درخت حوزه‌های تخصصی

درحالی که مواجهه ی با سیاست برای حفاظت و حفاظت گران اجتناب ناپذیر است، مقاله ی حاضر نشان می دهد که چگونه از جریان غالب دانش حفاظت به طور گسترده سیاست زدایی شده است. در این راستا، با بهره گیری از دیدگاه پژوهش گران حوزه ی سیاست و سیاست میراث، ابتدا ضرورت سیاسی سازی حفاظت تبیین شده و سپس چیستی، چرایی و چگونگی سیاست زدایی از آن مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش با اتکا به روش تحقیق کیفی و راهبرد تحلیل محتوای جهت دار، چهار سند کلیدی بین المللی شامل «منشور ونیز»، «حفاظت گر-مرمت گر»، «منشور واشنگتن» و «توصیه نامه ی منظر شهری تاریخی» را از طریق کدگذاری نظری در نرم افزار مکس کیودا (MAXQDA) تحلیل نموده است. نتایج تحلیل نشان می دهند که سه تاکتیک اصلی شامل «بهره گیری از عقلانیت فنی-ابزاری»، «چارچوب بندی خنثی بودگی» و «تأکید بر توافق پذیری» نقش مؤثری در سیاست زدایی از حفاظت ایفا کرده اند. ازآنجایی که دانش حفاظت بر مبنای اسناد و دکترین های سازمان های بین المللی شکل گرفته است، این تاکتیک ها، چه آگاهانه و چه ناخودآگاه، موجب تضعیف درک سیاسی از میراث شده و زمینه ی حذف ابعاد سیاسی از گفتمان حفاظت را فراهم کرده اند. لذا این مقاله بر لزوم بازاندیشی در رویکردهای حفاظت و احیای جایگاه سیاست در آن تأکید دارد و گام اول در این مسیر را درک سیاست زدایی از حفاظت می داند.

گردشگری شهری کم کربن به عنوان یکی از الزامات توسعه پایدار در ایران، با توجه به چالش های زیست محیطی ناشی از انتشار گازهای گلخانه ای در مقاصد شهری، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این نوع گردشگری به عنوان راهکاری نوین برای کاهش اثرات زیست محیطی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان و گردشگران معرفی می شود. این پژوهش با استفاده از روش فراترکیب که رویکردی کیفی برای تلفیق و تحلیل نظام مند یافته های مطالعات پیشین است، به واکاوی مفهوم گردشگری شهری کم کربن پرداخته است. به کارگیری این روش از آن رو ضروری است که دانش موجود در این زمینه تاکنون به صورت پراکنده ارائه شده و دستیابی به یک درک جامع، منسجم و قابل اتکا برای سیاست گذاری و برنامه ریزی مؤثر، از اهمیت حیاتی برخوردار است. با توجه به فقدان رویکردهای جامع و سیستماتیک در مدیریت گردشگری کم کربن در مقاصد شهری، این مقاله می تواند گامی مؤثر در هموارسازی مسیر برای توسعه و اجرای گردشگری شهری کم کربن باشد. بنابراین هدف و سئوال این پژوهش، چیستی مؤلفه های گردشگری شهری کم کربن است تا بتوان چارچوبی جامع برای سیاست گذاری و مدیریت این نوع گردشگری در مقاصد شهری ارائه داد. چارچوب مفهومی پیشنهادی این پژوهش با بررسی 79 پژوهش در زمینه گردشگری کم کربن و مقصدهای شهری کم کربن شامل عوامل کلان (سیاست گذاری، اقتصادی، محیط زیستی، توسعه فناوری و قانونی)، عوامل خرد (شامل عرضه خدمات گردشگری کم کربن، تقاضا و مدیریت مقاصد) است. نتایج نشان می دهد که دستیابی به گردشگری کم کربن نیازمند همکاری و هماهنگی در سطوح مختلف و داشتن نگاهی سیستمی بین عوامل کلان و خرد است. این پژوهش با ارائه چارچوبی جامع، به سیاست گذاران و مدیران شهری در طراحی و اجرای برنامه های مرتبط کمک می کند و می تواند به افزایش رضایت گردشگران، کاهش اثرات زیست محیطی و تحقق توسعه پایدار در مقاصد شهری منجر شود.

بیان مسئله: انتظار می رود تا سال ۲۰۵۰، حدود ۶۸ درصد از جمعیت جهان در شهرها ساکن شوند که به معنی افزایش ۲.۵ میلیارد نفری جمعیت شهری در قالب انواع سکونتگاه های شهری کوچک و بزرگ است. مطالعه پیامدها و روندهای موثر بر افزایش شهرهای کوچک که طی سه دهه اخیر شدت مضاعفی به خود گرفته است، همواره یکی از دغدغه های برنامه ریزان منطقه ای در ایران بوده است. این پژوهش به دنبال بازتعریف چرخه توسعه نیافتگی شهرهای کوچک ایران است تا چالش های ساختاری و پتانسیل های نهفته این شهرها را شناسایی کند و راهبردهای اساسی برای برون رفت آنها از این چرخه، ارائه دهد. هدف: در شرایطی که مطالعه اثرات افزایش جمعیت شهری، اهمیت زیادی دارد، این تحقیق با ارائه مدلی زمینه محور، شرایط موثر بر چرخه توسعه نیافتگی شهرهای کوچک ایران را مورد بحث قرار داده و راهکارهایی را برای تقویت نقش این شهرها در نظام شهری کشور پیشنهاد می دهد. روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه زمینه ای (داده بنیاد) انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 16 متخصص حوزه برنامه ریزی شهری و منطقه ای گردآوری شدند و از طریق نرم افزار MAXQDA طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. نتایج حاصل از تحلیل در پنج محور شرایط زمینه، شرایط علی، شرایط مداخله گر، پیامدها و راهبردها، جمع بندی و ارایه شدند. یافته ها: بسیاری از شهرهای کوچک ایران به اقتصاد مبتنی بر منافع ناشی از کشاورزی سنتی نواحی روستایی مجاور خود که بهره وری پایینی دارد، وابسته اند و این به عنوان مهمترین عامل ناپایدارکننده وضعیت این شهرها محسوب می شود. آسیب پذیری در برابر تغییرات اقلیمی و بحران آب، از دیگر تهدیدهای زمینه ای پیشِ رو در این شهرهاست که طی چند دهه گذشته شدت بیشتری گرفته است. ضعف مدیریت شهری و منابع مالی ناپایدار در شهرداری ها، سیاست های تمرکزگرایانه در نظام شهری کشور و عدم توجه کافی به شهرهای کوچک به عنوان موتور توسعه نواحی روستایی، از دیگر عوامل محدودکننده توسعه یافتگی این شهرها و در نتیجه افزایش نابرابری های منطقه ای به شمار می روند. پیامدهای این وضعیت خود را به صورت مهاجرت جمعیت جوان از شهرهای کوچک به کلانشهرها، فروپاشی ساختار سنتی اقتصاد محلی، نابودی فرهنگ بومی و افزایش ناپایداری محیط زیست نشان داده است. نتیجه گیری: راهبردهای حاصل از داده های پژوهش که برای برون رفت از این شرایط تبیین شده در چهار محور عمومی قابل دسته بندی هستند: افزایش آمادگی در برابر چالش های محیطی و تغییرات اقلیمی، توانمندسازی اقتصاد محلی، تحرک بخشی اجتماعی، کارآمد نمودن حکمرانی. یافته ها برای سیاست گذاران، برنامه ریزان شهری و مدیرانی که به دنبال کاهش نابرابری های منطقه ای هستند، کاربرد دارد.

رویکرد توسعه مبتنی بر حمل ونقل همگانی دریایی (MTOD) به عنوان چارچوبی برای تقویت پیوند میان شهر و بندر، امکان استفاده از قابلیت های بنادر در توسعه شهری را فراهم می کند. پایانه شهید حقانی به عنوان بزرگ ترین بندر کشور، با مشکلاتی چون جدایی فیزیکی و عملکردی از بافت شهری روبه رو بوده که دسترسی به حمل ونقل عمومی و کاربری های ضروری، تعامل اجتماعی میان شهروندان، مسافران و بندر و درنهایت فرصت های شغلی را محدود است. این مسئله باعث عدم بهره برداری کامل از قابلیت های نهفته بنادر و شهرهای ساحلی در ارتباط با یکدیگر شده است. هدف این پژوهش، شناسایی قابلیت ها و ظرفیت های بنادر و ارائه راهکارهایی برای بهبود عملکرد شهر و بندر با استفاده از رویکرد MTOD بوده، به گونه ای که این بندر به عنوان نمونه ای عملی برای تدوین سیاست ها و چارچوب های توسعه شهربندرها در کشور قابل استفاده باشد. این پژوهش کاربردی بوده و با رویکرد ترکیبی (توصیفی - تحلیلی) انجام شده است. برای وزن دهی شاخص ها روش آنتروپی شانون به کار رفته و نتایج تجزیه وتحلیل داده ها در مدل تاپسیس فازی اعمال شده اند. نتایج نشان داد که رویکرد MTOD با تأکید بر پیوند میان شهر و بندر، فرصت های تعامل و رشد متقابل شهر و بندر را افزایش می دهد. پیشنهادات شامل توسعه مسیرهای پیاده روی و دوچرخه سواری، ساماندهی حمل ونقل عمومی، ایجاد کاربری های چندمنظوره در ساحل و بندر، تدوین ضوابط پهنه بندی زمین و کدهای شهرسازی ترکیبی بین شهر و بندر است.

هویت مکانی، هویت شخصی فرد را در رابطه با محیط فیزیکی با استفاده از الگویی پیچیده از ایده­ها، احساسات، ارزش­ها، اهداف، ترجیحات، مهارت­ها و گرایش‌های رفتاری مربوط به یک محیط خاص تعریف می‌کند، که در واقع خودادراکی مبتنی بر تعلق عاطفی به مکان است تا حدی که منتهی به توصیف مکان (کشور، شهر، محله و...) برای اشاره به خود می‌شود. آثار مثبت هویت مکانی، مورد توجه مطالعات بسیاری قرار گرفته شده است. عضویت درسازمانها و فعالیتهای داوطلبانه محلی، رفتارهای مسئولانه در قبال محیطزیست، تمایل به هزینه دوباره درآمدهای حاصل از برنامه‌های مالی در محله و رضایتمندی از زیبایی شهر از جمله این آثار هستند. از طرفی، ظهور فردگرایی در برخی ابعاد زندگی اجتماعی ایرانیان در سالهای اخیر مورد توجه مطالعات بسیاری بوده‌است. بر این اساس و با توجه به اهمیت تصور مثبت از خود در شکل‌گیری هویت مبتنی بر تعلق در میان فرهنگ­های فردگرا، در پژوهش حاضر؛ تامین اصول نظریه فرایند هویت (IPT) به عنوان عامل موثر بر هویت محله‌ای ایرانیان امروز در نظر گرفته شده ‌است. در راستای بررسی چگونگی اثرگذاری مذکور، مدلی نظری تدوین شده و مورد تحلیل قرار گرفته‌است. مشارکت‌کنندگان پژوهش، شامل ۵۰۰ نفر از اهالی بافت‌های مسکونی مختلف شهر اردبیل اعم از محلات تاریخی، شهرک­های نوساز و بافت حاشیه‌ای هستند. اطلاعات به‌دست‌آمده از پیمایش مقطعی با استفاده از مدلیابی معادلات ساختاری مورد تحلیل قرار گرفت ‌است. نتایج حاصل از بررسی تجربی مدل تدوین‌شده، وجود روابط معنی‌داری را میان عوامل نشان می‌دهد. بر اساس این مدل، افزایش سطح تامین اصول چهارگانهIPT ( عزت نفس، تمایز ، تداوم و اعتماد به نفس) در محله منجر به افزایش سطح هویت محله‌ای ساکنین می‌شود. همچنین تبیین حدود ۴۰ درصد از واریانس هویت محله‌ای ساکنان شهر اردبیل به واسطه تامین اصول فردگرایانه بریکول را می‌توان به معنای تداوم غلبه فرهنگ جمع‌گرایی در محلات شهر اردبیل دانست.

مقدمه: تصمیم گیری شهری به طور فزاینده ای به داده های فضایی و غیرفضایی غنی و با سرعت بالا وابسته است؛ با این حال، رویه های جاری همچنان در قالب سامانه های مجزا مانند سیستم اطلاعات جغرافیایی، مدل سازی اطلاعات ساختمان و داشبوردهای اختصاصی عمل می کنند. هدف پژوهش: این مقاله، مدل سازی اطلاعات شهر را به مثابه یک چارچوب جامع پشتیبان تصمیم معرفی می کند که داده های ناهمگن را یکپارچه می سازد، مدل ها و شاخص ها را در مقیاس های مختلف (قطعه، محله و شهر) و در بخش های گوناگون (کاربری زمین و حمل ونقل) پیوند می دهد و برنامه ریزی مشارکتی و مبتنی بر شواهد را عملیاتی می سازد. روش شناسی: پژوهش حاضر با تکیه بر مرور ادبیات مفهومی و تحلیل تطبیقی تجربه های جهانی (سنگاپور، زوریخ، بوستون)، نخست بنیان های نظری سی آی ام را در قیاس با جی آی اس، بی آی ام و دوقلوهای دیجیتال تبیین می کند؛ سپس کارکردهای تصمیم گیری در سطوح راهبردی، تاکتیکی و عملیاتی (سناریوسازی، هماهنگی بین نهادی، پایش درلحظه) را مشخص می سازد؛ و در ادامه، مزایا (زیرساخت اطلاعاتی منسجم، شفافیت، قابلیت پیش بینی، بهبود مشارکت) و موانع (جزیره ای بودن داده ها، هم کنش پذیری، حکمرانی، ظرفیت سازی، ملاحظات اخلاقی و حریم خصوصی) را آشکار می کند. یافته ها و بحث: چارچوب مفهومی پژوهش ارائه می دهد که اجزای کلیدی سی آی ام از ورودی های داده و استانداردهای باز تا حکمرانی داده، موتور تحلیل/شبیه سازی و رابط های مشارکتی را در پیوند با حوزه های کارکردی شهری و سطوح تصمیم گیری نشان می دهد. بر پایه این چارچوب، مجموعه ای از توصیه های سیاستی و اجرایی پیشنهاد می شود: پذیرش استانداردهای مشترک داده/فراداده، حکمرانی داده باز همراه با حفاظت، توسعه ظرفیت سازمانی و اجرای پایلوت های مرحله ای که تحلیل ها را به اجرا پیوند می زنند. نوآوری مقاله در بازتعریف سی آی ام به عنوان «بافت پیونددهنده» میان مدل ها، داده ها، نهادها و شهروندان است؛ رویکردی اجتماعی-فنی که به جایگزینی قضاوت انسانی نمی اندیشد، بلکه کیفیت تصمیم ها را با تلفیق شواهد و مشارکت ارتقا می دهد. نتیجه گیری: دستور کار پژوهشی آینده شامل سنجه های ارزیابی اثربخشی، مدل سازی مشارکتی در مقیاس وسیع و به کارگیری هوش مصنوعی مسئولانه برای تحلیل های شهری ترسیم می شود.

پایداری اجتماعی، به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار، مفهومی چندبعدی، پویا و در حال تحول است که به روابط اجتماعی، انسجام جمعی، عدالت اجتماعی و مشارکت فعال شهروندان در فضاهای شهری می پردازد. این مفهوم، فراتر از تعامل میان انسان ها، بر رابطه ی متقابل شهروندان با محیط کالبدی و اجتماعی خود تأکید دارد و بر ضرورت پاسخ گویی به نیازهای مادی، روانی، فرهنگی و اجتماعی ساکنان و تقویت حس تعلق و هویت اجتماعی در شهر تأکید می کند. درواقع، پایداری اجتماعی زمانی تحقق می یابد که تمامی گروه های اجتماعی از فرصت های برابر برای حضور، مشارکت و بهره مندی از منابع و خدمات شهری برخوردار باشند. در دهه های اخیر، افزایش نابرابری های اجتماعی، گسست ارتباطات محلی و کاهش حس تعلق به مکان، ضرورت توجه به ابعاد اجتماعی توسعه شهری را بیش ازپیش آشکار کرده است. ازاین رو، برنامه ریزی و طراحی شهری باید از تمرکز صرف بر جنبه های کالبدی و اقتصادی فاصله گرفته و به ابعاد انسانی و اجتماعی توجه کند. این مقاله با بهره گیری از روش تحقیق کیفی-توصیفی و تحلیل محتوای بیش از ۱۵۰ منبع معتبر داخلی و بین المللی، به بررسی ابعاد مفهومی پایداری اجتماعی و شناسایی شاخص های مرتبط با آن پرداخته است. یافته ها نشان می دهد شاخص هایی نظیر ایجاد فضاهای عمومی فراگیر و ایمن، تحقق عدالت در توزیع منابع، تقویت مشارکت مدنی، افزایش امنیت روانی، ارتقاء کیفیت زندگی و حفظ هویت فرهنگی، از مؤلفه های کلیدی پایداری اجتماعی محسوب می شوند. دستیابی به این اهداف نیازمند همکاری میان نهادهای دولتی، مدیریت شهری، طراحان فضا و مشارکت فعال شهروندان است تا شهری انسانی تر، عدالت محورتر و پایدارتر شکل گیرد.

این مطالعه چارچوبی ترکیبی برای خلق الگوهای معماری کاربرمحور و بهینه از نظر انرژی در مدارس ابتدایی ارائه می دهد که شبکه های مولد تخاصمی را با ارزیابی پس از بهره برداری تلفیق می کند. با استفاده از داده های تجربی ۳۸۴ کاربر در تعدادی از مدارس دولتی تهران، نتایج POE نشان داد که تهویه (r = 0.586)، کیفیت نورپردازی و مبلمان/مصالح (r = 0.701) مهم ترین عوامل مؤثر بر رضایت کاربران هستند. تحلیل عاملی ویژگی های نهفته ای همچون وضوح گردش، آسایش حسی و کیفیت فضایی را شناسایی کرد. مدل GAN روی این داده ها طی ۵۰۰ دوره آموزشی (epoch) آموزش داده شد و پلان های مصنوعی ای تولید کرد که ترجیحات کاربران را در شش ناحیه فضایی (مانند اداری، کارگاهی و کلاس های درس) در اولویت قرار می دادند. در طرح های تولیدشده، تا ۳۴٪ از مساحت به کلاس ها اختصاص یافت که آن ها را به غالب ترین فضاها تبدیل کرد. مقایسه طرح های تولیدشده توسط GAN با نمونه های پایه مدارس نشان داد که شبیه سازی های انرژی (با نرم افزار انرژی پلاس) به طور میانگین کاهش ۲۲٪ در مصرف سالانه انرژی (به ویژه در گرمایش، سرمایش و روشنایی) را نشان می دهد. مجاورت با فضاهای خدماتی، نسبت پنجره به دیوار و جهت گیری کلاس ها تأثیر قابل توجهی بر عملکرد حرارتی و روشنایی طبیعی داشت. همچنین، یک چرخه بازخورد برای پالایش تدریجی خروجی های GAN با هدف افزایش دقت فضایی به کار رفت که از شاخص میانگین مربعات خطا و شاخص شباهت ساختاری بهره برد. نتایج، کارایی ادغام GAN و POE را در طراحی پیش بینانه و مبتنی بر عملکرد مدارس تأیید می کنند. چارچوب پیشنهادی با تسهیل تصمیم گیری در مراحل اولیه طراحی، رویکردی مقیاس پذیر برای معماری آموزشی منعطف و پایدار ارائه می دهد که میان اهداف زیست محیطی و تجربه کاربری تعادل برقرار می سازد.

ساختار فضا بر چگونگی ادراک و تجربه مردم تأثیرگذار است و هرچه افراد، بیشتر راجع به یک فضا اطلاعات داشته باشند، احتمال بیشتری وجود دارد که از قابلیت های آن استفاده کنند. پژوهش حاضر به این سؤال اصلی می پردازد که چگونه ساختار فضایی، بر قابلیت کشف پذیری توسط کاربران تأثیر می گذارد؟ هدف این پژوهش توسعه مفهوم کشف پذیری در حوزه معماری و ارتباط آن با شاخص های ساختار فضایی است. اطلاعات کمی مربوط به ساختار فضایی از طریق نقشه های چیدمان فضایی و داده های کیفی از طریق پرسش نامه های تصویری گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون رگرسیون خطی چندگانه انجام گرفت و پایایی ابزار تحقیق نیز با آلفای کرونباخ و روایی آن توسط روش دلفی تائید شد. مطابق یافته ها، هرچند به دلیل چندبعدی بودن و ماهیت آن، یک تعریف ساده و قابل سنجش برای کشف پذیری وجود ندارد، اما دارای ارتباط معنادار، با بعضی از مفاهیم شاخص های ساختار فضایی همچون ایزوویست، سطح قابل دید، اتصال، ارتباط و آشفتگی در بازار تبریز است.

امروزه به دلیل تحولات جوامع، اکثر افراد در بخش­های اداری و دفتری مشغول به کار هستند. همین امر اهمیت طراحی فضاهای اداری را بیش از پیش آشکار می­سازد. مطالعات نشان می­دهد، طراحی محیط های اداری مطلوب و مناسب، رضایت کارکنان و انگیزه ایشان را افزایش می­دهد و تاثیر بسزایی بر بازدهی و کارایی افراد دارد. بدین ترتیب انجام پژوهش هایی در جهت تبیین ترجیحات کاربران فضاهای اداری در جهت افزایش کیفیت محیطی، بسیار ضروری است. از طرفی مفاهیمی همچون «کیفیت محیطی» و «ترجیحات کاربران»، به شرایط اجتماعی و فرهنگی هر جامعه ای وابسته است و شایسته است پژوهش­های بیشتری در این رابطه در ایران انجام شود. روش انجام پژوهش در مطالعات حوزه ترجیحات کاربران، معمولا به وسیله پیمایش و جمع‏آوری داده‏های کمی، از گروه‏های هدف می‏باشد. در این پژوهش مرحله جمع‏آوری اطلاعات از طریق بررسی مطالعات پیشین و استخراج عوامل اصلی و همچنین گردآوری اطلاعات از طریق طراحی پرسشنامه در طول انجام پژوهش، انجام گرفت. گروه هدف در پرسشنامه طراحی شده، کارکنان فضاهای اداری در ایران هستند و روش تحقیق توصیفی- تحلیلی می­باشد. نتایج پژوهش نشان می دهد که کیفیت های مختلف محیطی در فضای اداری از نظر کارکنان این محیط ها دارای ارزش متفاوت و معنا دار است و می توان آنها را به ترتیب اهمیت رتبه بندی نمود. طبق یافته­های حاصل از بخش کمی پژوهش، عوامل «وجود نور طبیعی»، «داشتن آرامش و امنیت محیطی در چیدمان و فضای داخلی»، «تمیزی و مرتب بودن محیط کار»، «وجود سبزینگی، درختان و گیاهان در محیط کار» و «زیبایی محیط کار» از نظر کاربران ایرانی محیط­های اداری، به ترتیب دارای بیشترین اهمیت و اولویت هستند. در مقابل عوامل «امکان دیدن و مشاهده همکاران در زمان کار»، «تنوع و گوناگونی در فضاها و مبلمان داخلی» و «امکان تغییر مبلمان و فضای کار با توجه به سلیقه شخصی» از نظر کاربران ایرانی، به ترتیب دارای کم­ترین اهمیت و اولویت هستند.

در میانِ مطالعاتِ مختلف در معماریِ ایران، پژوهش هایی نیز به بررسیِ تأثیرِ هندسه بر عملکردِ سازه های سنتی پرداخته اند. کاربندی به عنوانِ یک عنصرِ سازه ای، هم نقشِ فنی و هم وجهِ زیبایی شناسانه دارد. در برخی کاربندی های موجود در ایران از قوسِ پنج او هفت برای ساختِ لنگه تاق ها استفاده شده است. این قوس دو حالتِ تند و کند دارد که زاویه ی پاکارِ آن ها به ترتیب ۴۵ و ۵۴٫۷ درجه است. پژوهشِ حاضر، با بهره گیری از منابعِ کتابخانه ای و راهبردِ شبیه سازی و مدل سازیِ پارامتریک، تأثیرِ تغییرِ زاویه ی پاکار بر رفتارِ سازه ایِ کاربندی را بررسی می کند. این تحقیق از نوعِ پژوهش هایِ کاربردی است و ابتدا با استفاده از الگوریتم نویسی، قوسِ پنج او هفت را به صورتِ پارامتریک، به عنوانِ لنگه تاقِ کاربندیِ شانزده دوپا تعریف می کند. سپس در محیطِ نرم افزار، اثرِ تغییرِ زاویه بر عملکردِ سازه ای تحلیل خواهد شد. مطالعات نشان می دهند که تغییرِ زاویه ی پاکارِ قوس، مستقیماً بر جرمِ نهاییِ شمسه و در نتیجه بر نیرویِ وارده به کاربندی تأثیر می گذارد. با استفاده از تحلیلِ سازه ای می توان بازه ای از زوایا را شناسایی کرد که با توجه به نیرویِ ناشی از وزنِ شمسه، حالتِ بهینه ای ایجاد می کنند. نتایج نشان می دهد که در بازه ی زوایایِ ۵۰ تا ۵۳ درجه، توزیعِ نیرو بینِ اعضایِ کاربندی یکنواخت تر است. از طرفی، میزانِ رانش در محلِ تکیه گاه در بازه ی ۴۲ تا ۵۱ درجه کمتر تغییر می کند؛ بنابراین، دو شیوه ی ترسیمِ سنتیِ قوسِ پنج او هفت در نزدیکیِ بازه ی بهینه ی عملکردِ سازه ای قرار دارند.

انعکاس ریشه­ های فرهنگی و اجتماعی هر جامعه­ای در کالبد معماری آن نمود می­ یابد. شهرهای شیراز و بروجرد را می­توان گنجینه­ ای از خانه ­های تاریخی ایران دانست که ریشه­ های فرهنگی و اجتماعی، در کالبد معماری خانه­ ها نمود پیدا کرده است. با تحلیل ساختار فضایی خانه­ های تاریخی به کمک پیکره­ بندی فضایی می­توان با شیوه­ های متفاوت کالبدی- فضایی به کار رفته در آن خانه­ ها آشنا شد. هدف از انجام این پژوهش، شناخت ساختار فضایی خانه ­های تاریخی شیراز و بروجرد است که از لحاظ ساختار محیطی دارای تفاوت­ های بسیاری با یکدیگر هستند. روش انجام پژوهش ترکیبی از روش­های تحلیلی- توصیفی، تحلیل نرم افزار و در نهایت استدلال منطقی است. به این صورت که روش پژوهش بر راهبرد روش پژوهش چیدمان فضا و مکمل آن جمع­ آوری نمونه ­های موردی و تحلیل آنها استوار می­ باشد. پژوهش دارای دو مرحله کیفی و کمّی است. به این صورت که در مرحله کیفی به جمع آوری مطالب و مشاهدات میدانی پرداخته می­ شود و در مرحله کمّی به کمک نرم­ افزار چیدمان فضا، نمونه­ های انتخابی پژوهش مورد تحلیل قرار می­ گیرند. نتایج پژوهش نشان می­دهد که با وجود مشترک بودن برخی از ویژگی ­های ساختاری مانند درونگرا بودن خانه ­ها، سازماندهی فضایی و استقرار فضاها در پلان، خانه ­های تاریخی شیراز و بروجرد در بسیاری از جهات کالبدی- فضایی مانند هندسه بنا، ورودی بنا، نوع و وسعت اتاق­ها، قرارگیری پلکان در بنا و به کارگیری عناصر فضایی دارای تفاوت هستند. همچنین تحلیل پیکره ­بندی فضایی خانه ­های تاریخی شیراز و بروجرد بیان ­کننده تفاوت ­های بسیاری از جمله پیوستگی فضایی و عملکرد فضایی، محرمیت فضایی، کنترل بر فضاها در بنا و دسترسی به فضاها در خانه­ های تاریخی شیراز و بروجرد نسبت به یکدیگر است.

در زمینه تراکم بالای جمعیت، نابرابری در دسترسی به فضاهای باز، و افزایش فشار بر منابع مکانی و محیطی، فضاهای عمومی نقشی محوری در ارتقای زیست پذیری شهری، تقویت پایداری اجتماعی و بازتولید سرمایه اجتماعی ایفا می کنند. ازاین رو، درک سازوکارهایی که رفتار اجتماعی شهروندان را از منظر طراحی شهری و فناوری شکل می دهند، اولویتی حیاتی در برنامه ریزی شهری معاصر محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل سهم نسبی مؤلفه های کلیدی طراحی کالبدی ( نورپردازی شهری، مبلمان شهری و فضاهای سبز) و بررسی نقش های میانجی یا تعدیل گر فناوری های هوشمند در تبیین سه بُعد اصلی رفتار اجتماعی، شامل تعامل اجتماعی، احساس امنیت ادراک شده و رضایت کلی در منطقه ۱۰ تهران انجام شده است. رویکردی ترکیبی با غلبه بخش کمی به کار گرفته شد. داده های کمی از طریق پرسش نامه های ساختاریافته (تعداد = 300) گردآوری شد و بینش های کیفی نیز از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ذی نفعان محلی حاصل گردید. روایی و پایایی ابزارها از طریق پیش آزمون و بازبینی خبرگان تأیید شد. یافته ها نشان می دهد عناصر طراحی کالبدی به عنوان زیرساخت فضایی رفتار اجتماعی عمل می کنند: فضاهای سبز خردمقیاس، نورپردازی تطبیقی و مبلمان شهری تعاملی به ترتیب بیشترین تأثیر را بر حضور شهروندان، تعاملات اجتماعی و رضایت آن ها دارند. تحلیل تماتیک سه مضمون کلی را آشکار ساخت: (۱) طراحی سبز خردمقیاس که موجب افزایش مکث و مواجهه های اجتماعی غیررسمی می شود؛ (۲) نورپردازی هدفمند و سامانه های پایش محیطی که احساس امنیت ادراک شده و فعالیت های شبانه را تقویت می کنند؛ و (۳) مبلمان شهری هوشمند با خدمات دیجیتال یکپارچه که راحتی عملکردی و تجربه کاربر را بهبود می بخشند. بر این اساس، پژوهش بر ضرورت اتخاذ رویکرد طراحی ترکیبیِ کالبدی-دیجیتال در مقیاس محله ای تأکید می کند و مجموعه ای از راهبردهای اولویت دار برای بهینه سازی فضاهای سبز خردمقیاس، ارتقای نورپردازی تطبیقی شهری و یکپارچه سازی زیرساخت های هوشمند شهری به منظور ارتقای فضاهای عمومیِ اجتماعی پایدار و فناورانه پاسخگو پیشنهاد می دهد.

این پژوهش با رویکردی انتقادی و میان رشته ای به بررسی «معلولیت های پنهان» در طراحی شهری می پردازد. تمرکز آن بر کوررنگی است که اگرچه در ظاهر آشکار نیست، اما تجربه و مشارکت اجتماعی را محدود می سازد. در این چارچوب، مفهوم «طراحی پیشگیرانه» به عنوان رویکردی مطرح می شود که از همان مراحل آغازین، اصول دسترس پذیری و تنوع ادراکی را لحاظ می کند تا مانع بازتولید موانع گردد. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل مفهومی–نقادانه و نشانه شناسی فضایی با بهره گیری از شبیه سازی ادراک رنگ در مترو، میادین و فضاهای عمومی است. یافته ها نشان می دهد اتکای صرف به رنگ منجر به «طرد خاموش» کاربران دارای معلولیت های پنهان می شود و ضرورت نظام نشانه گذاری چندلایه و چندحسی را برجسته می سازد. این مقاله با تمرکز بر عدالت ادراکی، چارچوب «طراحی بدون افشا» را به عنوان الگویی نوین برای طراحی فراگیر و سیاست گذاری شهری ارائه می دهد.

بیمارستان ها به عنوان زیرساخت های حیاتی نظام سلامت، علاوه بر کارکردهای درمانی، اثرات زیست محیطی گسترده ای دارند. در ایران، شکاف موجود میان شاخص تخت بیمارستانی (92/1 به ازای هر هزار نفر) نسبت به میانگین جهانی (28/3)، تقاضای فزاینده ای را برای احداث مراکز جدید ایجاد کرده است؛ بااین حال، فقدان چارچوبی بومی برای انتخاب پروژه ها با رویکرد پایداری، یک چالش استراتژیک محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف پرکردن این خلأ، چارچوبی جامع برای اولویت بندی پروژه های بیمارستانی پایدار پیشنهاد می کند. ابتدا معیارها و شاخص های پایداری از طریق مرور سیستماتیک و روش دلفی استخراج شدند. سپس با استفاده از روش بهترین–بدترین (BWM)، وزن و اهمیت نسبی معیارها بر اساس نظر خبرگان تعیین گردید. در گام بعد، پروژه ها با روش مارکوس (MARCOS) ارزیابی و رتبه بندی شدند. مطالعه موردی بر نه پروژه بیمارستانی سطح سه در کشور اجرا شد. نتایج نشان داد بعد اجتماعی نسبت به بعد زیست محیطی در اولویت قرار دارد و در حوزه های پایداری نیز سلامتی و بهداشت بیشترین اهمیت را داشته و پس ازآن، آسایش و انرژی قرار می گیرند. چارچوب پیشنهادی با فراهم سازی مبنایی کمی برای ارزیابی و رتبه بندی پروژه های بیمارستانی، ابزار مؤثری برای تصمیم گیری بهینه و تخصیص هدفمند منابع در سطح سیاست گذاری سلامت فراهم می کند.

تنزل کیفیت زندگی در دهه های اخیر به یکی از مهم ترین چالش های سیاست گذاران تبدیل شده است. کیفیت زندگی شهری یکی از مباحث کلیدی در برنامه ریزی شهری است که ابعاد کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی را در بر می گیرد. این پژوهش با هدف تبیین چهارچوب نظری مستخرج از نظریات و اسناد بین المللی، تلاش بر تبیین مؤلفه های کلیدی در سنجش کیفیت زندگی و متأثر از آن، بررسی شاخص های زیست پذیری در شهرها دارد. در ایران، روند پرشتاب شهرنشینی، تمرکز جمعیت در کلان شهرها، نابرابری فضایی در دسترسی به خدمات و فشار بر زیرساخت های شهری موجب شده است که بسیاری از شهرهای کشور با کاهش کیفیت زندگی و افت شاخص های زیست پذیری روبه رو شوند. بررسی تجارب نشان می دهد که ضعف در نظام حمل ونقل عمومی، گسترش بافت های ناکارآمد، آلودگی محیطی و چالش های اقتصادی از مهم ترین عوامل مؤثر بر وضعیت کیفیت زندگی در ایران به شمار می روند. این مطالعه با تدوین چهارچوب نظری به دنبال سنجش کیفیت زندگی در شیراز است. مطالعه حاضر براساس چهارچوبی جامع از شاخص های جهانی و داخلی، ابعادی همچون محیط زیست و پایداری، حمل ونقل و دسترسی، رفاه اقتصادی و اجتماعی، مشارکت و سرمایه اجتماعی، خدمات عمومی، امنیت، کیفیت مسکن و فضاهای شهری، آموزش، سلامت و حکمرانی شهری را بررسی می کند و تمرکز ویژه آن بر کلان شهر شیراز است. یافته ها نشان می دهد که شیراز به واسطه جایگاه فرهنگی تاریخی خود از ظرفیت های ویژه ای برای ارتقای کیفیت زندگی برخوردار است. بااین حال، نابرابری فضایی در دسترسی به خدمات، ضعف حمل ونقل عمومی، وجود بافت های ناکارآمد و فشارهای اقتصادی بر خانوارها، مسائلی هستند که شهروندان شیرازی از آن رنج می برند. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که بهبود کیفیت زندگی در شیراز نیازمند رویکردی جامع و عدالت محور است که ضمن بهره گیری از ظرفیت های فرهنگی و اجتماعی، بر توسعه زیرساخت ها، تقویت حمل ونقل عمومی، ارتقای سرمایه اجتماعی و تدوین سیاست های بومی متناسب با ویژگی های زمینه ای شهر تمرکز داشته باشد.

تزئینات؛ جز جدانشدنی‌و عمده در معماری اسلامی است.تزئینات آجری در سده 2 و 3 هجری شروع شد ودر عصر سلجوقی و غزنوی در حیطه جغرافیائی خراسان به اوج عظمت خود رسید. در این پژوهش به دو سؤال پاسخ داده میشود:الف:ساختار وویژگی بصری‌تزئینات آجری مناره­های، ایاز، کرات، فیروز‌آباد و خسروگرد در خراسان چیست؟ ب- وجود افتراق و اشتراک تزئینات بصری مناره‌های دوره غزنوی و سلجوقی در خراسان چیست؟ در این دوره آمود (پوسته روئی بنا) و زمود(جداره اصلی) با هم اجرا شده است. در دوره سلجوقی فرم های‌تزئینی در دیواره‌ها و پوشش‌ها، سقف‌ها و مناره‌ها ابداع شد که مهم‌ترین ویژگی آن یکی شدن آمود و‌زمود است که در این پژوهش به تحلیل فرم و تکرار نقوش مشابه در کاربرد معنایی در مناره های راهبر با فاصله جغرافیایی متفاوت است. هدف پژوهش، مطالعه تزئینات مناره­های آجری خراسان در دوره غزنویان و سلجوقیان است. رویکرد تحقیق، کیفی بوده و‌روش تحقیق توصیفی، تحلیلی و تاریخی است. روش تحقیق بر پایه‌ بازشناسی‌نقوش، تحلیل وارزیابی تزئینات آجری مناره‌های ذکرشده استوار است.بنابراین‌تزئینات آجری مناره‌های فیروزآباد، ایاز، خسروگرد، کرات مورد مطالعه وتحلیل است که نقوش آن‌ها از نظر بصری و تجسمی دست‌مایه شناخت خواهد‌بود.جمع آوری داده ها، کتابخانه‌ای و به ویژه میدانی شامل عکاسی و برداشت میدانی است. یافته ها و‌نتایج نشان می‌دهد که ساختار کلی مناره‌ها را می توان در عناصرس سازنده: تاج، ساقه، پایه، حمیل ها وشرفه ها بررسی نمود. تزئینات آجری در‌عناصر شکل‌دهنده مناره‌ها اجرا شده است. تکنیک مورد استفاده، چیدمان و گل‌انداز‌های متنوعی از آجرکاری عصر سلجوقی و غزنوی است.‌مصالح مورد استفاده منحصرا به آجرمحدود است.تزئینات در تاج مناره‌ها شامل‌: گل‌انداز‌های مرکب، شرفه، خطوط کوفی‌بنائی و در ساقه شامل: حمیل‌ها، رگ‌چین‌ها، قطب‌نما و در پایه مناره: آجرچینی‌های هفت رجی هستند.

کاهش مصرف انرژی همراه با برقراری آسایش ساکنان همیشه یکی از مهم ترین مسائل طراحان و معماران ساختمان بوده است. طراحی مولد روشی برای ایجاد خودکار تعداد زیادی طرح از طریق یک چارچوب الگوریتمی تکراری و در عین حال رعایت معیارها و محدودیت های تعریف شده توسط کاربر می باشد ، پیکربندی فضایی می تواند عملکرد انرژی ساختمان را شامل نیازهای گرمایش، سرمایش، روشنایی و تهویه به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار دهد. از این رو در این پژوهش سعی داریم مهمترین عوامل پیکره بندی ساختمان موثر بر مصرف انرژی ساختمان را با مطالعه پژوهش های انجام شده بر روی طراحی مولد پیکره بندی بیابیم. پژوهش مروری حاضر با رویکرد مختلط کمی-کیفی و به روش تطبیقی-تحلیلی با شناسایی مطالعات گوناگون در حوزه طراحی مولد پیکره بندی ساختمان، به بررسی و آزمون و تحلیل آنها پرداخته است. در این پژوهش از دو گروه بررسی آزمون فراتحلیل و بررسی آمارهای توصیفی بر روی عوامل فرم یابی طراحی مولد استفاده شده است. 26 مقاله با شرط استفاده از عوامل کالبدی پیکره بندی فضایی و شبیه سازی عملکرد انرژی حداقل در یکی از وجوه انتخاب و با نرم افزار سی ام ای (CMA) مورد تحلیل قرار گرفت. همچنین بررسی آمار توصیفی بر روی 13 پژوهش شاخص انتخابی از بین پژوهش ها انجام شده است. 12 عامل کالبدی موثر بر مصرف انرژی نسبت میزان اثر آنها بر مصرف انرژی ساختمان مشخص شده است. بررسی جزنگر، عوامل کالبدی، نشان می دهد، که به ترتیب، ماتریس مجاورت با اندازه اثر 38 در حالت ثابت و تصادفی ، جهت گیری ساختمان با اندازه اثر 18 و 28 در حالت ثابت و تصادفی ، موقعیت طبقه با انداره اثر 23 در حالت ثابت و تصادفی و جهت گیری پنجره با اندازه اثر 21 و 19 از مهمترین عوامل هستند و فراوانی عوامل فرم یابی، نشان می دهد که ابعاد و موقعیت فضاها، از مهمترین عوامل هستند. ماتریس مجاورت، ابعاد فضاها، موقعیت فضاها و جهت گیری، به عنوان مهمترین عوامل فرم یابی در فرآیند بهینه سازی پیکربندی فضایی بر اساس عملکرد انرژی، باید مورد تأکید قرار گیرند. همچنین به طور کلی عوامل فرم یابی، دارای دارای انداره اثر یکسانی و نزدیک به هم بر عملکرد انرژی هستند و این نشان از اهمیت عوامل فرم یابی پیکربندی بر عملکرد انرژی ساختمان است.

ساختار کالبدی-فضایی شهر کرمانشاه در دوره ها ی مختلف صفویه، افشاریه و زندیه فراز و فرودهایی را تجربه کرده است. همچنین، در دوره قاجار، شهر به استحکامات جدیدی مجهز و موسسه ها و عناصر شهری رونق یافته اند که سبب توسعه و گسترش شهر می گردد. بنابراین، با توجه به اهمیت این دوره در رشد و شکوفایی شهر کرمانشاه، ضروری ست تصویری از ساختار کالبدی-فضایی شهر ارائه گردد تا به واسطه آن بتوان هویت کالبدی-فضایی شهر را بهتر شناخت. بدین سان، هدف پژوهش حاضر تحلیل ساختار کالبدی-فضایی شهر کرمانشاه دوره قاجار است. پژوهش حاضر ازنظر ماهیت کاربردی و ازلحاظ روش توصیفی و تاریخی-تحلیلی است. به علاوه، جهت گردآوری اطلاعات از اسناد تاریخی و مشاهدات میدانی بهره گرفته شده است. در نهایت اطلاعات به دست آمده به صورت تطبیقی مقایسه و تحلیل شده اند. نتایج پژوهش حاکی است که در دوره اول و اواسط قاجار با مرکزیت ارگ حکومتی، کوشک محمدعلی میرزا، عمارت ها، حمام ها، مساجد و محلات، شهر ایجاد شده و بازار و راسته کوچه های موازی آن ساختار کالبدی شهر را تشکیل می دادند. اما در پایان دوره قاجار سازمان فضایی شهر کامل گردید و در آن ساختمان های مهمی چون کنسولگری های خارجی، بیمارستان ها، پادگان ها استقرار یافت. در این دوره بازار سرپوشیده شد، به طوری که همراه با میدان توپخانه به عنوان مرکز اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به اوج رسید و در اطراف آن قصر حکومتی، میدان مشق، ساختمان های اداری مانند تلگراف خانه، گمرک، حجره ها، عمارت کارگزاری، قراول خانه، عناصر تجاری و مذهبی، مرکز شهری کامل ایرانی با وحدت و هماهنگی پدید آمد. بنابر آنچه مطرح شد، شهر کرمانشاه در دوره قاجار از عناصر مختلف با عملکردهای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در قالب نظامی سازمان یافته برخوردار بوده و این عناصر با تکیه بر شرایط زمان، روابط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، مذهبی و قدرت را منعکس می کرده اند که امروزه برخی تغییر یافته یا کاملاً از یاد رفته اند. عمده ترین آن ها عبارت اند از میدان توپخانه، میدان مشق، عمارت دیوان خانه، نقاره خانه، قصر حکومتی، مسجد جامع و بازار.

بیان مسئله: طراحی گرافیک محیطی یکی از مؤلفه های حیاتی در بهبود کیفیت تجربه شهروندان از فضاهای عمومی است که با ایفای نقشی میان رشته ای میان هنر، معماری و ارتباطات بصری، به ارتقای کیفیت بصری محیط، تقویت هویت مکانی و افزایش قابلیت استفاده و درک پذیری فضاهای شهری منجر می شود. هدف: این پژوهش به بررسی نقش طراحی گرافیک محیطی در فرایند بازطراحی فضاهای شهری با محوریت پروژه بازآفرینی پیاده راه فرهنگی شهرداری رشت می پردازد. در پژوهش حاضر، مولفه های مختلف گرافیک محیطی، شامل سیستم های علامت دهی و راهنمایی، فرآیند هویت بخشی و برندینگ شهری و طراحی نمایشگاهی مورد تحلیل قرار گرفته است. روش: روش پژوهش کیفی و مبتنی بر مطالعه موردی است که داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با شهروندان، طراحان و مدیران شهری و همچنین تحلیل بصری اجزای گرافیکی موجود در پیاده راه گردآوری شده است. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که گرافیک محیطی در پیاده راه شهرداری علاوه بر افزایش وضوح جهت یابی و کارکردی فضا، به تقویت حس تعلق مکانی و هویت جمعی کاربران نیز کمک قابل توجهی نموده است. علاوه بر این، استفاده از طراحی روایت محور با بهره گیری از دیوارنگاره ها و تابلوهای داستانی، به خلق فضایی تعاملی و معنادار منتهی شده است که به افزایش مشارکت اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی در محیط شهری کمک کرده است. نتیجه گیری: این نتایج اهمیت گرافیک محیطی را به عنوان ابزاری استراتژیک در فرایندهای بازآفرینی شهری نشان می دهد که می تواند کیفیت زیستی و هویت فرهنگی شهر را ارتقا دهد. در پایان، برای تدوین چارچوب های جامع طراحی گرافیک محیطی در پروژه های بازآفرینی شهری، بر ضرورت انسجام میان هویت فرهنگی و نظم بصری در فضاهای شهری پیشنهاد می گردد.