ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۳۲۱ تا ۳۴۰ مورد از کل ۲۸٬۸۷۱ مورد.
۳۲۱.

پیامدهای اقتصادی گسترش املاک خصوصی رضاشاه در کرمانشاهان (۱۳۰۴- ۱۳۲۰ه.ش)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۳۳
در پایان دوره قاجار، با تجاری شدن کشاورزی و سودآوری صادرات کشاورزی، زمین داری اهمیت اقتصادی بیشتری یافت. در نتیجه، علاوه بر دیوان سالاران، بسیاری از بازرگانان نیز سرمایه های بازرگانی خود را در خرید زمین کشاورزی به کار گرفتند. کارکردِ کسب منزلت طبقاتی در کنار سودآوری روزافزون زمین داری، باعث می شد تا رضاشاه نیز همانند شاهان پیشین با دست اندازی بر زمین های مالکان قدیمی به شیوه های شبه قانونی و فراقانونی، در مدتی کوتاه املاک گسترده ای در بیشتر ایالت های مهم کشاورزی ایران از جمله مازندران و کرمانشاهان به دست آورده و به بزرگ ترین زمین دار ایران تبدیل شود. این پژوهش با تمرکز بر املاک گسترده رضاشاه در ایالت کرمانشاه، به دنبال پاسخ به این پرسش است که شکل گیری املاک پهلوی در کرمانشاهان چه پیامدهای اقتصادی در کشت وزرع و مدرن سازی کشاورزی منطقه به دنبال داشت؟ در این مقاله که بیشتر اتکای آن به اسناد آرشیوی است، کوشش شده تا با داده کاوی و به روش تحلیلی - توصیفی پیامدهای اقتصادی گسترش املاک رضاشاه بر تغییر الگوی کشت و مدرن سازی کشاورزی دستوری منطقه بررسی شود. یافته های پژوهش نشانگر آن است که در بُعد اقتصادی ساخت کارخانه قند شاه آباد و کارخانه های پنبه پاک کنی در راستای پیوند میان کشاورزی و صنعت و افزایش بهره وری املاک شاه بود؛ اما به تدریج کشت چغندرقند به عنوان یک محصول جدید در کل این ایالت افزایش یافت. با به کارگیری تراکتور و ماشین آلات صنعتی، زمینه ای برای گذار از کشاورزی سنتی در منطقه فراهم آمد، محصولات تازه ای معرفی شد و با برپایی دبستان های فلاحتی زمینه ای برای معرفی کشاورزی علمی فراهم گردید.
۳۲۲.

آموزش، وظایف و اقتصاد طبقه روحانیت شیعه در قفقاز در طول حاکمیت خان نشین های ایرانی (1160- 1244ه.ق/ 1747- 1828م.)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۳۵
قفقاز موزاییکی از نژادها، زبان ها و ادیان است. اسلام شیعی، به ویژه از دوران صفویه به این سو، یکی از ادیان اصلی این منطقه به شمار می آید. از همین رو، در دوره خان نشین های ایرانی (1160-1244ه.ق/ 1747-1828م.)، مبنای عقیدتی هشت خان نشین از نُه خان نشین تشکیل شده پس از مرگ نادرشاه افشار، اسلام شیعی دوازده امامی بود. بااین حال، به شبکه متولیان اسلام شیعی (مجتهد، شیخ الاسلام، آخوند، ملا، سید، درویش) چندان پرداخته نشده است. مسئله اصلی این مقاله، ترسیم جایگاه و نقش روحانیت شیعه در خان نشین های ایرانی در جنوب قفقاز است. مقاله حاضر با اتکا بر رهیافتی تکوینی - تشریحی، به ترسیم ابعاد مختلف جایگاه و نقش روحانیت شیعی خواهد پرداخت. به این ترتیب، در مقاله حاضر، پس از صحبت از پیشینه تشکیلات دینی تشیع دوازده امامی در منطقه، در چهار گام - یعنی آموزش ملایان، وظایف ملایان، منابع درآمدی ملایان و نهایتاً وضعیت ملایان بعد از استقرار حاکمیت تزاری - جایگاه و نقش روحانیت شیعی در جنوب قفقاز به تصویر کشیده خواهد شد.
۳۲۳.

بازنمایی تاریخ ایران در کتاب های درسی تاریخ مقطع پنجم ابتدایی (چاپ 1341) و ششم ابتدایی (چاپ 1345) در دوره محمدرضاشاه پهلوی: تحلیلی انتقادی بر مبنای نظریه روث وداک(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۴۹
مطالعه حاضر با هدف تحلیل انتقادی گفتمان کتاب های درسی تاریخ مقطع پنجم ابتدایی (چاپ 1341) و ششم ابتدایی (چاپ 1345) در دوره محمدرضاشاه پهلوی انجام شده است. چهارچوب نظری این پژوهش نظریه «تحلیل گفتمان تاریخی» روث وُداک است که با تأکید بر ابعاد گفتمانی قدرت، ایدئولوژی، حافظه جمعی و بازنمایی تاریخی، به واکاوی فرایندهای مشروعیت بخشی، طرد و هویت سازی در متون رسمی آموزشی می پردازد. در این مطالعه، کتاب های تاریخ پنجم و ششم ابتدایی منابع اصلی گفتمانی نظام آموزشی دوره محمدرضاشاه پهلوی مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد که نظام آموزشی این دوره، با به کارگیری استراتژی هایی چون اسطوره سازی از شاهان باستان، حذف و تحقیر دوره قاجار، قهرمان سازی از خاندان پهلوی و برجسته سازی مفاهیمی چون «تمدن ایرانی»، «اقتدار ملی» و «مدرنیته دولتی» به تولید حافظه ای تاریخی اقدام کرده که در خدمت تثبیت مشروعیت سیاسی و فرهنگی سلطنت پهلوی بوده است. از منظر نظریه وُداک، این فرایند با استفاده از ابزارهایی مانند واژگان ارزشی، روایت های تک سویه، تکرار بینامتنی و تصویرسازی عاطفی در راستای شکل دهی به گفتمان غالب تاریخی صورت گرفته است. مقاله حاضر می کوشد با بازخوانی انتقادی این متون، زمینه ای برای تحلیل سیاست حافظه و آموزش ایدئولوژیک تاریخ فراهم سازد.
۳۲۴.

«مُغ» به مانند نشان هویتی در بافت فرهنگی بافق(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۲۸
در مطالعات فرهنگی واژگان بومی در گویش های محلی از اهمیت زیادی برخوردارند؛ زیرا واژگان طی سده ها در بستر زبانی تکرار شده اند؛ اگرچه به تدریج از مبادی و علل تسمیه فاصله گرفته و تنها شکل و قالب لغت به مثابه حروفی معلق منتقل شده باشد؛ اما بازهم به مانند نشانه ای قابلیت رمزگشایی بافتاری دارد. نام گذاری نخل به «مُغ» در بافق از آن نشانه های فرهنگی است که تحلیل چرایی تسمیه نخل به مغ هدف اصلی این پژوهش است. پرسش این گونه طرح می شود که مبتنی بر منابع مکتوب تاریخی، تسمیه نخل به «مغ» بر چه فرضیاتی استوار بوده و بر مبنای کدام انگاره می توان بحث را جمع بندی کرد؟ به نظر می رسد علت نام گذاری مغ بر عواملی چون سودمندی، دهش و در صورت تغییر حرف آخر واژه به «خ» و تبدیل به «مخ» به سر نخل و اهمیت آن دلالت دارد. پژوهش حاضر از انواع تحقیقات کیفی است که بر اساس هدف، در دسته بنیادی و بر اساس روش مطالعه، بنیادی نظری است؛ اما بر اساس ماهیت و روش از پژوهش های تاریخی به شمار می آید که دغدغه تحلیل تسمیه نخل به «مُغ» در بافق را دارد. با این هدف سعی شده است منابع مکتوب معتبر مبنای مطالعه قرار گیرند. از سویی دیگر رویکرد پژوهش ترکیبی از توصیفی تحلیلی و تاریخی است؛ زیرا به مطالعه واژه ای خاص در بستر زبانی بافق و آداب و سنن آن ها پرداخته است. شیوه گردآوری اطلاعات در بخش تاریخی کتابخانه ای بوده و در قسمت توصیفی از مشاهده و مصاحبه های میدانی بهره جسته است. دستاورد پژوهش آنکه از میان فرضیات گوناگون نظیر پرفایده بودن و سودرسانی، بخشندگی، سخاوت و دهش و مخ یا مغ به معنی مغز بر چرایی تسمیه برگ نخل در بافق به «مُغ» دلالت دارد و در ضمن مؤید این ادعاست که به نحوی در ارتباط با صفات و ویژگی های انسانی مانند سخاوتمندی و دارابودن مغز معنا شده است.
۳۲۵.

سیاست های صنعتی دولت محمد مصدق و اثرات آنها بر استراتژی اقتصاد بدون نفت(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۷
در نیمه دوم دوره نخست وزیری محمد مصدق، اقتصاد بدون نفت به عنوان یک استراتژی اقتصادی، بدون برنامه ریزی قبلی و در مواجهه با تحریم های نفتی انگلستان در دستور کار دست اندرکاران دولت قرار گرفت. براساس این استراتژی، بخش های مختلف اقتصادی شامل کشاورزی، صنعت، تجارت خارجی و بودجه مورد بازبینی قرار گرفتند، اما تأکید اصلی دولت بر توسعه بخش صنعت بود؛ زیرا صنعت به عنوان یکی از بخش های مولد و اشتغال زا، می توانست بر توسعه بخش های دیگر و همچنین تحقق اهداف مدّ نظر در استراتژی اقتصاد بدون نفت تأثیرگذار باشد؛ به گونه ای که مصدق در زمان ارائه برنامه کابینه دوم خود به مجلس، یکی از وظایف مهم دولت را اصلاح امور اقتصادی از راه افزایش تولید داخلی، ایجاد کار، اصلاح قوانین پولی و بهره برداری از معادن عنوان کرد. مقاله حاضر با تکیه بر اسناد و منابع کتابخانه ای و با رویکرد توصیفی-تحلیلی تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که سیاست های صنعتی دولت چه بوده و چه تأثیراتی بر استراتژی اقتصاد بدون نفت داشته است؟ اسناد و منابع تاریخی مورد استفاده در این پژوهش نشان از آن دارند که این سیاست های صنعتی همانند شمشیری دولبه عمل کرده اند؛ به گونه ای که همزمان با ایجاد تحرک در بخش صنعت، افزایش تولید کالاهای صنعتی، افزایش تعداد شرکت ها و کارخانجات، افزایش میزان سرمایه گذاری صنعتی و به طور کلی کمک به تاب آوری در مقابل تحریم های نفتی، ابعاد و اشکال مختلفی از وابستگی از جمله وابستگی به تجهیزات صنعتی وارداتی و شکل گیری کارخانجات مونتاژی، وابستگی به متخصصان خارجی و وابستگی به کمک ها و سرمایه های خارجی را در پی داشتند؛ پیامدی که اساساً در تضاد با ایده اقتصاد بدون نفت بود.
۳۲۶.

ولتر ایرانی یا ناپلئون ایرانی: تبار نزاع مفهومی مشروطه خواهی و پادشاهی خواهی در ایران دوره قاجار(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۴۹
در این مقاله به مطالعه تبار مفاهیم «آزادی» و «استبداد» در ایران مدرن پرداخته شده است؛ مفاهیمی که نخستین اَشکال روایی و مفهومی خود را در قالب تقابل دوگانه «ولتر ایرانی» و «ناپلئون ایرانی» در سفرنامه های فارسی دوره قاجار یافتند. بر بستر یک چارچوب نظری تلفیقی از تاریخ مفاهیم راینهارت کوزلک، تحلیل کنش گفتاری در سنت کوئنتین اسکینر و تبارشناسی نزد میشل فوکو، این پژوهش نشان می دهد که چگونه صورت بندی مفاهیمی چون پارلمان، جمهوریت، آزادی، ملت و پادشاهی مطلقه در زبان سفرنامه ها و متون سیاسی متأخر قاجاری، بازتاب گسست ها و ناهمزمانی هایی بنیادین در تجربه مدرنیته ایرانی است. این مقاله از خلال تحلیل تطبیقی سه سفرنامه اصلی - تحفه العالم ، مسیر طالبی و سفرنامه میرزا صالح شیرازی- نشان می دهد که مفهوم آزادی عمدتاً از خلال الگوی انگلستانی پارلمان و در تضاد با «فتنه فرانسوی» تعریف شد، حال آنکه ناپلئون به الگویی برای شاه مقتدر، عقل گرا و وطن دوست تبدیل گردید. این تقابل در آثار روشنفکرانی چون آخوندزاده (در مقام مدافع پارلمان) و الموسوی (در مقام مدافع سلطنت مطلقه)، به صورت جدالی نظری و مفهومی بسط یافت. مقاله نشان می دهد که هر دو سو در این جدال، ناخواسته درون زبان و منطق مفهومی ای سخن می گفتند که پیشتر در سفرنامه ها تثبیت شده بود. بدین ترتیب، پژوهش حاضر از یک سو تحلیلی تبارشناسانه از نحوه تکوین گفتمان های رقیب مشروطه خواهی و پادشاهی خواهی عرضه می دارد و از سوی دیگر، ضرورت بازنگری در منابع مفهومی مشروطه خواهی ایرانی را نشان می دهد. این تحلیل گامی مقدماتی است برای بازیابی گسست های مفهومی پنهان در زبان تجدد ایرانی و بحران دائمیِ آزادی در آن.
۳۲۷.

تحلیل عملکرد شورای اقتصاد و موانع ساختاری آن در مهار تورم طی سال های 1355-۱۳۵6(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۴۲
  در این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تاریخی و بهره گیری از روش تحلیل محتوای اسناد، به بررسی عملکرد شورای اقتصاد در مواجهه با بحران تورم در سال های 1355 و 1356 پرداخته شده است. با استفاده از اسناد، شامل صورتجلسات شورای اقتصاد، گزارش های بانک مرکزی و برنامه های عمرانی، تلاش شده است نقش این نهاد در طراحی و اجرای سیاست های ضدّ تورمی مورد ارزیابی عینی و علمی قرار گیرد. یافته ها نشان می دهد که افزایش چشمگیر درآمدهای نفتی، همراه با بازنگری شتاب زده در برنامه پنجم عمرانی و عدم تطابق حجم تزریق نقدینگی با ظرفیت جذب اقتصاد، منجر به ایجاد فشار تقاضا شد. این فشار، ناشی از رشد سریع تقاضای کلی در شرایطی بود که عرضه و ظرفیت تولیدی اقتصاد نتوانسته بود با آن همگام شود، و در نتیجه زمینه ساز تورم و ناپایداری های اقتصادی گردید. این شرایط با علائمی از بیماری هلندی همراه بود؛ از جمله تشدید وابستگی به واردات، تضعیف بخش های قابل مبادله و جذب منابع به بخش های غیرمولد. شورای اقتصاد با اتخاذ سیاست های انقباضی مالی و پولی، از جمله بازنگری در پروژه های عمرانی و کنترل اعتبارات بانکی، به تشخیص ریشه های تورم پرداخت. با این حال، اجرای این سیاست ها با موانع ساختاری نهادی و سیاسی، از جمله تمرکز سیاست گذاری بر پروژه های بلندمدت، ناهماهنگی دستگاه های اجرایی و کارکرد معیوب نظام بانکی مواجه شد.
۳۲۸.

واکاوی آستانه های تاریخی شیراز از منظر سیاحان خارجی از آغاز صفویه تا پایان قاجاریه(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۳۶
پژوهش حاضر به بررسی آستانه های تاریخی شهر شیراز از منظر سیاحان خارجی از آغاز صفویه تا پایان قاجاریه پرداخته است. این تحقیق به منظور تحلیل تأثیرات طبیعی و مصنوعی آستانه ها در شکل دهی تصورات سیاحان از شیراز، با تکیه بر منابع دست اول مانند سفرنامه ها انجام شده است. هدف اصلی، شفاف سازی جایگاه آستانه ها در ورودی های شهری و تأثیر آن ها بر درک سیاحان از هویت شهری شیراز در چهار دوره تاریخی مهم ایران است. برای دستیابی به این هدف، از روش اسنادی-تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی استفاده شده است. داده ها از سفرنامه های مختلفی که در دوره های مورد نظر نوشته شده اند، استخراج و تحلیل شده اند. از مجموع ۴۲ سفرنامه گردآوری شده، ۲۵ سفرنامه که حاوی اطلاعات مرتبط با آستانه ها و ورودی های شهر شیراز بودند، انتخاب و مورد بررسی دقیق قرار گرفتند. تحلیل محتوای داده ها، با استفاده از نرم افزار Atlas.ti انجام شد. یافته های پژوهش نشان می دهند که سیاحان در توصیف آستانه های شیراز بر جغرافیای طبیعی اطراف شهر و عناصر مصنوعی که دست بشر ساخته است، توجه ویژه ای داشته اند. جغرافیای طبیعی، به ویژه کوه های اطراف دشت شیراز و پوشش گیاهی و باغ هایی که در پیرامون شهر قرار دارند، نقش برجسته ای در توصیف منظر شهر ایفا می کنند. در کنار این، عناصر مصنوعی نظیر دروازه ها، گنبدها و گورستان های اطراف شهر به عنوان نمادها و مرزهای ورودی شهر، در ذهن مسافران تصویری خاص و معنا دار از شیراز به وجود می آوردند. این بررسی ها همچنین به وضوح تأثیر تخریب ها و تغییرات دروازه ها در دوره های بعدی، به ویژه در دوره قاجار، بر منظر شهری و هویت شیراز اشاره می کنند.
۳۲۹.

مسیحیانِ وفادار به ایران در جنگ اوّل با روسیه؛ بازخوانیِ یک اتّحاد فراموش شده (۱۲۱۹-۱۲۲۸ق/۱۸۰۴-۱۸۱۳م)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۳۵
این مقاله با بازخوانی جنگ اوّل ایران و روسیه (۱۲۱۹–۱۲۲۸ق/۱۸۰۴–۱۸۱۳م) می کوشد از روایت های ساده انگارانه ای که آن را صرفاً تقابل اسلام و مسیحیت یا ایران و روسیه معرفی کرده اند فراتر رود و به نقش جوامع مسیحیِ وفادار به ایران بپردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که چرا و چگونه گروه هایی از گرجیان، ارمنیان، قبایل کوهستانی و حتی افسران فراری روس، ایران را به عنوان متحد خود در برابر امپراتوری مسیحی روسیه برگزیدند. این پرسش در چارچوب نظری «وفاداری های چندگانه» و رویکرد پسااستعماریِ «عاملیت بومی» بررسی شده و روش پژوهش بر پایه تحلیل اسناد فارسی، روسی و گرجی و مطالعه موردی شخصیت هایی چون الکساندر میرزا، ملیک های ارمنی و سامسون خان ماکینتسف استوار است. یافته ها نشان می دهد که پیوندهای تاریخی با ایران از عصر صفوی، منافع اقتصادی و نگرانی از سلطه بوروکراتیک روسیه، و همچنین امید به حفظ استقلال محلی، مهم ترین عوامل این انتخاب بودند. این اتحادها با حمایت سیاسی و مالی قاجار تقویت شد و مقاومت های میدانی و تبلیغاتی گسترده ای را شکل داد. در مقابل، امپراتوری روسیه با سرکوب خشن، تبعید نخبگان و جابه جایی جمعیتی واکنش نشان داد و ساختار قدرت قفقاز را دگرگون ساخت. نتیجه پژوهش تأکید می کند که این جنگ نه صرفاً نزاعی دینی، بلکه صحنه ای از عاملیت پیچیده مردمان قفقاز بود.
۳۳۰.

