بررسی آموزه ولایت در نظام معرفتی فرقه ذهبیه
منبع:
کلام و ادیان سال ۵ زمستان ۱۴۰۲ شماره ۴ (پیاپی ۱۲)
11 - 42
حوزههای تخصصی:
ذهبیه یکی از جریانهای صوفیه متشیع در ایران به شمار میرود. مشایخ این فرقه در مسئله ولایت، با بررسی انتقادی آرای مشایخ عرفان نظری و ارائه برخی نوآوریها، تلاش کردهاند آموزه ولایت صوفیه را با اصل امامت در آیات و روایات اهلبیت: سازگار نشان دهند و ازاینجهت بررسی اندیشههای آنها حائز اهمیت است. ذهبیان با احتراز از کاربرد اصطلاحات و واژگان متداول صوفیه نظیر قطب و مرشد، سعی در تفکیک میان آموزههای خود و سایر فرق داشتهاند. باوجوداین، پژوهشهای دقیقتر نشان میدهد که دیدگاه آنها درباره ولایت، علیرغم تفاوتهای ظاهری، همچنان مبتنیبر اصول و مبانی رایج نظری مکتب صوفیان است و با دیدگاه سایر مشایخ صوفیه تفاوت ماهوی و اصولی ندارد. این مقاله به این پرسش میپردازد که ولایت در نگاه مشایخ ذهبیه به چه معناست، چه ابعاد و مؤلفههایی دارد و اولیا دارای چه صفات و ویژگیهایی هستند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانهای و آثار مکتوب مشایخ ذهبیه، انجام شده است و یافتههای آن نشان میدهد که آموزه ولایت در دیدگاه ذهبیان، براساس همان مبانی وجودشناسی عرفانی، نظریه وحدت وجود و نظام اسما و صفات الهی شکل گرفته است. از منظر آنها، ولی مظهر تام اسم جامع «اللّه» است که تمامی اسما و صفات و شئون الهی را در خود متجلی ساخته و به مقام انسان کامل یا قطبیت دست یافته است. ولی، بهدلیل وصول به مقام فناء فی الله، مظهر الوهیت است و هرگونه معرفت به خداوند، ازطریق فانی شدن در او میسر میگردد.







