سید حیدر طباطبایی

إنَّ التراث فی کلِّ أمه یشکل هویَّتها الثقافیه، ومن لا تراث له لا هویه له، ومن أراد أن یطمس هویه أمه من الأمم فعلیه أن یبدأ بتغییب تراثها. وهذه البحث یسلط الضوء على إحدى المخطوطات المهمه فی التراث الإسلامی، والتی یرجع تاریخها إلى القرن الثامن الهجری، وهی من تصنیف أحد أعلام المذهب الزیدی، ویدور موضوعها حول فضائل أهل البیت علیهم السلام، وعنوانها (إشراق الإصباح فی مناقب الخمسه الأشباح) للعلامه إبراهیم بن محمد بن علی الصنعانی الحضرمی (ت: بعد ۷۵۳ ه ق). وتبرز أهمیه هذه الدراسه فی کونها تکشف عن شخصیه المؤلِّف وترجمته التی خلت منها أمهات کتب التراجم إلا من أسطر قلائل عند أصحاب المذهب الذی ینتمی إلیه، ثم العمل على تظهیر واحده من المصنَّفات المعتبره فی التراث الزیدی والتی لم تأخذ طریقها إلى الطباعه، بل لا تزال على حالتها الأولى المخطوطه، وذلک من خلال دراسه منهج المؤلِّف فی تصنیف هذا السِفر القیِّم. ولتحقیق أهداف هذه البحث استخدمنا المنهج العلمی فی تحقیق المخطوطات، والعمل على جمع النسخ ودراستها، ثم مقابلتها، ومعالجه المشکلات الحاصله فی هذا الطریق، وقد استفدنا بالإضافه لما تقدم المنهج الوصفی التحلیلی والاجتهادی للوصول إلى المعلومات المطلوبه مستعینین فی ذلک کلِّه بکتب التراث المخطوط والمکتبات العامه. وکان أهم نتیجه خرجت به هذه المقاله هو أهمیه تحقیق هذا الکتاب بشکل علمی دقیق من خلال تصحیح النص وتخریج مصادره ومقارنه روایاته مع الأصول الحدیثیه الموجوده عند الإمامیه وأهل السنه، فبالإضافه إلى القیمه المعرفیه الذی یمثِّله هذا العمل قد یکون رافداً مهمَّاً فی تقویه روایات فضائل أهل البیت (علیهم السلام) وتعاضدها من جهتی المتن والسند.

البحث عن مصداقیه رواه المذاهب الأخرى، مما نال اهتمام العلماء منذ القدیم؛ فبحث عنها بعض العلماء ضمن مباحثهم فی شروط قبول روایه الراوی فیما استقل بها البعض فی مؤلَّف مستقل ومن مناظیر مختلفه؛ وتتمحور کلمه الأغلبیه الشیعیه على أن الشرط الأساسی للإعتماد على الراوی یکمن فی العداله والضبط بقطع النظر عن انتمائه المذهبی؛ وأما أهل السنه، فرغم تضارب آرائهم فی غیر الشیعه، إلا أنها تتمتع بنوع من العلمیه والموضوعیه، فی حین أن رأیهم فی الشیعه سلبیٌّ وخارجٌ حتى عن هذا الإطار، فهذا الرأی هو ما انتقدناه فی ضوء المعطیات العلمیه وبالإستعانه من الأسلوب المکتبی عبر استقراء أقوال علمائهم والمقارنه بینها ثم انتقادها؛ فتحصل أن رأیهم فی روایه الشیعه مبدئیا هو عدم القبول إلا أن تستدعی الضروره أو المصلحه إلى العمل بها، والسبب الوحید من تبنی هذا الرأی، هو أن الشیعه ینتقصون بعض الصحابه، ومن الواضح أن هذا المدعى لا یصلح دلیلا على عدم قبول روایه الراوی، إذ من المعلوم ضروریا أن الصحابه لم یکن جمیعهم على مستوى واحد، لذا فیجب إخضاعهم للإنتقاد کغیرهم؛ والمعیار العلمی الصحیح لتقییم الراوی، هو العداله والضبط بغض النظر عن الإنتماء المذهبی إلا ما خرج بدلیل کالخوارج!

نیکی کردن به والدین از مهم ترین آموزه های اخلاقی دین اسلام و از اثر بخش ترین عبادات در کسب رضای خداوند است. سپاسگزاری از پدر و مادر در ردیف شکرگزاری از خداوند متعال مطرح شده که نشان از اهمیت آن دارد. آیات قرآن و روایات ائمه(ع) درباره احترام به والدین را از مهم ترین تکالیف الهی دانسته و به انجام آن امر کرده و آثار مادی و معنوی برای آن ترسیم نموده اند. شناخت آثار احسان به والدین در متون وحیانی می تواند در نقشه ترسیم زندگی و سبک پیشبرد آن، نقش به سزایی داشته باشد؛ پس از این جهت ضرورت دارد به این موضوع پرداخته شود. این تحقیق با روش نقلی - وحیانی و گردآوری اطلاعات از طریق کتابخانه ای و با پردازش اطلاعات به صورت توصیفی ارائه شده و هفت اثر از آثار احسان به والدین از دیدگاه امام علی(ع) در بُعد فردی و خانوادگی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته که نزول رحمت و وجود نعمت، ظهور محبت، بازگشت خیر کثیر و. . . جزیی از آنهاست.