تحلیلی بر مناسبات دیرینه قبیله بنی ثقیف با ساسانیان و تقابل آنان در نبرد جسر(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۲۷
نبرد یک روزه جسر، حدود سال 13 ه.ق. و تقریباً دو سال پس از روی کار آمدن یزدگرد سوم اتفاق افتاد. مسئله اصلی تحقیق حاضر، معرفی جنبه های مجهول، ردیابی و تحلیل عوامل منجر به نقش آفرینی چشمگیر قبیله بنی ثقیف در یک رویداد مهم تاریخی است. پژوهش کنونی بر این پرسش اصلی متمرکز است که حضور پررنگ قبیله بنی ثقیف در نبرد جسر، تا چه حد متأثر از مناسبات پیشین آنان با ساسانیان بوده است؟ این پژوهش با تکیه بر روش تاریخی و با استناد بر اطلاعات منابع اصلی می کوشد تا فرضیه اصلی و همچنین هدف اصلی پژوهش را با تکیه بر سوال اصلی پیش ببرد. نتایج این بررسی از حیث موضوعی، روش شناختی و بافت تحقیق از این لحاظ مهم است که سعی خواهد داشت با تلفیق رویدادهای دو دوره باستان و اسلام و با دیدی نو، این حقیقت تاریخی را اثبات نماید که دستگاه خلافت در زمینه فتوحات با تکیه بر کدام فاکتورها، مجاهدان را گزینش می کرده است. همچنین بررسی ارتباط علی- معلولی سوابق سیاسی، اقتصادی و ساختار اجتماعی قبیله بنی ثقیف بر رویارویی این قبیله با شاهنشاهی ساسانی، کشف عوامل تأثیرگذار بر وقوع نبرد جسر و ابعاد ناشناخته ی تحولات میدانی این واقعه تاریخی از دیگر یافته های پژوهش حاضر خواهد بود.
۳۳۱.

رویکرد لطفعلی خان معدل شیرازی در قبال ملی شدن نفت، از مجلس شانزدهم تا کودتای 28مرداد(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۲
لطفعلی خان معدل شیرازی (1277-1336) معروف به معدل السلطنه از فعالان سیاسی و فرهنگی شیراز بود. او در دوره های نهم تا سیزدهم نماینده جهرم در مجلس شورای ملی بود و در دوره چهاردهم نمایندگی شیراز را عهده دار بود. در دوره شانزدهم (1328-1330) به عنوان نماینده اول شیراز با به دست آوردن بیشترین رأی، به عنوان جوان ترین نماینده به مجلس راه یافت، بدون تردید بزرگ ترین و مهم ترین اقدام مجلس شانزدهم، ملی شدن نفت بود. محور این پژوهش ارزیابی و تحلیل نقش معدل در مجلس شانزدهم در قبال ملی شدن نفت و موضع وی درباره جبهه ملی و ملی شدن نفت پس از پایان مجلس شانزدهم تا کودتای 28مرداد است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی با بهره گیری از منابع محلی و ملی درصدد پاسخ به پرسش های زیر است: نخست اینکه، معدل چه موضعی درباره ملی شدن نفت در مجلس داشت؟ دوم اینکه، فعالیت های معدل در صحنه سیاسی پس از پایان مجلس شانزدهم بر چه مداری قرار داشت؟ یافته ها حکایت از آن دارد که معدل در مجلس شانزدهم از حامیان ملی شدن نفت بود و در حمایت از مصدق فعالیت داشت. فعالیت سیاسی معدل پس از پایان مجلس شانزدهم ادامه یافت و گرایش های آشکاری در همدلی با مصدق و جبهه ملی نشان داد. در اعتراض به کودتای نافرجام 25مرداد به شماتت دربار پرداخت و این کودتا را عملی مجنونانه و بوالهوسانه نامید. پس از کودتای 28مرداد معدل بازداشت و این واقعه به پایان حیات سیاسی او منجر شد.
۳۳۲.

واکاوی خاستگاه اجتماعی واقفان شهر ساری در اسناد وقفی پیشامشروطه (۱۲۱۰-۱۳۲۴ق)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۳۳
پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تحلیل خاستگاه اجتماعی واقفان شهر ساری در دوره قاجار پیشامشروطه، و با تمرکز بر بررسی القاب و مشاغل مندرج در اسناد وقفی این دوره سامان یافته است. در این اسناد، اطلاعات خاستگاه اجتماعی واقفان و پدرانشان استخراج شده و مبنای تحلیل قرار گرفته است. روش تحقیق استفاده شده در این مقاله، تحلیل محتوای کیفی اسناد تاریخی است و داده ها ازطریق داده کاوی ۲۶۸ سند وقفی برجای مانده از این دوره گردآوری شده است. در طی این دوره طیف گسترده ای از اقشار اجتماعی، از پیشه وران، اصناف و بازرگانان گرفته تا عالمان دینی، مالکان محلی و برخی چهره های ممتاز شهری، در فرایند وقف مشارکت داشته اند. تنوع القاب و مشاغل به کاررفته در اسناد، بیان کننده گوناگونی جایگاه طبقاتی واقفان و بازتاب دهنده ساختار چندلایه جامعه سنتی ساری در این دوره است. ثبت مشاغلی نظیر «بزاز»، «آهنگر»، «بقال»، «ارسی دوز»، «عطار» و «تاجر» گویای نقش برجسته طبقات متوسط شهری در ایجاد موقوفات است. یافته ها نشان می دهد وقف در ساری عصر قاجار، عرصه ای برای بازتولید منزلت و جایگاه اجتماعی فرد و بازتابِ ساختار و تعلق طبقاتی چندلایه ای بوده که با مشارکت گسترده اصناف، دین داران، زنان و خرده مالکان، فراتر از انحصار نخبگان سنتی عمل کرده است. این نهاد، هم زمان آیینه تحولات اجتماعی شهر در آستانه مشروطه و ابزاری برای تثبیت هویت گروه های مختلف بوده است.
۳۳۳.

