درخت حوزه‌های تخصصی

در جهان معاصر، تقابل سنت و تجدد به یکی از چالش های نظام های سیاسی و فرهنگی بدل شده است. نظام ولایت فقیه به عنوان الگویی حکومتی ، با پرسش های بنیادینی درباره امکان تعامل با مدرنیسم و دستاورد های آن مواجه است. این مقاله با تمرکز بر این پرسش محوری که آیا مدرنیسم به مثابه جریان متکی بر عقلانیت و تکنولوژی محور، قابلیت همزیستی با حکومت اسلامی مبتنی بر ولایت فقیه را دارد؟ به بررسی ابعاد این مواجهه می پردازد. مدرنیسم ، پیشرفت علمی و فردگرایی، جهان بینی را ترویج می کند که به ظاهر در تقابل با مبانی حکومت دینی قرار می گیرد. از سوی دیگر، حکومت اسلامی با تکیه بر احکام الهی، نمی تواند در برابر تحولات جهان بی تفاوت بماند. این نوشتار با اتکا بر «روش توصیفی تحلیلی» و مراجعه به منابع اصیل اسلامی و متون فلسفی تاریخی، چهار رکن کلیدی را واکاوی می کند: 1. مدرنیسم و ابعاد آن؛ ۲. ساختار حکومت اسلامی؛ ۳. انعطاف پذیری احکام شرعی؛ ۴. مکانیسم های تعامل فقه با تکنولوژی. یافته های پژوهش نشان می دهد در حوزه علوم تجربی و فناوری، تعامل نه تنها ممکن، بلکه ضروری است؛ اما در عرصه ایدئولوژیک، تقابل جدی وجود دارد. این مقاله با اتکاء به موضوعاتی مانند «احکام حکومتی» و «تأثیر زمان و مکان در اجتهاد»، چارچوبی فقهی برای بهره گیری از دستاوردهای مدرن در خدمت اهداف شریعت ارائه می دهد. در عین حال، هشدار می دهد که هرگونه تعامل نباید به تغییر مبانی شریعت یا تضعیف حاکمیت دینی بینجامد. این پژوهش مسیری نوین برای عبور از بن بست تقابل سنت و مدرنیته در حکمرانی دینی ترسیم می کند.

مؤلفه های راهبردی مبارزه با استکبار، یک فرآیند چندبعدی ای است که انواع مختلفی از راهکارها و روش ها را شامل می شود و به عنوان یک مفهوم سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، عهده دار بیان مبانی و شاخص های مواجهه با طاغوتیان می باشد. پژوهش پیش رو با روش توصیفی تحلیلی، شاخص های مبارزه با استکبار در سیره فقیهان شیعه، مورد ارزیابی قرار گرفته است. در این بخش، به اهم آن اشاره می شود: عدم پذیرش مناصب حکومتی؛ چراکه با روش و سیاست های حکومتی موجود مخالفت داشته اند؛ حضور در مناصب سیاسی به منظور تقویت اندیشه سیاسی اسلام؛ مبارزه از طریق صدور فتاوا؛ تبعید و جلای وطن که این امر خود زمینه ایجاد انقلاب فکری در جامعه دینی را فراهم می آورد؛ نظریه پردازی اندیشه سیاسی اسلام به منظور ارائه ایده ها، مفاهیم و مدل های جدید برای تبیین و تفسیر اندیشه سیاسی شیعه؛ پایه ریزی تمدن اسلامی با هدف تحقق اهداف عدالت، توسعه و پیشرفت فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در جامعه اسلامی و برخی از مؤلفه های دیگر که از اهمیت ویژه ای برخوردارند، در خلال مباحث به صورت کوتاه بدان اشاره شده است.

کمیت و کیفیت «سلاح» در جنگ از مهم ترین مؤلف های راهبردی برای تحقق اهداف نظامی است. قدرت، سرعت و ابعاد نابودگری از جمله ویژگی های کلیدی کمیت و کیفیت سلاح است. استفاده از سم به عنوان یک سلاح، می تواند همه ویژگی های مذکور را داشته باشد. انتشار سم های گوناگون در فضای جغرافیای هدف، موجب همه گیری سریع شده و آثار زیانبار مستمری به همراه دارد. هدف سلاح سمی، کور است و اعم از نظامیان و غیر نظامیان تا حیوانات و گیاهان را در بر گرفته و متناسب با نوع گاز سمی و ناظر بر فیزیولوژی انسان و حیوان و بافت گیاهان، آثار دردناک، کشنده و یا غالباً غیر قابل درمان را به همراه دارد. هرچند نگاه صاحبان جنگ به کنش سلاح سمی مثبت است، اما واکنش صاحب نظران علوم مختلف بالأخص علم حقوق در این باره منفی است. دیدگاه فقه امامیه به عنوان اندیشه حقوقی مبتنی بر شریعت اسلامی در باره استفاده از سلاح سمی قابل توجه و حائز اهمیت است؛ گروهی از فقهای امامیه به حرمت مطلق و گروهی به حرمت مقید و گروه دیگری از فقها اساساً به کراهت آن معتقد هستند. اساسنامه دیوان بین الملل کیفری در باره استفاده از سلاح سمی به اتخاذ موضع اقدام کرده و بندهای متفاوتی در این باره مقرر کرده است. پژوهش حاضر بر اساس روش توصیفی تحلیلی به طرح دیدگاه های موجود در باره مسأله حاضر پرداخته و ضمن ذکر ادله با استفاده از روش تضارب آرا، به نقد و بررسی هر یک از دلایل اقدام کرده است. تحقیقات صورت گرفته منتج به حکم حرمت مطلق استفاده از سلاح سمی است.

انسان شناسی قرآنی بنیان بسیاری از مباحث سیاسی و اجتماعی اسلام را شکل می دهد. قرآن کریم در سوره های مکی تصویری بنیادین از حقیقت انسان ارائه می کند که مبنای نظری حکومت نبوی در مدینه قرار گرفت. در این سوره ها ویژگی های مثبت انسان، مانند کرامت ذاتی، فطرت الهی، کمال خواهی و ظرفیت اجتماع گرایی، در کنار ویژگی های منفی همچون دنیاطلبی، تکاثر، نفاق و طغیانگری مطرح شده است. این دوگانه، بنیان نظری حکومت نبوی را شکل داد و سیاست های پیامبر(ص) را در عرصه های مختلف اجتماعی، اقتصادی و نظامی جهت بخشید. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی تفسیری، مبانی انسان شناختی حکومت نبوی در سوره های مکی را بررسی و کارکردهای سیاسی آنها را تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهند که این مبانی در حکومت نبوی کارکردهای سیاسی مشخصی داشته اند: مشروعیت قدرت بر پایه توحید؛ تنظیم قدرت بر اساس کرامت و مسئولیت انسان؛ عدالت محوری؛ شورا و مشارکت سیاسی؛ امت سازی؛ و نفی استبداد و تمامیت خواهی.

انسان شناسی سیاسی دانشی است که با نگاه عقلی به بررسی ابعاد انسان در ارتباط با امور سیاسی می پردازد. تفسیر و برداشت غرب معاصر از این مسئله دارای مؤلفه های متفاوتی است که جای تأمل و نقد دارد. پرسش اساسی این نوشتار این است که نقد برداشت فلاسفه مکاتب سیاسی غرب معاصر (پوپر، مارکوزه و سندل) از سه مؤلفه سرشت، معرفت و غایت انسان چیست؟ پاسخ به این پرسش را با هدف تبیین، توصیف و نقد انسان شناسی سیاسی مکاتب غرب معاصر با روش مبتنی بر توصیف و تحلیل بررسی کرده ایم. انسان شناسی سیاسیِ مکاتب غرب معاصر از زوایای متعددی مورد نقد است: فقدان نگاه کلی نگر به انسان؛ تأکید بر مادیت و تک بعدی دانستن سرشت انسان؛ اعتباربخشی به غایات ظنی به جای اهداف یقینی در باب انسان؛ فایده محوری، فضیلت گریزی و اختیارگرایی افراطی؛ فقدان رهبری شایسته برای حیات سیاسی انسان؛ نادیده انگاری اصل توحید در آفرینش انسان؛ و در نهایت، هرج ومرج اندیشه ای در باب انسان.

امنیتی سازی به مثابه کنش گفتاری به معنای فرایندی است که طی آن، یک موضوع (موضوع امنیت) از سوی مرجع صلاحیت دار (مرجع امنیتی سازی) به عنوان تهدیدی وجودی برای بقا و ارزش های امنیتی معرفی می شود (مخاطب) و مستلزم واکنش های فوق العاده است. این مفهوم، اگرچه یکی از نظریه های تخصصی مطالعات امنیت است؛ ولی به علت عدم تحلیل از منظر انسجام نظری، ضروری می نماید که آن را پیگیری کنیم. ازاین رو هدف از نگارش این پژوهش پاسخ به این پرسش است که آیا امنیتی سازی به مثابه کنش گفتاری در چهارچوب مکتب کپنهاک از انسجام نظری کافی برخوردار است تا به عنوان یک چهارچوب تحلیلی جامع در مطالعات امنیتی به کار گرفته شود؟ آنچه با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و تفسیر گزاره های اسنادی مکتب کپنهاک به نظر می رسد، این است که به علت ابهام در تعریف دقیق نقش مرجع امنیتی سازی و مخاطب، تعارض میان ارکان مختلف و تناقض در برخی از رهنمودها کاربرد عملی این الگو را در تحلیل مسائل پیچیده امنیتی کاهش می دهد. بنابراین اگرچه مکتب کپنهاک در ارائه یک چهارچوب نوآورانه برای تحلیل امنیتی سازی موفق بوده؛ اما برای تبدیل شدن به یک الگوی جامع و کارآمد، نیازمند بازنگری است.

نظام طبقاتی در عهد ساسانیان، هر یک از اقشار جامعه را به حسب طبقه اجتماعی، مستحق مالکیت اموال و اراضی می دانست. مقاله حاضر با هدف مقایسه میان طبقه دهقانان با طبقات دیگر در رویکرد به تحول خواهی و گرایش به اسلام، پرده از این واقعیت بر می دارد که دهقانان با توجه به حضور و نقش آفرینی آنان در عرصه های گوناگون اجتماعی و سیاسی، اقتصادی و زراعی، علمی و فرهنگی و اصالت و پیشینه ای که داشته اند، علاوه بر اینکه خودشان در گرایش به اسلام به جهت فرهنگ و آداب ایرانی پیش قدم بوده اند، به طبقات دیگر در تحول خواهی به سمت مؤلفه های اصیل ایرانی به خصوص با ظهور پاره ای از نقاط ضعف در بدنه حاکمیت ساسانی کمک نمودند. وجود این ویژگی ها و لیاقت های دهقانان در دوره بنی امیه (عهد عمر بن عبدالعزیز) و بنی عباس (به ویژه عهد منصور، مهدی و مقتدر بالله) موجب آن شد که حاکمان این دو حکومت، تغییری در وظایف و مأموریت دهقانان ایجاد نکنند. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی کوشیده است نمونه های ممتاز از تحقق تحول خواهی دهقانان در عرصه های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و علمی را بازتاب دهد. یافته های تحقیق نشان می دهد که طبقه دهقانان به سبب نقش آفرینی، بیش از سایر طبقات، حتی موبدان ساسانی، در جذابیت و گرایش به اسلام مؤثر بوده اند.

فرهنگ وقف که در سنت اسلامی ریشه دارد، در طول تاریخ نقش موثری در شکل دادن به جوامع و ارتقای رفاه اجتماعی داشته است. در سال های اخیر، علاقه فزاینده ای به مطالعه گسترش فرهنگ وقف و موقوفات تاریخی در مناطق مختلف از جمله شهرستان کاشان وجود داشته است. هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر افزایش بهره وری از موقوفات تاریخی در شهرستان کاشان و تأثیر آن بر توسعه جامعه است. روش تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی بوده و جمع آوری داده ها و اطلاعات به صورت اسنادی و پیمایشی است. با توجه به ماهیت موضوع و اهداف پژوهش، نوع تحقیق کاربردی است. در بخش مطالعات کتابخانه ای، به بررسی مقالات صورت گرفته و در بخش مطالعات میدانی نیز از پرسش نامه محقق ساخته استفاده شده است. قلمرو مورد مطالعه موقوفات تاریخی، محدوده شهرستان کاشان است و جامعه آماری تحقیق، روحانیون و طلبه هایی هستند تحت پوشش مرکز خدمات حوزه علمیه کاشان که شامل 19 حوزه علمیه و تعداد 5792 روحانی زن و مرد می باشد. حجم نمونه براساس فرمول نمونه گیری تعداد 116 نفر تعیین شد. یافته های تحقیق نشان می دهد متغیر میزان نقش مسئولین، مدیران و شناسایی نیازها و کمبودهای موقوفات موجود، دو عامل موثر بر افزایش بهره وری در محدوده موقوفات تاریخی شهرستان کاشان هستند.

واژه ی «خزائن» با مفاد تفسیری کلامی، جمع «خزینه» است که در متون قرآنی و دینی تنها ناظر به ذخایر مادی و انبارهای محسوس نبوده، بلکه حقیقتی عمیق تر را بازگو می کند. حقیقتی که از آن به عنوان مظهر اراده و فیاضیت الهی در نظام خلقت یاد می شود. مسأله ی محوری پژوهش جایگاه خزائن در ساختار وجودی و نظام فیاض الهی و کیفیت اشتمال آن بر منابع طبیعی و مادی محدود یا مراتب متعالی تر و مجردی است. پژوهش با هدف تبیین و تحلیل ابعاد هستی شناختی مفهوم «خزائن» در قرآن کریم به شیوه ی توصیفی تحلیلی و بر پایه ی داده های تفسیری و کلامی معتبر سامان یافته است. بررسی ها نشانگر آن است که مفهوم «خزائن» در سه ساحت عمده قابل تحلیل است؛ نخست، خزائن مادی مشتمل برآسمان ها، زمین و ذخایر طبیعی در عالم محسوس است؛ دوم، خزائن معنوی که به جلوه هایی چون علم، رحمت، وحی، و قدرت مطلق الهی مربوط می شود؛ و سوم، خزائن اُخروی که ناظر به پاداش و کیفر در عالم قیامت است. بر اساس یافته های پژوهش، «خزائن الهی» نشانگر احاطه مطلق خداوند بر مراتب هستی در مقام ایجاد، بقا و تدبیر است؛ بدین معنا که هر موجودی در عرصه هستی، ظهور و تحقق خود را از خزائن بی پایان حق تعالی دریافت می کند و هیچ ذره ای از قلمرو وجود، از فیض و علم بی کران او بیرون نیست. از این رو، تحلیل مفهوم «خزائن» می تواند راهی در جهت فهم عمیق تر از نظام فیاض و وحدت وجودی عالم در پرتو ربوبیت الهی باشد.

شیعه امامیه، ائمه (ع) و پیشوایان خود را دارای اوصاف و خصوصیات فراطبیعی و منحصربه فرد می داند که ازجمله این خصوصیات، وجود عصمت و صفات فوق بشری در ائمه (ع) و خاستگاه پیدایش شیعه اثنی عشری است. اعتقاد به این باور، منجر به ایجاد شبهات و مناقشاتی علیه عقاید شیعیان امامی، خصوصاً در مباحث مرتبط با مهدویت و منشأ شکل گیری شیعه اثنی عشری گردیده است. چنین اشکالاتی زاییده رویکردی قیاسی است که در آن قاعده توهم بودن هرنوع خرق عادتی را می پذیرند و سپس بر همین مبنا شیعیان را با عقایدی خوارق عادت، توهم و غیرواقع گرا می دانند. هدف اصلی این پژوهش پاسخ به شبهات مربوط به صفات فوق بشری ائمه (ع) و منشأ شکل گیری شیعه اثنی عشری با روش کتابخانه ای و رویکردی استقرایی است. این پژوهش درصدد است تجارب متعددی از خوارق عادت اثبات شده و یقینی از ائمه (ع) را منسجم و رونمایی نموده و از این رهگذر امتناع بروز خوارق عادت در ایشان را مخدوش نماید. خصوصیات فراطبیعی ائمه (ع) در متون تاریخی غیر شیعیان، نشانگر فضایلی انبوه برای این نسل دوازده گانه است که تواتر این حجم از فضایل در یک نسل دوازده گانه پی درپی با سنت تاریخی حاکم بر جوامع بشری سازگار نیست. همچنین تواتر تشرف به محضر ائمه (ع) در تجارب نزدیک به مرگ اثبات شده گروه های متفاوت اجتماعی، سِنی و جغرافیایی، خود نشانگر خرق عاداتی در این نسل دوازده گانه است. تراکم شگفتی ها در احوالاتِ ثابت شده این نسلِ منحصربه فرد، چالشی جدی در مسیر مدعای تطوّر عقاید شیعیان ظرف صدها سال و وهم آلود بودنِ عقاید شیعی پیرامونِ خصوصیاتِ اهل بیت است؛ بنابراین آنچه مستشرقان با رویکردی قیاسی به عنوان شبهه برای تشیع مطرح کرده اند پس از اتخاذ نگاه استقرایی-آماری به نقطه قوت بدل خواهد شد.

قرآن مجید تنها خود را به عنوان معجزه نبی مکرم اسلام (ص) مطرح می کند و ظاهراً آن حضرت (ص) را از ارائه معجزات مادی و محسوس بی نصیب می داند. از سوی دیگر در خطبه قاصعه (192) نهج البلاغه، کلامی از حضرت علی (ع) می آید که خود ایشان با چشم، شاهد و راوی ماجرای شجره ای است که با خواست خدا و فرمان رسول او (ص) در مقام معجزه، به حرکت درمی آید. حال لازم است که آن مطلب قرآن روشن شود و این بخش از خطبه و کلام حضرت امیر (ع) تبیین گردد و اختلاف بین آن دو برطرف شود. در این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از آیات قرآن و مباحث علوم قرآن و منابع روایی و شروح نهج البلاغه، بررسی و شناسایی صورت می گیرد و به دست می آید که نوع عموم در آیات مرتبط قرآنی، از نوع عام نسبی است و مانعی برای داشتن یک یا چند معجزه مادی دیگر برای رسول اکرم (ص) وجود ندارد و کلام امیرالمؤمنین (ع) درست و بدون منافات با قرآن و بیانگر معجزه ای دیگر برای نبی مکرم (ص) است.

براساس آموزه های دینی، اصلی ترین راه برای هدایت و سعادت انسان ها از طریق معارف انبیای الهی است اما در عین حال اندیشه خطاپذیری و عدمِ عصمت پیامبران، می تواند زمینه سَلب اعتماد و عدمِ اطمینان نسبت به آموزه ها و تبعیت ننمودن از پیامبران را فراهم نماید. بنابر این با دقت در آیات قرآن از جمله آیات مهمی که به دلایل گوناگونی همواره توانسته است به ظاهر در تضاد و نافی عصمت انبیا (ع) باشد آیات دعایی-طلبی پیامبران از قبیل طلب مغفرت آدم (ع)، طلب نوح (ع) برای نجات فرزندش، دعای طلب زنده شدن مردگان ابراهیم (ع) و... بوده است که این نگرش به صورت ویژه ای در تفاسیر کُهنِ روایی اهل سنّت منعکس گردیده است. از این رو در پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی کوشش شده است ضمن شناسایی، به نقد و بررسی تحلیلیِ تصورات به ظاهر نافی عدمِ عصمت پیامبران که زمینه عدمِ باورمندی به عصمتِ پیامبران را فراهم ساخته، با استفاده از تفاسیر شیعی و همچنین تأکید بر روایات امام رضا (ع) که نسبت به روایات سایر ائمه اطهار (ع) در این حوزه برجستگی خاصی دارد پرداخته شود. سرانجام با توجه به پژوهش انجام یافته، روشن گردیده است آن چه در تفاسیر کُهن روایی اهل سنّت اعم از روایت یا آراء مفسران پیرامون عدمِ عصمت، در ذیل آیات دعایی نقل شده، هرگز با تحلیل های تفاسیر امامیه همخوان نبوده و همچنین روایات رضوی ناظر به پاسخ شُبهات و تصورات غیرصحیح از آیات مذکور، با تأکید بر تحلیل های تفسیری درون آیه ای درصدد بوده است که علاوه بر زدودن این پندارها، عصمت مطلقه را در تمامی ابعاد برای رسولان الهی به اثبات برساند.

الهام گیری از آموزه ها و سیره امام علی7 می تواند مسیر برنامه ریزی ها و تعیین رویکردهای آینده را اصلاح و به مسیر صحیح هدایت کند و بررسی سیره حکومتی ایشان در دوره کوتاه خلافت، راهبردهای مقابله با فساد اداری و اقتصادی را نمایان سازد. امام علی با اتخاذ راهبردهایی؛ مانند پیش گیری، نظارت، مجازات های بازدارنده و راهکارهایی از قبیل ترویج فرهنگ قناعت و ساده زیستی، انتخاب افراد شایسته و متخصص برای مناصب حکومتی، شفافیت در عملکرد حکومت، نظارت دقیق و همه جانبه بر عملکرد مدیران اقتصادی، توزیع عادلانه ثروت و امکانات، نظارت مستقیم و غیر مستقیم بر کارگزاران، تشویق و ترویج نظارت عمومی، وضع قوانین و مقررات در جهت تناسب مجازات با جرم، تسریع در رسیدگی به پرونده های مفاسد و قاطعیت در اجرای احکام مفسدان، توانست به طور قابل توجهی با فساد مقابله کند. با مقایسه این راهبردها با برنامه های مقابله با فساد در کشور، می توان به این نتیجه دست یافت که برنامه های موجود با چالش هایی؛ مانند عدم عدالت در برخوردها و ناکافی بودن مجازات ها روبه رو هستند. چالش هایی که با اجرای برخی سیاست های لیبرالیستی مضاعف شده است و پژوهش حاضر با مطالعه توصیفی تحلیلی به دنبال یافتن الگویی مناسب برای مبارزه با فساد در حکومت اسلامی است.

زمینه و هدف: حقوق اجتماعی اعم از حقوق شهروندی، حقوق رفاهی و حقوق مربوط به شغل و کارکردن است. یافتن نظریات ناب از بین سخنان امام خمینی (ره) درباره حقوق اجتماعی زن برای بهره سازی جامعه از این نظریات است؛ تا تبدیل به راهکارهایی برای حل معضلات ومشکلات اجتماعی زنان باشد. هدف مقاله حاضر، بررسی حقوق اجتماعی زنان از دیدگاه امام خمینی(ره) است.مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است.ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است.یافته ها: یافته ها نشان داد، از بیانات امام خمینی(ره) چنین برداشت می شود که ایشان حقوق اجتماعی زنان را به رسمیت شناخته است. زن می تواند نقش فعالی درکنار مردان درحرکتهای اجتماعی ایفا کند. حقوق اجتماعی زن شامل  حقوق شهروندی و حق رفاه وتامین اجتماعی، منزلت اجتماعی، حق استفاده ازمزایای مادری و مزایای خانه داری (حقوق خانه داری و حق مرخصی زایمان و..)، حق بهره مندی ازمسکن مناسب می باشد.نتیجه: امام خمینی قدس سره در آراء فقهی و حکومتی خود به حقوق اجتماعی زنان پرداخته است. از دیدگاه امام خمینی، حقوق اجتماعی زن اعم از حقوق شهروندی، حقوق رفاهی و حقوق مربوط به شغل و کارکردن مورد پذیرش قرار گرفته است.

زمینه و هدف: شهادت دادن یکی از ادله اثبات دعوی است. تأثیر جنسیت بر شهادت دادن یکی از مسائل محل بحث و اختلاف نظر است. بر همین اساس هدف مقاله حاضر بررسی نقش جنسیت در شهادت دادن زنان در دعاوی مالی از منظر فقه و  حقوق است. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی- تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها بر این امر دلالت دارد که در فقه و حقوق در دعاوی مالی، در حقوق الناس مالی یا آنچه مقصود از آن ها مال است از قبیل خرید و فروش و قرض، علاوه بر قبول شهادت دو مرد شهادت یک مرد و دو زن نیز پذیرفته می شود. در قرآن نیز در آیه 282 سوره بقره در خصوص امور مالی و شهادت بر امور مالی و دِین به شهادت یک مرد و دو زن استناد شده است. نتیجه: بر اساس یک تفسیر، شهادت یک تکلیف است و محروم بودن از شهادت دادن، تکلیفی است که از دوش زنان برداشته شده و این ناشی از تفاوت ذاتی طبیعت زن و مرد است و این به معنای برتری مزد بر زن نیست. به خصوص که در برخی موارد مانند امور مالی و تجاری، دست کم در زمان نزول آیه 282 سوره بقره، زنان فعالیت بسیتر کمتری داشته و به همین دلیل به وجود شاهد احتیاطی نیاز بوده است.

در ادوار تفسیر قرآن، در کنار شکل گیری انگاره های مختلف بر اساس آیات قرآن، انگاره شمول قرآن به همه امور و علوم هم با توجه به دلالت آیه 89 سوره نحل شکل گرفت. در این پژوهش، انگاره مورد نظر با روش مطالعه تاریخ انگاره بررسی گردید تا سیر تطور آن در میان مفسران فریقین مشخص گردد و این که چه برداشت هایی از آیه در قرون متمادی مطرح شده است. به عنوان بخشی از یافته های این مطالعه، تا نیمه های سده پنجم هجری تبیان بودن قرآن در محدوه امور شریعت واحکام از قبیل امر و نهی و وعد و وعید و حدود و حلام و حرام و... فهمیده می شد تا حدی که نوعی حصر در عبارات مفسران شکل گرفت. از اواسط سده پنجم، ظرفیت روشنگری سنت و عقل و اجماع و قیاس و اجتهاد مطرح گردید و بنا بر نقش تبیین گری هریک از آنها، به تدریج انگاره های مذهبی و فرقه ای قوّت گرفت؛ به نحوی که هر یک از مفسران شیعی و اهل سنت پیش فرض ها و مبانی اعتقادی و فقهی خود را در تفسیر آیه دخالت دادند. از نیمه دوم سده 8ق هم با استناد به دو روایت مشهور ابن مسعود روایت «أنزل فی القرآن کل علم و بیّن لنا فیه کل شی ء و لکن علمنا یقصر عما بین لنا فی القرآن» و روایت «من أراد العلم فلیثور القرآن فإنّ فیه علم الأولین والآخرین» بحث جامعیت علمی قرآن مطرح گردید. با ورود به سده های جدید، برداشت های فوق از آیه به سبب غلبه گفتمان های علمی و رواج گفتمان عام هدایتی قرآن و نگرش های مسئله محورانه تنقیح وتدقیق گردید.

انسان به لحاظ آفرینش تکوینی و تمایل فطری به ادامه نسل، دارای قابلیت بالقوه فرزندآوری است، اما برخی از خانواده های ایرانی تمایلی به فرزندآوری ندارند. با کاهش فرزندآوری و نگرانی نخبگان از کاهش جمعیت و امکان بروز مشکلات گوناگون در عرصه های مدیریتی، امنیتی و مانند آن، فرزندآوری اهمیت بیشتری یافته است. این پژوهش که به روش اسنادی و توصیفی تحلیلی سامان یافته، به دنبال پاسخ به این پرسش است که استلزامات حقوقی دولت ایران درباره فرزندآوری و ضمانت اجرای آنها در نظام حقوقی ایران چیست؟ در قوانین ایران استلزامات روشنی تصریح نشده است. البته اخیراً با تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تا حدودی تعهداتی بیان شده است، لکن به جهت نداشتن قدمت قابل توجه با الزام کردن دولت به استلزامات فرزندآوری فاصله دارد. به نظر می رسد از برخی اصول قانونی اساسی و سایر قوانین عادی ناظر به استلزامات دولت درباره حقوق افراد، استلزامات دولت و ضمانت اجراهای آنها قابل اصطیاد و تحلیل است. بررسی ها نشان داد تحقیق منسجمی درباره تبیین موضوع انجام نشده است. ازاین رو این پژوهش به دنبال تبیین استلزامات حقوقی دولت و ضمانت اجرای آنها در نظام حقوقی ایران به منظور تسریع جهت گیری آگاهانه و مشتاقانه افراد به سمت فرزندآوری و برطرف شدن تبعات ناشی از کاهش آن است.

اصولا هر قاعده ی فقهی باید بر پایه ی شرعی استوار باشد و قاعده فقهی عدم جواز رجوع از حکم قضایی نیز بر طبق دیدگاه فقهای سلف و خلف از مبانی فقهی برخوردار می باشد. این قاعده در حقوق تحت عنوان فراغ دادرس است که بر حسب آن هر گاه قاضی با صدور حکم از قضا فراغت حاصل نمود، دیگر حق رجوع و عدول از حکم صادره را نخواهد داشت و معنا و مفهوم قاعده عدم جواز رجوع از حکم نیز همین می باشد. قاعده مذکور از احکام حکومتی و واجبات شرعیه توصلیه است و از آنجا که راجع به فقه سیاسی و حکومتی است، اجرای آن بر همه قضات و حکام شرع واجب می باشد. این قاعده از مبانی و ادله فقهی برخوردار است و در قرآن مجید آیات متعددی چون آیه "فاذا فرغت فانصب" (سوره انشراح) و آیات سوره مائده و انبیاء دلالت بر عدم جواز رجوع از حکم قضایی را دارند.

یکی از نظریاتی که در حوزه علوم قرآنی مطرح می شود؛ نظریه پیوند معنایی آیات است. در این نظریه به هماهنگی و انسجام آیات و وحدت موضوعی قرآن توجه می شود و برای تبیین مفهوم یک آیه به سایر آیات مراجعه شده و با برقراری پیوند صحیح بین آیات، مراد الهی کشف می شود. این پژوهش به بررسی پیوند معنایی آیات از نظر نوع، جهت و گستره، در تفسیرالمیزان می پردازد. روش جمع آوری مطالب در این پژوهش به صورت کتابخانه ای بوده و روش پردازش به آن ها به صورت توصیفی – تحلیلی می باشد، یافته های به دست آمده نشان می دهد که توجه به مشترکات مفهومی یا ساختاری، جمع بین مفاهیم و بررسی تفکیکی اجزای پیوند از مؤلفه های تأثیرگذاری معنایی آیات بر یکدیگر است. همچنین در انتخاب جهت پیوند معنایی، مؤلفه هایی نظیر مبنا قرار دادن احادیث معصومین(ع)، استفاده ترکیبی از تضاد و تفصیل، اصل قرار دادن اشتراک معنایی، قابل طرح است. در خصوص بررسی پیوند معنایی از نظر گستره توجه به آیات کلیدی که گستره وسیعی از آیات به وسیله آنها تفسیر می شود، آیات غرر، آیاتی که از منتها درجه صراحت برخوردارند و آیاتی که مفاهیم عام و پایه ای دارند، راهگشاست.

تحلیل ساختاری روشی نظام مند جهت شناسایی الگوی روابط میان مجموعه ای از شاخص ها است. زمانی که در مطالعه یک سوره، شاخص های متعددی وجود داشته باشد برای یافتن الگوی روابط میان آن ها بهتر است از روش ساختاری به این الگو دست یافت. این مقاله با استفاده از نظریه هدفمندی سوره ها و روش ساختاری مبنا بر این که آیات سوره قابل دسته بندی در جهت هدف اصلی سوره می باشند، با بهره گیری از تحلیل گفتمان و پردازش صعودی با تقسیم متن به – واحدهای کوچک تر در پاسخ به چگونگی ارتباط سیاق مربوط به داستان هود(ع) در سوره اعراف با سایر سیاق ها و در ارتباط با غرض اصلی سوره برآمده است. سیاق مربوط به هود(ع) بیان کننده رفتار قوم نسبت به پیامبرشان و سرانجام آن ها می باشد. سیاق های دیگرسوره، علت رفتارها را تبعیت از نیاکان و غفلت بیان می کند. ارتباط سیاق محوری با غرض اصلی سوره تسلای خاطر پیامبر و دلایل رفتار مردم عصر نزول را بیان می کند.