درخت حوزه‌های تخصصی

علوم اسلامی

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی ادبیات عرب تاریخ اسلام و سیره تصوف و عرفان اسلامی تفسیر و علوم قرآن حدیث و علوم حدیث علوم غریبه فقه و اصول گروه های ویژه منطق، فلسفه و کلام اسلامی
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۸۲٬۴۸۱ تا ۸۲٬۵۰۰ مورد از کل ۸۳٬۴۴۶ مورد.
۸۲۴۸۱.

کاوشی در ماهیت دلیل هنجاری؛ دفاع از رویکرد ارزش محوری در نظریه دلیل

نویسنده:
منبع: مطالعات اخلاقی سال اول پاییز ۱۴۰۳ شماره ۳ 41 - 66
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۴۹
دلیل هنجاری امروزه نقش مهمی در دانش های هنجاری ایفا می کند؛ به گونه ای که برخی اندیشمندان در نظریات فراهنجارمندانه خود تلاش کرده اند مفاهیمی چون «باید»، «الزام»، «درستی»، «خوبی»، «عقلانیت» و مفاهیم مشابه آنها را بر اساس «دلیل هنجاری» تعریف یا تبیین کنند . با این حال، همانند دیگر مفاهیم اساسی فلسفی، ماهیت و حقیقت دلیل هنجاری همچنان محل اختلافات بسیاری است . این مقاله به بررسی و ارزیابی نظریه ارزش محوریِ دلیل می پردازد . به طور کلی، این نظریه بر این فرض استوار است که مفاهیم ارزشی مانند «خوبی»، «بدی»، «بهتر» و «بدتر» بنیادی تر از مفهوم «دلیل هنجاری» هستند و می توان دلیل هنجاری را بر اساس این مفاهیم تحلیل یا تبیین کرد . در این مقاله، ابتدا به توضیح و بررسی نظریه ارزش محوریِ دلیل پرداخته خواهد شد و سپس، برخی از نقدهایی که بنجامین کیزه وتر به این نظریه وارد کرده، بازخوانی و مورد تحلیل و بررسی دقیق قرار می گیرند . تمرکز مقاله بر این نقد است که نظریه ارزش محور، توانایی تبیین دلیل برای عمل مطابقِ قول معتبر را ندارد . در ادامه، نشان داده می شود که می توان پاسخ های متنوعی به این ایراد ارائه کرد . در بخش پایانی، تلاش شده است با استناد به تبیین هایی همچون میل به پرهیز از نکوهش دیگران و نزدیکی به خداوند، و دفاعی مشروط از ارزش تکلیفی وفای به قول معتبر، از خوبیِ عمل به قول یا بدیِ نقض آن دفاع شود . بنا براین، نظریه ارزش محورِ دلیل در مقابل ایراد ناتوانی در تبیین دلایل قولی، مصون باقی می ماند . 
۸۲۴۸۲.

اصالت شبکه باور- عاطفه بر پایه آرای ملاصدرا(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: حکمت صدرایی سال ۱۳ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۲۶) 67 - 80
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۱ تعداد دانلود : ۵۵
باورها و عاطفه ها دو ساحت مهم شخصیت انسانی هستند. برخی همچون کلیفورد، قائل به اصالت باور و برخی همچون جیمز، قائل به اصالت عواطف هستند. ملاصدرا به این موضوع به صورت مستقیم نپرداخته است و هدف ما از این پژوهش، عرضه این پرسش به نظام فکری ملاصدرا و یافتن پاسخ حکمت متعالیه به آن است. ما در این پژوهش از روش تحلیلی استفاده کرده ایم و بنابر نگرش وجودی و نظریه النفس کل القوی، به این نتیجه رسیدیم شبکه باور-عاطفه اصالت دارد؛ نفس، هم مبدأ ادراک ها و هم محرکِ تحریک ها است و مدیریت شبکه باورها و شبکه عواطف را توامان بر عهده دارد. باورها، رابطه شبکه ای با یکدیگر دارند. عواطف نیز رابطه شبکه ای با یکدیگر دارند. باورها و عواطف نیز با یکدیگر رابطه شبکه ای دارند و در ظرف نفس بر یکدیگر تأثیر می گذارند. این تأثیرگذاری همچون ارتباط ظروف مرتبطه است و ترکیب شبکه باورها و عواطف، شاکله نفس انسانی را می سازند. لذا هیچ باور و عاطفه غیرمهمی وجود ندارد. نفس انسانی به مثابه رباطِ ساحت های نفسانی همه این ساحت ها را به هم مرتبط می کند. شبکه باورها و عواطف هر فرد، درجه نفس انسانی را می سازد و نفس مبتنی بر مرتبه وجودیِ خود، باورها و عواطف جدیدی را تولید می کند.
۸۲۴۸۳.

