درخت حوزه‌های تخصصی

پدیده تروریسم به عنوان یکی از تهدیدات جدی جهان معاصر، نه تنها یک بحران امنیتی، بلکه یک معضل پیچیده فلسفی اخلاقی است. وجود استدلال های نظری که سعی در توجیه اخلاقی یا سیاسی این پدیده دارند، ضرورت واکاوی عمیق تر این مبانی را دوچندان می کند. این پژوهش به این پرسش اساسی می پردازد که مهم ترین استدلال های فلسفی توجیه گر تروریسم کدام اند و نقدهای وارد بر آنها از منظر اندیشمندان غربی و اسلامی چیست؟ این مقاله با روش تحلیلی انتقادی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، ابتدا به تبیین استدلال های کلیدی توجیه گر تروریسم می پردازد؛ سپس استدلال های مطرح شده از دو دیدگاه فلسفه غرب و اسلام نقد می شوند. یافته های تحقیق حاکی از آن است که استدلال های توجیه گر تروریسم با چالش های بنیادین روبه رویند. در خاتمه، تحلیل فلسفی و حقوقی آیه 32 سوره مائده نشان می دهد که قرآن کریم با تصریح به حرمت قتل یک انسان بی گناه، هرگونه اقدام تروریستی را به شکلی مطلق و بدون قید و شرط، غیرقابل توجیه می داند.

این پژوهش با هدف بررسی دلالت های اخلاقی تربیتی حدیث شریف کساء با تمرکز ویژه بر رابطه پدر دختری انجام شده است. با توجه به تأثیر ژرف این رابطه بر رشد شخصیت، عزت نفس و سلامت روانی دختران، مطالعه تعامل میان پیامبر اکرم؟ص؟ و حضرت زهرا؟عها؟ در این حدیث، الگویی رفتاری و تربیتی الهام بخش را ارائه می دهد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی با استناد به ادله نقلی و مبتنی بر تحلیل محتوای فرازهای کلیدی حدیث بوده که در آن ابعاد عاطفی، کلامی و رفتاری تعامل پدر و دختر استخراج، تفسیر و در قالب محورهای معنایی دسته بندی گردیده اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که حدیث کساء الگویی از صمیمیت و احترام، گفت وگوی مؤثر، ابراز احساسات، واگذاری مسئولیت و نگاه مثبت را در روابط پدر و دختر معرفی می کند. این آموزه ها نه تنها به بازسازی پیوندهای خانوادگی در شرایط معاصر کمک می کنند، بلکه می توانند راهنمایی عملی برای والدین در تربیت نسلی متعهد و اخلاق مدار باشند. نوآوری پژوهش در تمرکز خاص بر الگوهای رفتاری حدیث کساء در بستر رابطه پدر دختری است که پیش تر کمتر به صورت تخصصی مورد بررسی قرار گرفته بود.

این پژوهش به واکاوی انتقادی رفتار سلیمان بن صرد در حوادث مرتبط با عاشورا می پردازد و در پی پاسخ به دو پرسش اصلی است: چرا سلیمان با وجود جایگاه رهبری برجسته در میان شیعیان کوفه، هیچ اقدام موثری در حمایت از مسلم و امام حسین انجام نداد؟ و اینکه اقدامات او پس از عاشورا در عمل تا چه اندازه با اهداف ادعایی قیام، یعنی خونخواهی امام حسین و قصاص قاتلان مطابقت داشت؟ با توجه به شواهدی از روحیه شکّاک سلیمان و درنگ بیش از حدّ او در امور، تعامل ناصحیح با نمایندگان اهل بیت، تمایلش به نبرد با لشکر شام و پرهیز از جنگ در کوفه و نیاز او و پیروانش به برپایی نبردی حماسی پس از عاشورا برای بازیابی وجهه از دست رفته، در صدد پاسخ به این پرسش ها برآمدیم. از آنجا که قیام سلیمان و مختار در یک برهه و در یک بستر با هدفی مشابه واقع شده، تحلیلی مقایسه ای میان مواضع و اقدامات او با تدابیر و بهره گیری هوشمندانه مختار از ظرفیت های اجتماعی و نیز نتایج کاملاً متمایز اقدامات آن ها انجام شد که به فهم ما از حوادث کمک شایانی می کند. نتایج تحقیق نشان می دهد با آنکه سلیمان با احساس گناه به جرم خویش اعتراف می کند، اما برای جبران راهی را در پیش می گیرد که نشان می دهد برخلاف ادعا، هدف و نتیجه اش در اصل نه قصاص قاتلان، بلکه صرفاً برپایی نبردی حماسی و بازیابی وجهه مخدوش شده اش بوده است.

