درخت حوزه‌های تخصصی

اختلاف دیدگاه های تفسیری معلول عوامل متعددی است که بررسی فرآیند تفسیر می تواند نحوه اثرگذاری این عوامل را آشکار کند. هدف تحقیق حاضر، بازخوانی فرآیند تفسیر آیه میقات «فلما تجلی ربه» در همخوانی با یکی از این عوامل مهم یعنی گرایش های تفسیری است. روش پژوهش، تحلیلی و مبتنی بر توصیف و تبیین است: توصیف اقوال مختلف و فرآورده های تفسیری، سپس تبیین تنوع دیدگاه ها از طریق تحلیل نحوه تعامل مفسر با اقوال اولیه در پرتو گرایش ها. یافته های تحقیق نشان داد فرآورده های تفسیری در آیه 143 اعراف شامل دو گونه تفسیر است درمعنای مجازی ودر معنای حقیقی. تفاسیر در پرتو گرایش کلامی با اولویت ندادن به طرح اقوال مخالف، تجلی را ظهور معنا می کنند و از ظهور خدا بر کوه در جهت رؤیت استفاده می کنند در حالی که گرایش کلامی تنها در یک تفسیر بر فرآیند این آیه اثرگذار بوده است. گرایش های دیگر محصولات متفاوتی را در فرآیند خود پدید آورده اند. برخی تجلی را مجازی (دلیلی بروجود خداوند) و بعضی نیز معنای حقیقی یعنی رؤیت خداوند دانسته اند. نتیجه نهایی تحلیل فرآیند تفسیر نشان داد تا چه حدّ این فرآیند برای هر متن تفسیری منحصر به فرد است و چقدر ضرورت دارد بررسی های خردنگرتر و جزئی تر در فرآیند تفسیر صورت پذیرد.

هر متن شفاهی یا مکتوبی جهت شکل گیری درست و رساندن مقصود گوینده و نویسندهاش تابع رعایت ضوابط و نشانه ها، دالّ ها و قواعد دستوری آن زبان می باشد. در این خصوص، توجه به دانش اصول فقه که علم روشمندی برای فهم ظاهر، نص و متن قرآن (در حوزه های تفسیر، فقه، عقاید، اخلاق و ...) است از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد، خصوصا در مواردی که مقصود اصلی آیات با معانی ظاهری در تعارض می باشد. توجه به بافت متنی یا سیاق قرآن یکی از شرایط فهم درست معنا و مراد خداوند متعال می باشد. هرچند متن قرآن کریم دارای فصاحت و بلاغت بی نظیری است، اما گاهی مراد اصلی در ورای معنای ظاهری الفاظ به خاطر عواملی چون وقوع مجاز، ترادف، اشتراک لفظی، ایهام و ابهام، تطور معنایی الفاظ در گذر زمان و ... پنهان می گردد که نادیده گرفتن آن می تواند، مخاطب را از مقصود حقیقی منحرف سازد. تحقیق حاضر با روش گردآوری و فیش برداری کتابخانه ای به جمع آوری آراء و نظریات طرح شده در این باره پرداخته و ضمن اثبات تأثیر این گونه دلالت و شرایط آن، ثابت نموده است که معنای سیاقی و بافت متن بر معنای ظاهری الفاط مقدم شده و به همین دلیل باعث تاثیر در برداشت های فقهی، تفسیری و ... می شود که به نمونه هایی از قبیل: کنار زدن معنای ظاهری آیه توسط سیاق؛ مشخص شدن معنای آیه، تعیین مرجع ضمیر و ... در قالب گونه های کاربردی آن ارائه شده است.