تأثیر رسمیت یافتن مذهب تشیع بر هنر خوشنویسی و نگارگری دوره صفویه

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه سال ۳ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۴ 159 - 190
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۷ تعداد دانلود : ۶۳
حکومت صفویه آغازگر دوره نوینی در تاریخ ایران بود. صفویان با رسمیت بخشیدن به مذهب تشیع، تأثیری ژرف بر ساختار سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی ایران گذاشته و پایه گذار دولتی ملی بودند. آنان سعی داشتند از راه های گوناگون برای ایدئولوژی خود کسب مشروعیت کنند. در این راستا یکی از راهکارهای تبلیغ اندیشه های مذهب تشیع، حمایت از هنر و هنرمندان بود. هنر در این دوره مورد توجه خاص شاهان و اشراف صفوی قرار گرفت و رسمیت یافتن مذهب تشیع نیز بر هنرهای مختلف از جمله خوشنویسی و نگارگری تأثیرگذار بود. این مقاله با شیوه ای کتابخانه ای و با روش توصیفی- تحلیلی در پی پاسخ به این سؤال است که رسمیت یافتن مذهب تشیع چه تأثیری بر هنر خوشنویسی و نگارگری داشته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که رسمیت یافتن تشیع بر این هنرها از دو جهت قابل بررسی است؛ نخست، بازتاب نمادها و شعائر مذهبی در متون تاریخی. دوم، استفاده از نمادها و شعائر مذهبی در آثاری چون معماری، ظروف فلزی، سکه ها و سایر ابزارآلات که به صورت کتیبه ها و حکاکی خطوط مختلف در آثار خوشنویسان مشاهده می شود یا در تزیین نسخ خطی توسط نگارگران به کار رفته است.
۸۲۴۸۴.

Droit de l’environnement et droits de l’Homme : regards croisés sous l’angle du droit islamique

نویسنده:
منبع: Al-Mustafa, Volume ۴, l’édition ۱, Juin ۲۰۲۴ 211 - 246
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۵ تعداد دانلود : ۸۲
La relation entre les droits de l’homme et la protection de l’environnement en droit international est complexe et loin d’être évidente, bien que l’impact des problématiques environnementales sur de nombreux droits humains soit incontestable. Le Coran adopte une vision de la nature distincte de celle d’autres religions et systèmes juridiques. Dans certains cas, le droit de l’homme à exploiter la terre est restreint lorsqu’il entre en conflit avec la préservation de l’environnement. La contemplation et le respect de la nature, qui s'inspirent des versets du Saint Coran et des enseignements islamiques, reflètent cette approche. Ainsi, la convergence entre les droits environnementaux et les droits de l’homme est reconnue dans la perspective de l’Islam.
۸۲۴۸۵.

مطالعه انتقادی معجم المؤلفات فی الرد علی الشیعه الاثنی عشریه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه کلام سال ۱۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲۲ 27 - 50
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۶۷
معجم نگاری و فهرست نویسی یکی از موضوعات مورد علاقه مسلمانان در قرون مختلف بوده است. بررسی و ارزیابی معجم نگاری آنان در عصر حاضر می تواند میزان رشد علمیِ این حوزه دانش و نیز، ساحت های علمی، اجتماعی و مذهبیِ زیست بوم های اسلامی را روشن سازد. متأثر از این ضرورت و هدف، مقاله حاضر یکی از معجم های حوزه فرق و ردّیه را در فضای آکادمیک عربستان سعودی با عنوان  معجم المؤلفات فی الرد علی الشیعه الاثنی عشریه  مورد سنجش قرار داده است. پرسش این مقاله که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شد، آن بود که مؤلفانِ  معجم المؤلفات  در ثبت آثار ضدشیعه اثناعشری در چهار سده نخستین اسلامی، تا چه میزان به روش های علمی و فنی در معجم نگاری به ویژه در تعریف مفاهیم و عینیت، پایبندی و تعهد داشته اند؟ یافته ها نشان می دهد که این کتاب به دلیل عدم تعریف دقیقِ مفاهیم کلیدی مانند «شیعه اثناعشری»، تخطی از مؤلفه های روش تحقیق، گنجاندن موضوعات غیرمتجانس با شیعه امامیه و کاستی در استنادها و انتساب های نادرست، از معیارهای علمی فاصله دارد. همچنین، بسیاری از آثار ذکرشده، ماهیتاً ردّیه بر شیعه نیستند و تحلیل های ارائه شده در کتاب به شدّت از رویکردهای بی طرفانه دور است. این مقاله با نقد نمونه هایی از اشتباهات و کاستی های این اثر، بر ضرورت بازنگری و اصلاح آن تأکید دارد.
۸۲۴۸۶.

گونه شناسی و کاربرد بخش های برجسته ی احساسی قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تحقیقات علوم قرآن و حدیث سال ۲۲ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۳ (پیاپی ۶۷) 217-189
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۶۰
در قرآن کریم، جلوه هایی از محتوا و بیان احساسی وجود دارد که انتقال مفاهیم و معانی ارزشمند قرآنی به مخاطب را تسهیل کرده، لطافت خارق العاده ای به آیات الهی بخشیده و موجب اثرگذاری معارف قرآنی شده است. بر اساس یافته های این پژوهش، فرازهای احساسی قرآن، پذیرش چندجانبه و از جان و دل آموزه های دین را ممکن می سازد، گره های ذهنی مرتبط با چالش های دین را باز می کند و می تواند منجر به افزایش باور و ارتقا سطح بینش در زندگی شود. آیات احساسی و اثرگذار قرآن کریم را می توان در گونه های خطاب احساسی، آموزه های احساسی مشوّق یا بازدارنده، آرایه های احساسی، نظم آهنگ احساسی و تصویرسازی احساسی گستره بندی کرد. این پژوهش با معنی شناسی مفاهیم قرآنی و تحلیل محتوای آیات قرآن و با استناد به منابع کتابخانه ای به معرفی و گونه شناسی بخش های احساسی قرآن کریم، معرفی جلوه های متنوع احساسی قرآن و اثبات اثرگذاری معارف دین به واسطه بیان احساسی خداوند متعال پرداخته است. خداوند متعال به واسطه ایجاد گفتگوی احساسی در قرآن کریم و به کارگیری طیف گسترده ای ازگونه های احساسات بنیادی و پیچیده مثبت و منفی، معارف متنوعی را تبیین فرموده که خود، نشان از جایگاه ویژه ی گفتمان احساسی در کلام وحیانی دارد.
۸۲۴۸۷.

بانوان مازندرانی کاتب نسخه های خطی دوره صفوی و قاجار

نویسنده:
منبع: آینه پژوهش سال ۳۶ مهر و آبان ۱۴۰۴ شماره ۴ (پیاپی ۲۱۴) 445 - 456
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۵۵
این نوشتار دربرگیرنده شناسایی چند بانوی کاتب مازندرانی از دوره صفویه و قاجاریه است؛ بانوانی چون آسیه دختر اسماعیل سیاه مازندرانی، زکیه دختر ملاصالح مازندرانی و ... .
۸۲۴۸۸.

تحلیل مبانی اصالت ماهیت و اصالت وجود بر اساس صورت عینی مفاهیم فلسفی با تأکید بر آراء سهروردی، میرداماد و ملاصدرا(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: فلسفه و کلام اسلامی سال ۵۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ 523-543
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹ تعداد دانلود : ۵۶
این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی به بررسی مبانی دو مکتب اصالت ماهیت و اصالت وجود در فلسفه اسلامی با محوریت مسئله «صورت عینی» معقولات ثانی فلسفی (وجود، امکان، وحدت) و مقولات منطقی (جنس، فصل) می پردازد. سهروردی و میرداماد به عنوانِ نخستین بنیانگذاران مکتب اصالت ماهیت، با انکار صورت عینی مستقل برای این مقولات و استناد به برهان امتناع تسلسل در عین، وجود را صرفاً «تقرر ماهیت» در ظرف خارج یا ذهن و ماهیت را تنها واقعیت اصیل می دانند. در این دیدگاه، واقعیت خارجی که همان «شیء واحدِ مخلوط» است، فاقد تمایزات ذاتی است و مقولات مذکور، اعتبارات ذهنی (معقولات ثانی) محسوب می شوند که ذهن از تحلیل ماهیات انتزاع می کند. پیامد معرفت شناختی این نگرش، چالشی جدی در تبیین انطباق کامل ذهن و عین و استوار شدن معیار صدق بر «صلاحیت ذاتی ماهیت» است. در مقابل، ملاصدرا در چهارچوب حکمت متعالیه و با تأکید بر اصالت وجود، وجود را واقعیتی واحد، بسیط، مشکک و همان صورت عینی اصیل می داند که مبنای تحقق ماهیاتِ اعتباری است. وی با تمایز نهادن میان «اتصاف انضمامی» (دارای صورت عینی مستقل برای صفت و موصوف) و «اتصاف انتزاعی» (فاقد صورت عینی زائد، مبتنی بر انتزاع ذهنی از نحوه وجود موصوف)، مسئله انطباق را بر اساس وحدت وجود و تشکیک مراتبی آن تبیین می کند. نتیجه آنکه پذیرش یا انکار صورت عینی مستقل برای این مفاهیم بنیادین، شالوده اصلی اختلاف این دو مکتب در تبیین ساختار واقعیت، نسبت ذهن و عین و معیارهای صدق معرفت شناختی است.
۸۲۴۸۹.

نقش بیگانگان در اثرگذاری بر فرقه های مدعی مهدویت در ایران معاصر و چالش های برآمده از آن(با تأکید بر دوران قاجار و پهلوی اول)(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: مشرق موعود سال ۱۹ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۷۷ 116 - 132
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۰ تعداد دانلود : ۶۵
در تاریخ معاصر ایران، وجود فرقی با ادعای مهدویت سبب شد تا مشکلات قابل توجهی در کشور ایجاد شود. این دسته از فرق با ادعاهای ناهمگون به خصوص در دورانی که ایرانیان با مشکلات گسترده اجتماعی از جمله فقر فراوان، روبه رو بودند سبب شد تا برخی از مردم به ایشان تمایل نشان دهند. در این میان پدیده نوظهور کشورهای استعمارگر، ملت های بحران زده را مورد توجه خود قرار دادند و این دست از فرقه ها در ایران، از جمله نمونه های بودند که می توانستند استعمارگران را برای رسیدن به مطامع خود کمک شایانی کنند. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سؤال است که این دست از کشورهای نوظهور، چگونه از فرصت پدید آمده توسط مدعیان مهدویت در کشور ایران، برای رسیدن به مقاصد خود استفاده کردند؟ در پاسخ اشاره شده است مهم ترین هدف کشورهای استعمارگر ایجاد اختلاف و برهم زدند وحدت ملی در میان ایرانیان بوده است. همچنین اشاره به این نکته اشاره شده است که کشورهای مذکور در ایجاد این دست از فرقه ها، به جهات مختلف اجتماعی و تاریخی می توانستند تأثیرگذار باشند، اما با ایجاد این فرق با بهره برداری فراوان و تقویت این جریان ها، سعی وافری داشتند در راستای منافع خود که ایجاد اختلاف در میان کشورهای فرودست بوده بهره لازم را ببرند.
۸۲۴۹۰.

تحلیل انتقادی مبانی طبیعت گرایانه گراهام آپی در رد براهین غایت شناختی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: فلسفه دین سال ۲۲ زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴ (پیاپی ۶۵) 287-297
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۰ تعداد دانلود : ۶۶
این مقاله به تحلیل انتقادی مبانی طبیعت گرایانه گراهام آپی، فیلسوف معاصر، در رد براهین غایت شناختی (براهین نظم و طراحی) می پردازد. آپی با تکیه بر چارچوب فلسفی طبیعت گرایی استدلال می کند که وجود نظم و پیچیدگی در جهان نیازی به تبیین با یک موجود هوشمند ماوراءطبیعی (خدا) ندارد. او معتقد است پدیده های جهان می توانند به طور کامل با قوانین فیزیکی و فرایندهای طبیعی توضیح داده شوند. هدف این پژوهش، فراتر از صرفاً بازگویی استدلال های آپی، نقد مبانی متافیزیکی این رویکرد است. مقاله حاضر نشان می دهد که طبیعت گرایی آپی به جای آنکه یک نتیجه گیری مبتنی بر شواهد باشد، خود یک فرض فلسفی پیشینی است که با نفی امکان وجود پدیده های غیر طبیعی به مصادره به مطلوب در نقد براهین غایت شناختی می انجامد. در نهایت، این پژوهش نتیجه می گیرد که نقد آپی به براهین غایت شناختی قویاً به فرضیات فلسفی او وابسته است و موفقیت آن به پذیرش طبیعت گرایی به عنوان تنها جهان بینی ممکن منوط است.
۸۲۴۹۱.