صنعت التفات، به معنای تغییر سیاق کلام از غیبت، خطاب و تکلم به دیگری است که با درک آن، می توان به فهم عمیقی از اعجاز بلاغی قرآن و درک صحیحی از آیات الهی رسید. اگرچه در تقسیم انواع التفات میان متقدمان و معاصران اهل بلاغت، تفاوت هایی وجود دارد، اما برای آنکه مخاطب ترجمه قرآن نیز بتواند از فواید این صنعت ادبی بهره گیرد، لازم است مترجم، انواع التفات را که در ترجمه قابلیت انتقال دارد، به زبان مقصد منتقل کند. تحقیق حاضر، درصدد است با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، دو نوع از انواع صنعت التفات (تغییر سیاق از خطاب به غیبت و تغییر سیاق از غیبت به خطاب) را در قرآن کریم مورد واکاوی قرار دهد. سپس با بهره گیری از آراء مفسران در نمونه های مورد بحث، به نقد ترجمه های فارسی معاصر از جمله ترجمه الهی قمشه ای، معزی، مصباح زاده، آیتی، کاویانپور، فولادوند، مکارم، مشکینی، رضایی و صفوی بپردازد. نتایج حاکی از آن است که رویکرد تحت اللفظی در ترجمه التفات، هرچند رایج ترین شیوه است، اما معمولاً به دلیل ایجاد ابهام، در انتقال اهداف بلاغی آن، ناموفق عمل می کند. در مقابل، رویکرد وفادار که با افزودن عناصر شفاف ساز، معنا و هدف بلاغی را به خواننده منتقل می سازد، به عنوان کارآمدترین شیوه شناخته شد. در این میان، در برگردان التفات از خطاب به غیبت، ترجمه الهی قمشه ای، بهترین ترجمه و در برگردان التفات از غیبت به خطاب، ترجمه الهی قمشه ای و صفوی بهترین ترجمه ها ارزیابی شدند.

معانی الفاظ در قرآن، همواره مورد توجه قرآن پژوهان بوده است. یک نوع از الفاظ   قرآن ، مشترک معنوی است که با وجود برخورداری از بسامد بالا در قرآن، چندان مورد توجه لغت پژوهان قرآنی قرار نگرفته است؛ به همین دلیل با پدیده های زبان شناختی، چون مشترک لفظی و چندمعنایی خلط شده است. از این رو، این پژوهش با هدف تبیینی جدید، چیستی، مؤلفه ها و ویژگی های اشتراک معنوی را با روش توصیفی- تحلیلی، در قرآن کریم مورد بررسی و واکاوی قرارداده و به این نتایج دست یافته است: اشتراک معنوی، صدق یک مفهوم کلی بر مصادیق فراوان است که گرچه در یک معنای کلی مشترک هستند، ولی هریک ویژگی هایی دارند که دیگری فاقد آن است. مؤلفه های مشترک معنوی عبارتند از: کلی و عام بودن معنا، وحدت معنا، حقیقی بودن معنا، جامعیت معنا، وضع واحد، تعدد مصادیق و تمایز مصادیق. اهم ویژگی های آن عبارتند از: وضع واحد، قابلیت انقسام به کلی و جزئی، قابل حمل بودن بر افراد خود و قابل صدق بر مصادیق فراوان.

زمان حرکت کوه ها در آیه 88 سوره نمل، از دیرباز میان مفسّران متقدم و متأخر محل نزاع بوده است. در این میان، رویکردهای فلسفی بر این چالش افزوده است. ضرورت دارد که زمان حرکت کوه ها درست تشخیص داده شود وگرنه سبب اشتباه در فهم صحیح آیه و نادیده گرفتن یکی از ابعاد اعجاز علمی آیه یاد شده، می شود. این پژوهش، با روش توصیفی تحلیلی و با تطبیق و مقایسه دیدگاه های مفسران و با تکیه بر سیاق آیات قریب و بعید بر آن است تا به این پرسش پاسخ دهد که حرکت کوه ها در آیه 88 سوره نمل، چه زمانی رخ می دهد؟ همچنین نظریه حرکت جوهری ملاصدرا درباره زمان حرکت کوه ها تا چه اندازه با قواعد تفسیری و به ویژه سیاق آیات، قابل اثبات است؟ نتایج نشان می دهد که ملاصدرا در شاخص ترین تفسیر فلسفی خود پس از تبیین حرکت جوهری به حرکت تکوینی- ذاتی، حرکت کوه ها در آیه 88 سوره نمل را مربوط به قیامت دانسته و ضمن توضیح آن، کوه ها را مانند ابرها، در جریان و سیلان و ذوب شدنی دانسته که حس را به اشتباه می اندازد . با دقت نظر در دیدگاه ملاصدرا در می یابیم که اگر وی، حرکت ذاتی جوهری را زیرمجموعه حرکت تکوینی موجودات در نظر گرفته باشد، حرکت کوه ها نیز حرکتی تکوینی است و می توان حرکت جوهری در آیه را در محدوده دنیا قابل پذیرش دانست. هرچند، ملاصدرا زمان آیه را مربوط به قیامت و درباره ادامه مسیر تکاملی موجوداتی همچون کوه ها را در نشئه آخرت فرض کرده است، با این حال، با حل مشکل سیاق آیات سوره نمل، حرکت جوهری نیز در محدوده حیات دنیا قابل پذیرش است. همچنین با توجه به قاعده صحیح تفسیری، حرکت کوه ها در دنیا به منزله نشانه های الهی، جهت ایمان آوردن و تسلیم شدن اهل کتاب و  مؤمنان بازگو شده است.

تأخیر در اجابت دعا، اگرچه در قرآن کریم وعده ای قطعی برای استجابت دعا مطرح شده است، همواره یکی از چالش های معرفتی و کلامی در رابطه انسان با خداوند محسوب می شود. این پژوهش با هدف تحلیل کلامیِ پدیده تأخیر در اجابت دعا در قرآن، با تمرکز بر داستان های پیامبران و با نگاهی به تفاوت ذاتی میان زمان الهی و زمان انسانی انجام شده است. اهمیت این پژوهش در آن است که ضمن پاسخ به شبهه ناسازگاری تأخیر با صفات الهی (مانند صدق، قدرت و رحمت)، زمینه ساز بازتعریفِ «اجابت» به مثابه پاسخی حکیمانه و تربیتی، نه صرفاً تحقق فوری خواسته انسانی، می شود. پرسش اصلی پژوهش این است: چگونه می توان تأخیر در اجابت دعا را در چارچوب تفاوت زمان الهی (غیرخطی، مطلق و فراتاریخی) و زمان انسانی (خطی، نسبی و تجربی) تبیین کرد؟ روش پژوهش، تحلیلی-تفسیری با رویکرد کلامی-فلسفی است و داده ها از طریق بررسی آیات مرتبط با دعاهای پیامبران (مانند ایوب، زکریا و نوح) و استناد به آثار متکلمان و فلاسفه اسلامی (مانند خواجه نصیرالدین طوسی، فخر رازی و علامه طباطبایی) گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که تأخیر در اجابت، نه نقض وعده، بلکه جلوه ای از حکمت الهی و بستری برای رشد روحی، تقویت ایمان و آمادگی وجودی انسان است. این تأخیر، در پرتو تفاوت بنیادین میان دو سوی زمان، از یک «خلأ پاسخ» به «پاسخ معنادارِ غیرزمان مند» تبدیل می شود.

شناخت امام (علیه السلام) بخشی اساسی از فرآیند امام شناسی است که ابعاد متنوعی همچون «لقب پژوهی» را دربرمی گیرد. پژوهش حاضر که بدون پیشینه ای خاص است - در راستای تقویت معرفت عقیدتی، با بهره گیری از روش متن پژوهی تحلیلی به بررسی لقب «شمس الشموس» پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که این لقب در زمره القاب مأثور قرار ندارد و نخستین بار از سوی متصوفه در وصف پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) به کار گرفته شده است. در سده های بعد، این عنوان برای امام علی (علیه السلام) ، امام رضا (علیه السلام) و امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) نیز به کار رفته است. بااین حال، کاربرد لقب «شمس الشموس» درباره امام رضا (علیه السلام) جایگاهی ویژه یافته و در منابع متعدد انعکاس یافته است؛ به گونه ای که هرچند منشأ استعمال آن را می توان در ادبیات صوفیانه یا متأثر از آن دانست، اما این لقب به مرور در مدح و ثنای آن حضرت جایگاهی برجسته یافته است. بر این اساس، لقب «شمس الشموس» نه تنها به مثابه ابزاری ادبی برای آهنگین ساختن توصیف ائمه (علیهم السلام) به کاررفته، بلکه به ویژه در مورد امام رضا (علیه السلام) به یکی از القاب عرفی رایج بدل گشته است.

خداوند هر بخش از قصه های قرآن را به تناسب شرایط رسالت پیامبر (ص) نازل کرده و فضای نزول و مناسبتهای تاریخی نیز بر آیات هر سوره اثر مستقیم دارد. قصه موسی (ع) و عناصر آن نیز از این قاعده مستثنا نیست. یکی از عناصر قصه موسی (ع) در قرآن یادکرد از حضرت آسیه، زن فرعون و نقش او در نجات جان موسی (ع)، پرورش موسی، ایمان به وی، شهادت در این راه و معرفی او به عنوان الگوی همه مؤمنان است. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی علل یادکرد آسیه در قرآن کریم، در دو مقطع زمانی مختلف، یکی در سوره «قصص» در اواخر دوران مکه و دیگری در سوره مدنی «تحریم»، پرداخته است. نتیجه پژوهش آن است که با توجه به فضای نزول دو سوره قصص و تحریم و روایاتی که شیعه و سنی نقل کرده اند؛ ازجمله روایاتی که پیامبر هنگام وفات حضرت خدیجه از آسیه به عنوان هووی ایشان یادکرده و از هم نشینی آن دو در بهشت خبر می دهد، میان یادکرد آسیه در قرآن با حضرت خدیجه به عنوان بزرگ ترین حامی پیامبر در سالهای نخستین بعثت ارتباط وجود دارد و براین اساس می توان یکی از علل یادکرد آسیه در قرآن کریم را تجلیل از حمایت حضرت خدیجه (س) در یاری پیامبر و گسترش رسالت آن حضرت و ایمان به وی شمرد.

جعل حدیث، به ویژه در بستر رقابت ها و مناسبات قدرت سیاسی، یکی از مهم ترین ابزارهایی بوده که حاکمیت ها برای مشروعیت بخشی به قدرت خود و تضعیف مخالفان به کار گرفته اند. پژوهش حاضر با عنوان «راهبردهای پیشگیرانه معصومان (ع) در مواجهه با جعل حدیث از سوی قدرت های سیاسی» با روش توصیفی - تحلیلی، به شناسایی و بررسی اقداماتی می پردازد که پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) برای مقابله با این پدیده اتخاذ کرده اند. برخلاف پژوهش های پیشین که عمدتاً بر تحلیل پیامدهای جعل حدیث تمرکز داشته اند، این مطالعه با رویکرد پیشگیرانه و روش شناختی، راهبردهایی چون بازدارندگی از طریق هشدارهای صریح پیامبر (ص)، سنجش روایت با قرآن و سنت، افشای پیوند جعل حدیث با قدرت سیاسی و بازنمایی سیره اصیل نبوی را بررسی کرده است. یافته ها نشان می دهد این راهبردها ضمن جلوگیری از گسترش جعل و تحریف از سوی قدرت های سیاسی، معیارهای علمی و فرهنگی پایداری برای نقد روایت و صیانت از سنت ایجاد کرده اند. بدین ترتیب، نوآوری این پژوهش در تمرکز بر اقدامات پیشگیرانه و نظام مند معصومان (ع) برای مقابله با جعل سازمان یافته حدیث است که هم کارکرد تاریخی و اجتماعی داشته و هم می تواند الگویی عملی برای نقد و پالایش منابع روایی در مطالعات معاصر ارائه دهد.

دو اصل امر به معروف و اصل وجوب حفظ نظام از اصول فقهی پرکاربرد در منابع شیعی پیش برنده مجموعه احکام در مسائل جدید هستند. در میان منظومه فقهی شیعه هر قاعده جایگاه متمایزی دارد، اما به دلیل پویایی شرایط زمانی، قواعد فقهی، گاهی در نسبت تزاحم و گاهی در مقام هم پوشانی و تطابق در برابر یکدیگر قرار می گیرند، این دو قاعده نیز از این جریان مستثنا نبوده بنابراین، درک نسبت این دو اصل، رهنمود اندیشمندان به نسبت اندیشه سیاسی شیعه است. امر به معروف از اصول فقهی است که با ادله قرآن، روایات، اجماع و عقل ثابت شده است. در این اصل، چهار شرط ملاحظه شده است: علم مکلف به معروف و منکر، احتمال تأثیر، اصرار عاصی و نفی ضرر و مفسده. در مقابل، اختلال نظام از قواعدی عقلی است که استنادات فتوایی و مؤیدات روایی کم تری نسبت به امر به معروف دارد. به طور کلی این دو اصل، دو رویکرد نسبت به یکدیگر دارند: مقام تطابق که هم پوشانی و هماهنگی این دو اصل را نمایان می کند و مقام تزاحم که در مرحله امثال امر، مکلف را ناچار به دوران بین محدودین می کند و مکلف با ارزیابی مقام، ناچار به تقدیم یکی از اصول بر دیگری می شود.

یکی از رویکردهای استعاره مفهومی، طرح واره تصویری است که در آن به بیان ساز و کارهای ذهنی و شناختی می پردازد، نقش مهمی در ساماندهی معانی و مفاهیم دارد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظریه معناشناختی، میزان کارکرد طرح واره حوزه حجمی، حرکتی و قدرتی با تکیه بر نظریه معناشناسی، نشان می دهد. برای این منظور، از میان 24 بیت برگزیده از مجموع 50 بیت این قصیده، 10 مورد از طرح واره های تصویری جهت القای مفهوم در ذهن خواننده استفاده شده اند. از این میانگین، 4 طرح واره مربوط به طرح واره های حجمی و 2 طرح واره مربوط به طرح واره های قدرتی و باقی را طرح واره حرکتی تشکیل می دهد. از نظر فراوانی، طرح واره حرکتی بالاترین سهم را در القای مفهوم به مخاطب و همچنین همسو با شعر رضوی بازنمود اصلی را داراست. و علت آن این است که مفاهیم انتزاعی مانند شادی و نشاط، کوشش و کار، خلاقیت و نوآوری کودک، نیازمند حرکت، جنبش و فعالیت کودک است. افزون براین، طرح واره تصویری قدرتی نیز بعد از طرح واره حرکتی جایگاه دوم را در سروده های کودکان به خود اختصاص داده است. این امر نیز به خاطر موانعی است که خواسته یا ناخواسته در مسیر دنیای پاک کودکانه قرار می گیرد و کودک می خواهد آن مانع دور زده یا از سر راه اهداف خویش بردارد. همچنین طرح واره حجمی کمترین حضور را در شعر کودک دارد. حضور میزان کم این طرح واره هم در راستای بیان مفاهیم انتزاعی همچون غم و غصه است تا آن را برای کودکان ملموس و عینی سازد. در مجموع این سه طرح واره بیشتر با جهان کودک سازگار است.

حرم مطهر امام رضا(ع)، مقدس ترین مکان زیارتی برای ایرانیان مسلمان به شمار می رود و عمیق ترین و ناب ترین تجارب زیارتی زائران در این مکان قدسی گزارش شده است. جایگاه این حرم، سبب شده تا مطالعات متعددی درباره تجربه زیارت زائران این مکان مقدس انجام شود. فراوانی تحقیقات انجام شده، مرور نظام مند آن ها را ضروری می سازد و مقاله حاضر با این هدف نوشته شده است. به این منظور، 155 عنوان مقاله با موضوع کلی امام رضا(ع) و زیارت شناسایی شد و بر اساس راهبردهای پژوهش، 10 عنوان مقاله در موضوع گونه شناسی زائران، استخراج و از ابعاد مختلفی مانند روش تحقیق و شیوه جمع آوری داده ها، جامعه آماری، هدف و گونه شناسی زائران بررسی شد. سرانجام بر اساس این داده ها و یافته ها، علل تنوع در الگوها و گونه های زیارتی در میان زائران امام رضا(ع) که سوال و مسئله اصلی این مقاله است، بررسی شد تا الگوی جامعی از این مبانی ارائه دهد و گونه های متنوع زائران را ذیل آن ها دسته بندی کند. نتایج این بررسی نشان می دهد که الف. روش غالب در این مطالعات، پدیدارشناسی است؛ ب. شیوه گردآوری داده ها، بیشتر بر مصاحبه عمیق با زائران متمرکز بوده است. اما از روش مطالعات مردم شناسی، مشاهدات و تجربه زیسته این نویسندگان، بررسی دل نوشته ها، عریضه ها و سفرنامه ها نیز استفاده شده است؛ ج. حداقل جامعه آماری 6 نفر و حداکثر 30 نفر بوده است؛ د. هدف مشترک بیشتر نویسندگان بررسی و فهم کنش زیارت از منظر زائران حرم مطهر رضوی و سنخ شناسی آنان بوده است؛ ه. گونه شناسی زائران به صورت های مختلفی ارائه شده که ناشی از وجود منظرهای متنوع نویسندگان است. برخی از منظر الگوهای دینداری و برخی از منظرهایی چون میزان بهره گیری از خدمات، تجربه دینی و تجدد و مدرنیته به دسته بندی زائران پرداخته اند. از منظر الگوهای دینداری، سبک های زیارتی به مکتبی، سنتی، روشنفکرانه، مناسکی، مناسبتی، کارکردگرا، معنا گرا تقسیم شده است. از منظر فضای تجدد و مدرنیته، گونه های زیارتی به مجازی، زنانه، کلان شهر، سنتی و مدرن و از منظر میزان بهره گیری از خدمات، زائران به سنخ های زائران کم سفر غیرمنفرد یا گردشگری نیمه نهادی، زائران پرهزینه کوتاه سفر یا گردشگر نیمه نهادی و زائران کم هزینه کثیرالسفر گردشگر غیر نهادی تقسیم شده است.

اینترنت و فراگیرشدن آن در ابعاد مختلف زندگی انسان، تأثیر گسترده ای بر شیوه های فعالیت های اجتماعی داشته و ایده های جدیدی در عملکرد جنبش های اجتماعی، از جمله جنبش زنان ایجاد نموده است. ازاین رو، توسعه ی فناوری های اطلاعات و ارتباطات (ICT) تغییرات گسترده ای بر فعالیت های فمینیستی در دهه های اخیر به همراه داشته است. باوجوداین، به دلیل ویژگی های معرفتی خاص فضای سایبر، فمینیست ها از این ویژگی ها تأثیر پذیرفته و در نتیجه، شیوه های عملکرد متفاوت تری ارائه نموده اند. مواردی چون نسبیت در معرفت، تغییر زبان معرفت و دموکراتیزه بودن را می توان از ویژگی های معرفتی فضای سایبر دانست. این مقاله به شیوه ی توصیفی تحلیلی به تبیین نحوه ی تأثیرپذیری فمینیست های سایبری از یکی از ویژگی های معرفتی شاخص فضای سایبر، یعنی دموکراتیزه بودن معرفت، بر رویکرد سایبرفمینیستی می پردازد. به نظر می رسد به رغم تمام ویژگی های معرفتیِ متمایز فناوری اطلاعات و ارتباطات، دموکراتیزه بودن معرفت در فضای سایبر بی تأثیر از بافت اجتماعی در دنیای واقعی نیست.

زمینه و هدف:. یکی از مواردی که در قانون مجازات اسلامی مصوب سال1392، بستر و زمینه تفسیرعمل گرایانه و در نتیجه تشتت آراء دادگاه ها را فراهم نموده است، ماده91 این قانون در خصوص اعمال مجازات حدود و قصاص در خصوص نوجوانان است. هدف مقاله حاضر بررسی عمل گرایی سیاست جنایی قضایی در اجرای ماده 91 قانون مجازات اسلامی است. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد در قانون مجازات اسلامی در خصوص اعمال مجازات حدود و قصاص در جرائم ارتکابی مربوط به نوجوانان(افراد بالغ کمتر از هجده سال)، با شرایط و قیود تفسیربرداری، قائل به اعمال مجازات های جایگزین گردیده است که این ابهام در قوانین، زمینه ساز تشتت آراء و صدور آرای غیریکسان در موارد مشابه گردیده است. نتیجه: نتیجه اینکه رویه قضایی در خصوص موضوع ماده 91 قانون مجازات اسلامی درباره جایگزین های حدود و قصاص در مورد اطفال و نوجوانان یکسان و واحد نبوده و دو دیدگاه را نمایندگی می کند. یک رویکرد با جایگزین های مجازات مخالف است و رویکرد دیگر معتقد است که لازم است از فرصت ها و ظرفیت های به وجودآمده هرچند اندک و مبهم در قانون جهت اعمال مجازات های جایگزین استفاده کرده و ورویه قضایی را به این سمت سوق داد.

زمینه و هدف: حدود یکی از اقسام مجازات در حقوق کیفری ایران است که تطابق آن با فقه و منابع فقهی محل بحث و نظر است. بر همین اساس، هدف مقاله حاضر بررسی حدود در قانون مجازات اسلامی و تبیین و تطبیق فقهی و قرآنی آن است. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد حدود قانونی متاثر و مدلول حدود فقهی بوده و صرفا نشانه هایی از حدود قرآنی در حدود قانونی مورد بهره برداری جزایی قرار گرفته است. از دیدگاه روایی اقامه حدود بر انگاره خیر و نعمت بوده، اما برداشت فقهی و قانونی حدود با حدود قرآنی با نگرش تعدیل بر پایه کرامت انسان قرار نداشته و بر پایه تعذیب روحی و بدنی انسان قرار دارد که در فرآیند تاریخی آموزه های فقهی حدود در برداشت ابزاری آن در جهت تحکیم و توسیع دانش و قدرت به ویژه در هنجارگرایی و ساختارگرایی است. نتیجه: نتیجه اینکه به نظر می رسد حدود قانونی از حدود فقهی متأثر شده و حال آنکه می بایست از حدود قرآنی به مثابه محور و مرکز تبین و تطبیق و تشریع حدود قانونی قرار گیرد و بر پایه حقوق، آزادی ها، عدالت، عقلانیت و مقتضیات زمانه تنظیم گردد، فاصله گرفته است.

زمینه و هدف: اطلاعات نهانی، در صورت افشا، بر قیمت یا تصمیم سرمایه گذاران برای خرید و فروش اوراق بهادار تأثیر می گذارد. بر همین اساس هدف مقاله حاضر، بررسی سازوکار افشای اطلاعات نهانی در بورس و معاملات مبتنی بر آن؛ تطبیق حقوق ایران، کامن لا و فقه اسلامی است. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: افشای غیرمجاز اطلاعات نهانی در معاملات بورسی، می تواند مسئولیت را بر مرتکب مترتب نماید، هر چند که در حقوق کامن لا تعمدی نبودن و عدم انجام معامله بر مبنای اطلاعات انتشار یافته غیر مجاز از عوامل رافع مسئولیت می باشد؛ ولی با این وصف صیانت از اطلاعات نهانی، در کامن لا مورد تأکید واقع شده است، در حقوق ایران برابر بند1 ماده 84 غیر از موارد احصاء شده توسط قانونگذار در سایر موارد ممنوع می باشد. نتیجه: مناسبت ترین سازوکار برای افشای اطلاعات نهانی، قواعد حاکم بر بورس بوده و از سوی قانونگذار مورد حمایت قرار گرفته است، هرچند که در نظام حقوقی کامن لا، معامله بر مبنای اطلاعات نهانی، موجب ابطال معامله نمی گردد و صرفاً تبعات قانونی آن بر مرتکب مترتب خواهد بود؛ اما در نظام حقوقی ایران از مصادیق ابطال معامله محسوب می گردد و بر مبنای آموزه های فقهی نیز معامله بر مبنای اطلاعات نهانی می تواند مصداق بارزی از تدلیس و غبن به حساب آید.

زمینه و هدف: آلودگی هوا یکی از معضلات کلان شهرها در ایران است. یکی از عوامل مهم آلودگی هوا، نهادهای غیردولتی است. بر همین اساس هدف مقاله حاضر بررسی شرایط و ارکان مسئولیت مدنی نهادهای غیردولتی آلوده کننده هوا است. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد؛ به نظر می رسد قانون هوای پاک مصوب 1396 به طور صریح در مورد ارکان و شرایط اثبات مسئولیت مدنی نهادهای غیردولتی و شیوه های جبران خسارات آن در صورت آلودگی هوا نپرداخته است. با این حال مطابق قواعد عمومی مسئولیت مدنی، تحقق ضرر، فعال زیانبار و رابطه سببیت مهمترین ارکان و شرایط تحقق مسئولیت مدنی نهادهای غیردولتی آلوده کننده هوا است. نتیجه: دﺷﻮاری اﺛﺒﺎت راﺑﻄﻪ سببیت، ﺗﻌﺪد اﺳﺒﺎب در آﻟﻮده سازی هوا، قاعده اقدام و قاعده احسان از جمله مهمترین موانع و چالش های احراز مسئولیت مدنی نهادهای غیردولتی در صورت آلوده کردن هوا تلقی می شود.

زمینه و هدف: در اسلام روح حاکم بر احکام خانواده همواره بر انسجام و تداوم این نهاد مقدس تأکید دارند و هنگامی که زوجین تصمیم به مفارقت از یکدیگر می گیرند، باز هم روح حاکم بر احکام طلاق به دنبال آن است تا از بروز آسیب بیشتر در ابعاد فردی و اجتماعی جلوگیری کند. برای پرداختن به بحث روح حاکم بر نظام خانواده، پژوهش حاضر به بررسی طلاق به عوض با تکیه بر روح قانون می پردازد. مواد و روش ها: روش مقاله حاضر تحلیلی و توصیفی و ابزار انجام پژوهش نیز کتابخانه ای است. ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله حاضر، اصول اخلاقی نگارش مقاله و امانتداری رعایت شده است. یافته ها: طلاق به عوض یعنی در طی آن زوجین با وجود تفاهم اخلاقی تصمیم به طلاق می گیرند که به موجب آن، زوجه در برابر پرداخت عوض به زوج از او تقاضای انشاء طلاق و رهایی خود را می کند. عنوان این نوع طلاق «طلاق به عوض یا طلاق فدیه یا طلاق بذلی» است. در این نوع طلاق کراهتی بین زوجین وجود ندارد اما با بروز برخی شرایط جدید در زندگی مشترک، تداوم زندگی برای زن و شوهر مقدور نیست. نتیجه : شارع در بیان احکام و مقنن در تقنین قوانین به ویژه احکام و قوانین مرتبط با خانواده و روابط زوجین، دارای نیت و قصد و هدف واقعی یعنی رعایت مصلحت و عدالت است. به عبارتی همان روح قانون که همان نیروی محرک قانون گذار و اصلی راهنما است که در پس پرده واژه ها پنهان بوده و به یاری خرد و تجربه شناخته می شود.

زمینه و هدف: شفافیت در دادرسی به این معنا که باید کلیه مراحل و مستندات آراء قضایی، روشن، مشخص و شفاف باشد، از شروط مقدماتی تحقق عدالت قضایی در جامعه است. بر همین اساس هدف مقاله حاضر بررسی بایسته های شفافیت در دادرسی های قضایی و چالش های آن در در حقوق کیفری ایران است. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: علنی بودن جریان دادرسی، امکان انتشار جریان دادرسی، آزادی اطلاع رسانی و حقوق متهم در دادرسی علنی، حضور متهم در جلسه دادرسی، رویارویی متهم با شاکی و گواهان و امکان پرسش از آنان، مشخص بودن هویت کنشگران فرآیند دادرسی کیفری، شفاهی بودن دادرسی و اعلان و قرائت علنی رأی، بایسته های شفافیت در دادرسی های کیفری هستند. نتیجه: نتایج نشان داد شفافیت در دادرسی برخی جرائم مانند علیه امنیت اصل علنی بودن دادرسی و دسترسی وکیل به محتویات پرونده با چالش ها و محدودیت هایی مواجه شده است. در واقع در جرائم علیه امنیت، بازپرس می تواند مانع دسترس وکیل به محتویات پرونده شود و همچنین جلسه دادرسی می تواند با نظر قاضی پرونده، در راستای نظم عمومی به صورت غیرعلنی برگزار شود. لازمه به ذکر است که نظم عمومی واژه کلی است که لازم است مفهوم مورد نظر قانون گذار مشخص شود.