یهدف هذا البحث إلى دراسه وتبیین الطبیعه النظامیه لمعارف القرآن الکریم کمصدر معرفی شامل وغنی. وتسعى هذه الدراسه إلى تقدیم الأدله والبراهین التی تشیر إلى تماسک ووحده المعارف القرآنیه. فالقرآن یُنظر إلیه لیس فقط کنص دینی، بل کنظام معرفی، بإمکانه أن یساهم فی التنمیه الفکریه والثقافیه للمجتمعات. وفی هذا السیاق، یتمثل الهدف الرئیسی لهذه الدراسه فی توضیح کیفیه تماسک المفاهیم والآیات القرآنیه، والتعرف على العوامل المؤثره فی خلق الوحده والتنظیم داخل النص القرآنی. وتتمحور المشکله البحثیه حول السؤال عن الأدله والبراهین التی تؤکد على تماسک والطبیعه النظامیه لمعارف القرآن، وکیف یمکن الاستفاده من الأدله المختلفه، سواء کانت خارجه عن إطار الخطاب الدینی أو داخله، لإثبات هذه الطبیعه النظامیه، وما تأثیر ذلک على فهم المعارف القرآنیه. بمعنى آخر، یسعى البحث إلى توضیح أن القرآن الکریم کنص وحیانی له بنیه ونظام خاص یؤثر فی فهم معانیه ومفاهیمه. وعلى الرغم من تنوع المواضیع والآیات، فإن التماسک والترابط فی القرآن یظهر بوضوح. لذا، فإن دراسه العوامل المؤثره فی تماسک النص وتبیین آراء المفسرین فی هذا المجال تحظى بأهمیه خاصه. وقد اعتمد البحث على نهجین رئیسیین: النهج الخارجی (خارج عن الخطاب الدینی): ویشمل النظریات العامه للأنظمه والمنهج المبنی على البیانات، والتی تساعد فی تحلیل محتوى القرآن واکتشاف نظریاته المتماسکه. ویسهم هذا النهج فی التعرف على الأنماط والعلاقات بین المفاهیم المختلفه داخل القرآن، مما یتیح تحلیل النص من منظور علمی. النهج الداخلی(داخل الخطاب الدینی): ویشمل آراء المفکرین المسلمین الذین درسوا تماسک والطبیعه النظامیه لمعارف القرآن. لإثبات التماسک فی المحتوى القرآنی، تم استخدام الأسالیب التالیه: 1) الأسالیب اللغویه: وتشمل السببیه والتعلیل، والتأکید والإعراض، والبدل والتوضیح بالأمثله، والتخصیص والعام، والتقیید والمطلق. تساعد هذه الأسالیب فی توضیح العلاقات المعنویه والبنیویه بین الآیات والسور. 2) عناصر تماسک النص: مثل الإرجاع، والتراکم، والحذف، والتماسک اللفظی، والربط المنطقی بین الجمل، وهی عناصر تعزز وحده النص وتناغمه. 3) الوحده المعنویه: وجود الکلمات المفتاحیه العامه والخاصه فی النص القرآنی یعد مؤشراً على تماسک المحتوى، إذ تساعد القارئ على فهم أعمق للمفاهیم والموضوعات. 4) السیاق والعلاقات بین الآیات: فالسیاق یعنی تتابع وترابط المعنى بین الآیات، ودراسه السیاق تساعد على فهم أفضل للآیات وتدل على انسجام محتوى القرآن (سواء سیاق التعبیر أو سیاق المعرفه). 5) نظریات المفکرین الإسلامیین: حیث أکد العدید منهم على أهمیه التماسک فی محتوى القرآن، مثل نظریه وحده القرآن التی ترى القرآن کلاماً واحداً مترابطاً، ونظریه عمود السوره التی ترى أن کل سوره تدور حول مضمون محوری. 6) آراء المفسرین الکبار: مثل العلامه الطباطبائی والشهید الصدر، الذین درسوا انسجام والطبیعه النظامیه للقرآن، مؤکدین أن لکل سوره غرضاً عاماً، وأن جمیع آیاتها مترابطه بطریقه واضحه. اعتمدت منهجیه البحث على مزیج من التحلیل النوعی ودراسه النصوص المختلفه، باستخدام مصادر علمیه موثوقه، وآراء المفسرین والمفکرین المسلمین مثل العلامه الطباطبائی والفراهی وآخرین. کما تناول البحث عناصر تماسک النص مثل الإرجاع، والتراکم، والحذف، والربط المنطقی بین الجمل، بالإضافه إلى دراسه سیاق الآیات والغرض العام لکل سوره. وتشیر نتائج البحث إلى أن القرآن الکریم یتمتع بطبیعه نظامیه خاصه یمکن إثباتها من خلال النظریات العلمیه والدینیه المختلفه. وتشمل هذه الطبیعه النظامیه الجوانب المعنویه والأخلاقیه، فضلاً عن الأبعاد العلمیه والاجتماعیه. فالقرآن، على سبیل المثال، یدعو إلى التفکیر العقلانی ویؤکد على ضروره استخدام العقل فی إدراک الحقیقه. کما أظهرت نتائج البحث أن التماسک فی محتوى القرآن یؤثر لیس فقط فی فهم معانیه، بل أیضاً فی توضیح العلاقات بین المفاهیم والتعالیم القرآنیه. ومن ثم، فإن هذا البحث یمکن أن یکون مصدراً موثوقاً للباحثین والمهتمین بالعلوم القرآنیه وفلسفه الدین، ویسهم فی الوصول إلى فهم أعمق لمعانی القرآن الکریم. فالانسجام ونظامیه معارف القرآن لا یساعدان فقط فی فهم أفضل للنص المقدس، بل یمکن أن یکونا دلیلاً إرشادیاً للحیاه الفردیه والاجتماعیه للمسلمین. وبذلک، فإن الدراسه الدقیقه والعلمیه لهذه المعارف تساهم فی تعزیز القیم الإنسانیه والأخلاقیه فی المجتمعات الإسلامیه.

سبک زندگی، روح هر تمدن به شمار می رود و از آنجا که خدامحوری و حاکمیت ارزش های اسلامی در زندگی از مهمترین معیارهای سبک زندگی مورد تأیید اسلام است و از طرفی چون انسان موجودی فرامادی و سرشته شده با نیازهای معنوی، هویت الهی و حیاتی به امتداد ابدیت معرفی می شود که بسیاری از ناهنجاری های رفتاری او، ناشی از عدم شکل گیری صحیح اعتقادات دینی است. همچنین در میان این صفات، برخی از اهمیت و جایگاه بالاتری برخوردارند؛ زیرا در معرفت نسبت به خداوند، نقشی کلیدی دارند و روشن گر سایر صفات نیز هستند. از روش استقراء مطالب و تجزیه و تحلیل منطقی آنها با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و بررسی پایان نامه ها و سایر منابع معتبر با موضوع مورد پژوهش انجام شود. نتایج نشان می دهد که انسان و ارتباط او با هستی محور و موضوع سبک زندگی است. شناخت واقعیت هستی و ابعاد وجودی انسان و ارتباط های او، چارچوب سبک زندگی او را مشخص می کند؛ ازاین رو از واکاوی مبانی هستی شناختی و انسان شناختی به یک جهان بینی دست یافتیم و از آنها هست و نیست ها را کشف کردیم. خطوط کلی جهان بینی در قرآن که نقش اساسی در تعیین ایده ئولوژی دارد، سه محور الف- شناخت خدا؛ ب- شناخت معاد؛ ج- شناخت رابطه دنیا با آخرت و زندگی ابدی بوده است.

گسترش خزنده و بی صدای فرقه های نوظهور از قرن بیستم به بعد در بستر جامعه اسلامی، تهدیدی جدی برای فرهنگ دینی و هویت قرآنی مردم به شمار می رود. از این رو، شناخت فرقه های انحرافی، ضرورتی اساسی در عرصه دین پژوهی و جامعه سازی اسلامی است. این پژوهش بر آن است تا با تمرکز بر شاخصه های قرآنی، چارچوبی روشمند برای ارزیابی برخی از فرقه های نوظهور فراهم آورد. پرسش اصلی تحقیق آن است که: شاخصه های بینشی برگرفته از قرآن در جهت  شناسایی و نقد برخی از فرقه های نوظهور کدام اند؟ فرضیه اصلی بر آن است که تعالیم قرآنی، معیارهایی روشن و فرازمانی برای ارزیابی صحت و سقم آموزه های دینی ارائه می دهد که با تطبیق بر فرقه های نوظهور؛ از جمله: بهائیت، رام الله، سای بابا و عرفان حلقه می توان انحراف آن ها را آشکار ساخت. هدف این پژوهش، تبیین معیارهای بینشی استخراج شده از آیات قرآن برای شناخت فرقه های انحرافی نامبرده شده است. این تحقیق با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای در حوزه تفسیر و فرقه شناسی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که شاخصه های بینشی همچون جبرگرایی، انکار توسل و شفاعت، اعتقاد به تناسخ، عقل گریزی یا عقل بسندگی، گرایش به خرافه، امتزاج حق و باطل، از مهم ترین نشانه های انحراف فرقه های نوظهور مورد اشاره می باشد. نتیجه نهایی پژوهش آن است که بهره گیری از شاخصه های بینشی قرآنی می تواند ابزاری کارآمد و مستند برای پالایش ساحت دینداری از آموزه های فِرق انحرافی باشد.

ارزیابی کیفیت ترجمه در متون مقدس از جمله قرآن و حدیث جهت صیانت از آنها، ضرورت دارد و از اهمیت بالایی برخوردار است. در میان الگوهای ارزیابی کیفیت، ترجمه الگوی گارسس به طور قابل توجهی از سایر مدل های پیشنهادی برای نقد واژگانی ترجمه قرآن جامع تر است. پژوهش حاضر در نظر دارد تا انتخاب های واژگانی ترجمه کریم زمانی از قرآن کریم را براساس الگوی گارسس در سطح معنایی- لغوی، مورد نقد و بررسی قرار دهد. اساس این ارزیابی پاسخ به این پرسش است که میزان تطابق ترجمه کریم زمانی با روش گارسس در سطح معنایی-لغوی تا چه حد بوده است؟ مهمترین یافته های این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی نگاشته شده، بیانگر آن است که واژگان ترجمه زمانی از منظر مؤلفه های نظریه گارسس، قابل نقد و بررسی است، به گونه ای که این ترجمه هم توضیحی - و هم توضیح تفسیری و واژگانی- است و یا موارد زیادی از معادل سازی - معادل مرسوم و غیرمرسوم - و قبض و بسط نحوی و انتقال-ابهام را در خود دارد.

از دیرباز بهره گیری از رؤیا در میان مدعیان مهدویت جایگاهی ویژه داشته و چون دلایل کافی در اثبات ادعای خود ندارند با تطبیق نادرست آیات و روایات این باب، موجب انحراف در جامعه منتظر شده اند. از جمله مدعیان «احمد اسماعیل بصری» است او می گوید: حضرت یعقوب نمی دانست که یوسف وصی و نبی بعد از اوست و این مهم را بعد از رؤیای یوسف به دست آورد و برادران یوسف با این خواب توانستند نبوت یوسف را بفهمند. در نتیجه خواب می تواند راه شناخت حجت الهی باشد. هدف در پژوهش حاضر؛ تبیین و تحلیل تطبیقات قرآنی احمد بصری در دلالت آیات قرآن بر تشخیص حجت الاهی از راه رؤیا و ابطال آن ها به روش توصیفی تحلیلی است. یافته ها حاکی از آن است که عدم توجه به سیاق آیات، دخالت پیش فرض ها، سلایق شخصی در چگونگی استنباط و برداشت نادرست از روایات تفسیری و تفسیر به رأی بدون پشتوانه نقلی و عقلی مقبول، موجب تطبیق نادرست آیات قرآن بر شخص خاص انجامیده است. در پژوهش های انجام شده با موضوع شناخت حجت الاهی از طریق خواب، غالبا مستندات روایی احمد اسماعیل بصری مورد نقد و نظر قرار گرفته در حالی که تحقیق پیش رو با نگاهی جامع، مستندات قرآنی احمد اسماعیل بصری درباره شناخت حجج الهی از طریق رؤیا را در چارچوبی منطقی و استدلالی مورد نقد قرار داده و منتج است به اینکه مستندات قرآنی احمد بصری درباره شناخت حجج الهی از طریق رؤیا با معیارهای درست تطبیق سازگار نیست.

مؤمن آل یاسین مشهور به حبیب نجّار، یکی از شخصیت های برجسته قرآنی است که عملکرد وی به عنوان الگوی مومنان در آیات ۱۳ تا ۲۹ سوره یس نقل شده و در ذیل این آیات احادیث زیادی نیز به وصف او پرداخته اند. مساله اصلی پژوهش این است که چه عناصر تاریخی و الگویی در شخصیت مؤمن آل یاسین قابل واکاوی است؟ روش تحقیق در این مقاله، روش تحلیل محتوای کیفی با بهره گیری از منابع تفسیری، تاریخی و روایی مرتبط با حبیب نجّار است. پژوهش حاضر با بهره گیری از منابع موجود به این داده ها رسید که شهید سوره یس، بر اساس معیارهای قرآنی، نمادی برجسته از ایمان، اخلاص، شجاعت و مسئولیت اجتماعی به شمار می رود. پیشگامی وی در یاری رسانی به پیامبران، ابراز عاطفه و دلسوزی در دعوت، استفاده از استدلال های منطقی برای نفی شرک و تأکید بر انحصار قدرت الهی نشان دهنده ی روحیه ای فعال و متعهد اوست. وی با اثبات رسالت رسولان الهی بر پایه شواهد عقلانی، الگویی برای دعوت استدلالی محسوب می شود که از یک طرف با تبدیل ایمان شخصی به کنش اجتماعی مسئولانه، مسئولیت پذیری خود را به نمایش گذاشت و از سوی دیگر با آمادگی برای شهادت و سپس شهادت و ورود بی درنگ به بهشت برزخی و آرزوی آگاهی قومش از فیض الهی، نوع دوستی خود را نشان داد. همچنین، حبیب نجار با ایستادگی در برابر نظام طاغوتی نمونه ای از مومنان پرشور و مبارز در عهد خود بود که می تواند الهام بخش مؤمنان امروز و آینده باشد.

انقلاب اسلامی، با اتکا بر گفتمان اصیل استکبارستیزی، در منظومه فکری امام خامنه ای (مدظله العالی) به الگویی تمدن ساز برای مقابله با نظام سلطه جهانی تبدیل شده است. این پژوهش با هدف تبیین مبانی قرآنی «ساختارشکنی قدرت استکباری» و «بازآفرینی اقتدار ملی» در اندیشه ایشان، از روش توصیفی- تحلیلی بهره می گیرد و با استناد به شبکه ای منسجم از آیات قرآن کریم و بیانات راهبردی، ابعاد نظری و عملی این مفاهیم را واکاوی می کند. یافته ها حاکی از آن است که ساختارشکنی قدرت استکباری در سه سطح هستی شناختی (با محوریت توحیدمحوری، نفی سبیل و حق محوری)، معرفت شناختی (با تأکید بر ضرورت مبارزه برای دفع استیلای فساد بر زمین) و روش شناختی (شامل دشمن شناسی، مقاومت فعال، بصیرت و توکل الهی) تحلیل پذیر است. در مقابل، بازآفرینی اقتدار ملی، بر پایه راهبردهای عملی در عرصه های فرهنگی (سبک زندگی اسلامی-ایرانی و مقابله با تهاجم فرهنگی)، علمی (جهش تولید دانش بومی)، اقتصادی (اقتصاد مقاومتی و خودکفایی)، نظامی (خودکفایی دفاعی و آمادگی همه جانبه)، اجتماعی (انسجام و وحدت ملی) و دیپلماتیک (عزتمندی و حمایت از مستضعفان) استوار است؛ راهبردهایی که همگی ریشه در آموزه های قرآنی دارند. پژوهش نشان می دهد که تمسک به این منظومه فکری، نه تنها هیمنه نظام سلطه را درهم می شکند، بلکه با ارائه الگویی بدیل، زمینه ساز تحقق تمدن نوین اسلامی مبتنی بر اقتدار ملی و عزت انسانی می گردد.

بدون تردید مدیریتی می تواند سعادت دنیوی و اخروی مردم را تأمین نماید، که برگرفته از آموزه های قرآنی و بر اساس رهنمودهای انبیا و اولیای الهی باشد. مقام معظم رهبری در عصر کنونی به عنوان یک مدیر بی بدیل بوده و توانسته بیش از چهار دهه جامعه و فراتر از جامعه، را همراه با عمل مدیریت نماید. معظم له با رهنمودهای مدبرانه اش به ویژگی های مدیریت شایسته اشاره نموده است. لذا ضرورت است که مستندات قرآنی ویژگی های مدیریت شایسته از نگاه مقام معظم رهبری، مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی و با تمسک به بیانات مقام معظم رهبری مسئله یادشده را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که مدیریت شایسته دارای ویژگی های همچون: ایمان و تقوا، تخصص و تعهد، زیرا بدعهدان مورد بازخواست خدای متعال قرار می گیرد، امانت داری، چون مسند مدیریت درواقع امانت است. حسن خلق و نرم خویی، مردمی بودن و خدمت به خلق، خودآگاهی، قاطعیت، رعایت سلسله مراتب و تفویض اختیار است.

امام جواد(ع) در قالب روایت تفسیری آیه ( یا أَیها الَّذِینَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ) (مائده:۱) یادآور می شود که رسول خدا(ص) در ده موضع بر امامت امیرالمؤمنین علی(ع) تصریح فرموده است. این مقاله که با رویکرد تحلیلی روایی و با بهره گیری از منابع معتبر حدیثی و تفسیری، تدوین یافته؛ در پی پاسخ به این پرسش است که روایت امام جواد(ع) در تفسیر آیه ( أَوْفُوا بِالْعُقُودِ )، چگونه ناظر به ده موضع از یادکرد پیامبر اسلام(ص) نسبت به امامت امام علی(ع) است، و چه تحلیل مفهومی و محتوایی می توان از این مواضع ارائه داد؟ برآیند تحقیق این است: این مواضع که شامل توصیف با عناوین و القاب خاص، قرائن لفظی و مفهومی، اعلان های علنی، بیعت گیری و اخذ پیمان است، گویای عمق اهتمام پیامبر اکرم(ص) در تثبیت اصل امامت پس از خود است. این بازخوانی ضمن تبیین ارتباط معنایی روایت امام جواد(ع) با آیه مذکور، نشان می دهد که حماسه غدیر تنها یک رخداد مقطعی نیست، بلکه نقطه اوج راهبرد های پیوسته رسول خدا(ص) در تبلیغ و تثبیت ولایت الهی علی بن ابی طالب(ع) است.

در آیه 23 سوره شوری، قرآن کریم به مسلمانان امر شده، در قبال نعمت هدایتی که توسط پیامبر اسلام (صل الله علیه وآله و سلم) به ایشان رسیده مزدی پرداخت کنند. این مسئله با سیره انبیاء پیشین که از امت هایشان مزد نخواسته و مزد خود را به عهده خداوند متعال می دانستند (الشعراء/ 109، 127، 145، 164، 180)؛ تفاوت دارد. لذا این تحقیق با موضوع پذیرش ولایت ائمه اطهار (علیهم السلام) التزام عملی به آیه مودت، به دنبال پاسخ به این سؤال است که؛ چه رابطه ای بین پذیرش ولایت اهل بیت (علیه السلام) و پرداخت اجر رسول اکرم (صل الله علیه وآله و سلم) وجود دارد می باشد؟ با استفاده از روش تحلیل محتوایی داده های کتابخانه ای و اسنادی به نتایج ذیل دست یافته است: مودت، محبتی است که اثرش در اعمال شخص محب ظاهر می شود. دوست داشتن همراه با تبعیت از ائمه اطهار (علیهم السلام) پرداخت اجر رسالت رسول خدا است و این دستمزدی نیست که شخص پیامبر اکرم (صل الله علیه وآله و سلم) از آن بهره مند گردند، بلکه آثار و برکات آن به شخص محب بازمی گردد؛ و از مهم ترین آثار آن ابراز محبت و به دنبال آن پذیرش ولایت ایشان است؛ و نتیجه این دوستی حرکت در مسیر بندگی و قرب الهی است.

در بسیاری از روایات، مفاد آیات قرآن بر مصادیق، تطبیق شده است. از این روایات تحت عنوان روایات جری نام برده می شود. این ویژگی قرآن که از آن به قاعده جری و تطبیق یاد می شود، ضامن جاودانگی قرآن است. از آن جا که از یک سو در منابع روایی، روایات جری که در زمره روایات تأویلی به شمار می روند، از روایات تفسیری، جداسازی نشده، و از سوی دیگر مصادیقی که آیات قرآن بر آنها تطبیق شده است، انواع گوناگونی دارند، از این رو، استخراج روایات جری از بین روایات تفسیری و گونه شناسی آنها اهمیت و ضرورت می یابد. سؤال اصلی این پژوهش آن است که روایات جری در سوره آل عمران به چه گونه هایی قابل تقسیم اند؟ در راستای تحقق پاسخ به سؤال مذکور، ابتدا روایات جری از بین روایات تفسیری سوره آل عمران استخراج و مورد مطالعه قرار گرفت و با روش توصیفی- تحلیلی مشخص شد که روایات جری در سوره یادشده به پنج گونه قابل تقسیم هستند که عبارت اند از: یک: روایات بیان کننده مصداق اطلاق یا عموم آیه در گذر زمان، دو: روایات بیان کننده مصداق اتمّ اطلاق یا عموم آیه در زمان نزول، سه: روایات بیان کننده مصداق اتمّ اطلاق یا عموم آیه در گذر زمان، چهار: روایات بیان کننده مصداق باطنی آیه در زمان نزول، پنج: روایات بیان کننده مصداق باطنی آیه در گذر زمان.

از جمله وجوه زیبایی شناختی قرآن کریم که ذیل بحث اعجاز ادبی و بلاغی قرآن مورد بحث قرار می گیرد، جایگاه اصوات در تداعی مفهومی خاص در الفاظ و به تبع آن معنابخشی به واژگان است. گرچه این نقش آفرینی را در سراسر قرآن می توان دنبال کرد، به جهت وجود سرشار مباحث بلاغیِ مبتنی بر آواها در بستر داستان های منقول در سوره کهف، این پژوهش به بررسی ابعاد آوایی آیات سوره کهف پرداخته و بر آن است تا به بررسی جنبه های تناسب حروف، اصوات، الفاظ و معانی آن ها و نیز ارتباط جملات با یکدیگر بپردازد و اشاراتی به صفات حروف، چه در واژگان متضادّ مانند جهر و همس، تفخیم و ترقیق و چه در صفات اختصاصی غیر متّضاد مانند صفیر، تفشّی و غنّه بنماید. همه ی این موارد در سوره ی کهف، به مناسبت های مختلف با دلالت بر معنا و نیز نشانه هایی از اصوات کوتاه و بلند آمده است و ارتباط آن ها در تکرار صداها و الفاظ تجسّم یافته است. پژوهش پیش رو با روش توصیفی تحلیلی کوشیده است تا آواشناسی الفاظ و ارتباط معنایی آن با یکدیگر در سوره کهف را مورد واکاوی قرار دهد. نتایج پژوهش نشان می دهد که بین اصوات و دلالت ظاهری آن و معنا به شکل عام و در سوره کهف به شکل خاص، ارتباطی معنایی وجود دارد به گونه ای که آواها و الفاظ در خدمت بیان مفاهیمی همچون خشم، تکبر، تساهل و مانند آن هستند و در سراسر این سوره، اصوات، میل بیشتری به آشکار شدن تا اخفاء دارند.

ماهیت وحی در قرآن کریم یکی از مباحث چالشی متفکران مسلمان محسوب می گردد. هرچند انکار وحی زبانی از همان نزول قرآن کریم مطرح بوده اما اکنون به دلیل وجود تفکر تجربه نبوی در پیامبر (ص) پررنگ تر شده است. برخی از نواندیشان عصر حاضر معتقدند با تکیه بر مباحث زبان شناسی، قرآن باید گوینده انسانی داشته باشد و از سوی دیگر دلیل برای اثبات زبانی بودن وحی از سوی پیامبر (ص) وجود ندارد. درحالی که با مراجعه به مباحث زبان شناسی قرآن و همچنین دلایل قرآنی متعدد می توان ثابت نمود که وحی قرآنی یک وحی زبانی بوده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی به بررسی ادله اثبات وحی زبانی با رویکرد زبان شناسی قرآن می پردازد. دستاورد حاصل از این پژوهش نشان می دهد بر اساس مباحث زبان شناسی و تأکید بر وجود متکلم و ویژگی های مخاطب همچنین دلایل متعدد قرآنی می توان وحی زبانی در قرآن را اثبات نمود.

با توجه به آیه 32 نساء اسلام حق اشتغال و کسب درآمد برای تامین معیشت و مایحتاج زندگی را حق مسلم هر مرد و زنی می داند، دراسلام اشتغال زن بنا بر مصلحت و مصونیت ضرورت و اهمیت می یابد، زنار اجتماع زنان در هر کاری نمی تواند ورود کنند. اسلام به روی آوردن وآموزش دیدن زنان به مشاغلی مانند:پزشکی زنان، مامایی،آناتومی و جراحی های زنانه، و.... که نیازمبرم به تخصص زنانه داشته باشد را واجب می داند. اما برخی از مشاغل در اسلام مذموم ومورد نکوهش قرار داشته اندو توصیه اسلام این است که زنان به اینگونه مشاغل روی نیاورند وبه مشاغلی که مورد تایید است و به کانون خانواده و خود زن آسیب نمی رساند فعالیت نمایند، البته نفقه و کلیت مایحتاج به عهده مردان است و تامین مخارج عیال به عهده شوهر است. زنان نباید خود را مکلف ولازم نیست تمام سختی های زندگی را بدوش بکشد،البته در هنگام ضرورت چنین حقی(اشتغال) به زن داده می شود که در فقه مورد مداقه واقع می شوند، هدف پژوهش ارائه مشاغل موردتایید اسلام و آگاهی و دوری جستن زنان ازمشاغل موردمذمت در اسلام است. مطالب پژوهش بااستناد آیات و روایات و تفاسیر وبا مطالعه کتابخانه ای و به روش توصیفی – تحلیلی مورد نقد و بررسی قرارگرفته است.

تحلیل گفتمان قرآن به معنای بررسی و تحلیل ساختار و مضامین موجود در قرآن است. در تحلیل گفتمان قرآن، مفاهیم، الگوها و ساختارهای موجود در قرآن مورد بررسی قرار می گیرد و هدف اصلی آن تحلیل، روشنی، توجیه و تبیین معانی و مفاهیم موجود در قرآن و ارائه تفسیرهایی همسو با متن قرآنی است. پژوهش حاضر در تلاش است با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به الگوی جامعه شناختی-معنایی وَن لیوون (2008م) شیوه های بازنمایی کارگزاران اجتماعیِ «خود» و «دیگری» در سوره مؤمنون را بررسی نماید. این سوره گزارشی فشرده از حضور «خود» در قالب اهل ایمان و «دیگری» در قالب کفار معرفی شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد در این سوره کارگزار اجتماعیِ «خود» و «دیگری» بیشتر بر اساس شیوه های اظهار بازنمایی شده است تا شیوه های حذف. این کارکرد گفتمانی ارتباط مستقیمی با پیام اصلی سوره مؤمنون دارد؛ بدین شکل که بخش مهمی از این سوره به توصیف اهل ایمان پرداخته و آن ها برجسته سازی شده و در بخشی دیگر به مهم ترین خصوصیات کفار ارجاع داده شده و آن ها حاشیه رانی شده اند. بنابراین برای تحقق این پیام لازم است از تمامی شیوه های اظهار جهت تعیین هویت کارگزاران اجتماعی «خود» و «دیگری» استفاده شود تا پنهان سازی و حذف آن ها.

اصطلاح جادوی مجاورت به توازن های صوتی و آهنگین در زبان اشاره می کند که نخستین بار توسط شفیعی کدکنی مطرح شد.در قرآن کریم، تکرار صداها و تشابهات کلامی، نقش های معنایی عمیقی ایفا می کنند. چیدمان و هم نشینی کلمات در متن قرآن، به گونه ای طراحی شده است که این هم نشینی، علاوه بر ایجاد لحنی موزون، در انتقال مفهوم نیز بسیار مؤثر است که می توان از آن به عنوان هماهنگی آوایی یاد کرد.کاربرد هم نشینی و هم آوایی در قرآن این امکان را میسر نموده تا مفهوم موردنظر با قوَت بیشتری به مخاطب القاء شود و به واسطه موسیقی پنهان قدرت جذب پیام نهفته در متن را افزایش می دهدآیات قرآن کریم یک ساختار ریتمیک و موسیقایی دارد که با بکاربستن بهترین و گیراترین شیوه ها به انتقال پیام و محتوای دینی دست یافته است. هدف پژوهش حاضر بررسی شیوه های ایجاد جادوی مجاورت در سوره مریم می باشد که با روش توصیفی-تحلیلی صورت گرفته است.یافته های این پژوهش نشان می دهد که در سوره مریم جادوی مجاورت بیشتر در زیرمجموعه توازن آوایی نمود یافته است.هماهنگی و موسیقی در فواصل میان واژگان غالباً با استفاده از حرف الف در انتهای کلمات، فضایی آهنگین و تأثیرگذار ایجاد کرده است. در این سوره، تکرار و جناس تام به ندرت به کار رفته و جناس ناقص افزایشی و اختلافی از جمله فنون به کاررفته در ایجاد همگونی ناقص میان واژگان است. تکرار ساختار کلمات، دلالت بر ریتم و پیوند میان اجزای گوناگون آیات دارد و فن جانشین سازی نقش ها، اغلب به صورت کاربرد مترادف ها صورت گرفته است.

ابواب ثلاثی مزید که حاصل تغییر در افعال ثلاثی مجرّد با هدف توسعه معنایی هستند، یکی از انواع کلمه به شمار می آیند که ترجمه دقیق و روشمند هر یک از بابهای آن کمک در خور توجهی به دریافت بهتر و عمیقتر پیام می کند. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و هدف بهره گی ری دقیقتر از مضامین و مفاهیم باب تفاعل به عنوان یکی از پرکاربردترین ابواب ثلاثی مزید در قرآن، کوشیده تا معنای س اختها و کارکردهای مختلف آن را مورد بحث و بررسی قرار دهد و با روش معناشناسی توصیفی و بهره گیری از متون تفسیری و زبانی، ساختهای مختلف تفسیری و معنایی این باب را واکاوی و بررسی نماید.نتایج پژوهش حاکی از آن است که در قرآن کریم، به اقتضای سخن گفتن بر اساس احوال مخاطبان توجه ویژه ای رفته است و صیغههای باب تفاعل بسته به احوال مخاطب، در پاره ای موارد بر اساس معنای غالب آن که مشارکت است به کار رفته است و در موارد زیادی نیز در معانی دیگری همچون تظاهر، مبالغه، تکرار ریشه فعل، قوّت صدور فعل از جانب فاعل، معنای تتابع و پی در پی آمدن، ظاهر شدن نتیجه فعل و حصول تدریجی آن به کار رفته است.