کنش ها و چالش های حاکمان زنجان در عصر قاجار؛ مورد مطالعه و تطبیق احتشام السلطنه و وزیرهمایون(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲۱ تعداد دانلود : ۱۴۵
ولایت خمسه با مرکزیت زنجان از اهمیت و جایگاه مهمی در دوره قاجار برخوردار بود و غالبا حاکمان برجسته ای به این منطقه فرستاده می شدند. در اوایل دوره قاجار، شاهزاده عبدالله دارا با احداث بناهای جدید، کارنامه نسبتا قابل قبولی بر جای گذاشت. در عصر ناصری و مظفری، به ترتیب احتشام السلطنه و وزیرهمایون به حکمرانی زنجان رسیدند که بر اساس اسناد، روزنامه ها و کتب خاطرات، عملکردشان نسبت به بیشتر حاکمان منطقه، مورد توجه و تحسین قرار گرفت. با توجه به ساختار و وضعیت جامعه زنجان، مشکلات و نیازهای حکومتی مانند قدرت و نفوذ خاندان های مهم، ناامنی و بی ثباتی و بحران غلات از مسائل همیشگی حاکمان و مردم بود. بنابراین با بررسی و تطبیق عملکرد و موانع حاکمان مورد نظر، به این سئوال می پردازیم که رویکرد احتشام السلطنه و وزیرهمایون در مقابل شاخص های برشمرده چگونه بود؟ و به چه سرانجامی رسید؟ به نظر می رسد با توجه به استبداد دوره ناصری، تلاش احتشام السلطنه بر نزدیکی به گروه-های سنتی، تغییر و گسترش بافت شهری و رونق صنایع محلی قرار گرفت. در مقابل وزیرهمایون، ضمن نزدیکی به گروه های تجددگرا، با ایجاد نهادهای آموزشی جدید، به دفع اشرار و مهار بحران غلات پرداخت. اقدامات وزیرهمایون با عنایت به قدرت گروه های سنتی، با موفقیت نسبی همراه بود و به جز فرهنگ روزنامه و کتابخوانی، از بین رفت؛ اما تلاش احتشام السلطنه در ایجاد فضاهای شهری و رونق صنایع محلی تا به امروز باقی مانده است. مقاله حاضر با گردآوری داده های کتابخانه ای، اسنادی و بهره مندی از منابع اصیلی مانند روزنامه، به شیوه توصیفی-تبیینی به موضوع پرداخته است.
۳۳۴.

A Study of Stucco Decoration Techniques on the Tomb Tower of Semiran, Qazvin(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸۷ تعداد دانلود : ۳۲۷
Understanding the philosophy behind the stucco motifs in the tomb tower of Semiran, Qazvin, can provide insights into the cultural unknowns of northern Iran. This study examines these motifs through library-based and documentary evidence. It appears that the decorative stucco motifs of the Semiran tomb tower can be seen as a continuation of the stucco art styles from the Sasanian period and the early Islamic centuries. This research comparatively studies the remaining motifs and decorations in this tomb tower, seeking to revisit Iranian stucco art and its integration with religious and cultural concepts of northern Iran. Moreover, it aims to examine the artists’ decorative and functional techniques to meet the specific demands of rulers and the aristocracy. Findings indicate that the Semiran Citadel reached its peak of growth and prosperity between the fourth and eighth centuries of the Islamic era. The surviving structures, particularly the tomb towers, significantly reflect the historical prominence of this citadel city during the Islamic period. Additionally, archaeological evidence suggests a flourishing social and cultural life in the central part of the Semiran Citadel City during the Timurid and Safavid eras. Collectively, archaeological and historical evidence suggests the prosperity and expansion of the Semiran Citadel City during the early and middle Islamic periods, especially under the rule of the Musafirids, Seljuks, and Mongol Ilkhanates. Despite its historical significance, the Semiran Citadel gradually lost its vitality and eventually fell into decline and oblivion
۳۳۵.

مرید و مراد انقلاب آذربایجان (به روایت اسناد تاریخی)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۵ تعداد دانلود : ۹۹
شهید میرزا علی ثق هالاسلام تبریزی و شهید ستارخان سردار ملی جزو رجال باشخصیت و از مفاخر ملی ما هستند که صفات پسندیده و مبارزات قهرمانانه آن بزرگواران، بهترین الگوی وطن پرستی و آزادی خواهی محسوب می شوند. آن دو بزرگوار هر دو شیخی و هر دو مشروطه خواه و آزادیخواه بوده اند و رابطه معنوی مرید و مرادی با هم داشته اند. اینکه ستارخان به علت شیخی بودن ارادت خاصی به ثق هالاسلام داشته و مرید او بوده است جای بحث نیست ولی ستارخان بنابه نوشته اکثر تاریخ نگاران استقلال فکری داشته و کورکورانه تحت تأثیر هیچ کس قرار نمی گرفت. ستارخان علاوه بر ثق هالاسلام، نسبت به انجمن آذربایجان، مرکز غیبی تبریز و برخی از سران آزادی احترام خاصی قائل بود. این مقاله به بررسی ارتباط معنوی دو شهید مشروطیت، ستارخان و ثقه الاسلام می پردازد.
۳۳۶.