ضرورت نیاز به راهبر عرفانی در اندیشه یوحنا صلیبی با نظری بر چرایی وقوع هواجس شیطانی در مسیر سلوک(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات عرفانی بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۴۱ 321 - 354
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۵۷
یوحنا صلیبی (1542-1591) اصلاحگر بزرگ فرقه کرملیان و از بزرگ ترین عرفای مسیحی قرن شانزدهم میلادی است که تألیفات وی علاوه بر آنکه به لحاظ ادبی جزو آثار درخشان ادبیات اسپانیا محسوب می شود، به دلیل جنبه تعلیمی آن ها در عرفان مسیحیت بسیار تأثیرگذار بوده است. وی یک عارف واصل است که در آثار خود، در مقام یک راهبر عرفانی، با دقتی کم نظیر، مسیر نیل به اتحاد را به سالکان طریق نشان داده است. تأملی در آثار و تألیفات یوحنا گواه این نکته است که دغدغه وی در تمامی چهار اثر ارزشمندش، بر سه بخش مهم استوار بوده است: 1. شرح مراتب و مراحل سلوک؛ 2. شرح حالات، مصائب و ابتلائات نفس؛ 3. شرح راهکارهای عملی رهایی از رنج و نیل نفس به مقصود . بر این اساس، هدف پژوهش حاضر، بررسی ضرورت نیاز به راهبر عرفانی در اندیشه یوحنا صلیبی است که خود، یکی از بزرگ ترین راهبران عرفانی در مسیحیت است و در این بین، با بهره گیری از شیوه توصیفی تحلیلی، به پاسخ گویی به این پرسش ها پرداخته شده است که ضرورت نیاز به راهبر عرفانی و علت وقوع هواجس شیطانی در مسیر سلوک در اندیشه یوحنا صلیبی چیست؟ بدین ترتیب، با تأکید بر این نکته که ازنظر یوحنا، نخستین و بهترین راهبر عرفانی نفس، خود خداوند است، شیوه های تعلیمی یوحنا در مقام یک راهبر عرفانی نیز بررسی شده است.
۸۲۴۹۲.

بررسی انتقادی دیدگاه فخر رازی درباره شیوه و شرایط صدور فعل اخلاقی از انسان(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: اخلاق پژوهی سال ۸ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۳ (پیاپی ۲۸) 143 - 168
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۰ تعداد دانلود : ۵۶
فخر رازی دربارهٔ چگونگی صدور فعل اخلاقی از انسان دو دیدگاه متمایز دارد : او نخست به تعامل نفس و بدن ، و نقش قوا و ساختار جسمانی در صدور فعل اخلاقی اشاره کرده و در نظریهٔ دوم ، (نظریهٔ مراتب نفوس)، انسان ها را به سه دستهٔ «مقربین»، «اصحاب الیمین » و «اصحاب الشمال » تقسیم می کند که هر کدام ظرفیت ها و جایگاه اخلاقی متفاوتی دارند . مقربین ، غرق در معارف الهی و متصل به علم ریاضت روحانی اند ، اصحاب الیمین دارای استعداد حرکت به سوی کمال و علم اخلاق اند ، و اصحاب الشمال فاقد هر گونه قابلیت تحول اخلاقی اند . فخر رازی با تأکید بر ماهیت ذاتی و غیرقابل تغییر نفوس ، تغییر اخلاقی را برای برخی افراد ناممکن می داند که این دیدگاه با مفاهیم معاصر ضعف اراده و بی پروایی اخلاقی نیز ارتباط دارد ؛ اگرچه سخت گیری بیشتری دربارهٔ امکان تحول اخلاقی در پی دارد . او در اثبات تفاوت ماهوی میان نفوس ، تفاوت های اخلاقی کودکان را ناشی از تفاوت های ذاتی نفس آنها می داند و تأثیر بدن و محیط را ردّ می کند که البته ، به دلیل غفلت از عوامل ژنتیکی و پیشازادی ، تعمیم نادرست از تفاوت های رفتاری به تفاوت ماهوی ، کم توجهی به تأثیر محیط های ، مورد نقد قرار گرفته است . در این مقاله ، ضمن اشاره به خاستگاه عقلی و قرآنی دیدگاه فخر رازی ، به اهم نقدهایی که به نظریهٔ مراتب نفوس فخر رازی وارده شده ، پرداخته شده است . 
۸۲۴۹۳.

نقش ناگزیر فلسفه اخلاق در سیاستگذاری مبتنی بر شواهد

نویسنده:
منبع: مطالعات میان رشته ای اخلاق دوره ۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ 25-48
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹ تعداد دانلود : ۶۰
«سیاستگذاری باید براساس شواهد مربوط باشد»؛ این سخنی طبیعی و مقبول است. اجرای برنامه ای در دنیای واقعی برای حصول نتایج عینی مستلزم رجوع به شواهد مربوط می باشد و نمی توان با حدس و گمان یا نظرات شخصی و عرفی به چنین کاری پرداخت؛ اما گاهی این دیدگاه، یعنی سیاستگذاری شواهدمحور، حمل بر این می شود که اگر سیاستگذاری درست بخواهد براساس شواهد باشد، باید مستقل از اخلاق و اخلاقیات پیش برود که می توان این دیدگاه را «سیاستگذاری فارغ از اخلاق» نامید. برای ارزیابی بهتر این دیدگاه مناسب است به دو سؤال پاسخ داده شود: ۱. در سیاستگذاری چگونه باید شواهد مختلف را لحاظ کرد؟ ۲. در سیاستگذاری توجه به چه شواهدی بجاست؟ درباره پرسش نخست توضیح داده می شود که چگونه اساساً ایده حساسیت به شواهد خود هنجاری است و در پاسخ به پرسش دوم بیان خواهد شد که توجه به بعضی شواهد هنجاری ناگزیر است، هرچند این شواهد از انواع مختلفی هستند و نقش های متفاوتی ایفا می کنند. به طور کلی، توجه به این ابعاد ضمنی در سیاستگذاری کمک می کند که تصویر بهتری از نقش فلسفه اخلاق و حوزه های پژوهشی هنجاری در سیاستگذاری داشته باشیم. بسیاری از سؤالات کلیدی در عرصه سیاستگذاری نیازمند شواهدی تجربی هستند و توسل به باورهای اخلاقی رایج یا شخصی مخلّ تصمیم گیری درست است؛ با این حال در بعضی از ابعاد، توجه به ابعاد هنجاری ناگزیر می باشد. نکته این است که بخشی از شواهد مربوط همواره هنجاری هستند؛ از این رو «سیاستگذاری فارغ از اخلاق» عدول از ایده کلیدی در سیاستگذاری شواهدمحور است.
۸۲۴۹۴.

معيار قبول رواية الشيعة عند أهل السنة (دراسة ونقد)(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه علوم حدیث تطبیقی سال ۱۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲۲ 31 - 64
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۱ تعداد دانلود : ۵۵
البحث عن مصداقیه رواه المذاهب الأخرى، مما نال اهتمام العلماء منذ القدیم؛ فبحث عنها بعض العلماء ضمن مباحثهم فی شروط قبول روایه الراوی فیما استقل بها البعض فی مؤلَّف مستقل ومن مناظیر مختلفه؛ وتتمحور کلمه الأغلبیه الشیعیه على أن الشرط الأساسی للإعتماد على الراوی یکمن فی العداله والضبط بقطع النظر عن انتمائه المذهبی؛ وأما أهل السنه، فرغم تضارب آرائهم فی غیر الشیعه، إلا أنها تتمتع بنوع من العلمیه والموضوعیه، فی حین أن رأیهم فی الشیعه سلبیٌّ وخارجٌ حتى عن هذا الإطار، فهذا الرأی هو ما انتقدناه فی ضوء المعطیات العلمیه وبالإستعانه من الأسلوب المکتبی عبر استقراء أقوال علمائهم والمقارنه بینها ثم انتقادها؛ فتحصل أن رأیهم فی روایه الشیعه مبدئیا هو عدم القبول إلا أن تستدعی الضروره أو المصلحه إلى العمل بها، والسبب الوحید من تبنی هذا الرأی، هو أن الشیعه ینتقصون بعض الصحابه، ومن الواضح أن هذا المدعى لا یصلح دلیلا على عدم قبول روایه الراوی، إذ من المعلوم ضروریا أن الصحابه لم یکن جمیعهم على مستوى واحد، لذا فیجب إخضاعهم للإنتقاد کغیرهم؛ والمعیار العلمی الصحیح لتقییم الراوی، هو العداله والضبط بغض النظر عن الإنتماء المذهبی إلا ما خرج بدلیل کالخوارج!
۸۲۴۹۵.

قلمرو احباط با نگاهی نقادانه از منظر امامیه و اهل سنت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه کلام سال ۱۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲۲ 97 - 118
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۶۴
مسئله احباط از مباحث بنیادین در حوزه کلام اسلامی است که به تبیین رابطه میان ایمان و عمل صالح و سعادت اخروی می پردازد. همچنین، این مسئله در نسبت با شقاوت ابدی ناشی از کفر و معصیت ، محور اصلی اختلاف نظرها، کیفیت و چگونگی تحقق احباط است.هدف این پژوهش، تحلیل و بررسی سه دیدگاه کلامی در مسئله احباط، در راستای حسابرسی اعمال، حکمت و عدل الهی است که همواره، محل نزاع و گفتگوی کلامیون بوده است لذا در این مقاله با تأکید بر دیدگاه امامیه و مقایسه آن با آرای اهل سنت، به ویژه معتزله است. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر منابع اسنادی و داده های کتابخانه ای است. یافته های پژوهش طبق نظر امامیه (منکر احباط و تفسیر مجازی آن) بر مبنای استدلال های قرآنی و روایی از اتقان بیشتری برخوردار است. در مقابل، معتزله قائل بمعنای حقیقی احباط بوده و به دو دسته تقسیم می شوند: گروهی که قائل به احباط کلی اعمال و گروهی دیگر نظریه احباط جزئی و موازنه میان حسنات و سیئات را مطرح می کنند. با تحلیل و بررسی مستند این سه دیدگاه، نتیجه گیری نهایی مؤید نظر امامیه مبنی بر نفی احباط کلی اعمال و تأکید بر عدالت و حکمت الهی در پاداش و عقاب است.
۸۲۴۹۷.

اصول اخلاقی مواجهه با بیماری های فراگیر با رویکرد اسلامی

نویسنده:
منبع: مطالعات میان رشته ای اخلاق دوره ۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ 71-92
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۵ تعداد دانلود : ۶۴
هدف از این پژوهش، ارائه اصول اخلاقی در مواجهه با بیماری های فراگیر براساس معیارهای اخلاق اسلامی است. این مواجهه از وجوه مختلف فضیلت گرایانه، غایت گرایانه و یا وظیفه گرایانه بررسی می شود. این نوشتار به روش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر تحقیق کتابخانه ای به تبیین اصول اخلاق اجتماعی در مواجهه با بیماری های واگیردار می پردازد و مهم ترین چالش های اصول پیش گفته را موردتوجه قرار می دهد. مهم ترین اصول اخلاق اجتماعی کاربردی در مواجهه با اپیدمی ها؛ اصل حق مداری، اصل همراهی و همدلی، اصل تواصی، اصل مواسات، اصل تکریم و احترام، اصل عدم اضرار، اصل آرامش و سکونت می باشد که ناظر به خط مشی های اخلاقی در شرایط بحرانی بیماری ها سامان یافته است. این اصول بیانگر بایدونبایدهای اخلاقی در تعاملات اجتماعی و به ویژه مسئولیت های اخلاقی افراد در نحوه حضور در اجتماع و مواجهه اخلاقی با بیماران و آسیب دیدگان با محوریت آموزه های اسلامی ارائه شده است.
۸۲۴۹۸.

قصص الأنبیاء در میراث اسلامی: نسخه ای ناشناخته از قرون میانه در کتابخانه گنج بخش پاکستان

نویسنده:
منبع: آینه پژوهش سال ۳۶ مرداد و شهریور ۱۴۰۴ شماره ۳ (پیاپی ۲۱۳) 411 - 447
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۵ تعداد دانلود : ۴۸
در سنت های تاریخی و روایی اسلامی، ژانر قصص الأنبیاء جایگاهی میانی بین تاریخ نگاری، تفسیر و سیره دارد؛ با این همه، این قالب هنوز به صورت جامع در چارچوب تاریخ نگاری اسلامی بررسی نشده است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی و تلاش نسخه شناسانه و با وجود کاستی ها، ضمن مرور تحولات شکل گیری و تثبیت این ژانر در قرون نخستین اسلامی، مهم ترین ویژگی های محتوایی و ساختاری آن (از جمله کارکرد تعلیمی اخلاقی، پیوند با میراث یهودی مسیحی و تحول از زبان گزارش به زبان روایت) را مورد واکاوی و تأکید قرار می دهد. بر اساس نقد و بررسی آثار شناخته شده این گونه از منابع، کوشش شده تا بیان شود که قصص الأنبیاء نه تنها از حیث روایی، بلکه به لحاظ روش تاریخ نویسی و ادبیات نیز واجد مؤلفه های ژانری متمایزی است. در ادامه، نسخه خطی ناشناخته ای از این گونه که در مجموعه کتابخانه گنج بخش پاکستان محفوظ است، معرفی شده و جایگاه آن در نسبت با میراث موجود توضیح داده می شود. بررسی نسخه نشان می دهد که برخی از روایاتِ این اثر مستقل از روایات متعارف است. در بخش پایانی برای نشان دادن ادبیات محتوایی و شیوه تاریخ گویی این نسخه، فقراتی چند از برگ های آن خوانش و کاوش شده است. این مقاله ضمن بازخوانی جایگاه ژانر قصص الأنبیاء در سیر تاریخ نگاری اسلامی، بر ضرورت توجه به نسخه های مغفول مانده در تحلیل تطبیقی این ژانر تأکید می ورزد.  
۸۲۴۹۹.

بررسی و تحلیل مقایسه ای اصول حاکم بر اثبات معاد جسمانی از دیدگاه ملاصدرا و قاضی عضدالدین ایجی

نویسنده:
منبع: اندیشه های قرآنی متفکران معاصر سال ۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ 27 - 50
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۶۲
از میان مسائل مربوط به معاد، بحث کیفیت آن همواره مورد توجّه بوده است. این موضوع، متفکران را به چالش هایی کشانده و سبب به وجود آمدن دیدگاه های متفاوتی در خصوص چگونگی معاد شده است. در قرآن نیز آیات فراوانی وجود دارند که معاد را به معنای بازگشت نفس به بدن معنا کرده اند. امّا منظور از بدن چیست؟ در پاسخ، ملاصدرا مبتنی بر یازده اصل فلسفی و به شیوه عقلانی بیان می دارد که معاد به صورت جسمانی است، امّا مقصود وی از جسم، بدن عنصری نیست؛ بلکه بدنی باطنی است که متناسب با حالات قیامت تغییر می کند و با همراهی نفس، در قیامت محشور می شود. امّا قاضی عضدالدین ایجی به عنوان یک متفکر اشعری، بر پایه اصلی عقلی- نقلی بر این باور است که صورت جسمانی و بدن عنصری دنیوی، عیناً به همین سیما در سرای آخرت برانگیخته خواهد شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه هر دو متکلم، معاد را به صورت جسمانی می پذیرند، ولی بر پایه اصولی خاص، ملاصدرا بدن جسمانی را در سرای آخرت، متفاوت با بدن عنصری دنیوی می داند؛ درحالی که قاضی عضدالدین ایجی، بدن اخروی را همان بدن دنیوی و بدون هیچ تغییری معنا کرده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و مقایسه ای در نظر دارد تا زاویه ای از زوایای این بحث را روشن کند و اختلاف ساختاری و مَشی هر دو فیلسوف را به تصویر کشد. بنابراین، بررسی اصول حاکم بر نظرات این دو متکلم و بررسی افتراقات و اختلافات آن، وجه نوآوری این پژوهش خواهد بود.
۸۲۵۰۰.

تحلیل حدیثی انتظار و کارکردهای ابعاد فردی، اجتماعی، تاریخی و هویتی آن

نویسنده:
منبع: مطالعات حدیث پژوهی سال ۱۰ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۹ 107 - 120
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۴۶
انتظار به عنوان یکی از ارکان مهم فرهنگ دینی شیعه، در روایات اهل بیت (ع) جایگاهی بنیادین دارد. این مفهوم نه صرفاً به معنای چشم داشت منفعلانه به آینده ای نامعلوم، بلکه فرایندی فعال، پویا و اصلاح گر معرفی شده است که هم اصلاح فردی را دربر می گیرد و هم به انسجام اجتماعی، هویت سازی و مقاومت تاریخی شیعه یاری می رساند.پژوهش حاضر با رویکرد حدیث پژوهی، به تحلیل جامع انتظار در منابع روایی پرداخته و نشان داده است که این آموزه در چهار سطح اصلی قابل بررسی است:بعد فردی: انتظار عامل تهذیب نفس، تقویت ایمان، صبر و امیدواری است.بعد اجتماعی: انتظار به همبستگی مؤمنان، تقویت اخلاق اجتماعی و مسئولیت پذیری می انجامد.بعد تاریخی سیاسی: انتظار شیعه را در طول تاریخ در برابر ظلم و انحراف پایدار ساخته و منبع الهام برای حرکت های اصلاحی و انقلابی بوده است.بعد هویتی: انتظار سبب تداوم فرهنگ ولایی، بازتولید سنت های دینی و حفظ هویت مستقل جامعه شیعی شده است.روش این تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای روایات منتخب از منابع حدیثی معتبر مانند الکافی، کمال الدین، الغیبه و بحارالأنوار است. نتیجه پژوهش نشان می دهد که انتظار در نگاه حدیثی، یک راهبرد چندبعدی برای تربیت فرد و جامعه است و می تواند در حل مسائل اجتماعی معاصر نیز کارکرد داشته باشد.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان