایش حرارتی در این فضاها به منظور افزایش حضور پذیری افراد و بالا بردن کیفیت زندگی بسیار مهم می باشد. از همین رو در این مطالعه ارزیابی شاخص های آسایش حرارتی مراکز محلات شهر ایذه و تبیین رهنمودهایی جهت دستیابی به آسایش حرارتی بر مد نظرقرار گرفته است. روش پژوهش مقاله پیش رو توصیفی و تحلیلی است. جهت جمع آوری اطلاعات از اسناد و منابع کتابخانه ای، مشاهدات میدانی و نیز به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از تکنیک شبیه سازی و از نرم افزارهای تحلیل اقلیمی ENVI-Met استفاده شده است. از بین شاخص های آسایش حرارتی موجود برای ارزیابی آسایش حرارتی در این پژوهش شاخص های THI ، بیکر، ترجونگ و شاخص های SET, PET ، PMV و PPD جهت تحلیل شرایط آب و هوایی فضای باز در نرم افزار مورد استفاده قرار گرفته است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که در هر دو الگوی شعاعی و خطی، شاخص های فرمی تأثیر بیشتری بر کاهش دمای تابشی و تعدیل وضعیت اقلیمی بافت شهری دارند. همچنین پوشش گیاهی و فرمی در شاخص های آسایش حرارتی در الگو های شعاعی و خطی نشان می دهد که فرم و پوشش گیاهی هردو بر تعدیل شرایط اقلیمی و آسایش حرارتی تأثیرگذار می باشند برای ایذه.

رخداد بارش سیل آسای فروردین 1398 در استان لرستان نمونه ای بارز از بارش های حدی بود که خسارات بسیار سنگینی به زیرساخت های کشاورزی، شهری، حمل ونقل و ارتباطات برجای گذاشت. هدف این پژوهش بررسی و آشکارسازی ارتباط بین ساختار فیزیکی ابرهای مولد دو موج بارش سنگین فروردین 1398 در حوضه آبریز دورود بروجرد است. در این راستا ویژگی های آماری دو موج بارشی 25 مارس و 1 آوریل 2019 مورد تحلیل قرار گرفت. ویژگی های ابرناکی ابرهای مولد این دو موج بارش سنگین، با استفاده از محصول ابرسنجنده مادیس یعنی محصول MOD06، بررسی شد. 4 فاکتور میکروفیزیکی ابرهای مولد این دو موج بارش سنگین در سطح حوضه دورود-بروجرد، شامل دمای قله ابر (CTT)، فشار قله ابر (CTP) ضخامت اپتیکال ابر (COT) و نسبت ابرناکی (CF)، موردبررسی قرار گرفت، تحلیل آماری این دو موج بارش سنگین نشان داد که در موج اول بارش سنگین یعنی موج 25 مارس 2019، (5 فروردین 1398) 15 درصد از کل بارش سالانه منطقه و در موج دوم یعنی موج 1 آوریل 2019 (12 فروردین 1398) 20 درصد از کل مجموع بارش متوسط سالانه منطقه، در این دو روز ثبت شد. نتایج حاصل از تحلیل ماتریس همبستگی بین پیکسل های بارشی پوشش دهنده دشت دورود-بروجرد و مقادیر فاکتورهای میکروفیزکی ابرهای مولد این بارش ها بیانگر آن بود که فشار قله ابر در رخداد بارش 25 مارس همبستگی معکوسی برابر 0.62- و در رخداد بارش 1 آپریل، همبستگی برابر 0.73- نشان داده است. در مورد فاکتور دمای قله ابر نیز مقادیر همبستگی در رخداد بارش 25 مارس برابر 0.57- و در رخداد بارشی 1 آوریل برابر 0.53- بوده است، اما درصد ابرناکی آسمان، در رخداد بارش 25 مارس، میزان همبستگی برابر 0.75 و در رخداد بارش 1 آوریل میزان همبستگی برابر 0.79 بوده است. ضخامت اپتیکال ابرناکی در رخداد بارش 25 مارس همبستگی برابر 0.45 و در رخداد بارش 1 آوریل برابر 0.670 با مقادیر بارش نشان داد. نتیجه این تحقیق بیانگر آن بود که در این دو رخداد بارش سنگین یک ارتباط معنی دار و قوی بین ساختار میکروفیزیکی ابر و مقادیر بارش ثبت شده در سطح منطقه برقرار بوده است.