واکاوی تأثیر علوم مُعین بر تاریخ نگاری ابراهیم بن محمد ثقفی کوفی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳۱ تعداد دانلود : ۱۵۹
در سنّت تاریخ نگاری شیعی، تاریخ نگاری نه تنها ثبت رخدادها، بلکه بازتابی از نظام های فکری و دغدغه های هویتی جوامع شیعی است. ابراهیم بن محمد ثقفی کوفی (درگذشته ۲۸۳ق)، از چهره های برجسته این سنّت، در تنها اثر برجای مانده اش، الغارات (1395)، رویکردی خاص به تاریخ نگاری امامیه ارائه کرده است. این پژوهش با رویکرد روایت شناسی و تحلیل محتوا، به بررسی ساختار تاریخ نگاری ثقفی با تمرکز بر نقش علوم مُعین می پردازد. پرسش اصلی آن است که علوم مُعین چگونه در شکل گیری نگرش و کارکرد تاریخ نگاری ثقفی نقش آفرین بوده اند؟ مراد از علوم مُعین، علوم نقلی، فقه و کلام است که با روش شناسی خاص خود، به عنوان ابزارهای معرفتی در خدمت روایت تاریخی قرار گرفته اند. در مرحله نخست، ساختار روایتگری ثقفی با تمرکز بر بهره گیری از علوم نقلی و آموزه های فقهی و کلامی تحلیل شده است. در مرحله دوم، بازتاب روایت های او در حدود شصت اثر از سده سوم تا یازدهم هجری بررسی شده است. تنها روایت هایی تحلیل شده اند که درون مایه تاریخی، اجتماعی یا سیاسی داشته و نیز درباره فضایل اهل بیت(ع) بوده اند. یافته ها نشان می دهد تاریخ نگاری ثقفی بر دو محور استوار است: نخست، فضیلت نگاری درباره امام علی(ع) و دیگر ائمه(ع) در چارچوب علوم نقلی؛ دوم، تبیین مواضع سیاسی در برابر جریان های رقیب با تکیه بر آموزه های کلامی و فقهی. همچنین، بهره گیری از عناصر ادبی و تعابیر حماسی به عنوان بخش مکمل، کارکرد اقناعی روایت ها را تقویت کرده و نوعی تاریخ نگاری روایی - دفاعی پدید آورده است که در آن، روایت تاریخی، ابزاری برای تثبیت هویت و مشروعیت شیعی است.
۳۳۷.

بررسی فعالیت های اقتصادی تجارتخانه کوزه کنانی و چالش های آن در مشهد دوره پهلوی: از صادرات تا تولید صنعتی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۲ تعداد دانلود : ۹۳
حاج کاظم کوزه کنانی (متوفی 131۶ش.) یکی از تجار ثروتمند و تأثیرگذار مشهد در دوره پهلوی اول بود. او پس از انقلاب 1917م. روسیه و تسلط بلشویک ها، از بخارا به مشهد مهاجرت کرد و توانست در سال های بحران اقتصادی ایران برخلاف بسیاری از تجار که ورشکست شدند، تجارتخانه پررونقی در مشهد تأسیس کند و شعبات متعددی از آن را در داخل و خارج از ایران با مرکزیت مشهد دایر نماید. تجارتخانه کوزه کنانی در ردیف تجارتخانه های درجه اول خراسان در اوایل دوره پهلوی بود. پژوهش حاضر درصدد است به این سؤالات پاسخ دهد که تجارتخانه کوزه کنانی در چه زمینه هایی فعالیت می کرد؟ کوزه کنانی چه راهکارهایی برای رونق اقتصادی تجارتخانه اش اندیشید؟ و مهم ترین چالش های تجارتخانه اش چه بود؟ تحقیق حاضر تلاش دارد با تکیه بر اسناد و نشریات به شیوه توصیفی-تحلیلی، وضعیت تجارتخانه کوزه کنانی را طی دو دهه بررسی کند. این پژوهش نشان داد کوزه کنانی در مشهد فعالیت های تجاری اش را توسعه داد و پس از مسافرت به اروپا و مطالعه، علاوه بر صادرات و واردات، به جنبه های تولیدی، کسب امتیازات انحصاری و وارد کردن کارخانه های جدید توجه کرد. او برای عملی کردن اهدافش به دنبال دریافت امتیاز انحصاری کارخانه روغن کشی، نخ ریسی، متقال بافی، کبریت سازی و سدسازی و حتی واردات گوسفند قره گل برای تولید پوست رفت و توانست کارخانه های پنبه پاک کنی، سیگارسازی، شکلات سازی، تعمیر اتومبیل و ریسمان بافی دایر کند. فعالیت های او در زمینه های مختلف با قوانین پیچیده اداری، سوء استفاده ها و اعمال نفوذ مأموران دولتی همراه شد که موانعی برای پیشرفت فعالیتش ایجاد کردند. با وجود این، تجارتخانه کوزه کنانی در زمینه تولید شکلات، سیگار و پوست قره گل از پیشگامان اقتصادی بود ولی با مرگ وی، پسرانش به جای تولید، بیشتر به صادرات روی آوردند.
۳۳۸.

