آموزش و ارزشیابی(علوم تربیتی)

انتقال از هر مرحله زندگی به نوعی تغییر محسوب می شود و نیازمند سازگاری با شرایط جدید است. با آغاز آموزش رسمی در دوران ابتدایی کودکان با انتظارات و مسئولیت های زیادی مواجه می گردند که موجب تنش هایی روانی در آنان می گردد. آموزش مهارت های سازگارانه می تواند در کاهش فشارهای روانی و فراهم نمودن بستر مناسب برای رشد فکری مؤثر باشد. در همین راستا پژوهش حاضر با هدف تعیین اثر بخشی آموزش ذهن آگاهی بر احساس انسجام و خلاقیت دانش آموزان پایه پنجم ابتدایی شهرستان ارومیه انجام شد. پژوهش حاضر از نوع مطالعات نیمه آزمایشی و از نوع پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل می باشد. جامعه آماری پژوهش حاضر تمامی دانش آموزان دختر پایه پنجم ناحیه یک شهر ارومیه بودند که در سال تحصیلی 1402-1401 مشغول به تحصیل بودند. تعداد 30 نفر (15 نفر گروه آزمایش و 15 نفر گروه گواه) به شیوه خوشه ای چند مرحله ای انتخاب گردیدند. شرکت کنندگان در مراحل پیش آزمون و پس آزمون مقیاس های احساس انسجام و تفکر خلاق را تکمیل کردند. گروه آزمایش طی ده جلسه 45 دقیقه ای تحت آموزش ذهن آگاهی قرار گرفت و گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کواریانس انجام شد. نتایج نشان دادند که آموزش ذهن آگاهی باعث افزایش احساس انسجام گردید در حالیکه بر تفکر خلاق تأثیری نداشت. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که آموزش ذهن آگاهی می تواند به عنوان روش مناسبی برای بهبود احساس انسجام و به تبع آن کاهش مشکلات رفتاری دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد.

پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان اثربخشی آموزش راهبردهای کمک خواهی بر کیفیت زندگی در مدرسه و اشتیاق تحصیلی با پیگیری دو ماهه مورد مطالعه قرار گرفت. روش پژوهش نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون- پس آزمون - پیگیری با گروه کنترل بود. کلیه دانش آموزان دوره متوسطه اول شهر کاشان در سال تحصیلی 1403-1402 جامعه آماری پژوهش را تشکیل می دادند که از این بین تعداد 30 دانش آموز به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای وارد نمونه پژوهش شده و به طور تصادفی در دو گروه آزمایشی و کنترل قرار گرفتند. دانش آموزان گروه آزمایشی، راهبردهای کمک خواهی را در 12 جلسه دریافت کردند، ولی دانش آموزان گروه کنترل هیچگونه آموزشی دریافت نکردند. هر دو گروه به منظور انجام پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری پرسشنامه های کیفیت زندگی در مدرسه اندرسون و بورک و اشتیاق تحصیلی وانگ و همکاران را در 3 مرحله تکمیل کردند. داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS25 تجزیه و تحلیل شد. یافته های پژوهش نشان داد، آموزش راهبردهای کمک خواهی تأثیر مثبت و معناداری بر کیفیت زندگی در مدرسه (000/0P=) و اشتیاق تحصیلی دانش آموزان داشته است (000/0P=). بر اساس نتایج به دست آمده، آموزش کارکنان مدرسه در دوره های ضمن خدمت و والدین در جلسات آموزش خانواده به منظور ترغیب و تشویق دانش آموزان به کمک خواهی در رویارویی با چالش های مختلف تحصیلی، ضروری به نظر می رسد.

پژوهش حاضر باهدف بررسی کاربرد روش مفهومی و زمینه گرا در فرایند آموزش طراحی معماری به منظور بهبود تفکر طراحی هنرجویان هنرستان انجام شد. در این پژوهش با استفاده از روش شبه آزمایشی به بررسی ارتباط روش های طراحی با ارتقا آموزش و بهبود تفکر طراحی هنرجویان معماری پرداخته شد. جامعه آماری شامل 153 نفر از هنرجویان معماری در سه هنرستان در سطح شهر تهران بود که به سه گروه تقسیم شدند. در گروه های آزمون، آموزش طراحی معماری به روش مفهومی و زمینه گرا انجام شد و گروه سوم به عنوان گروه کنترل با روش معمول و بر اساس تمرینات کتاب آموزش دیدند. ابزارهای سنجش در این مقاله پیش آزمون و پس آزمون بود. روند اجرای این آزمایش در شش جلسه 8 ساعته در کلاس طراحی معماری و به شیوه کرکسیون فردی و جمعی انجام گرفته است. به منظور آزمون فرضیه های تحقیق از کوواریانس تک متغیری با استفاده از نرم افزار SPSS23 استفاده شد. نتایج حاصل از به کارگیری این روش ها، نشان داد که آموزش هر دو روش مفهومی و زمینه گرا به طور قابل توجهی در بهبود تفکر طراحی نوآموزان معماری مؤثر است و بین میانگین تعدیل شده نمرات تمرین طراحی گروه کنترل (15/13=M)، زمینه گرا (84/15=M) و مفهومی (71/16=M) تفاوت معنی داری وجود دارد (52/0=2η، 001/0>p، 07/83=F). بااین حال، آموزش طراحی مفهومی در مقایسه با آموزش طراحی زمینه گرا تأثیر بیشتری بر خلاقیت و نوآوری هنرجویان دارد (002/0=P)؛ بنابراین استفاده از روش های طراحی مشخص و متناسب با هنرجویان نوجوان در خلق موقعیت های یادگیری جذاب تأثیرگذار است. همچنین انگیزه و فرایند یادگیری را در هنرجویان تقویت کرده و توانایی طراحی آنان را افزایش می دهد.

