درخت حوزه‌های تخصصی

تاریخ

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
ایران اسلامی ایران باستان ایران پیش از تاریخ تاریخ جهان فلسفه تاریخ گروه های ویژه نقد و بررسی کتاب
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱۰۱ تا ۱۲۰ مورد از کل ۲۸٬۵۶۳ مورد.
۱۰۱.

بررسی پایگان آبی هرمز فارس در دوره ساسانی

نویسنده:
منبع: Sinus Persicus, Volume ۲, Issue ۳, January ۲۰۲۵ 53 - 79

کلیدواژه‌ها: هرمز فارس پایگان آبی ساسانی-اسلامی بیرم چاهورز

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹۶ تعداد دانلود : ۲۲۷
منطقه هرمز باستان، در جنوب فارس منطبق بر مناطق امروزی بیرم و چاهورز، در فاصله ۳۵۰ کیلومتری جنوب شیراز است. این مناطق براساس شواهد باستان شناسی، در دوره ساسانی-قرن های نخستین اسلامی افزایش استقرار را نشان می دهد. آب به عنوان عاملی مهم، نقش محوری در افزایش استقرار است. آب یکی از چهار آخشیج در آیین زرتشتی است. ساسانیان امپراتوری خود را براساس جهان بینی زرتشتی بنیان نهاده بودند. نقش های مختلف آب همچون آشامیدن، کشاورزی-باغداری و نقش مذهبی، در توسعه و ساخت انواع پایگان های آبی نمود پیدا کرده است. تلاش جوامع انسانی برای تأمین آب در منطقه گرم و خشک هرمز که امروزه نیز با تنش آبی مواجه است، به تنوع پایگان آبی در منطقه هرمز منجر شده است. هدف اصلی پژوهش، بررسی و گونه شناسی این پایگان ها باهدف شناخت راهکارهای سازگاری انسان با کمبود آب در منطقه هرمز است. پرسش های اصلی پژوهش عبارت اند از: پایگان های آبی هرمز در کدام دوران تاریخی ساخته شده اند و شامل کدام یک از انواع مختلف پایگان آبی هستند؟ پژوهش از نوع بنیادی و با رویکرد، توصیفی-تحلیلی-تطبیقی انجام شده است. داده های پژوهش از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای و مطالعات میدانی به صورت پیمایشی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که پایگان آبی در هرمز را می توان در سه گروه اصلی طبقه بندی کرد: ۱. پایگان آبی در راستای کنترل آب های سطحی که شامل سد، بند، آب انبار و نخلستان است. ۲. پایگان آب مربوط به استفاده از آب های زیرزمینی که شامل چاه، قنات و چشمه است. ۳. پایگان آبی پخش کننده آب که شامل کانال های آب و حوضچه های آرامش است. باتوجه به شرایط اقلیمی منطقه، آبخوان های زیرزمینی به عنوان منبع اصلی و قابل اطمینان تأمین آب است و با استفاده از قنات مورد استفاده بوده است که به احتمال در دوره ساسانی ساخته شده اند.
۱۰۲.

قواخ تپه (قباق تپه) کوزران؛ محوطۀ کلیدی دوران تاریخی در شمال ماهیدشت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات باستان شناسی پارسه سال ۹ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۳۲ 7 - 36

کلیدواژه‌ها: ماهیدشت قواخ تپه (قباق تپه) آشورنو پاشنه در سنگی سکه آتنی اسکندر مازه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۲۷
پژوهش های باستان شناختی پیشین در منطقه ماهیدشت بیشتر متمرکز بر دوره پیش ازتاریخ منطقه بوده و به رغم اهمیت این دشت بزرگ و مهم، تقریباً اطلاعاتی از دوره تاریخی آن در دست نیست. سرتاسر دشت ماهیدشت و به ویژه بخش شمالی آن پر از تپه های بزرگ و کوچک دوره پیش ازتاریخ و دوره تاریخی است که درمیان این زیستگاه های باستانی قواخ تپه به واسطه وسعت، توالی استقرار و اهمیت یافته های سطحی، شایسته توجه ویژه است؛ از این رو، در این نوشتار با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تاریخی تلاش می شود قواخ تپه و یافته های سطحی آن مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد و درنهایت به این پرسش ها پاسخ داده شود که: 1. قواخ تپه دارای بقایای چه دوره هایی است و روند گسترش محوطه به چه شکلی بوده است؟ 2. یافته های شاخص قواخ تپه درخصوص کارکرد محوطه، چه اطلاعاتی ارائه می دهند؟ نتایج مطالعه یافته های سطحی نشان می دهد که قواخ تپه استقرار با اهمیتی است که حداقل از دوره مفرغ و احتمالاً پیش از آن شکل گرفته و در عصر آهن III و دوره اشکانی به اوج رونق و آبادانی خود رسیده است. درمیان یافته های سطحی، پاشنه در آشوری به دست آمده از محوطه، حاکی از وجود ساختمانی به سبک دوره آشورنو در محوطه است که با توجه به متون میخی مرتبط با وضعیت سیاسی زاگرس مرکزی در این دوره، احتمالاً سرنخی از وجود یک بنای دوره آشور نو در این محوطه است. کشف گنجینه سکه های به دست آمده از محوطه علاوه بر نشان دادن اهمیت محوطه در دوره سلوکی/ اشکانی، احتمالاً سرنخی از ارتباطات تجاری دور بُرد ساکنان این محوطه به عنوان یکی از مهم ترین استقرارهای باستانی امتداد جاده خراسان بزرگ در دشت ماهیدشت-کوزران است.
۱۰۳.

Petroglyphs of Chah Abdullah of Harat, Yazd Province, Iran(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: Persica Antiqua, Volume ۵, Issue ۹, July ۲۰۲۵ 77 - 89

کلیدواژه‌ها: Archaeological Survey Iran Yazd Harat Petroglyphs common human art

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸۱ تعداد دانلود : ۱۱۲
Petroglyphs are a form of human artistic expression that can be found in various locations around the world, displaying similar features despite being created in different eras. This art form, commonly found in mountainous and rocky areas, is often associated with shepherds and hunters. The themes depicted in petroglyphs typically revolve around hunting scenes, weapons, goats, sheep, dogs, and other activities related to hunting and herding. However, religious motifs can also be observed in some cases. While a variety of petroglyphs can be found throughout Iran, sites in central regions such as Yazd province have received less attention from archaeologists due to the desert climate. The petroglyphs we will discuss in this article are located in the Chah Abdullah region of south Yazd province, in central Iran. In 2021, the author conducted an archaeological survey of Harat City, identifying various cultural and historical sites from different periods. While most of the sites identified were historical monuments, several historical sites, including the Chah Abdullah petroglyphs, were also discovered. Based on the type of motifs and the depth of carving, this site is associated with different historical periods. However, it is fascinating that the creation of rock motifs continues even in contemporary times.
۱۰۴.

راه سازی در آذربایجان و تحول سرمایه گذاری در ایران عصر ناصری(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران سال ۱۴ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۲۷) 205-226

کلیدواژه‌ها: ایران عصر ناصری راه سازی آذربایجان امتیاز تشکیل کمپانی سرمایه گذاری

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۴
پژوهش حاضر قصد دارد راه سازی در آذربایجان و مساله تشکیل کمپانیِ راه سازی و سرمایه گذاری در آن را بررسی کند که در سال های 1306 تا 1308 قمری و اواخر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار مطرح گردید و دولتمردان ناصری تلاش کردند راهی برای استفاده همزمان از سرمایه داخلی و خارجی پیدا کنند و بدون اتکا به قدرت های خارجی شاهراه های داخلی را به مرزهای عثمانی و روسیه پیوند دهند. بنابراین در این پژوهش ضمن بررسی ایده ها و تلاش های صورت گرفته برای احداث راه در آذربایجان، به این سؤال اصلی پاسخ داده می شود که سرمایه گذاری پیش بینی شده برای راه سازی چه تحولی نسبت به گذشته داشته است. در پژوهش حاضر مساله مطرح شده، با روش تبیینی و با استفاده از اسناد منتشرشده و نشده و منابع تاریخی مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تلاش برای احداث راه در آذربایجان نتیجه سیاست ارشادی دولت بوده و در طی آن سعی شده است با اخذ امتیاز از دولت و تشکیل کمپانی برای احداث راه و فروش سهام به خریداران داخلی و خارجی راهکاری جدید برای استفاده همزمان از سرمایه داخلی و خارجی ارایه شود.
۱۰۵.

جایگاه اجتماعی لوتی ها و نقش آنان در آشوب های سیاسی دوره قاجار با تکیه بر نهضت مشروطیت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات تاریخ فرهنگی سال ۱۷ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۳ 31 - 64

کلیدواژه‌ها: لوتی ها مشروطه تحولات اجتماعی ناامنی اجتماعی قاجاریه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۶۳
در تاریخ اجتماعی ایران گروه هایی ظهور کرده اند که هدف آن ها یاری طبقات محروم و زیر فشار حاکمیت، به ویژه هنگام تهاجم بیگانگان و شدت گرفتن قتل و غارت بوده است؛ اعضای این گروه ها در منابع تاریخی «اهل فتوت»، «عیار»، «لوتی»، «ولگرد» «مشدی» نامیده شده اند. حضور این گروه ها در عرصه اجتماعی به میزان فشار حاکمیت بستگی داشت؛ هرچند اساس شکل گیری آن ها یاری مستمندان و مظلومین بود، اما در حواشی این گروه ها، افرادی تحت این عناوین، به جای کمک به اقشار فرودست، خود تبدیل به نیروی غارتگر شدند و مشکلات فراوانی برای جامعه پدید آوردند. عصر قاجار نیز با توجه به حاکمیت استبداد از این قائده مستثنی نیست. در این دوره گروهی از لوطیان مردم نهاد شکل گرفتند که به یاری ستم دیدگان پرداختند و دسته دیگری که از این پوشش سوء استفاده کرده و همدست با حاکمان به غارت مردم پرداختند. مسئله این است که در دوره قاجاریه لوتی ها چه جایگاهی در جامعه داشتند و پرسش اینکه آن ها در تحولات این دوره، به ویژه جنبش مشروطه چه نقشی ایفا کرده اند؟ این پژوهش کیفی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای انجام گرفته است. یافته های این تحقیق نشان داد که لوتی ها به عنوان یک گروه نیرومند در جریان های تاریخی این دوره ایفای نقش کردند. حضور لوتی ها در جامعه عصر قاجار و در دوره نهضت مشروطه خواهی تأثیرات متفاوتی داشته است؛ گروهی از این افراد به یاری مردم برخاستند و در کنار مشروطه خواهان قرار گرفتند و عده ای نیز از فضای پرآشوب سوءاستفاده کرده و دست به غارت، کشتار و چپاول مردم زدند.
۱۰۶.

انتخابات مجلس بیست و یکم، گروه های سیاسی نوظهور و روند تحول پارلمان در ایران عصر پهلوی دوم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی سال ۷ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۳ 17 - 47

کلیدواژه‌ها: انتخابات مجلس شورای ملی مجلس بیست و یکم تحول پارلمانی احزاب سیاسی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۳۶
انتخابات دوره بیست و یکم مجلس شورای ملی از انتخابات مهم در تاریخ پارلمان ایران است. این انتخابات نسبت به دوره های گذشته، تفاوتهای قابل توجهی یافت. در این دوره سیاست شاه در راستای تحقق اصلاحات موردنظر آمریکا، نیازمند ورود گروههای نوظهور غربگرا به صحنه سیاسی و پارلمان ایران پس از سرکوب نیروهای ملی در سال 1332 و مذهبی در سال 1342 بود. مداخلات جدید در انتخابات و تحولات انجام شده در ساختار مجلس پس از انقلاب سفید، از الزامات تشکیل مجلسی هماهنگ با دولت بود که در راستای سیاستهای جدید شاه انجام میشد و نهایتاً در سیر انتخابات مجلس بیست و یکم بروز یافت. بنابراین، فشارهای غرب به رژیم شاه، اصلاحات ارضی، انقلاب سفید ، تغییر دولت و روی کار آمدن اسدالله علم، پیدایش احزاب و گرو ههای نوظهور از مهمترین مشخصه های این دوره از انتخابات مجلس بود که آن را از انتخابات مجالس پیشین متمایز میساخت. حال پژوهش حاضر در تلاش است تا با بهره گیری از روش تاریخی و تکیه بر منابع کتابخانهای و اسناد آرشیوی، به توصیف و تحلیل جامعه ایران در آستانه انتخابات بیست و یکمین دوره مجلس شورای ملی بپردازد و چگونگی و روند انتخابات این دوره از مجلس شورای ملی و عوامل مؤثر بر آن را بازکاوی نماید . یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که اعمال نفوذ همه جانبه در انتخابات مجلس بیست و یکم، برای دستیابی نیروهای جدید و تشکیل مجلسی کاملاً هماهنگ با دولت به منظور تحقق اصلاحات موردنظر شاه بوده است.
۱۰۷.

دیالکتیک اخلاق قهرمانی و زندگی روزمره از انتظار تا انقلاب مطالعه موردی جهان ذهنی و عینی قهرمانان سینمایی 1335-1357 شمسی در ایران(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی سال ۷ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۳ 281 - 321

کلیدواژه‌ها: اخلاق قهرمانی نشانه شناسی ساختاری فانتزی سینمای پیش از انقلاب ساخت عینی اجتماعی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۶۰
این مقاله با تکیه بر روش نشانه شناسی ساختاری، به بررسی سیر تحول اخلاق قهرمانی در سینمای ایران طی سال های ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷ می پردازد. تحلیل تطبیقی پنج فیلم منتخب (لات جوانمرد، گنج قارون، قیصر، گوزن ها و سفر سنگ) نشان می دهد که الگوی قهرمان از کنش فردی مبتنی بر مرام و افتخار شخصی و قهرمانی جبرگرا به کنش جمعی مبتنی بر مشارکت و مقاومت ساختاری و قهرمانیِ کنشگرا و انقلابی، دگرگون شده است. این تحول نه صرفاً تغییر در شخصیت پردازی، بلکه بازتابی از تحولات عینی جامعه و جابه جایی گفتمان های مسلط و حاشیه ای است. در این تحلیل، نظریه فانتزی در روان کاوی لکان، مفهوم قهرمان جمعی در اندیشه گئورگ لوکاچ، و جامعه شناسی کنش در خوانش ژان دووینو به کار گرفته شده اند تا نشان داده شود که سینمای پیشاانقلابی ایران، به مثابه بازتاب و بازآفرینی فانتزی های جمعی، نقش مهمی در شکل دهی به تخیل اخلاقی و سیاسی تماشاگر ایفا کرده است .  
۱۰۸.

A Look at Iranian-Deccani Architecture during the Bahmani Era (1347-1528)(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: Journal of Archaeology and Archaeometry, Volume ۳, Issue ۴ - Serial Number ۱۲, March ۲۰۲۴ 43 - 54

کلیدواژه‌ها: Deccan plateau Bahmani rulers Architecture Shia Iranian-Islamic civilization

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴۳ تعداد دانلود : ۲۲۲
Deccan is a fertile plateau in the southern part of the Indian subcontinent, spanning an area of approximately three hundred square kilometers. In Sanskrit, Deccan means "south," and the Bahmani rulers established the first independent Muslim government in the Deccan region, reigning from 1347 to 1528. This research aims to answer the crucial question of how Iranian-Deccani architecture evolved during the Bahmani era and which structures prominently reflect this architectural style, using a historical research method grounded in a descriptive-analytical approach. The findings of the research indicate that the Bahmani's tolerance and affinity for the Shia sect, along with their support for Shia migrants who had immigrated to Deccan from Iran and Arab lands, led to the widespread influence of Shia beliefs and the prevalence of Iranian-Islamic culture and civilization in Deccan. During this period, numerous Iranian architects and artisans migrated to India, contributing to the creation of many buildings characteristic of the Bahmani era. As a result, many mosques and structures from the Bahmani era in Deccan bear the influence of the Timurid architectural style of Iran. This phenomenon facilitated the penetration of Iranian architectural style and the flourishing of Iranian-Islamic culture in India, particularly during the Bahmani period.
۱۰۹.

Analysis and study of Beveled Rim Bowls (BRB) based on their distribution in Iran(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: Journal of Archaeology and Archaeometry, Volume ۴, Issue ۱ - Serial Number ۱۳, June ۲۰۲۵ 31 - 44

کلیدواژه‌ها: Iran Beveled rim bowl Uruk Proto Elamite Distribution

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵۷ تعداد دانلود : ۱۹۸
From a temporal perspective, we observe the presence and distribution of beveled rim bowls in Iran and Mesopotamia from the mid-fourth millennium BC until the beginning of the Bronze Age. The large production and specific shape of this pottery, alongside its extensive distribution, have prompted many archaeologists to study this subject. Beveled rim bowls is categorized into two types: Uruk and proto Elamite, based on their shape and structure. The geographical conditions in Iran have differentiated the distribution of this pottery compared to Mesopotamia. During this period, the Uruk type gradually changed in structure and transformed into the proto Elamite type. The regions of Khuzestan, Central Zagros, and the Central Plateau have the highest density of sites and pottery in Iran, connecting these centers through intermediary areas. According to the studies conducted, this distribution in Iran has been exported to various other regions by local elites or specific groups of people. Perhaps, this group consisted of local merchants who, through migration, spread the proto Elamite culture in Iran, while the Uruk type of beveled rim bowl was produced and distributed for economic or political purposes in significant sites such as Susa, Chogha Mish, Tepe Yahya, Sefalin, and Godin Tepe.
۱۱۰.

ناسیونالیسم تجدّدخواهِ پسامشروطه و مسئله انحطاط و عقب ماندگی از دیدگاه سیّدحسن تقی زاده(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات تاریخ فرهنگی سال ۱۷ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۳ 175 - 217

کلیدواژه‌ها: ناسیونالیسم تجدّدخواه بیگانگان بینش هندی بیسوادی اسیری زنان اخلاقی باورهای دینی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۴۴۲۰
واکاوی عقب ماندگی ایران، تقدیر تاریخیِ مواجهه با مدرنیته غرب است، که ایرانیان را به آگاهی تاریخی در این مسئله واداشت. هم سو با ریشه یابی عقب ماندگی، پرسش از انحطاط نیز بخشی از این مواجهه ناگزیر شد. تجربه مشروطه، ناکامی آن و جنگ جهانی نیز بخشی از این مواجهه در جریان است که در تکاپوهای ملی گرایانه آشکار شد؛ ازاین رو، یکی از اشکال تبیینِ وضعیتِ مُنحط و عقب مانده ایران در «ملی گرایی تجدّدخواهِ» پسامشروطه نمود یافت. این رویکرد، به امید نجات ایران و نیز به دلیل گرایش به غرب، به ناسیونالیسم و تجدّد روی آورد که چهره برجسته این رهیافت، سیّدحسن تقی زاده است. این مقاله با استفاده از رویکرد تحلیلی – توصیفی در پی پاسخ به این پرسش است که او چه تحلیلی از وضعیّت مُنحط و عقب مانده ایران داشت؟ او این مسئله را در نسبت با اقوام بیگانه، تقدّم بینش هندی، بی سوادی عامه، اسیری و پستیِ نسوان، فساد اخلاق و باورهای دینی آمیخته با تعصّبات فرض می کند؛ بنابراین، نه تنها به اصول عقلانی و علمی تمدّن غرب تأکید داشت که راهبردش را در هواداری از تمدّن ایرانی و برگرداندن عظمت آن می دانست.
۱۱۱.

ارزیابی روش های هیدروژئولوژیک برای حفاظت برمبنای باستان سنجی در موزۀ عصر آهن تبریز(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات باستان شناسی پارسه سال ۹ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۳۲ 65 - 93

کلیدواژه‌ها: موزه عصر آهن تبریز آب های زیرزمینی چاه پمپاژ حفاظت رطوبت خاک

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۴۹
آسیب آثار فرهنگی پس از کشف، در اثر عوامل گوناگونی رخ می دهد. یکی از این موارد آسیب زا، رطوبت منشأ گرفته از آب های زیرزمینی است که به صورت رطوبت خاک ظاهر شده و در گذر زمان به علت فرآیند شیمیایی و املاح و یون های موجود در آب و هم چنین pH ناسازگار محیط با بافت و ساخت آثار فرهنگی موجب تشدید فرآیند تخریب می گردد. در راستای رسالت علم باستان سنجی به عنوان پلی میان علم باستان شناسی و سایر علوم، در این مطالعه از هیدروژئولوژی در راستای حفاظت از آثار باستانی استفاده می شود. موزه عصر آهن تبریز در محدوده مرکزی شهر و درمیان رسوبات جوان کواترنری که تشکیل دهنده سفره آب زیرزمینی آزاد تبریز هستند، واقع شده است. آب زیرزمینی از عوامل اصلی تحمیل فرسودگی و بروز واپاشی در استخوان های موجود در این سایت موزه به شمار می روند. این مطالعه با استفاده از داده های موجود در محدوده مطالعاتی که برگرفته از پروژه قطار شهری تبریز و داده های اخذ شده از شرکت آب منطقه ای آذربایجان شرقی است، صورت گرفت و با استفاده از روش های رایانه ای، مقادیر مناسب پمپاژ آب را باتوجه به اُفت بهینه سطح آب شبیه سازی کرده و محل قرارگیری استخوان ها را در موقعیت خشک تعریف می کند. استفاده از علوم جدید برای مقاصد باستان سنجانه هدف اصلی این مطالعه بوده و سعی بر این است تا با ایجاد این ارتباط به رفع معضل تخریب استخوان های باستانی پرداخته شود؛ نتایج نشان می دهند که با توجه به راهکارهای گوناگونی که در هیدرولوژی برای پایین انداختن محلی آب سفره ها وجود دارد، اما باتوجه به مختصات مکانی و ملزومات فنی محوطه مورد مطالعه، بهترین روش استفاده از پمپاژ آب زیرزمینی است. متأسفانه تخریب رطوبتی استخوان های کشف شده در موزه عصر آهن تبریز تاکنون باعث واردآمدن آسیب های جدی به این بقایای ارزشمند تاریخی شده و تاکنون اقدام اساسی برای ممانعت از ادامه این فرآیند صورت نگرفته است.
۱۱۲.

دیدگاه های نو درباره جوامع سغدیان در شمال چین(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات باستان شناسی پارسه سال ۹ بهار ۱۴۰۴ شماره ۳۱ ۱۷۲-۱۵۵

کلیدواژه‌ها: سغدی شمال چین نقاشی دیواری نقاشی سنگی تعامل فرهنگی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۶ تعداد دانلود : ۱۰۹
از دوره هخامنشیان تاکنون، ایرانیان به عنوان حاکمان بخشی از مسیر تجارت راه ابریشم، نقش امنیتی و پشتیبانی مسیر را برای کسب سود اقتصادی و ارتباطات فرهنگی در داخل سرزمین حاکمیتی خود انجام داده اند و چین تا اروپا را به هم متصل می کرد ه اند. سغدیان، به عنوان بخشی از حاکمیت شرق ایران، دارای نقش تأثیرگذار از اواسط قرن سوم تا هشتم میلای، در تجارت و ارتباطات بین منطقه ای برعهده داشتند و به نوعی در کنار تجارت راه ابریشم، آن را به شکل حضور در سرزمین چین به دیپلماسی صلح ابریشم، برای حضور خودشان تبدیل کرده اند. بازرگانان سغدی به عنوان یکی از گروه های ایرانی شرقی، همواره گونه ای از دیپلماسی هم زیستی جاده ابریشم پیش بردند، که از یک سوی با شناخت قدرت اقتصادی تجارت راه ابریشم، با هدف کسب منفعت اقتصادی، و از سوی دیگر صلح و دوستی میان سرزمین چین و اقوام دیگر این مسیر استفاده کردند، تا جایگاه خود را تثبت کنند. یافته های باستان شناسی سغدیان از گذشته موردتوجه محققان غربی و شرقی قرار گرفته و به نوعی تاریخ هنر آن ها را معرفی کردند؛ در این میان یافته های جدید در دو دهه گذشته، شمال چین واقعیت حضور شایسته و دیپلماسی صلح ابریشم سغدیان را مورد تأکید قرار می دهد. در این میان یافته های به دست آمده از کاوش های باستان شناسی شمال چین -ازجمله یافته های قبور خانواده های سغدی- هرچند به صورت گزارش های اولیه، موردتوجه کاوشگران قرار گرفته است که می تواند با توجه به کتیبه ها، جنبه های هنری و معنوی، به ویژه نقاشی های دیواری، جایگاه سغدیان در سرزمین چین مورد بررسی قرار دهد. مهم ترین هدف این پژوهش شناساندن یافته های سغدیان در شمال چین برای مخاطبان ایران فرهنگی و به تصویر کشاندن اهمیت حضور آن ها در موقعیت جغرافیایی جدیدشان، در سرزمین چین است؛ در این راستا، پژوهش حاضر با روش تاریخی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای درصدد پاسخ به این پرسش ها است؛ حضور جوامع سغدی در شمال چین چگونه شکل گرفته است و چه ارتباطات فرهنگی را بین سرزمین ایران و چین نشان می دهد؟ نتایج پژوهش یافته های جدید سغدیان در شمال چین، حضور جوامع ابتداییِ بسته و سپس جامعه ای با تعامل فرهنگی با چینیان را مستند می نماید؛ به نظر می رسد آن ها به شکل خانواده های هنرمند، صنعتگر و بازرگان در سرزمین چین فعالیت خود را آغاز و به عنوان بخشی از خانواده های ایرانی نقش اقتصادی-فرهنگی خود را شکل دادند که در طی زمان می توان کنش فرهنگی مابین دو فرهنگ چین و سغدیان را به تصویر کشید.
۱۱۳.

پایان فردی در معادشناسی زرتشتی: چهار قاب از آرامگاهی سغدی در چانگ آن(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات باستان شناسی پارسه سال ۹ بهار ۱۴۰۴ شماره ۳۱ ۲۱۰-۱۷۳

کلیدواژه‌ها: معادشناسی زرتشتی پایان فردی سرگذشت روان آرامگاه ویرکاک چانگ آن

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۲ تعداد دانلود : ۱۰۶
در سال ۲۰۰۳م. کشف آرامگاه سنگی «ویرکاک»، رهبر کاروان سغدی، و همسرش «ویوسی» در شهر چانگ آن چین، نمونه ای بی نظیر از تلاقی باورهای زرتشتی و سنت های تصویری سغدی-چینی را در قالب 11قاب سنگی نمایان ساخت. این پژوهش با تمرکز ویژه بر چهار قاب پایانی، که مراحل سفر روان پس از مرگ را بازنمایی می کنند، نخستین تفسیر منسجم و مبتنی بر منابع اصیل زرتشتی (اوستا و متون پهلوی) از این بخش از آرامگاه را ارائه می دهد. تحلیل با بهره گیری از چارچوب نشانه شناسی تصویری و رویکرد تطبیقی دین پژوهانه انجام شده است. پژوهش حاضر مفاهیم محوری پایان فردی در معادشناسی زرتشتی شامل: دئنا، داوری مینوی، عبور از پل چینود و رسیدن به گرودمان، را با ساختاری روایی، دقیق و وفادار به متون بررسی می کند و نشان می دهد که این تصاویر، بازتاب مستقیم باورهای زرتشتی هستند. برخلاف برخی تفاسیر پیشین که حضور عناصر مانوی را مطرح کرده اند، این پژوهش با استناد به منطق درون دینی زرتشتی، تلفیق این دو سنت را مردود می داند. در سطحی فراگیرتر، این مطالعه نه تنها به بازشناسی سغدیان به عنوان واسطه های انتقال دین زرتشتی به شرق می پردازد، بلکه آرامگاه ویرکاک را به مثابه گواهی تصویری از چگونگی بازنمایی مفاهیم دینی ایرانی در بستر فرهنگی چین سده ششم میلادی معرفی می کند. این تحلیل، گامی نو در بازخوانی هنر تدفینی زرتشتی و فهم تطبیقی دین و تصویر در تاریخ فرهنگی ایران و آسیای شرقی است.
۱۱۴.

بررسی عملکرد سیاسی و نقش فرهنگی- تمدنی ملکه أروی صُلیحی بانوی حکومتگر یمن(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: مسکویه دوره ۱۷ بهار ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۵۷) 5 - 10

کلیدواژه‌ها: أروی حره یمن دولت صلیحی اسماعیلیان

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۱۱
علی بن محمد صلیحی، دولت صُلیحی یمن (439-532ق) را در قرن پنجم هجری بنیان گذاشت. برجسته ترین حکومتگر دولت صلیحی پس از موسس آن، ملکه أروی بود. او نخستین بانوی حکومتگر شبه جزیره عربستان در دوره اسلامی است که القابی چون «بلقیس صغرا» و «سیده ملوک الیمن» داشته است. هدف این پژوهش بررسی حکومت ملکه أروی و آن دسته از اقدامات فرهنگی و تمدنی اوست که در مجموع برتری وی را نسبت به سایر زنان حکومتگر در تاریخ یمن دوره اسلامی نشان می دهد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی درصدد پاسخ به این سؤال است که عملکرد سیاسی و نقش فرهنگی- تمدنی ملکه أروی صُلیحی نخستین بانوی حکومتگر یمن در دوره اسلامی، چگونه بوده است؟ یافته ها نشان می دهد که ملکه أروی صلیحی بواسطه هوش و پشتکارش توانست حکومت خود را تثبیت و بیش از نیم قرن در یمن تداوم دهد. نفوذ معنوی دولت صلیحی در زمان ملکه أروی در شبه جزیره عربستان و حتی شبه قاره هند گسترش یافت. توجه خاص او به عدالت، امور فرهنگی، مذهبی و عمرانی باعث شد تا او به عنوان برجسته ترین بانوی حکومتگر در تاریخ یمن دوره اسلامی شناخته و مورد احترام قرار گیرد.
۱۱۵.

نقش و جایگاه زن از دیدگاه نویسندگان نشریه «پیک سعادت نسوان»(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: مسکویه دوره ۱۷ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۵۸) 85 - 99

کلیدواژه‌ها: مشروطه زنان انجمن های زنان نشریه پیک سعادت نسوان رشت

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۱۳
شکل گیری حرکت مشروطه خواهی در ایران، انجمن های زیادی به وجود آمد. انجمن های زنان به صورت آشکار و پنهان در جنبش مشروطه فعالیت داشتند. این انجمن ها نه تنها در تهران، بلکه در دیگر شهرهای ایران، تلاش داشتند با فرصت بدست آمده از شرایط سیاسی، تحولاتی را در وضعیت زندگی زنان ایجاد کنند. غالب این انجمن ها با بهره گیری از روزنامه، مجله، تأسیس مدارس دخترانه ... ضمن مقایسه وضعیت زنان در ایران، به نقد شرایط موجود می پرداختند. در رشت نیز، جمعی از زنان روشنفکر و فرهنگ دوست، به منظور پیگیری مطالبات سیاسی و اجتماعی زنان، جمعیت پیک سعادت نسوان را تأسیس کردند و به فعالیت هایی چون، تأسیس مدرسه دخترانه، کتابخانه، سخنرانی، کلاس های آموزش صنایع دستی و انتشار مجله می پرداختند. یکی از اعضای این جمعیت و از جمله زنان پیشرو در آموزش زنان، روشنک نوعدوست است. او در کنار تأسیس مدرسه سعادت نسوان، نشریه ای با نام پیک سعادت نسوان در خلال سال های 1307-1306 چاپ و منتشر می کرد. نوشتار حاضر با استفاده از روش تحلیل مضمون و بررسی 6 شماره بر جای مانده از این نشریه در صدد است به این پرسش ها پاسخ دهد که دیدگاه نویسندگان مجله درباره زنان و مسائل مربوط به آنان چه بوده است؟ از وضعیت زنان در ایران چه گزارشی می دهد؟ مخاطب مطالب آن چه کسانی هستند؟ به کدام دسته از زنان می پردازد؟ نویسندگان مقالات با درنظر گرفتن حقوق سیاسی و اجتماعی زنان به نقش و اهمیت زن در خانواده و جامعه، تحصیل زنان و جامعه پذیری آنان، سهم زنان در پیشرفت و ترقی جامعه ایرانی و ... توجه می کردند.
۱۱۶.

پارادوکس سیاستگذاری توسعه پایدار در ایران: بررسی نسبت محیط زیست و توسعه در برنامه دوم توسعه (1374 -1378)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران سال ۱۴ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۲۸) 257-285

کلیدواژه‌ها: توسعه پایدار برنامه دوم توسعه محیط زیست کنفرانس ریو ایران

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۱
هم زمانی تدوین برنامه دوم توسعه (1374-1378) با برگزاری کنفرانس ریو ۱۹۹۲ دو پرسش را پیش می کشد: آیا کنفرانس ریو بر تدوین برنامه دوم تأثیر گذاشت؟ و اصولاً چه نسبتی بین توسعه پایدار با برنامه ریزی ها و اقدامات اجرایی در این برنامه می توان برقرار کرد؟ یافته های پژوهش نشان می دهند که به رغم گنجاندن اصطلاح توسعه پایدار در اصلاحیه برنامه و نیز قانون آن، از آنجا که تمرکز دولت معطوف به کنترل تورم و کاستن از هزینه های غیرضروری-ای بود که می توانست در مسیر کنترل تورم، رشد نقدینگی و افزایش رشد اقتصادی و نیل به توسعه یاری رسان باشد، حفاظت محیط زیست در جهت گیری های «سیاست ثبات اقتصادی» مورد غفلت قرار گرفت. به حاشیه رفتن محیط زیست در برنامه دوم، سبب شد که اصطلاح توسعه پایدار در این برنامه عملاً در سطح حرف باقی بماند و هیچ گام عملی مؤثری در جهت حرکت به سوی توسعه پایدار برداشته نشود. از این منظر، برنامه دوم توسعه واجد پارادوکسی بنیادین بود: در حالی که مدعی حرکت به سوی توسعه پایدار بود، الزامات محیط زیستی آن نادیده گرفته شد. این تناقض منجر به تداوم روند تخریب منابع طبیعی، تشدید آلودگی های محیط زیستی شد و نشان داد که تحقق توسعه پایدار در ایران مستلزم بازاندیشی در سیاست گذاری است.
۱۱۷.

Hyrcania and the Eastern Borders of Median Kingdom(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: Persica Antiqua, Volume ۵, Issue ۸, January ۲۰۲۵ 19 - 33

کلیدواژه‌ها: Vehrkana/Hyrcania Median kingdom Assyrian sources Achaemenids Border

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹۲ تعداد دانلود : ۳۳۰
The Territorial conquests of the Medes, as Far East as Hyrcania, could be traced from the first half of the seventh century BC onwards. The first Median kings undertook far-flung campaigns to take control of the region and extend their territory. The existence of the fortified settlement in the Gorgān plain could prove the expansion of centralized Median kingdom as far as Hyrcania. The Assyrian sources of the 9th to 7th century BC are also in overall agreement with the results of the archeological studies in the western steppe of Gorgān plain (Hyrcania). As a result, the Median’s dominance over Hyrcania determined the strategies and political guidelines of the Median kingdom and set the foundations for its transformation from a confederation of tribes to a powerful trans-regional state. Accordingly, in the present paper, beside historical and literary sources, archaeological evidences have also been studied in order to determine the Median’s range of territory in the east of their homeland.
۱۱۸.

بازنمایی دیو در ساختار روایت تصویری آثار سلطان محمد نگارگر(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: پیام باستان شناس سال ۱۷ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۳۳ 191 - 202

کلیدواژه‌ها: سلطان محمد نگارگر دیو نگارگری ایرانی شاهنامه تهماسبی مکتب تبریز دوم تصویر اسطوره ای

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۱۶
بازنمایی دیو در نگارگری ایرانی، به ویژه در آثار نگارگران دوره صفوی، بازتابی از تلفیق اسطوره، تخیل و جهان بینی فرهنگی دوران است. در این میان، سلطان محمد نگارگر، به عنوان یکی از چهره های شاخص مکتب دوم تبریز، تصویرگری دیو را از سطح تکرار روایت های بصری گذشته فراتر برده و به بازآفرینی خلاقانه ای از این موجودات اسطوره ای دست زده است. مقاله حاضر با هدف تحلیل ساختار بصری و مفهومی بازنمایی دیو در آثار سلطان محمد، به این پرسش پاسخ می دهد که ویژگی های تصویری دیوها در آثار وی چگونه با لایه های اسطوره ای، زیبایی شناختی و گاه عرفانی گره خورده اند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای و نمونه نگاری از نگاره های شاهنامه تهماسبی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که دیوها در آثار سلطان محمد واجد فرم هایی ترکیبی، آناتومی های اغراق آمیز، رنگ پردازی های نمادین و حرکاتی پویای انسانی اند؛ عناصری که در کنار طنز، خشونت، و فانتزی، دلالت های چندلایه ای از نگرش نگارگر به مفهوم شر، تقابل نیروهای متافیزیکی و خیال پردازی تصویری ارائه می دهند. این بازنمایی نه تنها جنبه ای تزئینی یا داستان پردازانه، بلکه بُعدی اندیشمندانه و خلاق در پیوند سنت و نوآوری در نگارگری صفوی دارد.
۱۱۹.

پژوهشی در سکه های عصر ایلخانی موزه های بانک سپه، ملی، مراغه و زنجان(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ نامه ایران بعد از اسلام سال ۱۶ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۴۳ 65 - 99

کلیدواژه‌ها: مغولان ایلخانان سکه روابط خارجی مذهب زبان

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶
مطالعات تاریخی از منابع گوناگون ممکن است صورت گیرد که سکه های ضرب شده توسط حکومت ها یکی از مهم ترین آن ها به شمار می روند. سکه ها نه تنها وسیله ای برای مبادله اقتصادی، بلکه حامل اطلاعات سیاسی، مذهبی، اقتصادی، هنری و زبانی نیز هستند. سکه ها در تاریخ نگاری دوره ایلخانان ارزش مطالعاتی بسیاری دارند زیرا سکه های این دوره حاوی اطلاعات ارزشمندی از روابط آنان به ویژه با قاآن مستقر در مغولستان و چین و بعضی ایالات نیمه مستقل تابع آنان نظیر ارمنستان، فارس، کرمان، وضعیت اقتصادی، دین و مذهب، زبان، آداب نام گذاری، جایگاه زنان و برخی دیگر از اصول کشورداری هستند که در جای خود می توانند خلأهای کتاب های تاریخ نگاری در این زمینه را جبران نمایند. سؤال اصلی این پژوهش این است که از سکه های ایلخانی چه اطلاعات تاریخ نگارانه ای می توان استخراج کرد؟ پژوهش حاضر به روش توصیفی-تبیینی ضمن بهره گیری از منابع کتابخانه ای و مقاله ها، با تکیه بر سکه های موجود در موزه ها، موضوع را بررسی کرده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که مغولان با هدف حفظ انسجام سیاسی و هم افزایی با مردمان قلمروهای فتح شده، از نمادهای اسلامی بر سکه ها استفاده کردند تا از بروز مشکلات سیاسی ناشی از تغییر شعائر جلوگیری کنند. علاوه بر این، مطالعه سکه های موزه های ذکرشده برخی از باورهای پیشین در خصوص نوع روابط هرکدام از ایلخانان با قاآنان، برگشت اولجایتو از مذهب شیعه، فلسفه وجودی زبان چینی و تعدادی دیگر از این باورها را به چالش کشیده و نکات تازه ای را مطرح کرده است.
۱۲۰.

جایگاه و نقش خاندان نصیری اردوبادی در دیوانسالاری عصر صفوی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های تاریخی ایران و اسلام بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۳۶ 185 - 213

کلیدواژه‌ها: صفویان نصیری اردوبادی نصیری طوسی دیوانسالاری تشکیلات دیوانی ادبیات دیوانی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۷۷
دیوان سالاران در گستره تاریخ ایران همواره در تثبیت، ماندگاری و پیوستگی حکومت ها سهم چشمگیری داشتند. آنان پس از هر جابجایی در قدرت سیاسی خواه ناخواه برای از سر گرفتن چرخه امور اداری و دیوانی دوباره به درگاه فراخوانده و به خدمت گرفته می شدند. بیشتر این دیوان سالاران آموزه ها و تجربه های کاری خود را به فرزندان آموخته و این شغل را در نسل های پسین خاندان تداوم می بخشیدند. ازجمله خاندان نصیری طوسی اردوبادی بیش از دو سده در تشکیلات دیوانی صفویان به خدمت پرداختند. پژوهش کیفی پیش رو بر آن است با روش توصیفی - تحلیلی و با بررسی موردی آن خاندان و بر پایه نسخه های خطی و منابع دست اول برخی مسائل را در این رابطه تبیین نماید. نخست آنکه، اردوبادی ها در این دوره دارای چه جایگاه های دیوانی بوده و الگوهای حاکم بر شیوه های دستیابی آنان به آن مناصب دیوانی چه بود. دیگر آنکه سهم اردوبادی ها در تکوین ادبیات دیوانی آن عصر چه بوده است. یافته ها نشان داد که آنان توانستند در نظام سلسله مراتبی عصر صفوی هم با «استحقاق» و شایستگی های فردی و هم با وابستگی به شبکه خاندانی خود به این مناصب دست یازند. همچنین این خاندان با پیوستگی، انتقال و تداوم سنتهای دیوانی آموخته ها و تجربه های دیوانی خود را به نسل پس از خود انتقال و به گواه منابع و نسخه های خطی نقش و سهم چشمگیری در تکوین ادبیات دیوانی آن روزگار داشته و میراث گرانسنگ و ماندگاری از خود برجای نهد.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان