درخت حوزه‌های تخصصی

اهداف: معماری ایران در دوران اسلامی نمونه ای بارز از تأثیرگذاری فضای معماری بر ذهن انسان ها است؛ فضاهایی که معماران گذشته خلق کرده اند، نه تنها از زیبایی و اصالت برخوردار بوده اند، بلکه حس آرامش و معنویت را به طور مؤثری منتقل می کنند. هدف این پژوهش بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر ایجاد حس آرامش در معماری فضاهای اسلامی و مذهبی است و حرم حضرت شاهچراغ (علیه السلام) در شیراز به عنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب شد. روش ها: روش تحقیق ترکیبی طراحی شد؛ ابتدا بخش توصیفی-تحلیلی به بررسی ویژگی های کالبدی و حسی حرم پرداخته شد و سپس بخش آزمایشگاهی و پیمایشی برای تحلیل واکنش های زیستی و ذهنی کاربران انجام گردید. در بخش آزمایشگاهی، ۱۷ نفر شرکت کننده واکنش های زیستی شامل ضربان قلب، نبض، فشار خون و دمای بدن خود را هنگام مواجهه با فضا اندازه گیری کردند. در بخش پیمایشی نیز ۲۰۰ زائر با پرسش نامه محقق به سوالات مرتبط پاسخ دادند. یافته ها: نتایج نشان داد که مؤلفه های کالبدی و حسی در معماری حرم حضرت شاهچراغ (علیه السلام) تأثیر مثبت و قابل توجهی بر ذهن کاربران داشته است. این فضاها توانسته اند حس آرامش، تمرکز ذهنی و تجربه معنوی را در زائران تقویت کنند و واکنش های زیستی نیز همسو با این تجربه نشان دهنده آرامش روانی شرکت کنندگان بود. نتیجه گیری: این پژوهش بر اهمیت طراحی فضاهای مذهبی با رویکرد انسان محور و توجه به جنبه های حسی و زیستی تأکید دارد. یافته ها نشان می دهد که معماری اسلامی می تواند به طور مؤثری سلامت روان و تجربه معنوی افراد را ارتقا دهد و طراحی آگاهانه فضاهای مذهبی می تواند اثرات مثبت پایدار بر کاربران داشته باشد

اهداف: گسترش شهرنشینی و توسعه شهرها در ایران، به ویژه در شهرهای مذهبی مانند قم، بدون توجه کافی به معیارهای کیفی طراحی نما و اصول معماری ایرانی-اسلامی، منجر به بروز ناهماهنگی های بصری در سیمای شهری شده است. این پژوهش با هدف تحلیل وضعیت موجود نماهای شهری در شهر قم و ارائه راهکارهایی جهت بازآفرینی هویت اسلامی-ایرانی در منظر شهری، انجام شده است.  روش شناسی: روش تحقیق ترکیبی (کمی-کیفی) است که در آن از مطالعات کتابخانه ای، تحلیل اسناد بالادستی، بررسی ضوابط محلی و همچنین مشاهدات میدانی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته استفاده شده است. در گام نخست، با استخراج شاخص ها و مؤلفه های معماری ایرانی-اسلامی از منابع قرآنی، روایی و نظریه های معاصر شهرسازی، چارچوبی برای ارزیابی نماهای شهری تدوین شد. سپس بلوار بهشت به عنوان محور شهری شاخص مورد تحلیل قرار گرفت.  یافته ها: نتایج حاصل از تحلیل میدانی نشان داد که بیشتر نماهای این محور فاقد انسجام، وحدت بصری، رعایت حریم، سلسله مراتب فضایی، کاربرد مصالح بومی و هندسه متناسب با اصول اسلامی هستند. همچنین، نتایج بررسی اسناد نشان داد که اسناد ملی و محلی فاقد جزئیات اجرایی لازم برای تحقق معماری اسلامی بوده و موجب اعمال سلیقه ای و ضعف در کنترل کیفی نماها شده اند.  جمع بندی: پژوهش حاضر با هدف پر کردن خلأ میان اسناد موجود و واقعیت کالبدی شهر، مجموعه ای از شاخص ها و سنجه های دقیق طراحی نما بر پایه اصول اسلامی-ایرانی ارائه می دهد که می تواند مبنایی برای بازنگری در ضوابط طراحی شهری باشد. نتایج تأکید دارند که تنها از طریق یکپارچگی میان مبانی نظری، مستندات اجرایی و درک صحیح از زمینه های فرهنگی و اجتماعی، می توان به بازآفرینی منظر شهری اسلامی و ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی در شهرهایی مانند قم دست یافت. 

امروزه مصرف بهینه ی انرژی در سراسر دنیا در تمامی عرصه ها از جمله معماری اهمیت خاصی پیدا کرده-است. پوسته بنا به عنوان حد واسط داخل و خارج بر زیبایی بصری، آسایش حرارتی و میزان مصرف انرژی و نورگیری ساختمان ها تاثیرگذار است. معماری سنتی هر منطقه، همواره پاسخ های طراحانه ی مناسبی برای مواجهه با محدودیت های اقلیمی در بنا داشته است. یکی از راهکارهایی که سال های متمادی توانسته نیازهای عملکردی و اقلیمی در ساختمان های سنتی را به خوبی تامین کند، گره چینی موجود در بازشوهای سنتی بوده است. این تحقیق که به لحاظ هدف، از نوع کاربردی و به لحاظ نوع داده، کمی است، در صدد است تا با بررسی و مقایسه ی الگو های مختلف گره چینی های به کار رفته در ارسی ها ی بناهای سنتی شهر اصفهان و نحوه ی قرار گیری این الگوها در کنار هم، با در نظر گیری نسبت تراکم چوب به شیشه در بازشوهای سنتی این شهر به الگوی بهینه گره چینی سنتی موجود دست یابد. این بهینه یابی با در نظر گرفتن نور مفید روز، آسایش بصری و آسایش حرارتی، که متغیرهای وابسته ی این پژوهش هستند، انجام شد. این تحقیق از نوع نیمه تجربی با راهبرد کمی و مبتنی بر شبیه سازی نرم افزاری می باشد. گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای با بررسی تصاویر الگوهای مختلف هندسی گره چینی در ابنیه سنتی شهر اصفهان موجود در کتب مختلف انجام شد و سپس با روش آنالیز ریخت شناسی و شبیه سازی این گره چینی ها، با استفاده از نرم افزار Rhino7 و پلاگین های Honeybee و Ladybug موجود در Grasshopper و تحلیل نتایج شبیه سازی با نرم افزار های MATLAB و SPSS، الگو ی بهینه به دست آمده است. نتایج این پژوهش نشان داد که با وجود مناسب بودن تمام الگو های گره چینی الگوی شماره 6، الگوی بهینه با توجه به اهداف پژوهش می باشد؛ به علاوه می توان از برخی از این الگو ها با درصد آسایش بصری بالای 97 جهت تعدیل خیرگی در جبهه های غربی و شرقی بنا ها و همچنین می توان از الگو ها-یی که بیشتر از 20 درصد نور روز آن ها، نور با لوکس بالای 3000 است در کاربری هایی که دقت کار در آنها بالا تر است استفاده نمود.

بیان مسئله: قالی دستباف ایرانی از دیرباز یکی از برجسته ترین نمادهای فرهنگی، هنری و اقتصادی ایران بوده و در سطح جهانی به عنوان نمادی از هویت ملی شناخته شده است. قالی های کهنه نما، که با ظاهری کهنه شده و درعین حال حفظ اصالت سنتی طراحی می شوند، یکی از انواع قالی های ایرانی هستند که در سال های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده اند و ترکیبی از سنت و نوگرایی را به نمایش می گذارند. این پژوهش به بررسی این تحولات و تأثیر آن ها بر قالی های کهنه نما پرداخته و درنهایت به طراحی و تولید نمونه ای نوآورانه از این نوع قالی اقدام کرده است. هدف پژوهش: هدف اصلی این تحقیق، بررسی دقیق طرح ها، نقش مایه ها و رنگ های قالی های کهنه نمای ایرانی و تحلیل سیر تحولات آن ها درگذر زمان است. این مطالعه به دنبال شناسایی عوامل مؤثر بر این تغییرات و تأثیر آن ها بر جایگاه قالی کهنه نما در بازارهای داخلی و بین المللی است. علاوه بر این، هدف دیگر این پژوهش، طراحی و تولید یک نمونه قالی کهنه نما است که ضمن حفظ ارزش های سنتی قالی بافی ایرانی، نوآوری هایی در طرح و رنگ ارائه دهد. این نمونه باید پاسخگوی نیازهای بازار مدرن و سلیقه های معاصر باشد، درحالی که ریشه در سنت های غنی قالی بافی ایرانی داشته باشد. سؤال تحقیق: سؤال اصلی این پژوهش این است که چگونه طرح ها، نقش مایه ها و رنگ های قالی های کهنه نما درگذر زمان تغییریافته اند و چه عواملی در شکل گیری این تحولات نقش داشته اند. روش تحقیق: روش تحقیق این پژوهش کیفی و از نوع تاریخی است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی گردآوری شده اند. منابع تاریخی مرتبط با قالی بافی ایرانی، به ویژه قالی های کهنه نما، بررسی شده اند تا سیر تحولات در طرح، نقش مایه و رنگ استخراج شود. این منابع شامل کتاب ها، مقالات علمی و اسناد تاریخی است. همچنین، مصاحبه هایی با بافندگان و کارشناسان قالی بافی انجام شده تا دیدگاه های تخصصی در این حوزه تکمیل شود. در مرحله اول، داده های جمع آوری شده تحلیل شده و الگوهای تغییر در قالی های کهنه نما شناسایی شده اند. سپس، با استفاده از یافته های این تحلیل، یک نمونه قالی کهنه نما طراحی و تولید شده است. این نمونه با هدف تلفیق عناصر سنتی و نوآورانه طراحی شده تا ضمن حفظ اصالت، پاسخگوی نیازهای بازار مدرن باشد. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می دهد که قالی های کهنه نما توانسته اند با حفظ اصالت قالی ایرانی، خود را با نیازهای بازار مدرن هماهنگ کنند. این قالی ها با تلفیق سنت و نوآوری، جایگاه خود را در بازارهای داخلی و بین المللی حفظ کرده اند. نمونه قالی تولیدشده در این پژوهش، گامی در جهت ایجاد سبکی جدید و هماهنگ با روندهای جهانی است. این نمونه نشان دهنده آن است که قالی ایرانی، باوجود گرایش به ساده گرایی، همچنان جایگاه ویژه ای در هنر جهانی دارد. برای ارتقای جایگاه قالی های کهنه نما، تحقیقات بیشتر درزمینهٔ تلفیق تکنیک های سنتی و مدرن و حمایت از بافندگان و طراحان پیشنهاد می شود.

کیفیت زندگی شهری از مفاهیمی است که همواره در پژوهش های شهرسازی مورد توجه بوده اما در بسیاری از مطالعات، به ویژه در ایران، کمتر به مقایسه همزمان دیدگاه مسئولان و شهروندان در فضاهای عمومی پرداخته شده است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل شکاف ادراکی کیفیت زندگی در میدان تجریش تهران انجام شد. روش تحقیق به صورت ترکیبی اکتشافی بود: در بخش کیفی، مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ مسئول شهری و تحلیل مضمون در نرم افزار MAXQDA انجام گرفت؛ و در بخش کمی، پیمایش ۱۳۰ نفر از شهروندان و کسبه میدان از طریق پرسشنامه ۷۰ گویه ای صورت پذیرفت. برای تحلیل داده های کمی از آزمون ناپارامتریک فریدمن استفاده شد. نتایج نشان داد که تفاوت معناداری میان مؤلفه های کیفیت زندگی وجود دارد (χ²=460.76, df=69, p<0.001). حمل ونقل و بعد اجتماعی بالاترین میانگین رتبه را کسب کردند، درحالی که مؤلفه زیست محیطی کمترین رتبه را به خود اختصاص داد. یافته ها همچنین بیانگر تفاوت دیدگاه میان شهروندان و مسئولان است؛ به گونه ای که شهروندان بیشتر بر ابعاد اجتماعی–روانی و پیاده محوری تأکید داشتند، در حالی که مسئولان به بهبود کالبدی و ترافیکی توجه نشان دادند. نوآوری این پژوهش در هم نشانی سه گانه داده های میدانی، ادراک مسئولان و اسناد فرادست است که تصویری دقیق از شکاف ادراکی کیفیت زندگی در مقیاس یک میدان شهری ارائه می دهد. نتایج می تواند مبنایی برای سیاست گذاری های محلی در جهت ارتقای کیفیت زندگی شهروندان باشد.

هدف: در عصر حاضر، رقابت فزاینده شهرها برای جذب گردشگر و سرمایه گذار، برندسازی شهری را به ضرورتی اجتناب ناپذیر تبدیل کرده است. با این وجود، چالش بسیاری از شهرها در حفظ هویت شهری –به عنوان هسته اصلی برندینگ- مشهود است. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر معماری و هویتمندی ورودیهای شهری بر شکل گیری تصویر ذهنی مخاطبان و تقویت برندینگ شهری، با مطالعه موردی «دروازه قرآن شیراز» انجام شد. مواد و روش ها: پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از داده های کمی و کیفی انجام شد. اطلاعات از طریق مطالعات اسنادی و پیمایشی گردآوری شد و داده های حاصل از پرسشنامه ها با استفاده از روش های آماری تحلیل شد. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که طراحی مناسب ورودی های شهری، با در نظر گرفتن مولفه های کیفیت، کارکرد و بافتار، می تواند به تقویت برندینگ کمک کند. دروازه قرآن شیراز، با موقعیت مکانی خاص، فرم نمادین و هماهنگی با عناصر طبیعی و تاریخی اطراف، توانسته است به یکی از شاخص های هویتی و برندینگ شیراز تبدیل شود. این ورودی، با ایجاد خاطرات جمعی و تصاویر ذهنی مثبت، علاوه بر تقویت حس تعلق، نقش مؤثری در ارتقای جایگاه شهری ایفا کرده است.  

اهداف: در نظام مدیریت شهری پایدار، نقش شهروندان در هدایت، نظارت و مشارکت در شکل دهی به آینده شهر به عنوان یکی از ارکان اساسی و غیرقابل جایگزین پذیرفته شده است. هدف کلی این پژوهش آن است که نشان دهد آموزش اثربخش مفاهیم زیست محیطی مستلزم درک عمیق و دقیق از الگوی مدیریت شهری شهروند مبنا است. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش ترسیم چارچوبی شهروند مبنا برای هم افزایی میان اخلاق اسلامی و آموزش محیط زیست است. روش ها: این پژوهش بر اساس نظریه انتقادی، ادبیات موضوع و نظریه های رقیب را در چارچوب پارادایم آزادپژوهی و راهبرد استدلال منطقی نقد می کند. فاصله میان دانسته های فعلی تا دستاورهای پژوهش در سه مرحله شامل 1- نقد، 2- نقض و 3- طرح طی می شود. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که مهم ترین چالش های شناسایی شده در رویکرد انتقادی به ادبیات موضوع را می توان در دو دسته اصلی طبقه بندی کرد. نخست، ضعف نظری؛ به گونه ای که بسیاری از مطالعات، تبیین مفهومی عمیق و روشنی از ماهیت «شهروند مسئول» ارائه نکرده اند و به طور مشخص توضیح داده نشده است که چرا شهروندان باید پذیرش مسئولیت شهروندی را بر عهده گیرند. دوم، ضعف عملی؛ به این معنا که نظریه های موجود فاقد چارچوب های عملیاتی مؤثر برای ایجاد پیوند میان نقش شهروند و نظام مدیریت شهری بوده و از کارآمدی اجرایی کافی برخوردار نیستند. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که برای تحقق نظری و عملیاتی تعامل میان شهروند مسوول و نقش وی در شهر سالم، لازم است چارچوبی جامع برای هم افزایی اخلاق اسلامی و آموزش محیط زیست ترسیم و اجرایی شود.

معماری معاصر با چالش های جدی همچون اسراف منابع، مصرف بالای انرژی، اتلاف زمین و مصالح، و کاهش کیفیت زیست پذیری مواجه است و گرانی مسکن بسیاری از افراد را از دسترسی به فضای سکونتی باکیفیت محروم کرده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر مفهوم قناعت از منظر اسلامی به دنبال تدوین شاخص ها و راهکارهای طراحی فضای زیستی است که سبک زندگی قانعانه را تسهیل و ترغیب کند. در این مطالعه از آثار معماری اصفهان به عنوان نمونه موردی استفاده شد. ابتدا در جلسات طوفان فکری، مصادیق مفهوم استخراج گردید و سپس این مصادیق در نرم افزارMAXQDA دسته بندی شدند. در نهایت راهکارها ذیل پنج راهبرد اصلی قرار گرفتند: بهینه گرایی، چندمنظورگی، طبیعت دوستی، خوداتکایی و بازیافت پذیری. در مرحله اولویت بندی، ۳۰ متخصص معماری و شهرسازی فعال در منطقه اصفهان با روش مقایسه زوجی معیارها و وزن دهی بر اساس روش آنتروپی شرکت کردند. نتیجه این ارزیابی تعیین پنج راهکار ارجح به شرح زیر بود: تکمیل تدریجی بنا منطبق با بودجه ساکنان با وزن ۰.۶۱ در راهبرد بهینه گرایی، استفاده از بازشوهای کنترل پذیر با وزن ۰.۵۳ در راهبرد چندمنظورگی، ارجحیت استفاده از نور و تهویه طبیعی با وزن ۰.۶۳ در راهبرد طبیعت دوستی، بهره گیری از خاصیت خازنی مصالح در ذخیره انرژی با وزن ۰.۳۸ در راهبرد خوداتکایی، و تعمیرپذیری عناصر بنا با وزن ۰.۵۲ در راهبرد بازیافت پذیری. نتایج نهایی پژوهش در قالب دستورالعمل های اجرایی شامل ۵ راهبرد، ۱۱ راهکار عملیاتی و بیش از ۳۰ ضابطه کنترل و معیار ارزشیابی ارائه شده است.

این پژوهش باهدف بازخوانی و تحلیل چندمعنایی نماد اژدها در شمایل نگاری هنر ایران انجام شده است. باوجود توصیف رایج اژدها به عنوان موجودی اهریمنی و نموداری از نیروهای پلید در اساطیر، پرسش محوری مقاله حاضر این است: آیا نقش اژدها در هنر ایران صرفاً به نمادگری شر محدود می شود؟ برای پاسخ به این پرسش، پژوهش حاضر با روشی تحلیلی-توصیفی و با تکیه بر منابع مکتوب و شواهد تصویری، به واکاوی کارکردهای نمادین این نقش در هنرهای تزئینی ایران پرداخته است. یافته ها بیانگر آن است که معنای اژدها فراتر از یک سویه نگریِ شرمحور است و در بافت های مختلف، دلالت های متنوع و حتی متضادی می یابد. در اساطیر کهن، مار که صورت آغازین اژدها محسوب می شود مظهر تندرستی و درمان گری بوده است. در نقش نگاری نجومی، اگرچه اژدها خود سیاره نیست، اما به عنوان نمادی برای نشان دادن موقعیت های خاص کیهانی مانند گرفت ها به کار رفته است. همچنین، درهم تنیدگی مار و اژدها در نقوش تزئینی، با توجه به کاربرد نمادین «گره» به عنوان ابزار جادو، می تواند حامل کارکردی طلسم گونه و محافظتی باشد. در متون اسلامی نیز، به ویژه در تفسیر قرآنی داستان موسی (ع)، اژدها تجلی یافته عصای نبوت، عاملی محافظ و نابودکننده نیروهای شیطانی و ظالم تصویر شده است. درنتیجه، این مطالعه نشان می دهد که نقش اژدها در هنر ایران، نمادی پویا و چندلایه است که متناسب با زمینه فرهنگی، مذهبی و هنری، از دامنه معنایی گسترده ای برخوردار بوده و نمی توان آن را تنها در چارچوب نماد شر تفسیر کرد.

این پژوهش در شهر تهران به بررسی تجربه موزیسین های خیابانی و نقش فعال آن ها در شکل دهی فضاهای شهری می پردازد. فرض اصلی تحقیق این است که موسیقی خیابانی فراتر از فعالیتی تفریحی یا معیشتی، اکوسیستمی پویا و تأثیرگذار در شهر است که تحت تأثیر نیروهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شکل می گیرد. روش تحقیق کیفی بوده و مبتنی بر ۵۰ مصاحبه نیمه ساختاریافته با کنشگران اصلی این حوزه تا رسیدن به اشباع نظری انجام شده است، با تأکید بر روایی و پایایی داده ها. یافته ها نشان می دهند که تجربه زیسته موزیسین های خیابانی در سه بُعد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی متبلور می شود. در بُعد اقتصادی، فرآیندهای کسب درآمد، چالش های مالی فعالیت های غیررسمی و ریسک های حقوقی و نهادی، پایداری فعالیت را تحت تأثیر قرار می دهند. در بُعد اجتماعی، موسیقی خیابانی تعاملات خودجوش انسانی را تقویت کرده و جوامع موقت و سیالی را شکل می دهد که حس تعلق به مکان را در میان مخاطبان و فعالان افزایش می دهد. در بُعد فرهنگی، موزیسین ها در خلق منظر صوتی متمایز شهر و بازتولید هویت فضاهای شهری نقش کلیدی دارند. این سه بُعد به صورت ارگانیک درهم تنیده اند و موسیقی خیابانی را به عنوان اکوسیستمی حیاتی معرفی می کنند که با وجود موانع ساختاری، به بهبود کیفیت زندگی عمومی و تولید فضای شهری کمک می کند. پژوهش با استفاده از سناریوسازی مبتنی بر منطق شهودی، پنج مسیر احتمالی برای توسعه موسیقی خیابانی در تهران پیشنهاد می دهد و بر لزوم گذار به سیاست های مردم محور و مبتنی بر مکان تأکید دارد. این مطالعه دانش نظری را گسترش داده و راهبردهایی برای سیاست گذاری فرهنگی و برنامه ریزی شهری ارائه می کند.

اهداف: آینده، بخش جدانشدنی معماری است و معماران به روش های مختلف آینده را می سازند. مقصود پژوهش شناخت رویکردهای آینده اندیشی در حوزه ی معماری بر اساس منابع مکتوب نظری و عملی در این حوزه است. در واقع، هدف بررسی سیر تطور مفهوم آینده اندیشی و رویکردهای آینده اندیشی در طراحی معماری است. روش ها: راهبرد اصلی پژوهش استدلال منطقی است و در چند مرحله انجام می شود؛ نخست با انجام مطالعات کتابخانه ای و روش توصیفی-تحلیلی، آینده اندیشی در حوزه ی نظر و عمل معماری بررسی شد. سپس با مقایسه ی تطبیقی و تعمیم استقرایی، ضمن دستیابی به سیر تحول مفهوم آینده اندیشی در تاریخ معماری، رویکردهای آینده اندیشی در معماری حاصل شد. یافته ها: تحلیل موارد بررسی شده در پژوهش نشان می دهد آینده اندیشی در معماری تحت تأثیر دیدگاه حاکم در هر دوره، ضمن وجود دیدگاه های دیگر، بوده است. در پایان، پژوهش حاضر رویکردهای آینده اندیشی در طراحی را در یک طبقه بندی کلان به این ترتیب معرفی می کند: رویکرد استمراری، انتقادی و تصوری. نتیجه گیری: با ابتنا به مطالعات انجام شده در تاریخ معماری، به ویژه در دوران معاصر، آینده اندیشی در حوزه معماری با سرعت بیشتری توسعه یافته است و ضرورت توجه به آن مطرح شده است. تغییرات در نیازها و مسائل انسان ها و جوامع، و اهمیت افزایش آگاهی از تأثیر اقدامات امروزی بر آینده، نیازمند توجه مضاعف به آینده اندیشی شده است.

امروزه شهرها، درکنار مزایای بسیار دارای پیچیدگی های زیاد درتمامی ابعاد شهرنشینی هستند که اداره آنها را ازنظر اقتصادی، اجتماعی، محیطی و سیاسی با معضلاتی همراه می کند. این موضوع، لزوم تغییر رویکرد و توجه به هوشمندسازی مراکزشهری را به وضوح نشان می دهد. درسالهای اخیر، درباره شهرهوشمند پژوهش های مختلفی انجام شده و راهبردهایی درزمینه هوشمندسازی شهرهای مختلف مطرح گردیده است. اما به دلیل متفاوت بودن زمینه های اقلیمی، فرهنگی، زیرساختی وغیره. تعاریف متفاوتی ازشهرهوشمند ارایه شده است.  اهداف: پژوهش حاضر به دنبال آن است که پس از بررسی تعاریف ازدید صاحب نظران مختلف، بادرنظرگرفتن نظریات مبنا و ادغام آنها، به یک دید جامع و کل نگر دربیان ابعاد و عوامل شهرهوشمند و تبیین جایگاه فناوری دربین آنها بپردازد.  روش: برای دستیابی به این هدف ازطریق روش پریسما مبتنی برالگوی چهارمرحله ای، پژوهش ابتدا باجستجوی مقالات باعبارات شهرهوشمند، نمایه های شهرهوشمند، ابعاد شهرهوشمند، ویژگی های شهرهوشمند، ارزیابی شهرهوشمند و فناوری درشهرهوشمند درپایگاه های استنادی برتر مانند اسکوپوس، وب آو ساینس، ساینس دایرکت و گوگل اسکالر آغازشد. درجستجوی اولیه، 334 مقاله تاسال 2025 شناسایی شد که ازاین تعداد، 50 مقاله به منظور بررسی دقیق تر و پاسخ به سوالات پژوهش انتخاب شدند.  یافته ها: دربین مقالات بررسی شده، بیشترین فراوانی دربیان ابعاد و ویژگی های شهرهوشمند مربوط به زیرساخت فناوری، کیفیت اجتماعی، کیفیت زندگی، کیفیت زیست محیطی، حکمرانی، اقتصاد و حمل ونقل بوده و پایداری، کارامدی، یکپارچگی و رقابت جهانی در رتبه بعدی قراردارند.  نتیجه گیری: شهرهوشمند دارای شش بعداصلی زندگی، مردم، حمل ونقل، محیط، اقتصاد و حکمرانی و حضور فناوری درتمامی عرصه ها به عنوان فرابعد است. البته باید توجه کرد که فناوری تسهیل کننده دستیابی به پایداری، یکپارچگی، کارامدی و بهبود کیفیت زندگی شهروندان است تا بابهره گیری کنترل شده ازآن بتوان مضرات ناشی از استفاده بی رویه را به حداقل رساند.

معماری اسلامی با زبان بی بدیل خود، از دیرباز به عنوان یکی از قدرتمندترین ابزارهای ارتباطی و انتقال مفاهیم فرهنگی، اجتماعی و مذهبی بوده است. مقاله حاضر با ارزیابی جامع متغیرهای مشتق از معماری اسلامی از جمله تقارن، تمرکز، ترکیب و تکامل، به بررسی تأثیر این متغیرها بر میزان تداعی گری و به یادماندنی بودن بناهای معماری اسلامی می پردازد. در این پژوهش، با ترکیبی از روش کمی و کیفی که شامل پرسش نامه ای تصویری بود، به واکاوی نظرات آزمودنی ها منطبق بر فرم های ادراک بصری و تحلیل آن ها پرداخته شده است. نتایج حاصل از تحلیل داده های پرسش نامه نشان می دهد که ترکیب سه شکل ایستا با یکدیگر دارای بیشترین میزان به خاطرسپاری و تداعی گری (82درصد) است یا به طور خاص و در حالت (کلیت نامتقارن و حضور خردتقارن ها). اگرچه این عامل از ارزش ویژه نسبتاً کمی برخوردار است؛ اما درصد به خاطر سپاری آن بیشتر از حد انتظار (70درصد) بدست آمده است. نتایج این پژوهش می تواند در طراحی بناهای جدید معماری با کاربری های مختلف و درک بهتر از تأثیر آن بر ذهن و روان انسان مؤثر باشد.

مفهوم «میراث زنده» اصطلاحی است فراتر از نگاه مادی یا برساختی به میراث، و بر پیوند مداوم میان جوامع ساکن و میراثشان تأکید دارد. پژوهش حاضر با معرفی مفهوم «میراث زنده مسکونی»، در پی ساخت چارچوبی مفهومی بر  پایه ادبیات نظری ازپیش موجود درباره میراث زنده، و تدقیق آن با بهره گیری از مفاهیم «تداوم و تغییر»، «پراتیک فضایی»، و «ابیتوس» از آنری لوفور و پیر بوردیو است، تا از این طریق امکان فهم چگونگی تجربه زندگی نسل های متوالی در خانه های تاریخی را فراهم آورد. نتایج این پژوهش نقش جامعه ساکن و تداوم فعالیت های روزمره را در فرایند تولید و بازتولید فضا و تداوم حیات در میراث مسکونی نشان می دهد و مصداق هایی از خانه هایی در ایران را برای روشن تر شدن نحوه استفاده و کارایی این مجموعه مفاهیم در فهم میراث زنده مسکونی معرفی می کند. براساس این بررسی، تداوم حیات در میراث زنده مسکونی زمانی محقق می شود که ساکنان، طی زندگی روزمره، ازطریق امکان تکرار عادات فرهنگی خانوادگی در فضا و تداوم پراتیک های فضامند، میراث ملموس و ناملموس را بازتولید کرده و فضاها را با نیازهای امروز سازگار سازند. این روندِ پیوسته تغییر و تداوم، در هر بستر مکانی و زمانی به شکلی ویژه رخ داده و منجر به حفظ و تقویت میراث شده است. به این ترتیب، میراث زنده مسکونی بستری است برای تداوم تجربیات و تجلی هویت فردی و جمعی و حفاظت از این نوع میراث نیازمند مشارکتی پایین به بالا، از درون به بیرون و نقش فعال ساکنان در این فرایند است.

فرایند طراحی معماری، به عنوان فعالیتی انسان محور، مستعد خطاهای شناختی، ادراکی و ارتباطی است که منجر به انحراف از اهداف اولیه می شوند؛ پژوهش های معماری عمدتاً بر محصول نهایی متمرکز بوده و خطاپذیری انسانی فرایند طراحی کمتر به صورت نظام مند تحلیل شده است. این پژوهش با هدف شناسایی منشأ و طبقه بندی خطاهایی که بازیگران انسانی در چرخه طراحی معماری مرتکب میشوند، شکل گرفته تا در ادامه، راهکارهایی برای کاهش تأثیر آن ها بر شکاف میان اهداف طراحی و نتایج نهایی، مبتنی بر منشاء آن ها ارائه دهد. همچنین، با توجه به بستر فرهنگی پژوهش، نقش گسست از الگوهای بومی نظیر نظام استاد-شاگردی و اخلاق حرفه ای سنتی در بروز این خطاهای نوین نیز مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با راهبرد کیفی و رویکرد تحلیل مضمون انجام گرفته است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 105 نفر از متخصصان (25 استاد دانشگاه، 30 معمار حرفه ای، 15 مدیر پروژه، 10 کمک طراح دیجیتال، 15 دانشجوی کارشناسی ارشد و 10 پژوهشگر معماری) گردآوری شده است. تحلیل داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت پذیرفته است. یافته ها نشان داد که خطاهای انسانی در پنج بُعد اصلی هستند: خطاهای شناختی (سوءتفسیر مسئله)، خطاهای ادراکی (درک نادرست مقیاس و فضا)، خطاهای ارتباطی (عدم هماهنگی تیم و کارفرما)، خطاهای مدیریتی (کنترل زمان و منابع) و خطاهای فنی (در ترجمه ایده به نقشه). افزون بر این، نتایج نشان داد که جایگزینی مفهوم «ادبِ معماری» با ضوابط خشک اداری، چگونه باعث شده است که خطاهای ناشی از بی توجهی به کرامت انسانی و سلسله مراتب فضایی در فرایندهای طراحی نهادینه شود.

این مقاله امکان تحقق آگاهیِ رهایی بخش در تئاتر را از منظر پدیدارشناسی و با تمرکز بر مفاهیم «حضور» و «بدن مندی» در موقعیت تئاتری بررسی می کند. مسئله پژوهش از این پرسش برمی خیزد که: تئاتر به مثابه رخدادی مبتنی بر تفکیک ساختاری میان اجراکننده و تماشاگر، چگونه می تواند شرایط تجربه ای برابری خواهانه و رهایی بخش را فراهم کند؟ فرض اصلی پژوهش بر این مبنا صورت بندی می شود که تثبیت جایگاه تماشاگر، نه صرفاً به عنوان یک نقش کارکردی، بلکه به منزله موقعیتی پدیدارشناختی، هم زمان به بازتولید مناسباتی سلطه مند منجر می شود و امکان تجربه ای مبتنی بر حضور متقابل و تعامل بدن مند را محدود می سازد. در این راستا، مقاله با اتکا به سنت پدیدارشناسی به ویژه مفاهیم «در-جهان-بودن»، «بدن زیسته» و تقدم ادراک بر بازنمایی چارچوبی نظری برای تحلیل وضعیت تئاتری فراهم می آورد. به منظور تبیین سویه های اجتماعی سیاسی این وضعیت، از زیبایی شناسی سیاسی رانسیر به عنوان قرائتی برآمده از منطق ادراک و توزیع امر محسوس استفاده می شود، بی آنکه تقدم چارچوب پدیدارشناختی مخدوش گردد. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای است و از طریق تحلیل انتقادیِ دستاوردهای نظری و اجرایی برشت و آگوستو بوآل، به عنوان دو نمونه شاخص تئاتر عدالت محور، بسط می یابد. یافته های پژوهش نشان می دهد که حتی در رادیکال ترین تلاش ها برای فعال سازی مخاطب، موقعیت تئاتری همچنان بر اساس منطق جداسازی، هدایت ادراک و تثبیت نقش ها سامان می یابد؛ امری که با تجربه پدیدارشناختیِ حضور و کنش برابری خواهانه در تعارض است. بر این اساس، مقاله نتیجه می گیرد که تئاتر سیاسی، نه از حیث محتوا، بلکه به اعتبار صورت بندی پدیدارشناختیِ خود، واجد نوعی تناقض درونی است.

نگاره «گوی باختن مهر با کیوان شاه» با بهره گیری از رمزگان نجومی، اسطوره ای و تصویری، لایه هایی از معنا فراتر از روایت ظاهری خود می آفریند و نمونه ای شاخص از ظرفیت مفهومی نگارگری دوره تیموری محسوب می شود. باوجود اهمیت اثر، پژوهش های پیشین عمدتاً بر جنبه های تاریخی، سبکی و انتساب هنری تمرکز داشته و تحلیل شمایل شناختی نظام مند آن کمتر موردتوجه قرار گرفته است. مسئله اصلی پژوهش حاضر بررسی چگونگی بازنمایی مفاهیم فلسفی، سیاسی و کیهان شناختی در نگاره از طریق زبان تصویر و در چارچوب سه سطح شمایل شناسی پانوفسکی است. هدف پژوهش تبیین ساختار معنایی اثر و آشکارسازی نسبت میان عناصر بصری و مفاهیم نمادین در بستر فکری و فرهنگی دوره تیموری است.روش تحقیق کیفی و توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر داده های کتابخانه ای و اسنادی است و نگاره در سه سطح پیش شمایل نگارانه، شمایل نگارانه و شمایل شناسانه تحلیل شد تا از توصیف صوری به تفسیر معنای ذاتی اثر گذر شود. یافته ها نشان می دهد که تقابل نمادین مهر و کیوان، همراه با سازمان دهی رنگ، جهت حرکت پیکره ها و ترکیب بندی مرکزی، بیانگر تنش میان اراده انسانی و نظم کیهانی است و در سطح سیاسی استعاره ای از مشروعیت سلطنت، آزمون قدرت و گردش اقبال در گفتمان تصویری عصر تیموری ایجاد می کند. درنتیجه، این نگاره نه صرفاً صحنه ای روایی، بلکه متنی بصری است که پیوند میان اسطوره، نجوم و ایدئولوژی سلطنتی را در قالب نظامی نشانه ای و معنادار بازنمایی می کند.