پراکندگی جغرافیایی و تلاش برای برقراری عدالت آموزشی در کشور، زمینه شکل گیری و ضرورت تدریس در کلاس های چند پایه را فراهم نموده است مطالعه حاضر با هدف بررسی منظم اسناد پژوهشی به منظور شناسایی ابعاد برنامه درسی دوره ابتدایی در کلاس های چندپایه انجام شد. مرور پیشینه در پایگاه داده های داخلی شامل نورمگز، ایرانداک، سیویلیکا، علم نت، مرکز طلاعات علمی جهاد دانشگاهی و پرتال جامع علوم انسانی در بازه زمانی کلیدواژه های «کلاس چندپایه، تدریس چندپایه و برنامه درسی، اجرای آموزش های درسی چندپایه، آسیب های موجود در کلاس های چندپایه» انجام شده است. همچنین با جستجو در پایگاه داده های بین المللی همچون اریک، سیج، الزویر، گوگل اسکالر و تیلور و فرانسیس در بازه زمانی اسناد بین المللی بازیابی شده است. پس از بازیابی اسناد با استفاده از نشانگرهای فهرست وارسی ارزیابی پریزما به ارزیابی مطالعات بازیابی شده، پرداخته شد. تحلیل داده ها با روش تحلیل کیفی آلتاید به شناسایی 84 نشانگر و دسته بندی آن در قالب نُه بُعد شامل هدف محتوا، معلم، مواد و منابع، دانش آموز، زمان، مکان/محیط، روش های یادگیری و تدریس و روش های ارزشیابی و منجر شد. در نهایت اینکه، در کلاس های چند پایه، اهمیت برنامه درسی دوچندان دیده می شود و نیاز است تا ابعاد شناسایی شده برنامه درسی در این کلاس ها اجرا شود. بر این اساس لازم است از شناسایی اهداف یادگیری در کلاس های مذکور تا ارزشیابی انعطاف پذیر در کنار معلمان آموزش دیده در نظر گرفته شود.

فنّاوری هوش مصنوعی به سرعت در حال رشد و در ابعاد مختلف زندگی افراد مؤثر است که زندگی تحصیلی نیز از آن استثناء نیست. در اختیار داشتن ابزار روا و پایا برای سنجش نگرش دانش آموزان نسبت به هوش مصنوعی گامی مهم برای طرح ریزی پژوهش های مرتبط است؛ ازآنجاکه ابزاری برای سنجش نگرش دانش آموزان نسبت به هوش مصنوعی در ایران وجود ندارد، هدف پژوهش حاضر اعتبار یابی نسخه ایرانی پرسشنامه ۲۶ گویه ای نگرش دانش آموزان نسبت به هوش مصنوعی سو و آن (۲۰۲۲) بود. برای رسیدن به هدف پژوهش از روش ارزشیابی استفاده شد. جامعه آماری کلیه دانش آموزان متوسطه دوم شهر بیرجند بود که تعداد ۳۰۳ نفر به عنوان نمونه به صورت چندمرحله ای انتخاب شدند. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد این پرسشنامه دارای ۳ مؤلفه شناختی، عاطفی و رفتاری است که الگوی سه عاملی برازش قابل قبولی با داده ها دارد (02/642- X2، ۸۹/0- CFI، 06/0- RMSEA). همچنین ضرایب آلفای کرونباخ مؤلفه ها بین ۷۹/0 تا 93/0 بود که نشان دهنده این است که پرسشنامه از پایایی و روایی قابل قبولی برخوردار است. بر اساس این نتایج می توان گفت که پرسشنامه سنجش نگرش دانش آموزان به هوش مصنوعی ابزاری مناسب برای پژوهش های ایرانی است.