این پژوهش به شناسایی شاخص های مکانی مناسب برای فعالیت های تفرجی در جنگل های مانگرو خلیج نایبند پرداخته و بر لزوم توسعه طبیعت گردی با رعایت اصول پایداری و ظرفیت های زیستی منطقه تأکید دارد. پس از شناسایی فعالیت های تفرجی موردتقاضا در منطقه، این فعالیت ها مطابق با شاخص های مکانی بررسی شده است. بدین ترتیب، هر فعالیت تفرجی در دامنه ای از شایستگی شاخص های تعریف شده، مطابق رابطه خطی ترکیب شاخص های مکانی، پهنه بندی شده است. در ادامه، هریک از فعالیت های تفرجی موردتقاضا در منطقه روی هم گذاری و تلفیق شده و نقشه نهایی از اجتماع پهنه های مناسب تفرجی به دست آمده است. ازآنجاکه محدوده پژوهش جزو مناطق تحت حفاظت است، نقشه نهایی تلفیق فعالیت های تفرجی در این منطقه با در نظر گرفتن موقعیت زون های حفاظتی (زون های یک و دو) تهیه شده و فعالیت های تفرجی منطبق با لکه های حفاظتی از نقشه نهایی حذف شده است. بر این اساس، پهنه مناسب برای فعالیت قایقرانی کف شیشه ای، به علت حضور در زون های حفاظتی، قابلیت توسعه در منطقه را نداشت و از پهنه نهایی حذف شد. درنهایت، فعالیت ها به پنج گروه (یک فعالیت تا پنج فعالیت) تقسیم شد. با توجه به نتایج به دست آمده، بیشترین مساحت تا کمترین مساحت مناسب در منطقه پژوهشی به ترتیب مربوط به پیاده روی و جنگل گردی (۳۶/۶۰۴ هکتار)، تماشای حیات وحش (۸۲/۵۴۸ هکتار)، عکاسی در جنگل مانگرو (۱۰/۳۱۱ هکتار)، غواصی سطحی (۱۳/۹۲ هکتار)، آلاچیق متحرک (۶۶/۷۹ هکتار)، کایاک سواری (۷۱/۳۷ هکتار)، پیک نیک (استراحت نیم روزه) در جنگل های مانگرو (۳۷/۳۲ هکتار)، اردو زدن و اقامت شبانه در جنگل های مانگرو (۳۷/۳۲ هکتار) و بازدید از روستاهای حاشیه جنگل های مانگرو (۱۱/۲۳ هکتار) است.

روستای « خوب» سکونتگاهی است که با توجه به نگرش ها، آرمان ها، هنجارها، معیارها، نیازها، خواسته های مشترک و دلخواه بیشتر ساکنان آن با صفت «خوب» شناخته می شود. بنابراین، مفهوم کیفی «خوب بودن» در بستر تجربه ها و آگاهی های اجتماع محلی شکل می گیرد که در محیط روستا زندگی می کنند و در تعامل تنگاتنگ با فضای اجتماعی- جغرافیایی این گونه نواحی قرار دارند. بر این مبنا، این پژوهش با هدف بازشناسی خصایص (در قالب اصول توسعه) یک سکونتگاه روستایی خوب، در روستاهای شرق استان گلستان( شهرستان های کلاله، مینودشت و گالیکش ) است. پژوهش انجام گرفته از جنبه معرفتی؛ ذهنیت گرا، از جنبه روش شناسی؛ تفسیرگرا و از جنبه روش تحقیق؛ کیفی است. مشارکت کنندگان، روستاییان ساکن در روستا ها ی قلمرو جغرافیایی مورد مطالعه هستند. بر اساس نمونه گیری هدفمند مبتنی بر معیارهایی چون توپوگرافی، دما، ارتفاع،کاربری زمین ، فاصله تا مراکز شهری، نحوه دسترسی (امکانات ارتباطی و شبکه های ارتباطی)، داشتن طرح هادی روستایی و با مشورت خبرگان محلی و کارشناسان بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، 15 روستا انتخاب شدند. در این روستاها، با نمونه گیری هدفمند و نظری با 87 نفر اشباع نظری اتفاق افتاد. در کنار روش  کتابخانه ای، مبتنی بر روش میدانی، فن مصاحبه نیمه ساختار یافته و ابزار چک لیست مصاحبه (که حاوی پرسش های محوری بود) نگرش اجتماع محلی از روستای خوب تفهم شد. در چارچوب رویکرد گراندد تئوری ( GTM ) بعد از پیاده سازی مصاحبه ها، کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام گرفت. بر اساس تحلیل انجام گرفته، 349 مفهوم،81 مقوله فرعی، 29مقوله  اصلی و 13 مقوله گزینشی استخراج شد. مبتنی بر تفهم انجام گرفته؛ از دیدگاه اجتماع محلی ناحیه شرق گلستان، روستای خوب، روستایی با محیط زیست پایدار، سرمایه اجتماعی بالا، ظرفیت های توسعه اشتغال و نظام فعالیت اقتصادی پررونق، امکانات رفاهی- زیربنایی مناسب، مدیریت محلی توانمند، کنش پیوسته با مدیریت دولتی، چشم انداز کالبدی با هویت، فناوری اطلاعات، روحیه مطالبه گر، روحیه جمع گرا و همگرا، پیوند قوی روستایی-شهری، روحیه مشارکت جو و تعلق مکانی است.

آسایش حرارتی، شرایط ذهنی منحصربه فردی است که عوامل گوناگونی در آن دخیل هستند. رفتار نیز تمامی کنش ها و واکنش های فردی است که در راستای پاسخ گویی به یک نیاز صورت می گیرد. در میان عوامل مؤثر بر آسایش حرارتی، به صورت خاص تابش و میانگین دمای تابشی، تأثیر بسزای در درک آسایش حرارتی دارد و به نوعی مهم ترین مؤلفه در این ارتباط محسوب می شود. ازاین رو، در این پژوهش، تأکید بر این مؤلفه بوده است. در عین حال، نداشتن استرس گرمایی و یا سرمایی، باعث حضور افرادِ بیشتر و ماندن در فضا می شود. ازآنجاکه دست یابی به آسایش حرارتی که در ذهن هر فرد وجود دارد، امری است تقریباً ناممکن؛ با مطالعه رفتار افراد و همچنین محیط، نزدیک شدن به این موضوع ذهنی، امکان پذیر است. پژوهش پیش رو با هدف بررسی تأثیرپذیری رفتار از شدت تابش آفتاب در میدان منیریه تهران، در ابتدا با شناسایی معیارهای پژوهش در ارتباط با آسایش حرارتی، تابش آفتاب و رفتار، با پارادایمی اثبات گرا، به بررسی  موضوع  پرداخته است. روش مطالعه، به منظور مطالعه رفتار کاربران فضا، منطبق بر برداشت میدانی و از طریق مشاهده در سه روز و سه بازه زمانی تعیین شده در دی ماه و در سه موقعیت های انتخابی، توسط متخصصان، تمام شماری شده است. به منظور جمع آوری داده های اقلیمی، از داده های ایستگاه های هواشناسی استفاده و داده ها در نرم افزار ریمن، تحلیل شده است. براساس نتایج، زمانی که تابش به صورت مستقیم در فضا وجود دارد، مکث در فضا افزایش و رفتار نشستن و ایستادن بیشتری در فضا رخ می دهد. همچنین به هنگام وجود تابش مستقیم، رفتارها گروه های بیش از سه نفر و در قالب رفتارهای متنوع تری نظیر پرسه زنی، عکس گرفتن و... مشاهده شده است. بدین ترتیب به نظر می رسد در طراحی فضاهای شهری باید به نحوه بهره مندی فضا از متغیر تابش توجه نمود تا در فصول سرد نیز امکان حضور و سرزندگی در فضاهای شهری فراهم شود.

مقدمه: در دهه های اخیر، زندگی کوچ نشینی و عشایری، به دلیل نوع معیشت و سطح پایین تاب آوری در قیاس با یکجانشینان، روز به روز تمایل به این سبک از زندگی، کاهش می یابد؛ به طوری که در اثر دخالت عوامل متعددی در سطوح محلی، ملی، بین المللی با مولفه های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و روانشناختی، ابعاد مختلف جامعه کوچ نشینان دچار از هم گسیختگی شده است و این شرایط باعث شده تا کوچ نشینان از ادامه وضعیت ناراضی باشند و برای توسعه و بهبود معیشت و زندگی، گرایش شدیدی به اسکان دائمی جهت برخورداری از امکانات نوین دارند. هدف پژوهش: این پژوهش باهدف بررسی وشناسایی عوامل مؤثر بر تاب آوری اقتصادی کوچ نشینان ایران انجام پذیرفته است. پژوهش حاضر ازنظر هدف در زمره پژوهش های کاربردی محسوب می شود و با توجه به ماهیت و شیوه اجرای پژوهش به صورت اکتشافی با رویکرد کیفی داده بنیاد صورت پذیرفته است. روش شناسی پژوهش: پژوهش حاضر از نوع پژوهش های کیفی است که با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر تاب آوری اقتصادی کوچ نشینان ایران با روش گرندد تئوری (نظریه داده بنیاد) و شیوه اکتشافی انجام شد. پس از طراحی و اعتبارسنجی سوالات مصاحبه، تعداد 12 نفر از اساتید متخصص با حداقل 5 سال سابقه در حوزه کوچ نشینی به شیوه نمونه گیری هدفمند انتخاب و با پیش شرط تعهد اخلاقی پژوهشگران، فرایند مصاحبه آغاز شد و پاسخ دهندگان ضمن پاسخ به سوالات در خصوص تایید مولفه ها و شاخص های گردآوری شده نیز، نظرات خود را ارائه کردند. در نهایت بر اساس تحلیل های انجام شده، مدل پارادایمی عوامل موثر به تفکیک مقوله ها و نمودار ارتباطی بین کدها با استفاده از نرم افزار MAXQDA-20 ترسیم شدند. قلمرو جغرافیایی پژوهش: این پژوهش درعرصه زیستی کوچ نشینان ایران انجام پذیرفته است. یافته ها و بحث: برپایه تحلیل های این پژوهش، مدل پارادایمی عوامل موثر به تفکیک مقوله ها و نمودار ارتباطی بین کدها،که در فاز اول پایایی بین کدگذاری محققان این پژوهش، 96/82 درصد تعیین و قابلیت اعتماد کدگذاری ها تایید شد. در فاز بعدی، کدگذاری متون مصاحبه ها انجام شد. بر اساس تحلیل های انجام شده در نهایت تعداد 254 کدمفهومی (659 تکرار) و 20 مقوله اصلی استخراج شدند. نتایج: نتایچ این پژوهش ضمن ارائه یک الگوی پارادایمی، چهار علت اصلی، چهار عامل زمینه ساز و دو عامل مداخله گر را مشخص کرد که با کنترل آن ها در اثر اجرای هفت راهبرد ارائه شده می توان به سه پیامد انگیزه بخشی و بهبود عملکرد، کیفیت زندگی و رضایت شخصی، امنیت اقتصادی و معیشت پایدار درتاثیر گذاری بر تاب آوری اقتصادی کوچ نشینان ایران دست یافت.

امروزه توسعه و مدیریت برند مقصدهای گردشگری تنها یک گزینه نیست، بلکه ضرورتی مسلم است و شهری برند می شود که ابزار هویتی مناسب برای برجسته شدن در برابر رقبا داشته باشد. این پژوهش با هدف رتبه بندی ابعاد مؤثر بر هویت برند گردشگری شهر کرمان انجام شده است. پژوهش از نظر هدف کاربردی، به لحاظ روش از نوع پژوهش های آمیخته (کیفی   کمّی) و به صورت توصیفی   تحلیلی است. داده های لازم برای پژوهش با روش های اسنادی (کتابخانه ای و بررسی اسناد فرادستی) و میدانی (مصاحبه) و به لحاظ افق زمانی به صورت پیمایشی مقطعی در بازه تابستان تا زمستان 1402 گردآوری شده است. داده ها در بخش کیفی با روش تحلیل مضمون به کمک نرم افزار مکس کیودی ای و در بخش کمّی از راه آمار توصیفی و استنباطی با بهره گیری از نرم افزار اس پی اس اس تجزیه و تحلیل شده است. براساس تحلیل مضمون مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان شهر کرمان در چهار بخش دانشگاهی، سازمان های دولتی، مدیران بخش خصوصی و مدیران تشکل های مردم نهاد در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری، هفتاد مضمون پایه (شاخص)، دوازده مضمون سازمان دهنده (مؤلفه) و هفت مضمون فراگیر (بُعد) شناسایی شده است. در بخش کمّی نیز، اعتبارسنجی یافته های بخش کیفی و رتبه بندی عوامل شناسایی شده بر مبنای نظر گردشگران به عنوان مخاطبان اصلی هویت برند گردشگری شهر کرمان مورد توجه بوده است. نتایج پژوهش نشان می دهد ابعاد «مدیریت شهری و کالبدی» و «اقتصادی» به ترتیب با میانگین 22/5 و 65/4 دارای بالاترین رتبه در بین ابعاد مؤثر بر هویت برند گردشگری شهر کرمان و ابعاد «روان شناختی» و «بازاریابی» به ترتیب با میانگین 43/2 و 24/3 دارای پایین ترین رتبه اند. همچنین، در بین مؤلفه های مؤثر، «زیرساخت های گردشگری»، «توانمندسازی تأسیسات گردشگری» و «سیاست گذاری گردشگری» و از میان شاخص های اثرگذار، «به روزرسانی ناوگان زمینی، ریلی و هوایی»، «امکانات رفاهی و تسهیلات گردشگری» و «توجه بناها و بافت تاریخی شهر کرمان» از بیشترین رتبه و بالاترین میزان اهمیت در برساخت هویت برند گردشگری شهر کرمان برخوردارند.

بازاریابی یکی از عوامل مهم در موفقیت کسب وکارهای شهری به شمار می رود و می تواند منجر به رشد تجاری و برتری نسبت به رقبا شود. شرکت های تولید و پخش (مانند مواد غذایی، آرایشی و بهداشتی، شوینده ها، دارویی و غیره) به دنبال کاهش هزینه های نیروی انسانی و رفت وآمد بازاریابان خود در سطح شهر هستند. توزیع مکانی بهینه بازاریاب ها نقش مهمی را در کاهش هدر رفت نیروی انسانی، زمان و هزینه و همچنین بهبود فعالیت های بازاریابی می نماید. هدف از پژوهش حاضر بهینه سازی توزیع مکانی بازاریاب ها با استفاده از تحلیل های شبکه سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) است. بدین منظور، با استفاده از تحلیل های شبکه GIS روشی برای تقسیم بندی (خوشه بندی) محدوده های تحت پوشش بازاریابان بر اساس تعداد و موقعیت جغرافیایی خرده فروشی ها ارائه شده است. روش پیشنهادی، خرده فروشی ها را در یکسری محدوده های جغرافیایی (خوشه ها) قرار می دهد به طوری که تعداد خرده فروشی ها در این محدوده ها حتی الامکان برابر می باشند. هر یک از این خوشه ها به یک بازاریاب تخصیص می باید. نتایج اجرای روش مذکور در منطقه 6 شهر تهران نشان می دهد که خوشه ها و مسیرهای ویزیت بازاریابان در داخل هر خوشه بهینه بوده و خوشه ها دارای کمترین شکستگی در مرزها هستند که باعث تشخیص آسان تر و درنتیجه خطای کمتر بازاریاب ها می شود. به عبارت دیگر، روش پیشنهادی امکان تعیین خوشه های بازاریابی با تعداد خرده فروشی های یکسان و ویزیت بازاریابی با کوتاه ترین مسافت در داخل هر خوشه را فراهم می نماید

محله ها همواره به عنوان یکی از ارکان سازمان فضایی بافت های شهری و واحدی کالبدی- اجتماعی ایفای نقش داشته اند. بدون تردید محله به عنوان یک مکان تحت تأثیر ابعاد مختلف فرهنگی قابلیت تولید بستر مناسب برای زندگی مردم بوده است که در سایه مداخلات مبتنی بر الگوهای مدرن از مفهوم و قابلیت واقعی خود فاصله گرفته و از پاسخدهی متناسب با هنجارهای جامعه دور گشته است. هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر ابعاد مختلف فرهنگی محله بر ابعاد قابلیت های محله و بازتاب آن در محلات تاریخی و جدید برای ساخت یک مکان مطلوب و مناسب می باشد. روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات به صورت مطالعات کتابخانه ای – اسنادی و بررسی های میدانی، ابزار پرسشنامه هست. به منظور تحلیل اطلاعات تکنیک سلسله مراتبی با استفاده از نرم افزار export choice بکار برده شده است. طبق یافته های تحقیق بعد فرهنگی در محله دو چی با میانگین (0.667) بیشترین امتیاز و در مقایسه با محله یاغچیان با میانگین (0.333) کسب کرده است. قابلیت های محیطی در دو محله، قابلیت فیزیکی در محله دوچی امتیاز (0.471) و در محله یاغچیان امتیاز (0.529)، قابلیت اجتماعی در محله دوچی امتیاز (0.612) و در محله یاغچیان امتیاز (0.389)، قابلیت معنایی در محله دوچی امتیاز (0.774) و در محله یاغچیان امتیاز (0.226) کسب کرده اند. یافته های تحقیق نشانگر اختلاف قابل ملاحظه در قابلیت معنایی محله دوچی نسبت به محله یاغچیان است. که با توجه به ارتباطی متناظر بین ابعاد مختلف فرهنگی با ابعاد قابلیت های محیطی در محلات تاریخی بعد معنایی فرهنگ بیشترین تأثیر را در قابلیت معنایی محله داشته است. با توجه به تأثیر بیشتر بعد معنایی در محلات تاریخی بر فرهنگ محله می توان بیان کرد فرهنگ، به عنوان مجموعه دستاوردهای معنوی یک جامعه بر معماری و فضای محله تأثیر گذاشته و در ارتقای قابلیت معنایی محله بیشترین تأثیر را داشته است.