تغییر کارویژه اطلاعات در جنگ پست مدرن(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۵ تعداد دانلود : ۱۰۴
کارکرد اصلی اطلاعات شناخت تهدیدات و ارائه هشدارهای لازم است. ماهیت ایستای تهدیدات جنگ مدرن این امکان را به اطلاعات می داد که با استفاده از رویکرد حل المسائلی و با به کارگیری ابزارهای تحلیلی مناسب تهدیدات احتمالی را پیش بینی نماید. اما بعد از جنگ سرد ماهیت جنگ و بازیگران آن و راهبردهای نظامی دچار دگرگونی اساسی شد که از آن به عنوان جنگ پست مدرن یاد می شود؛ لذا، این سؤال مطرح می شود که این تحولات چه تأثیری بر کارکرد اصلی اطلاعات گذاشته است؟ مقاله حاضر استدلال می کند ماهیت سیال جنگ پست مدرن و بازیگران آن سبب شد که کارکرد اطلاعات به مثابه ی دانش یعنی دانشی هدفمند و قابل اقدام به مقدار زیاد تقلیل یابد و همانند جنگ مدرن مسئله اصلی اطلاعات، جمع آوری داده ها و رفع عدم قطعیت نیست؛ بلکه مسئله ی اصلی فهم انبوهی از داده های پراکنده و پیچیده است که به صورت راهبردی و عامدانه دچار ابهام هستند. یافته های این مقاله نشان می دهد در جنگ پست مدرن به عنوان نسل پنجم جنگ، رویکردهای هستی شناختی و معرفت شناختی عینی کارکرد خود را از دست داده است و اطلاعات برای مقابله با چالش های جنگ پست مدرن نیازمند ابزارهای تحلیلی و هستی شناسی نوین است.
۳۳۹.

بسترها و کارکردهای وقف در خراسان و ماوراءالنهرِ دوره سامانیان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۰ تعداد دانلود : ۱۰۷
وقف، به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای اجتماعی در دوره سامانیان، بر ساختارهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، آموزشی و اعتقادی خراسان و ماوراءالنهر تأثیرات عمیقی داشته است. گروه های اجتماعی، متأثر از انگیزه های مختلف، با بهره گیری از وقف در عرصه های گوناگون منشأ خدمات متنوعی شدند. موقوفات علاوه بر حمایت از نهادهای علمی و مذهبی، در تقویت بنیان های اقتصادی و اجتماعی نیز نقش آفرین بودند. وقف با تأمین مالی خدمات رفاهی، ایجاد فرصت های شغلی و توزیع ثروت، به بهبود معیشت عمومی و کاهش نابرابری اجتماعی کمک می کرد. همچنین در ساخت و نگه داری رباط ها و کاروان سراها، دفاع از مرزها و امنیت راه ها نقش بسزایی داشته و موجب رونق تجارت شده است. بررسی این ابعاد نشان می دهد وقف نه تنها ابزاری برای توسعه علمی و فرهنگی، بلکه عاملی مؤثر در انسجام اجتماعی نیز بوده است. مسئله این پژوهش، بسترها و کارکردهای وقف در خراسان و ماوراءالنهر است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تکیه بر منابع تاریخی، جغرافیایی، ادبی و زندگی نامه ای، نقش وقف را در توسعه مساجد، مدارس، خانقاه ها، رباط ها، کاروان سراها و زیرساخت های شهری بررسی می کند. فرضیه این پژوهش این است که بسترهای اجتماعی و فرهنگی خراسان و ماوراءالنهر، با نیازهای علمی و اقتصادی جامعه پیوند خورده و شرایطی را فراهم کرده که گروه های اجتماعی از طریق وقف، به ارائه خدمات اجتماعی، علمی، آموزشی و اقتصادی بپردازند. این فرایند بنیان های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیرساخت های شهری را تقویت کرده است.
۳۴۰.

نقش سکاها در نبرد ارشک دوم با آنتیوخوس سوم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۸ تعداد دانلود : ۱۳۳
   در سال 210 ق.م آنتیوخوس سوم، احتمالاً در واکنش به هجوم ارشک دوم به ماد، لشکرکشی خود به ایران را آغاز کرد؛ ارشک از مقابل او به تدریج به پارت و سپس گرگان عقب نشست و در یکی از شهرهای این سرزمین محاصره شد. درباره این نبرد دو دسته منبع با دو رویکرد متفاوت وجود دارند؛ نخست که تنها شامل پُلوبیوس می شود، هرچند به طور کامل به دست ما نرسیده، چنان که پیدا است با جانب داری از آنتیوخوس نتیجه را به سود او می نمایاند؛ و دیگری، که شامل روایات تروگوس/ یوستینوس و مالالاس می شود، نتیجه نبرد را پیمان دوستی میان ارشک و آنتیوخوس می داند. هرچند، جز گزارش پلوبیوس، در منابع نام برده در این جنگ سخنی از سکاها در میان نیست و گزارش پلوبیوس نیز مبهم است، با واکاوی منابع می توان به نقش تعیین کننده سکاها در این جنگ پی برد. بنابراین، پرسش اصلی این خواهد بود که سکاها در نبرد ارشک دوم و آنتیوخوس سوم چه نقشی داشتند؟ یافته های پژوهش نشان خواهد داد که اقوام سکایی آپاسیاک، داهه و احتمالاً آلان ها و دربیک ها در مرحله آخر نبرد از ارشک پشتیبانی کرده و نتیجه را به سود او تغییر داده اند.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان