نادر بهمرام

إن الجرجاني والسامرائي من العلماء اللغويین كان یعیش الأول في القرن الخامس والثاني یعیش في العصر الراهن، فاختصا بحوثهما بالمنهج اللغوي مستعینَینِ بعناصر ومناهج استندت إلیها المناهج الحدیثه. فكلاهما ذوا اشتراكات في مباحثهما اللغویه، حیث استند السامرائي إلی الجرجاني في بحوثه كثیرا، رغم اختلافات في دراساتهما، بسبب اختلاف عصرهما وتطور العلوم في عصر السامرائي. تدرس المقاله منهج الجرجاني والسامرائي السائد من خلال كتبهما الشهیره بالمنهج الوصفي التحلیلي لتسنتنتج أنهما استندا في بحوثهما إلی المناهج اللغویه، ولكن المنهج السائد للجرجاني هو الشكلانیه، حیث درس الألفاظ نفسها من حیث البلاغیه ومعنی المعنی، دراسه شكلانیه جمالیه انزیاحیه في بنیه الجمله التي وقع فیها اللفظ، أكثر من دراسه علاقات الألفاظ بعضها ببعض، دون المراجعه إلی مصادیق العالم خارج اللغویه، فجعل اللفظ أصلا وبنیه نفس الجمله فرعا ووسیلهً لدراسه اللفظ وكشف معناه. ومنهج السامرائي السائد هو البنیویه، حیث درس الألفاظ في بنیه النص أو السوره كله أو بنیه الجمل الأخری إضافه إلی بنیه الجمله التي وقع فیها اللفظ في سیاق الكلام، أكثر من دراسه الألفاظ نفسها، فدرس الشمول المعنوي للفظ وتوسعه المعنوي ویراجع إلی مصادیق العالم خارج اللغویه كالعلاقات الثقافیه وإلی نصوص أخری كالأحادیث النبویه لكشف مقصود كلمه قرآنیه في بعض الأحیان، فجعل بنیه النص العامه، أصلا لكشف مقصود الألفاظ. وتكون بحوث السامرائي نحویه متكئا بالسیاق عامّه، أكثر من أن بحوثه بلاغیه، فاستند إلی كتاب «شرح الرضي علی الكافیه» للرضي وكتاب «مغني اللبیب» لابن هشام وكتب التفسیر النحویه والبلاغیه ك «البحر المحیط» للأندلسي و«روح المعاني» للآلوسي. فمنهج الجرجاني أقرب من المنهج الشكلاني، في حین أن منهج السامرائي أقرب من المنهج البنیوي، رغم أن الشكلاني والبنیوي یتواجدان في منهجیهما.

چامسکی نظریه عقل گرا و شناختی خود با عنوان زایشی گشتاری را در رد نظریه رفتارگرایان و ساختارگرایان که فقط به روساخت توجه دارند، ابداع نمود. او بین روابط ظاهری و پنهان عبارت ها ارتباط برقرار می کند و به حقیقت های ذهنی پشت عملکرد زبان توجه دارد و روابط میان اجزای متن، را عمیق تر از روابط ظاهری در روساخت می داند که در پشت آن، معناهایی نهفته است. زایشی یعنی، زایش عبارت های مختلف بی شمار از خلال چند کلمه وگشتاری یعنی بررسی روساخت(عبارت های ظاهری زبان)، برای رسیدن به ژرف ساخت(معانی نهفته) با محوریت قواعد نحوی زبان که نظامی دارای قواعدی عقلی و خاص است که باید کشف شوند. آیت الکرسی آیه 255 سوره بقره است که سرور قرآن سوره بقره و سرور سوره بقره آیت الکرسی است که بنا به اعتقاد باطل یهودیان نازل شد که می گفتند الله از اداره آسمان ها و زمین خسته شده و روز جمعه بر کرسی خود جهت رفع خستگی، استراحت می کند تا اعتقاد باطل آنان را رد و قدرت همیشگی الله را اثبات نماید. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و نظریه زایشی گشتاری چامسکی درصدد بررسی آیت الکرسی است. در آیت الکرسی، سبک قصر با 1-نفی و استثناء، 2-الف ولام و 3-تقدیم شبه جمله و سبک پرسش در معنای نفی و انکار، پرکاربردترین سبک های این سوره هستند تا بعد از رد عقیده باطل یهودیان، قدرت همیشگی الله و خستگی ناپذیری او را در نتیجه مدیریت همیشگی امور آسمان ها و زمین ثابت نماید. گشتار برپایه رتبه و افزایشی با حروف نفی پرکاربردترین گشتار سوره است که این حروف نفی اشاره به نفی اعتقاد باطل یهودیان دارد.