درخت حوزه‌های تخصصی

تسعى فکره البحث الرئیسه إلى تبیان السمه الأساس للمجتمع من المنظور الدینی القرآنی وهی سمه "التراحم"، التی تختلف جذریاً عن سمه المجتمع، من منظور علم الاجتماع الغربی، أو من منظور مجتمع الحداثه الذی یقوم على الفردانیه والذاتیه ونفی الآخر. ولا یعدّ التصور حول المجتمع بحثاً جدیداً، فقد اهتمت به معظم النظریات الفلسفیه والاجتماعیه عبر الأزمان والحضارات. وهو اهتمام یتصل برؤیه هذه النظریات للکون والطبیعه والخالق، ولعلاقات الانسان مع الغیب ومع نفسه ومع الآخرین. ویحاول البحث أن یبیّن أن الاختلاف فی تصور المجتمع ووظیفته، وما ینبغی أن تکون علیه العلاقات بین أفراده یعود إلى الاختلاف فی مرجعیات التفکیر والاعتقاد الدینی. ولذا تمت المقارنه فی هذا البحث فی مواضع عده بین المجتمع الذی أنتجته التحولات الفکریه والاجتماعیه والحداثیه فی الغرب، والذی ذهب بعیداً فی تعظیم أنا الفرد لتحریره من سطوه المجتمع، وبین المرجعیه الإلهیّه القرآنیه التی ترید من المجتمع أن یکون "تراحمیاً" استناداً إلى نظام متکامل من الرحمه والتراحم یبدأ من الرحمه الإلهیه، ومروراً برسول الرحمه النبی الأکرم وصولا إلى العلاقات التراحمیه بین البشر التی تتشکل فی نواه المجتمع الأولى وهی الأسره "وجعلنا بینکم موده ورحمه". یؤکد البحث خلافاً لکثیر من النظریات والفرضیات الاجتماعیه أن أول خلیه تأسست هی خلیه الزوجیه التی ستکون نواه تشکّل المجتمع. ما یعنی من وجهه النظر هذه، أن المجتمع لا یمکن أن یکون فقط مجموعه من الأفراد بل هو فی الوقت نفسه وجود هؤلاء الأفراد فی مُنتظم اجتماعی هو الأسره، لیکونوا بعد ذلک فی منتظم جغرافی، أو سیاسی، أو تعلیمی، أو دینی، أو قبائلی، أو عرقی، أو غیره من الانتماءات التی عرفتها المجتمعات الانسانیه عبر تاریخها وتحولاتها. ویبیّن البحث أن أولویه العلاقات وتنظیمها وترتیبها فی القرآن الکریم هی أولویات أسریه. لینتقل بعدها إلى العلاقات الاجتماعیه بمستویاتها المختلفه، الاقتصادیه، أو الاداریه، أو التربویه، أو غیرها مما یتعلق بحیاه الأفراد وعلاقاتهم فی الأطر الاجتماعیه التی یعیشون فیها. إن المجتمع التراحمی المقصود فی هذا البحث من المنظور القرآنی هو المجتمع الذی یتأسس على البناء الأسری، والذی تنتظم فیه العلاقات بین أفراده على أولویه القیم الأخلاقیه والعداله الإنسانیه. وعلى اساس الهدف من خلق الانسان ووجوده وتکریمه بالخلافه الإلهیه،"ولقد کرّمنا بنی آدم". وبما أن الأسره هی المبدأ فی تأسیس المجتمع الذی سیکون بدوره مبدأ تأسیس الحضارات واستمرارها، فإن جوهر بناء الأسره سیکون من المنظور القرآنی هی صله الرحم. ومن بر الوالدین تبدأ صله الرحم. هکذا یکون البر نواه المجتمع الذی یسعى القرآن الکریم إلى تشکله التراحمی، وإلى وظیفته الانسانیه والتکاملیه. فمن دون هذا البرّ، لن یکون لأی صله رحم اتصال بالرحمه الإلهیه التی أشار الیها سبحانه وتعالى، وفی تکوین هذه الذهنیه التراحمیه لن یرى الإنسان معها ذاته فی ما یفعل، بل سیکون الهدف هو العمل الصالح الذی سیقربه إلى الله سبحانه وتعالى. وأن غیاب هذا المنهج الغیبی الإلهی فی التفکیر هو الذی یجعل المجتمع خارج أی تصور رحمانی، وبعیداً عن أی بعد تراحمی أسری. ومن هذا المنظار إن المجتمع التراحمی الذی یریده القرآن الکریم لن یقتصر على العمل الصالح، والانفاق، وبرّ الوالدین، والحکم بالعدل، والوفاء بالعهد والصبر، والتواضع، والعفو... بل سیذهب إلى منع ما یمکن أن یسئ إلى هذا التکوین التراحمی المجتمعی، وهذا ما لم یکن موضع اهتمام أی من علماء الاجتماع الغربیین. کما أن الفکره التی یحاول البحث إبرازها، ویعدّها مهمه، هی أن ما یقدمه القرآن الکریم عن العلاقات التراحمیه فی المجتمع ابتداء من الأسره لیس نتاج تجربه اجتماعیه، أو بناء لدراسات میدانیه کما تفعل النظریات فی علم الاجتماع أو التربیه وسواها... بل هی نتاج رؤیه وقیم سابقه على تکوّن المجتمعات. بمعنى أنها لم تکن ولیده التجربه، أو التحولات السیاسیه،أو العمرانیه، أو المدینیه، وإنما کانت ولیده المعرفه الإلهیه بالمصلحه الإنسانیه.

احادیث بسیاری پیرامون اثبات یا نفی رؤیت خداوند درجوامع حدیثی فریقین روایت شده است که دالّ بر اهمیت این موضوع است. مطابق حدیثی منسوب به پیامبر (ص)، رؤیت خداوند توسط مؤمنان در قیامت امری حتمی است. براین اساس، یکی از نویسندگان سنّی، به نام عزازی باور دارد محققان امامیه، سند و متن این روایت را محلّ اشکال دانسته اند لذا ضمن ایجاد شبهه در وثاقت احادیث صحیح بخاری، عقیده اهل سنت، پیرامون اثبات رؤیت خداوند را نفی می کنند. این نویسنده با نگاهی انتقادی، ضمن طرح دلایلی همانند: اثبات وثاقت راویان این حدیث، توجیه تعارض های متنی، استناد به آیات و روایات و نیز نقد دلایل عقلی امامیه درباره نفی رؤیت بصری، آن مذهب را به تعصب در نفی عقاید اهل سنت متهم می کند لذا بررسی نظریات وی در راستای تبیین و اثبات نگاه صحیح درباره رؤیت، حائز اهمیت است. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن تفصیل نظریات عزازی، اثبات نموده است دلایل وی از نگاه سندی (عدم بررسی دقیق احوال راویان)، قرآنی و روایی (برداشت های مخالف قواعد لغوی و نحوی از آیات و روایات) و عقلی (نقل گزینشی و نادرست نگاه عقلی امامیه) صحیح نیست. در نتیجه، نظریات او از نگاه علمی، قابلیت نقد و رد دیدگاه امامیه درباره نفی مضمون این حدیث را ندارد.

مقاله حاضر به بررسی عناصر شکل دهنده یا دارای پیوند عمیق با مقوله اسم اعظم در منظومه معرفتی روایات امامیه می پردازد. مسئله اصلی اینکه چگونه میتوان رابطه اسم اعظم با مفاهیمی چون رؤیت ملکوت، علم الکتاب، قرآن، کتاب مبین و روح القدس را در چارچوب ولایت تبیین کرد و به دنبال آن می توان به این پاسخ این پرسش نزدیک شد که آیا اسم اعظم صرفاً یک لفظ است یا حقیقتی وجودی و تکوینی دارد؟ فرضیه پژوهش این است که اسم اعظم، هسته مفهومی منظومه غیب و ولایت را شکل میدهد و به عنوان منشأ ولایت تشریعی و تکوینی پیامبر و ائمه مطرح میشود. هدف مقاله، تبیین این منظومه مفهومی و جایگاه ایشان در آن است. روش پژوهش، تحلیلی - تفسیری و مبتنی بر مطالعه کتابخانهای منابع حدیثی امامیه است. نتیجه پژوهش نشان میدهد که اسم اعظم حقیقتی جامع و تکوینی است که پیامبر اکرم و ائمه اطهار به استثنا یک حرف (اسم مستأثر)، به تمام آن بهره مندند و این امر، ایشان را به عنوان تجلیگاه اسما الهی و واسطه فیض الهی در جهان تکوین و تشریع قرار میدهد.

اخلاق حرفه ای امداد و نجات از زیرمجموعه های حوزه مطالعاتی اخلاق کاربردی است. این حوزه به کاربرد نظریه ها، معیارها و اصول عام اخلاقی در امداد و نجات پرداخته و مسائل و چالش های اخلاقی آن را بررسی و حل می کند. پیش فرض هایی مانند مبنای هنجاری اخلاق امداد، اصول عام اخلاقی در این حوزه و روش مناسب حل تزاحمات در امداد و نجات، در حل مسئله های اخلاقی امداد و نجات تأثیرگذار است. در این مقاله، ضمن تحلیلی از جایگاه امداد و نجات در آموزه های اسلامی، چهار مبنای مهم در اخلاق امداد و نجات در جهت پاسخ به پرسش اصلیِ «مبانی نظری اخلاق امداد و نجات کدام است؟» مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. این پژوهش با هدف صورت بندی مبانی هنجاریِ اخلاقِ امداد و نجات و ارائه الگوریتم تصمیم در بحران انجام شد. اسنادی تحلیلی با استفاده از منابع اخلاق کاربردی و با نگاهی به روش های مرسوم در علوم اسلامی و طراحی چهارچوب اجرایی همساز با تریاژ. برخی از یافته ها و نتایج عبارت اند از: ۱. مسئولیت پذیری بر وجوبِ کفایی / عینیِ نجات استوار است؛ ۲. بی طرفیِ هنجاری الزام شرعی حرفه ای و نافیِ جانبداری هویتی است؛ ۳. ابزارها باید به فضایل (کظمِ غیظ)، تکنیک های تصمیم یار (عکس پذیری) بازطبقه بندی شوند؛ ۴. یک «رویه تصمیم» چهارمرحله ای ضدسوگیری پیشنهاد می شود.

پژوهش حاضر به تحلیل معنایی آیات ۱۹ تا ۲۱ سوره مطففین از منظر تفاسیر فریقین پرداخته و سه واژه کلیدی «عِلِّیُّون»، «کِتَابٌ مَرْقُومٌ» و «الْمُقَرَّبُونَ» را بررسی می کند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، معنای لغوی و تفسیری این واژگان را در دیدگاه مفسران شیعه و اهل سنت تحلیل کرده است. یافته ها نشان می دهد که «عِلِّیُّون» در اغلب تفاسیر، نمادی از مقام والای نیکوکاران در آخرت و مکانی بهشتی دانسته شده است. «کِتَابٌ مَرْقُومٌ» به عنوان سندی الهی و نشانه ای از عدالت مطلق در ثبت اعمال انسان ها تفسیر شده که در جایگاهی بلند نزد خداوند نگهداری می شود. همچنین «الْمُقَرَّبُونَ» به فرشتگان یا افراد نیکوکاری اشاره دارد که از جایگاهی ویژه برخوردارند و بر درستی اعمال نیکوکاران گواهی می دهند. تحلیل این آیات، نقش کلیدی این واژگان را در تبیین مفاهیم اخلاقی و نظام ارزشی اسلام نشان می دهد. این پژوهش همچنین بر اشتراکات و تفاوت های دیدگاه های تفسیری شیعه و اهل سنت درباره این آیات تأکید دارد و نشان می دهد که اگرچه در برخی جزئیات تفاوت هایی وجود دارد، هر دو دیدگاه بر اصول مشترکی مانند عدالت الهی و اهمیت اعمال صالح تأکید می ورزند. این یافته ها می توانند به تعمیق فهم قرآنی و توسعه مطالعات تفسیری تطبیقی کمک شایانی کنند.

این مقاله به بررسی کرامت ذاتی انسان در بُعد جسمانی از منظر قرآن کریم می پردازد. مسئله اصلی این پژوهش پاسخ به این پرسش است که آیا کرامت ذاتی انسان، ناظر به بُعد جسمانی او نیز هست یا خیر. این فهم می تواند تأثیر بسزایی در تبیین جایگاه انسان در نظام آفرینش داشته باشد. پژوهش حاضر با روش مطالعه کتابخانه ای و روش حل مسئله تحلیلی-تفسیری با کاربست تفسیر موضوعی به تحلیل دلایل نفی کرامت ذاتی در بعد جسمانی و ادله اثبات این دیدگاه می پردازد. اطلاق احسن الخالقین به خداوند متعال و مسجود واقع شدن انسان بعد از نفخ روح و همگانی نبودن ویژگی های جسمانی کرامت، از جمله دلایل نفی کرامت ذاتی انسان در بعد جسمانی است. در مقابل مثبتین کرامت ذاتی انسان در بعد جسمانی از ادله ای همچون صورت و تقویم احسن، تعادل در ترکیب، و متمایز بودن برخی حواس و اندام های انسان نسبت به سایر حیوانات استفاده کردند که مورد نقد و تحلیل قرار گرفت. در همین راستا روایات تفسیری ناظر به کرامت جسمانی بررسی شده و قوت سندی و مفهومی آن ها سنجیده می شود. مقاله در نهایت به این نتیجه می رسد که شواهد قرآنی و روایی، کرامت ذاتی انسان را به ویژگی های روحانی و عقلانی او نسبت می دهند و انتساب این کرامت به بُعد جسمانی با اشکالات متعددی روبروست.

پزشکان، پرستاران و دیگر تحصیل کرده های این رشته، وقتی که از تعهد مذهبی و رفتار اسلامی برخوردار باشند، برای ارائه خدمات بهتر و کسب رضایت مندی مردم، کارآیی بهتری خواهند داشت. تحقق این مهم به عنوان بخشی از «اهداف دروس معارف اسلامی»، پیش بینی شده است، این تحقیق برای بررسی و پایش دیدگاه دانشجویان به این درس و تأثیر آن در دستیابی به اهداف مورد نظر طراحی شده است. این پژوهش توصیفی تحلیلی و از نوع هم بستگی است که به صورت مقطعی انجام شده است. در این مطالعه مقطعی 348 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی سمنان وارد مطالعه شدند. ابزار جمع آوری داده ها، پرسش نامه سنجش نگرش مک کوچ و سیگل (۲۰۰۳) بود، مشتمل بر 35 گویه که در پنج حیطه را مورد اندازه گیری قرار می دهد. نتایج نشان داد نمره حیطه های مختلف با هم تفاوت معناداری داشت (001/0>p ). بالاترین نمره در حیطه استاد و کلاس و پایین ترین نمره در حیطه محتوا بوده است. با توجه به یافته های تحقیق می توان نتیجه گرفت که دیدگاه دانشجویان در رابطه با اساتید مطلوب بوده و رابطه خوب اساتید دستیابی به اهداف را آسان ساخته؛ اما در رابطه با محتوا رضایت کامل را جلب نکرده، و نشان دهنده این است که وضعیت خوبی نداشته و شایسته است در اصلاح آن جدیت بیشتری صورت گیرد.

میهن دوستی در میان ملل مختلف مطرح و حتی توانسته بسیاری از عوامل اختلاف مانند قومیت ها را تحت شعاع قرار دهد. با توجه به دغدغه اخلاقی بودن یا نبودنش و نیز رویکردهای افراطی و تفریطی در این مسئله و عدم وضوح ابعاد میهن دوستی و گره خوردن با مفاهیمی مثل ناسیونالیسم، ملی گرایی یا قوم گرایی ممکن است لوازمی غیراخلاقی داشته باشد. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به بررسی استدلال های عقلی به نفع و علیه میهن دوستی با رویکرد اخلاق کاربردی پرداخته است. بدین معنا که اولاً ادله عقلیِ مخالف میهن دوستی شامل غریزی دانستن آن، اصالت دادن به هویت انسانی، تمدنی و جهان وطنی است؛ ثانیاً ادله عقلیِ موافق میهن دوستی عبارت اند از ارتقای سرمایه اجتماعی، ایجاد آرامش فردی و اجتماعی، تقویت هم بستگی ملی، اقتدار و حاکمیت ملی، و تحقق اعتدال در فرد و جامعه؛ ثالثاً پذیرش ادله عقلیِ موافق میهن دوستی، موجب رفع چالش های موجود و حل مسئله فرار مغزها و مهاجرت استادان و دانشجویان خواهد شد و عدم پذیرش آن، جامعه را با چالش های گوناگون مواجه خواهد ساخت.

مسئله اصلی این پژوهش آن است که غرور و انفعال دو پدیده روان شناختی مهم اند که تأثیر عمیقی بر پایداری و سرنوشت جبهه مقاومت دارند. این پژوهش، با روش کیفی و رویکرد تحلیل محتوا، به طراحی الگویی نظری برای تحلیل مؤلفه ها، مکانیسم شکل گیری و ارائه راهبردهای مدیریتی این دو پدیده می پردازد. یافته ها نشان می دهد غرور با مؤلفه هایی چون غفلت از حقیقت، اعتماد افراطی به خویشتن و خطای شناختی تحلیل راهبردی را مختل می سازد. درمقابل، انفعال، که از فشارهای بیرونی و یأس درونی نشئت می گیرد، مقاومت را به رکود می کشاند و تعامل مخرب این دو چرخه ای از ناکامی را شکل می دهد. درنتیجه راهبرد مقاومت توحیدی، با تأکید بر اراده الهی، نقشی کلیدی در مدیریت غرور و تبدیل یأس به امید دارد. الگوی قرآنی «تسبیح و استغفار» نیز، با بازگرداندن توجه به قدرت الهی و پذیرش کاستی ها، سازوکاری بنیادین و مؤثر برای کنترل این چالش ها و تضمین انسجام و موفقیت پایدار جبهه مقاومت ارائه می دهد.

با وجود جایگاه محوری صبر در متون اسلامی، ادبیات موجود فاقد چهارچوبی منسجم برای تبیین نظام مند روابطِ مفاهیمِ مرتبط با این فضیلت است. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلأ، به طراحی و اعتبارسنجی مدل مفهومی «صبر فضیلت مندانه» مبتنی بر آیات و روایات معتبر پرداخت. این مطالعه به روش آمیخته و از نوع طرح متوالی اکتشافی اجرا شد؛ در مرحله کیفی، با تحلیل محتوا و کدگذاری داده بنیادِ مستندات منتخب، مدل اولیه تدوین و در مرحله کمی، روایی محتوایی آن از طریق روش دلفی و شاخص CVI اعتبارسنجی گردید. یافته ها مدل سه بخشی «صبر فضیلت مندانه» را فرایندی فعال و معرفت بنیان معرفی می کند که بر پیشایندهای «عقل»، «اعتقاد به معارف توحیدی» و «تسلیم و عبودیت» استوار است. این فرایند پویای درون زا، با «التفات به معارف توحیدی» و «قصد راسخ الهی» آغاز، با «مدیریت هیجانات» و «شکیبایی» تداوم، در «استقامت» عملیاتی و با «انتظار گشایش» تکمیل می گردد. پیامد اصلی این فرایند، «تعالی و رشد وجودی» است که به «گشایش دنیوی و پاداش اخروی» می انجامد. در نتیجه، صبر در اندیشه اسلامی نه فضیلتی منفعل، بلکه فرایندی فعال و چندوجهی است که از ادراک عقلانی توحیدی برخاسته و به تعالی وجودی و فلاح منتهی می شود.

براساس آیات قرآن کریم ابراهیم(ع) در برخورد با ملائکه الهی آنان را نشناخت؛ از این رو همانند برخورد با انسان ها با کباب از آنان پذیرایی کرد. از طرف دیگر برخی محققان شیعه با تکیه بر برهان «نقض غرض و اعتماد» انبیا را از هرگونه خطایی حتی در امور عادی معصوم می دانند. بدیهی است که بین این دو گزاره ناسازگاری وجود دارد. «بازخوانی دیدگاه اندیشمندان پیرامون عصمت انبیا» و «به کارگیری داستان مهمانی ابراهیم(ع) در تبیین آموزه های کلامی» ضرورت بررسی این ناسازگاری را روشن می کند. بررسی تحلیلی این داستان نشان می دهد اولاً: این مهمانی قسمتی از زندگی عادی ابراهیم(ع) است؛ ثانیاً: وی در اثر نشناختن ملائکه دچار «خطای در تطبیق» شد؛ ثالثاً: دلالت این داستان بر وقوع خطا از جهت سند و دلالت کامل است؛ ازاین رو دیدگاه دانشمندان مذکور نیازمند تعدیل است؛ زیرا وقوع این خطا در زمان ابراهیم(ع) و نقل آن در قرآن نشان می دهد این خطاها نه تنها باعث نقض غرض خداوند از بعثت پیامبران و موجب سلب اعتماد مردم نمی شود، بلکه برای ابراهیم(ع)، پیامبراکرم(ص) و مسلمانان جنبه های تربیتی هم دارد.

جهان اسلام در قرون میانه، مواجه با تحولاتی بود که منجر به شکل گیری ادبیات اندرزنامه نویسی گشت. اندرزنامه نویسی تجلی ای پیشینه فرهنگی و از تجربه ای سیاسی ناشی می شود که در آن آیین حکومت داری تبیین می گردد. اکثر موضوعات آن، مسائل اخلاقی بوده که به طور مستقیم به اصلاح رفتار حاکم و ارزیابی اعمال او می پردازد. در مغرب اسلامی با روی کار آمدن مرابطون به عنوان اولین تجربه بربرها برای ایجاد دولتی منسجم، مسئله مشروعیت یابی و نیز فراگرفتن شیوه حکومت داری به رسم دولت های اسلامی مورد توجه قرار گرفت. پژوهش پیش رو با ارزیابی بستر فرهنگیِ حاکمیت یافتن مرابطون، به تاثیر و نقش اندرزنامه نویسی در تثبیت حاکمیت و آیین حکومت داری آنها، با توجه به رساله «السیاسه او الاشاره فی تدبیر الاماره» مرادی حضرمی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مرابطون، به دلیل فقدان پیشینه حاکمیتی به دنبال تثبیت قدرت فرهنگی خود بوده و در این میان جدا از خلافت عباسی با کاربست مفهوم سلطنت و استفاده از رویکرد اندرزنامه نویسان موفق به ایجاد دولت خود در مغرب شدند.

این پژوهش با هدف بررسی عملکرد مدیریتی «شبکه وکالت ائمه»، بر آن است تا با تکیه بر مدل «مدیریت استراتژیک فرآیندی» و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، تاریخچه، اهداف و رسالت ها، اصول حاکم بر شبکه و ساختار مدیریتی سازمان وکالت را تفسیر و تبیین کند و با نگرشی تحلیلی انتقادی بر مهندسی هرمی شبکه وکالت، در پی حصول به این نتیجه است که سیستم مدیریتی حاکم بر شبکه، مبتنی بر اصولی خاص و سازمان یافته بوده و چینش نیروها و چارت سازمانی آن، به صورتی کاملاً نظام مند و با استراتژی مشخص و شفاف برنامه ریزی شده بود.

منطقه ماوراءالنهر که در گذشته بخشی از حوزه جغرافیایی و فرهنگی ایران به شمار می رفت، از دوره صفویه به بعد به واسطه استقرار ازبکان و خانات محلی، به کانونی از منازعات سیاسی و نظامی با ایران تبدیل شد. در عصر قاجار، روابط ایران با خانات بخارا و خوارزم بیش از پیش در قالب درگیری های مرزی، یورش های نظامی، غارت و اسارت شیعیان جلوه گر شد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که مناسبات ایران و خانات ماوراءالنهر درآن عصر بیشتر بر پایه چه شیوه هایی استوار بود؟ بررسی منابع تاریخی نشان می دهد که رویکرد قاجارها عمدتاً بر اقدامات مقطعی و بازدارنده اعم از لشکرکشی های محدود و اعزام سفرا متمرکز بود و از پشتوانه نظامی و دیپلماسی منسجم برخوردار نبود. در مقابل، خانات منطقه با تکیه بر اختلافات مذهبی و منافع اقتصادی، سیاستی خصمانه در پیش گرفتند که به یورش های مکرر به خراسان و ویرانی شهرهایی چون مرو انجامید. نتیجه این رویارویی ها نشان می دهد که ضعف ساختاری دولت قاجار و ناتوانی در بهره گیری مؤثر از ابزارهای سیاسی و نظامی، همراه با مداخلات روس و انگلیس، سرانجام به جدایی کامل این مناطق از ایران و الحاق اجباری آنها به قلمرو روسیه انجامید.

هدف: پژوهش حاضر، با هدف بررسی حکمت های قرآنی براساس ساحت های بینشی، گرایشی و کنشی در محتوای کتب درسی هدیه های آسمانی دوره ابتدایی انجام شد. روش: این تحقیق، توصیفی، از نوع تحلیل محتوا، با رویکرد کمی بود. جامعه آماری، شامل 5 کتاب هدیه های آسمانی پایه دوم تا ششم چاپ1403 و روش نمونه گیری سرشماری بود، بنابراین کل جامعه آماری بررسی شد. بدین ترتیب که علاوه بر متن، آیات، احادیث و تصاویر با استفاده از آمار توصیفی و الگوی آنتروپی شانون تحلیل شد. واحد تجزیه و تحلیل، متون نوشتاری زیرعنوان های هر درس تحت قالب : بدانیم، فکر می کنم، دوست دارم، بازی و نمایش و فعالیت های دانش آموز، تعیین شد و برای بررسی تصاویر از تحلیل مضمون استفاده گردید. ابزار جمع آوری اطلاعات، سیاهه محقق ساخته مولفه های حکمی قرآنی در کتب مذکور بود که به تأیید سه نفر از اساتید و صاحب نظران تعلیم و تربیت رسید. روایی پژوهش، براساس دیدگاه پنج صاحب نظر دانشگاهی شامل، اساتید معارف اسلامی، کارشناسان سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی و یکی از مولفین کتب مزبور، مشخص شد و پایایی آن از طریق ضریب پایایی پی اسکات 89/0 به دست آمد. یافته ها: مطابق یافته ها، از مجموع 704 واحد ثبت در پنج کتاب درسی مذکور، بیشترین میزان توجه متعلق به مقوله های بینشی با فراوانی401 یا 96/56 درصد بود که ضریب اهمیت آن 3368/0 به دست آمد. مقوله های کنشی با فراوانی223 یا 67/31 درصد رتبه دوم را داشت که ضریب اهمیت آن 3351/0 بود و مقوله های گرایشی با فراوانی80 یا 36/11 درصد، دارای پایین ترین میزان توجه بود و ضریب اهمیت آن 3280/0 شد. نتیجه گیری: براساس نتیجه تحقیق، در تدوین محتوای هدیه های آسمانی، توجه به ساحت بینش ها، گرایش ها و کنش های حکمی قرآن، متناسب نیست.

تشكل الهيمنه الذكوريه، نظاماً إجتماعياً وثقافياً يكرس سلطه الرجل وإمتيازاته على حساب المرأه، وهي تتجلى في مختلف جوانب الحياه اليوميه والمؤسسات الإجتماعيه. على الرغم من التطورات المجتمعيه التي تشهدها العديد من الثقافات، لا تزال مظاهر الهيمنه الذكوريه تتسرب إلى الخطاب الأدبي والفني، مما يعكس استمرار هذه البنى المهيمنه في الوعي الجمعي والفردي. يتناول هذا البحث مفهوم الهيمنه البنيويه في السياق الإجتماعي والثقافي، مستنداً إلى نظريه «الهيمنه الذکوريه» لبورديو. تبرز روايات بیطار كنموذج غني لدراسه هذه الظاهره، حيث تتناول بعمق قضايا المرأه، علاقات القوه، والصراعات النفسيه والإجتماعيه التي تنشأ عن هذه الهيمنه. تكمن المشكله البحثيه في كيفيه تجلي هذه الهيمنه البنيويه في أعمال بيطار الروائيه، وما هي الآليات التي تستخدمها السرديات لتصوير أو تحدي هذه الهياكل. يقدم البحث رؤى جديده حول كيفيه تشكيل الهيمنه الذكوريه للتجارب الأنثويه والشخصيات النسائيه في الروايه. كما يسهم في فهم أعمق للواقع الإجتماعي، يهدف البحث بمنهجٍ وصفي‑تحليلي، إلى: تحليل آليات تجسيد الهيمنه الذكوريه في روايات هيفاء بيطار والكشف عن تأثير البنى الإجتماعيه والثقافيه على تشكيل هويه وشخصيات النساء. ودراسه أشكال الخضوع لهذه الهيمنه، مما يعزز الفهم النقدي للأدب وعلاقته بالمجتمع. تشير بيطار، من خلال تناولها للمواقع الإجتماعيه الجندريه للنساء، إلى أن هويتهن الجندريه والتابعه نابعه من مجمل النظام الإجتماعي المؤنث ومن الرؤيه الذكوريه التي تتحكم بجميع العلاقات. كما تعتبر أن تشرب التعاليم الذكوريه في جميع المؤسسات الحاكمه لعمليه التنشئه الإجتماعيه هو العامل الأساس في إضفاء الشرعيه على علاقه الهيمنه الذكوريه وتفوق الرجال. وتشير أيضاً إلى أن التنشئه الإجتماعيه الجندريه للرجال ومشاركتهم القسريه في الأفعال التي تفرضها هذه العمليه تؤدي إلى بروز مختلف أشكال العنف الرمزي.

تُعدّ اضطرابات الكينونه من أبرز التحديات التي تواجه الإنسان المعاصر في ظلّ التحوّلات الثقافيه، وانهيار المرجعيات التقليديه، وتزايد الشعور بالقلق، والعبث، والوحده. يطرح هذا البحث إشكاليه مركزيه مفادها: كيف يمكن للفكرين الغربي والإسلامي أن يقدّما مقاربتين مختلفتين وربما متكاملتين لفهم هذه الاضطرابات؟ انطلاقاً من نظريه إروين يالوم حول الهموم الوجوديه الأربع (الموت، الحريه، الوحده، وفقدان المعنى)، ومن رؤى جعفري المستنده إلى أنطولوجيا عقلانيه-إيمانيه. يعتمد البحث على المنهج الوصفي – التحليلي ذي المقاربه المقارنه، حيث يتم مقارنه الأفكار بين يالوم وجعفري عبر نص روايه «أرني أنظر إليك»، بهدف إبراز أوجه الاتفاق والاختلاف في فهمهما للأزمات الوجوديه وآليات مواجهتها. تشير النتائج إلى أن «مالك» -الشخصيه الرئيسه- يواجه اضطرابات الكينونه الأربعه من خلال صراع داخلي بين يأسه وأمله. يتأرجح بين خوف الموت وفق مفهوم يالوم واعتباره مرحله روحيه عند جعفري، ويعاني من توتر الحريه التي تضعه مسؤولاً وحيداً، في حين يسعى للإيمان كسبيل للوعي الحقيقي. يعزل نفسه في عزله تأمليه تعكس وحده إيجابيه للنمو الروحي، ويسعى لإعاده بناء معنى حياته عبر الاتصال بالحقيقه العليا. بذلك، تمثل تجربه مالك رحله معقده للتحول النفسي والروحي تجمع بين الفكر الغربي والرؤيه الإسلاميه.

إن الجرجاني والسامرائي من العلماء اللغويین كان یعیش الأول في القرن الخامس والثاني یعیش في العصر الراهن، فاختصا بحوثهما بالمنهج اللغوي مستعینَینِ بعناصر ومناهج استندت إلیها المناهج الحدیثه. فكلاهما ذوا اشتراكات في مباحثهما اللغویه، حیث استند السامرائي إلی الجرجاني في بحوثه كثیرا، رغم اختلافات في دراساتهما، بسبب اختلاف عصرهما وتطور العلوم في عصر السامرائي. تدرس المقاله منهج الجرجاني والسامرائي السائد من خلال كتبهما الشهیره بالمنهج الوصفي التحلیلي لتسنتنتج أنهما استندا في بحوثهما إلی المناهج اللغویه، ولكن المنهج السائد للجرجاني هو الشكلانیه، حیث درس الألفاظ نفسها من حیث البلاغیه ومعنی المعنی، دراسه شكلانیه جمالیه انزیاحیه في بنیه الجمله التي وقع فیها اللفظ، أكثر من دراسه علاقات الألفاظ بعضها ببعض، دون المراجعه إلی مصادیق العالم خارج اللغویه، فجعل اللفظ أصلا وبنیه نفس الجمله فرعا ووسیلهً لدراسه اللفظ وكشف معناه. ومنهج السامرائي السائد هو البنیویه، حیث درس الألفاظ في بنیه النص أو السوره كله أو بنیه الجمل الأخری إضافه إلی بنیه الجمله التي وقع فیها اللفظ في سیاق الكلام، أكثر من دراسه الألفاظ نفسها، فدرس الشمول المعنوي للفظ وتوسعه المعنوي ویراجع إلی مصادیق العالم خارج اللغویه كالعلاقات الثقافیه وإلی نصوص أخری كالأحادیث النبویه لكشف مقصود كلمه قرآنیه في بعض الأحیان، فجعل بنیه النص العامه، أصلا لكشف مقصود الألفاظ. وتكون بحوث السامرائي نحویه متكئا بالسیاق عامّه، أكثر من أن بحوثه بلاغیه، فاستند إلی كتاب «شرح الرضي علی الكافیه» للرضي وكتاب «مغني اللبیب» لابن هشام وكتب التفسیر النحویه والبلاغیه ك «البحر المحیط» للأندلسي و«روح المعاني» للآلوسي. فمنهج الجرجاني أقرب من المنهج الشكلاني، في حین أن منهج السامرائي أقرب من المنهج البنیوي، رغم أن الشكلاني والبنیوي یتواجدان في منهجیهما.

مساله عقل و دین از اساسی ترین موضوعات فلسفه و کلام بوده و هست. یکی از راههایی که در حل این تعارض پیشنهاد شده است نظریه اسطوره زدایی رودلف بولتمان است. بنا بر نظر وی، بسیاری از مطالب مطرح شده در کتاب مقدس مبتنی بر دید اسطوره ای به جهان است که قابل پذیرش نبوده و باید با زدودن پرده اسطوره ها به لب و مغز پیام وجودی نهفته در آن دست یابیم. این مقاله با روش وصفی تحلیلی و کتابخانه ای به بررسی و شرح نظریه اسطوره زدایی بولتمان پرداخته، و کارآمدی آن را در رسیدن به هدف خود ارزیابی میکند.با بررسی استدلالهای بولتمان مشخص می شود که مقصود وی از اسطوره زدایی نمیتواند راه حلی برای تعارض دین و عقل باشد و حتی ممکن است به قربانی شدن ابعاد قدسی دین بیانجامد.