رشد جمعیت و نیاز به فضای شهری بیشتر برای سکونت، اراضی بیشتری را به زیر ساخت وساز برده و شهر با تغییر کاربری اراضی مواجه می شود. تغییر کاربری با اثرگذاری بر روی اقلیم شهری باعث تغییر در توازن انرژی، افزایش دمای سطح زمین و دمای هوا در مناطق شهری می شود. بنابراین نحوه اثرگذاری کاربری های مختلف بر دمای سطح زمین مسئله مهمی است که بررسی دقیق آن منجر به مدیریت بهتر جهت کاهش اثرات نامطلوب جزایر حرارتی در شهرها می شود؛ در پژوهش حاضر با استفاده از سنجش ازدور به عنوان روشی نوین، رابطه تغییر کاربری اراضی با دمای شبانه سطح زمین جهت شناسایی لکه های داغ که مقدمه ای برای تشکیل جزایر حرارتی در داخل محیط شهری هستند در شهر مشگین شهر با استفاده از داده های حرارتی شبانه سنجنده استر و ماهواره سنتینل 3 مطالعه شد. در ارتباط با مسئله پژوهش ابتدا دمای سطح زمین با استفاده از الگوریتم پنجره مجزا برای تصاویر شبانه سنجنده استر برآورد شد، سپس دمای سطح برآورد شده با استفاده از پروداکت حرارتی سنتینل 3 اعتبارسنجی گردید. سپس کاربری اراضی با تصویر لندست 9 و الگوریتم SVM استخراج شد. در ادامه ارتباط دمای سطح زمین با عوامل توپوگرافی (شیب و جهت شیب) و کاربری اراضی بررسی و تحلیل شد. در نهایت عواملی از قبیل ترکیب نامتقارن پدیده های با خصوصیات و ظرفیت حرارتی متفاوت، پراکندگی نامنظم پوشش گیاهی و زمین های بایر در نتیجه گسترش شهر در شناسایی و نحوه توزیع لکه های داغ توسط الگوریتم گتیس - اورد در منطقه موردمطالعه استنتاج گردید.

مقدمه : حضور و فعالیت سرزنده شهروندان در فضایی که برای آن برنامه ریزی صورت گرفته، نشانگر درست بودن عمل برنامه ریزی می باشد و موجب شکل گیری انسجام اجتماعی می گردد. این ارتباط و مشارکت در طول زمان موجب شکل گیری سرمایه اجتماعی در جوامع می گردد. بنابراین عمل برنامه ریزی از انحصار مباحث کمی سرانه و کاربری خارج شده و مفاهیم جدید مبتنی بر اخلاق و رفتار شهروندان و شهر اخلاق مدار مطرح می گردد. در این پژوهش، به بررسی ابعاد و مؤلفه های سرمایه اجتماعی در شهر ارومیه مطابق با اصول شهر اخلاق مدار و سازگاری اجتماعی می پردازیم. داده و روش : پژوهش حاضر از نظر روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و از لحاظ هدف، کاربردی می باشد. نمونه آماری به صورت خوشه ای انتخاب شد که شامل دو محله از منطقه 4 به عنوان بافت سنتی و دو محله از منطقه 1 به عنوان بافت مدرن می باشد. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 380 نفر است. جمع آوری داده ها در ارتباط با شاخص های پژوهش از طریق مدل چیدمان فضا (شناسایی نواحی حساس از نظر همپیوندی و یکپارچگی با توجه به موضوع تعاملات اجتماعی و امنیت و غیره) انجام شده است. برداشت های میدانی  نگارندگان از محدوده های مطالعاتی در بافت قدیم و جدید ( به صورت تأثیر نظر کارشناسی در امتیاز نهایی شاخص ها برای هر یک از بافت های شهری انتخاب شده) و پرسش نامه برای اگاهی از وضعیت کیفیت ساکنین آن بافت های شهری (امتیاز دهی با طیف لیکرت) انجام شده است. یافته ها : شاخص های به کار گرفته شده در جمع آوری اطلاعات در ارتباط با آسایش و کیفیت زندگی اهالی محله ها نشان از این دارد که میزان ارتباط با مسئولان شهری و مشارکت در طرح های محلی بافت مدرن بسیار بیشتر از بافت سنتی شهر می باشد. در محدوده منطقه 1 قابلیت فهم دسترسی معابر R 2 =(0.38) و در منطقه 4 ، این مقدار برابر R 2 =(0.32) . لازمه این مشارکت و ارتباط وجود اعتماد نهادی در محل می باشد. اعتماد نهادی اولین پیش زمینه را برای به وجود آوردن انسجام اجتماعی مهیا می آورد و مربوط به ابتدایی ترین خدمات ارائه شده مدیریت شهری نظیر دسترسی به خدمات اضطراری و محلی میزان روشنایی معابر تمیزی و نظافت معابر دسترسی به فضای تفریحی محله می باشد که هم مطابق برداشت های میدانی و هم نتایج پرسش نامه حداقل این مقدار برای منطقه ۴ وجود دارد. میانگین یکپارچگی معابر در محدوده منطقه 4 (10/1) و در منطقه 1 (35/1) می باشد. نتیجه گیری : نتایج یافته ها نشان از اولویت داشتن مطالعات سرمایه اجتماعی مبتنی بر اخلاق و رفتار مردم، به برنامه ریزی هایی از بالا به پایین و بدون مطالعه دارد. با توجه به نقشه های وضع موجود ارائه شده از منطقه ۴ می توان گفت ناسازگاری اجتماعی با محیط زندگی موجب از هم گسیختگی روزافزون انسجام اجتماعی در این محل می گردد و بناهای متروکه و مخروبه به صورت لکه های سیاه رنگ در نقشه نمایان می گردد که با گذر زمان این مقدار سیر صعودی نیز به خود می گیرد.

کارآفرینی گردشگری روستایی رویکردی راهبردی برای گذار به جامعه پایدار در نظر گرفته شده است. تمایل به کارآفرینی گردشگری روستایی از طریق ویژگی ها و توانایی های منحصر به فرد هر روستا منعکس می شود. این مقاله با هدف تعیین جنبه های ضروری کارآفرینی گردشگری روستایی بر اساس مزیت های استراتژیک در ارتباط با روستاهای گردشگری استان اردبیل از طریق ابزار پرسشنامه انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش شامل 363 نفر از ساکنین روستاهای گردشگری استان اردبیل می باشد که با استفاده از فرمول کوکران محاسبه شده است. برای جمع آوری اطلاعات، پرسشنامه ای در دو بخش در اختیار پاسخگویان قرار گرفت که بخش اول اطلاعاتی در مورد ویژگی های دموگرافیکی و اجتماعی ساکنین جمع آوری می کند و بخش دوم پرسشنامه، شامل سؤالاتی در مورد بررسی مزیت های استراتژیک مؤثر در کارآفرینی گردشگری روستایی با 40 سؤال می باشد. برای بررسی مزیت های استراتژیک مؤثر در کارآفرینی گردشگری روستایی، نتایج حاصل از استناد نظری به عنوان شاخص های عملیاتی مزیت های استراتژیک به صورت پرسشنامه محقق ساخته درآمده و اقدام به گردآوری داده ها شده است. این تحقیق بر اساس هدف کاربردی و ماهیت آن به صورت توصیفی و تحلیلی می باشد. تجزیه و تحلیل آماری با استفاده از نرم افزار SPSS و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) طراحی شده با نرم افزار LISREL انجام شده است. نتایج نشان می دهد تمامی ابعاد (اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، کالبدی، انسانی و طبیعی) مزیت های استراتژیک معنی دار می باشد. در این مطالعه متغیر « پذیرش عقاید و ارزش های جدید » در شاخص « انعطاف پذیری »، متغیر « دسترسی به امکانات رفاهی (آب، برق، گاز و...) » در شاخص « انرژی » و متغیر « توانایی انتقال تخصص و مهارت خود به دیگران نظیر فرزندان، دوستان یا آشنایان » در شاخص « تخصص و مهارت » رتبه های اول تا سوم را از دیدگاه پاسخگویان به خود اختصاص داده اند.

باوجود پایه های غنی فرهنگی، تاریخی و فناورانه در معماری و شهرسازی ایران، شرایط امروزی مبین ضعف، ناکارایی در برخورد با حوادث طبیعی و انسان ساخت است. بنابراین می بایست در طرح های توسعه شهری به برنامه های افزایش تاب آوری و کاهش آسیب پذیری بافت شهری بیش ازپیش توجه گردد. پژوهش حاضر باهدف بررسی و تحلیل تاریخی بافت پیرامونی رودخانه چشمه کیله شهر تنکابن روند آسیب پذیری بافت در برابر سیلاب درگذر زمان را نشان می دهد . روش تحقیق ازنظر هدف کاربردی و ازنظر نوع داده ها اسنادی و میدانی و ازنظر نحوه اجرا به صورت فضایی است. با استفاده از عکس های ادواری نمونه موردمطالعه (فاصله های زمانی 20 تا 25 ساله) نقشه های موردنیاز در محیط GIS تهیه وبررسی شد.. نتایج پژوهش نشان دهنده آن است که باوجود افزایش آگاهی نسبت به خطرات گسترش ساخت وساز در حریم رودخانه ها (در حدفاصل دهه 1370 تا 1390 خورشیدی) میزان تخطی در حریم رودخانه طی این دو دهه نسبت به بازه زمانی 1348الی1373 با رشد 5 برابری همراه بوده است. این موضوع بیانگر آسیب پذیری بیشتر این بافت شهری در برابر سیلاب است. این پدیده از عواملی همچون عدم تصویب قوانین موردنیاز در حوزه مدیریت سیلاب، عدم تعیین حریم رودخانه های شهری هم زمان با رشد افسارگسیخته شهرنشینی، نبود روش های علمی در اجرای قوانین مصوب، عدم اشراف سازمان های دولتی و نیمه دولتی مختلف به ضوابط مربوط به حریم و محدودیت های ساخت وساز و غیره نشات می گیرد.

سنجش از دور طیف مادون قرمز حرارتی، یک تکنیک نوظهور برای تعیین ناهنجاریهای حرارتی در مناطق آتشفشانی به شمار می رود. در این تحقیق به بررسی پتانسیل تصویربرداری مادون قرمز حرارتی در تغییرات دمایی سطح آتشفشان سبلان پرداخته شده است. بخش های وسیعی از این آتشفشان در منطقه ای صعب العبور قرار دارد که توسط ارتفاعات احاطه شده است. لذا برای بررسی تغییرات پوشش گیاهی و دمای سطح زمین نواحی آتشفشانی در بازه زمانی 2018 تا 2023 از سنجنده های زمین عملیاتی OLI و سنجنده مادون قرمز حرارتی TIRS ماهواره لندست 8 استفاده شد. ترکیبی از نسبت های باندی بین باندهای 5/7، 4/5 و 7/6 به طور موثری دگرسانی معدنی نواحی آتشفشانی را نشان می دهند. در سمت شمالی کوه سبلان تغییرات حرارتی بالایی به وقوع پیوسته است. این فرایند، پتانسیل زمین گرمایی آتشفشان سبلان را نشان می دهد. آخرین داده های تصاویر سنجنده های OLI و TIRS نشان دهنده تغییرات حرارتی از صفر تا 47 درجه سانتیگراد در سال 2021 بوده است. نتایج بررسی ها، الگوهای ناهنجاری حرارتی را از سال 2018 تا 2023 در چندین نقطه نشان می دهد. توزیع این ناهنجاری ها مطابق با داده های LST در ماهواره لندست 8 می باشد. مقادیر NDVI در مکان های بالقوه زمین گرمایی با کاهش همراه بوده است. بررسی ها نشان می دهد که پهنه هایی با بیشترین پوشش گیاهی رو به کاهش بوده است به طوری که از 7/70 کیلومتر مربع در سال 2018 به 1/41 کیلومتر مربع در سال 2023 کاهش یافته است. یافته های حاصل از دمای سطح زمین نیز حاکی از این است که چشمه های آبگرم قوتورسوئی، موئیل و ایلاندو در پهنه های حرارتی بالایی قرار گرفته اند.

هدف پژوهش حاضر ارزیابی شیوه های خاک ورزی و کوددهی گیاه کنجد با تاثیرپذیری شرایط تنش کم آبی در سال های (1401-1402) انجام شده است. آزمایش به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. فاکتورها اصلی شامل سه روش خاک ورزی (بدون خاک ورزی، کم خاک ورزی و خاک ورزی مرسوم)، فاکتور فرعی دو سطح آبیاری (نرمال و کم آبیاری) و فاکتور فرعی چهار روش کوددهی (بدون کود، کود نیتروژن، ورمی کمپوست و تلفیق نیتروژن و ورمی کمپوست) بود. نتایج نشان داد که واکنش صفات به تنش کم آبی در ترکیب های مختلف کود و خاک ورزی متفاوت بود. در سال 1401، کاهش عملکرد دانه در تیمارهای مختلف بین 14.3% (کم خاک ورزی با کود تلفیقی نیتروژن و ورمی کمپوست) تا 23% (خاک ورزی مرسوم بدون کود) متغیر بود. در سال 1402، کاهش عملکرد دانه بین 9.8% (کم خاک ورزی با کود تلفیقی) تا 20% (خاک ورزی مرسوم بدون کود) بود. تعرق در تیمارهای مختلف بین 17.0% (کم خاک ورزی با کود تلفیقی) تا 29% (خاک ورزی مرسوم بدون کود) کاهش نشان داد. در هر دو سال، کمترین تأثیر منفی در تیمار کم خاک ورزی با کود تلفیقی نیتروژن و ورمی کمپوست و بیشترین تأثیر منفی در تیمار خاک ورزی مرسوم بدون کود مشاهده شد. تیمارهای بدون خاک ورزی و تیمارهای با کاربرد جداگانه کود نیتروژن یا ورمی کمپوست، نتایج متوسطی را نشان دادند. بر اساس نتایج این مطالعه دو ساله، استفاده از روش کم خاک ورزی همراه با کاربرد تلفیقی کود نیتروژن و ورمی کمپوست برای مدیریت مزارع کنجد در شرایط محدودیت آب توصیه می شود.

زمینه و هدف: گردشگری مذهبی یکی از قدیمی ترین و پویاترین بخش های صنعت گردشگری است که در سال های اخیر شاهد رشد چشم گیری بوده است. گردشگری مذهبی، پدیده ای پیچیده و چندوجهی است که از مجرای ترکیب سه عامل اثرگذار مذهب، زیارت و گردشگری فرصت های بسیاری را برای توسعه گردشگری فراهم می کند. روش شناسی: روش پژوهش حاضر، استقرایی و رویکرد کیفی مبتنی بر نظریه داده بنیاد است. مشارکت کنندگان در فرآیند پژوهش شامل متخصصان، اساتید دانشگاه و کارمندان باتجربه در زمینه گردشگری هستند. همچنین از روش نمونه گیری هدفمند استفاده شده و برای رسیدن به حد اشباع نظری و تکامل، با 12 نفر مصاحبه شد. یافته ها: با توجه به محتویات به دست آمده در بخش مصاحبه، تعداد 238 کد اولیه، تعداد 208 کد ثانویه و تعداد 14 مقوله و 31 مفهوم، یعنی مقوله های علّی، شرایط مداخله گر، یسترحاکم، پدیده محوری، راهبردها و پیامدها شناسایی و به کمک نرم افزار MAXQDA2020 کدگذاری و دسته بندی شده است. درنهایت، مدل عوامل فرهنگی مؤثر بر پذیرش تبلیغات توسط مخاطبان هدف در تجارت اجتماعی استخراج شد. نتیجه گیری و پیشنهادات: براساس یافته ها، عوامل علّی جهت توسعه گردشگری مذهبی استان اردبیل عبارت اند از: جذب سرمایه گذاران و عوامل ساختاری؛ شرایط مداخله گر عبارت اند از: فرهنگ، ویژگی های گردشگر مذهبی، فضاسازی و تجهیز تسهیلات رفاهی؛ بستر حاکم عبارت اند از: موقعیت جغرافیایی استان اردبیل، فرهنگ عاشورایی منحصربه فرد و سهل الوصول بودن عناصر تاریخی و مذهبی، راهبردهای این پژوهش عبارت اند از: بازاریابی گردشگری مذهبی و عوامل تکنولوژیک و درنهایت، پیامدهای حاصل از این پژوهش شامل: تقویت انسجام اجتماعی، توسعه گردشگری پایدار، بهبود اقتصادی و اثرات زیست محیطی می باشند. نوآوری و اصالت: صنعت گردشگری علی رغم مزایا با چالش ها و مسائل مختلفی همچون فشار جمعیتی، مشکلات زیست محیطی و حفظ فرهنگ و تاریخ مواجه است که در پژوهش حاضر در استان اردبیل به تصویر کشیده شده و پیشنهادهایی نیز جهت توسعه این صنعت پربازده در استان  اردبیل که دارای ظرفیت های بالای گردشگری می باشد، مطرح شده است.

هدف این مطالعه، شناسایی عوامل موثر، تهیه نقشه های پیش بینی خطرات سیل با استفاده از مدل های یادگیری ماشین و در انتها ارزیابی کارایی  این مدل ها در حوزه آبخیز زیوه ارومیه می باشد. برای این منظور از عوامل محیطی و انسانی شامل شاخص های مورفومتری؛ شاخص توان آبراهه (SPI)، شاخص طول شیب (LS)، شاخص خیسی توپوگرافی (TWI)، شاخص موقعیت توپوگرافی (TPI)، شاخص ناهمواری زمین (TRI)، شاخص تعادل جرم (MBI)، شاخص انحنای پروفیل (Profile Curvature) و شاخص انحنای سطح (Plan Curvature)، بارندگی، ارتفاع حوضه، درجه شیب ، جهت شیب، لیتولوژی، کاربری اراضی، شاخص تفاضل نرمال شده پوشش گیاهی (NDVI)، فاصله از آبراهه، فاصله از روستا و فاصله از گسل استفاده شد. برای این منظور با استفاده از بازدیدهای میدانی و تصاویر گوگل ارث و منابع دریافتی از ادارات تعداد 96 نقطه سیل در حوضه شناسایی شدند. لایه های مربوط به شاخص های مورفومتری از مدل رقومی ارتفاعی (5/12×5/12) متر و در محیط SAGA_GIS ؛ و نقشه های عوامل محیطی و انسانی در سامانه اطلاعات جغرافیایی ArcGIS تهیه و رقومی شدند. نتایج ارزیابی دو مدل با استفاده از منحنی ROC برای مدل های یادگیری ماشین (ML) نشان داد که مدل بیشینه آنتروپی با )916/0(AUC= و مدل خطی تعمیم یافته با  )902/0(AUC= دارای عملکرد عالی در پهنه بندی حساسیت محدوده مطالعاتی به سیلاب بوده اند. همچنین نتایج حاصل از شاخص کاپا برای مدل برتر نشان داد که عوامل محیطی شامل زمین-شناسی، فاصله از آبراهه، ارتفاع و شیب بیشترین تاثیر و کمترین تاثیر مربوط به عامل های شاخص انحنای پروفیل، کاربری اراضی و شاخص تعادل جرم بوده است. شناسایی مناطق پر خطر و تعیین عوامل موثر بر رخداد سیلاب ها در این حوضه در امر کاهش خسارات احتمالی می تواند بسیار کارآمد باشد.

در سال های اخیر، افزایش چشمگیر در دفعات و شدت بروز بلایای طبیعی منجر به از بین رفتن سرمایه کشورها و جان سپردن انسانها شده است. شواهد نشان می دهد که رشد اقتصادی کشورها متاثر از بلایای طبیعی می باشد و رشد اقتصادی در کشورهای در حال توسعه نسبت به کشورهای توسعه یافته به بلایای طبیعی بیشتر حساس است. بنابراین در این مطالعه با استفاده از رهیافت خود رگرسیون با وقفه های گسترده پنلی (Panel ARDL) تاثیر بلایای طبیعی بر رشد اقتصادی در ۶ کشور آسیایی که بالاترین میزان مرگ و میر ناشی از بلایای طبیعی را داشته اند طی سال های ۲۰۲۰-۲۰۰۱ بررسی شد. کشورهای مورد بررسی شامل کشورهای ایران، اندونزی، بنگلادش، پاکستان، فیلیپین و هند می باشند. همچنین تاثیر متغیرهای جمعیت فعال، سرمایه گذاری خارجی، شاخص توسعه انسانی، اندازه دولت و شاخص پیچیدگی اقتصادی نیز بر رشد اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان داد که بلایای طبیعی در کوتاه مدت و بلندمدت اثر منفی و معنی داری بر رشد اقتصادی کشورهای مورد بررسی داشته است. همچنین متغیر اندازه دولت نیز تاثیر منفی بر رشد اقتصادی کشورها را نشان داد. از طرفی متغیرهای جمعیت فعال، سرمایه گذاری خارجی، شاخص توسعه انسانی و پیچیدگی اقتصادی اثر مثبت و معنی داری بر تولید ناخالص داخلی دارند.