پیشرفت تحصیلی به عنوان یکی از ارکان اساسی موفقیت شغلی و فردی دانش آموزان و نیز پیشرفت پایدار جوامع، از جایگاه مهمی برخوردار است. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر، الگوی روابط ساختاری پیش بینی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بر اساس تیپ های صبحی–عصری با نقش میانجی هیجان های تحصیلی بود. این مطالعه به شیوه توصیفی–همبستگی و با مشارکت ۲۰۰ دانش آموز دوره دوم متوسطه شهرستان سبزوار در سال تحصیلی ۱۴۰4–۱۴۰3 انجام شد که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار جمع آوری اطلاعات شامل پرسشنامه های پیشرفت تحصیلی (HPMQ)، تیپ های صبحی-عصری (MEQ) و هیجان های تحصیلی (AEQ) پاسخ دادند. داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شد. نتایج نشان داد که تیپ های صبحی–عصری تأثیر مستقیم و مثبتی بر پیشرفت تحصیلی (309/0β=، 005/0p<) و هیجان های تحصیلی (566/0β=، 0.001p<) دارند و از طریق هیجان های تحصیلی نیز به طور غیرمستقیم بر پیشرفت تحصیلی اثرگذارند (23/0β=، 005/0p<). طیق یافته ها، توصیه می شود سیاست گذاری آموزشی با تمرکز بر نوبت صبح و نظام تشویق تحصیلی دانش آموزان بازنگری شود. با توجه به تأثیر تیپ های زمانی بر هیجان های مثبت تحصیلی و نقش آن ها در بهبود عملکرد آموزشی، تنظیم ساعات آموزشی متناسب با ریتم زیستی دانش آموزان می تواند در ارتقای انگیزش، تمرکز و بهره وری آنان مؤثر واقع شود. همچنین، تقویت راهبردهای هیجانی مثبت در محیط های آموزشی از طریق مداخلات روان شناختی و برنامه های انگیزشی می تواند مسیر رشد تحصیلی دانش آموزان را هموارتر سازد.

هدف از این پژوهش طراحی چارچوب مفهومی برای ارزشیابی معلمان ابتدایی بر مبنای مؤلفه های شایستگی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و هدف کاربردی انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با مشارکت 24 نفر از متخصصان علوم تربیتی (شامل ارزشیابان آموزشی، مدیران، کارشناسان آموزشی و معلمان ابتدایی) در شهرستان کازرون طی سال تحصیلی 1402-1403 جمع آوری گردید. نمونه گیری به شیوه هدفمند و از نوع نظری بوده و تحلیل داده ها با روش نظریه پردازی داده بنیاد تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. یافته ها در شش مضمون اصلی شامل (شرایط علّی تحقق نظام ارزشیابی شایسته محور، مؤلفه های شایستگی معلمان، راهبردهای اجرایی مؤثر، موانع و محدودیت ها، عوامل زمینه ای تأثیرگذار و پیامدهای نظام ارزشیابی کارآمد)، در قالب 31 کد انتخابی، 85 کد محوری و 183کد باز سازمان دهی شد. نتایج نشان داد که نظام ارزشیابی فعلی، به دلیل تکیه بر معیارهای سنتی و فرم های کلی ، توان سنجش واقعی عملکرد معلمان را نداشته و بسیاری از مؤلفه های شایستگی (از جمله شایستگی های رفتاری، دانشی و حرفه ای) را نادیده می گیرد؛ که این امر منجر به شکل گیری نگرش منفی در معلمان، کاهش انگیزه شغلی و افت بهره وری نظام آموزشی شده است. چارچوب پیشنهادی، با شناسایی و تلفیق مؤلفه های کلیدی شایستگی و ارائه راهکارهای اجرایی مبتنی بر مشارکت ذی نفعان، قابلیت پاسخگویی به چالش های نظام فعلی ارزشیابی را داراست. در نهایت، یافته های این پژوهش منجر به طراحی یک مدل مفهومی جامع و کاربردی برای ارزشیابی شایسته محور معلمان ابتدایی گردید که می تواند راهگشای تصمیم سازی مدیران و سیاست گذاران آموزشی باشد.

هدف این پژوهش، بررسی تأثیر یادگیری مشارکتی بر کاهش بدفهمی های مفهومی و اضطراب ریاضی دانش آموزان دختر پایه دهم رشته تجربی است. با توجه به نقش اساسی درس ریاضی در موفقیت تحصیلی و ادامه تحصیل دانش آموزان، بدفهمی های مفهومی و اضطراب ناشی از یادگیری آن می تواند عملکرد آموزشی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. پژوهش به شیوه نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر پایه دهم تجربی در مدارس دولتی شهر کرج در سال تحصیلی 1403-1404 بود. 120 نفر از آنان به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل (هرکدام 60 نفر) قرار داده شده اند. ابزار گردآوری داده ها، دو پرسشنامه محقق ساخته اضطراب ریاضی و بدفهمی های مفهومی بود که روایی محتوایی و سازه آن ها تأیید شد و پایایی آن ها به روش آلفای کرونباخ به ترتیب 92/0 و 88/0 محاسبه گردید. گروه آزمایش در 8 جلسه 90 دقیقه ای تحت آموزش ریاضی مبتنی بر یادگیری مشارکتی قرار گرفت. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس و نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد یادگیری مشارکتی به طور معناداری موجب کاهش اضطراب ریاضی و بدفهمی های مفهومی دانش آموزان شد. یافته ها مؤید نقش مؤثر روش های فعال و مشارکتی در بهبود یادگیری ریاضی و کاهش تنش های آموزشی هستند.