درخت حوزه‌های تخصصی

قالی های عصر صفوی، از شاخص ترین دستاوردهای هنری ایران به شمار می آیند که نظام طراحی آن ها مبتنی بر ترکیب پیچیده ای از هندسه و نقش مایه های تزئینی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تبار شناختی ساختار طراحی یکی از قالی های دوره صفوی، محفوظ در موزه متروپولیتن نیویورک، انجام گرفته است. روش تحقیق، تاریخی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، اسنادی و بررسی مستقیم تصاویر قالی مذکور است. در گام نخست، تحولات طراحی از دوران پیشاصفوی تا صفوی مرور شده و جایگاه نظام قابی در این سیر تحول تبیین گردیده است. سپس ساختار هندسی و نظام واگیره ای قالی مورد مطالعه بازسازی و تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد که قالی موزه متروپولیتن واجد ساختاری منسجم است که بر مبنای شبکه های هندسی منظم شکل گرفته و از طریق تکرار و ترکیب واگیره ها، هماهنگی میان اجزا و کلیت اثر را تضمین کرده است. تحلیل تبارشناسی این ساختار روشن می سازد که قالی قابی صفوی علاوه بر تداوم سنت های طراحی پیشین، نمایانگر نوآوری هایی است که در راستای نظام مند کردن فضای تزئینی و ایجاد انسجام بصری در هنر فرش بافی ایران دوره صفوی صورت پذیرفته است. این پژوهش تأکید می کند که درک نظام ساختاری و هندسی قالی های صفوی، کلیدی برای فهم زبان طراحی سنتی ایران و مسیر تکامل آن در تاریخ هنر اسلامی به شمار می رود. یافته های پژوهش نشان می دهد، ساختار طراحی قالی بر نوعی جهان بینی زیبایی شناسانه هندسی استوار است. از سویی مهم ترین یافته این پژوهش در جستجوی ساختار قالی مورد نظر، نشان می دهد که زیرساخت طرح این نمونه را باید در منطق ترسیم گره های چینی جستجو کرد چنانچه در این نمونه طرح اصلی گره شمسه، هشت و عروسک است.