درخت حوزه‌های تخصصی

این پژوهش به واکاوی انتقادی رفتار سلیمان بن صرد در حوادث مرتبط با عاشورا می پردازد و در پی پاسخ به دو پرسش اصلی است: چرا سلیمان با وجود جایگاه رهبری برجسته در میان شیعیان کوفه، هیچ اقدام موثری در حمایت از مسلم و امام حسین انجام نداد؟ و اینکه اقدامات او پس از عاشورا در عمل تا چه اندازه با اهداف ادعایی قیام، یعنی خونخواهی امام حسین و قصاص قاتلان مطابقت داشت؟ با توجه به شواهدی از روحیه شکّاک سلیمان و درنگ بیش از حدّ او در امور، تعامل ناصحیح با نمایندگان اهل بیت، تمایلش به نبرد با لشکر شام و پرهیز از جنگ در کوفه و نیاز او و پیروانش به برپایی نبردی حماسی پس از عاشورا برای بازیابی وجهه از دست رفته، در صدد پاسخ به این پرسش ها برآمدیم. از آنجا که قیام سلیمان و مختار در یک برهه و در یک بستر با هدفی مشابه واقع شده، تحلیلی مقایسه ای میان مواضع و اقدامات او با تدابیر و بهره گیری هوشمندانه مختار از ظرفیت های اجتماعی و نیز نتایج کاملاً متمایز اقدامات آن ها انجام شد که به فهم ما از حوادث کمک شایانی می کند. نتایج تحقیق نشان می دهد با آنکه سلیمان با احساس گناه به جرم خویش اعتراف می کند، اما برای جبران راهی را در پیش می گیرد که نشان می دهد برخلاف ادعا، هدف و نتیجه اش در اصل نه قصاص قاتلان، بلکه صرفاً برپایی نبردی حماسی و بازیابی وجهه مخدوش شده اش بوده است.

شیعه امامیه، ائمه (ع) و پیشوایان خود را دارای اوصاف و خصوصیات فراطبیعی و منحصربه فرد می داند که ازجمله این خصوصیات، وجود عصمت و صفات فوق بشری در ائمه (ع) و خاستگاه پیدایش شیعه اثنی عشری است. اعتقاد به این باور، منجر به ایجاد شبهات و مناقشاتی علیه عقاید شیعیان امامی، خصوصاً در مباحث مرتبط با مهدویت و منشأ شکل گیری شیعه اثنی عشری گردیده است. چنین اشکالاتی زاییده رویکردی قیاسی است که در آن قاعده توهم بودن هرنوع خرق عادتی را می پذیرند و سپس بر همین مبنا شیعیان را با عقایدی خوارق عادت، توهم و غیرواقع گرا می دانند. هدف اصلی این پژوهش پاسخ به شبهات مربوط به صفات فوق بشری ائمه (ع) و منشأ شکل گیری شیعه اثنی عشری با روش کتابخانه ای و رویکردی استقرایی است. این پژوهش درصدد است تجارب متعددی از خوارق عادت اثبات شده و یقینی از ائمه (ع) را منسجم و رونمایی نموده و از این رهگذر امتناع بروز خوارق عادت در ایشان را مخدوش نماید. خصوصیات فراطبیعی ائمه (ع) در متون تاریخی غیر شیعیان، نشانگر فضایلی انبوه برای این نسل دوازده گانه است که تواتر این حجم از فضایل در یک نسل دوازده گانه پی درپی با سنت تاریخی حاکم بر جوامع بشری سازگار نیست. همچنین تواتر تشرف به محضر ائمه (ع) در تجارب نزدیک به مرگ اثبات شده گروه های متفاوت اجتماعی، سِنی و جغرافیایی، خود نشانگر خرق عاداتی در این نسل دوازده گانه است. تراکم شگفتی ها در احوالاتِ ثابت شده این نسلِ منحصربه فرد، چالشی جدی در مسیر مدعای تطوّر عقاید شیعیان ظرف صدها سال و وهم آلود بودنِ عقاید شیعی پیرامونِ خصوصیاتِ اهل بیت است؛ بنابراین آنچه مستشرقان با رویکردی قیاسی به عنوان شبهه برای تشیع مطرح کرده اند پس از اتخاذ نگاه استقرایی-آماری به نقطه قوت بدل خواهد شد.

دو چهره و توصیف از شخصیت حضرت داود، در عهد عتیق وجود دارد که با هم سازگار نیستند، یکی بنده خدا و مطیع او و دیگری چهره ای گناهکار و سرکش در برابر حضرت حق. گرچه از او به عنوان یکی پادشاهان مهم یهودیت یاد می شود، قرآن کریم او را در زمره انبیائی قرار می دهد که به مقام خلافت و پادشاهی ظاهری نیز دست یافت. این پژوهش درصدد است تا بر مبنای اسناد کتابخانه ای پس از معرفی ایشان، به تبیین ویژگی های شخصیتی و شاخصه های حکومت آن حضرت در دو متن عهد عتیق و قرآن کریم پرداخته، و با بیان اشتراکات و تفاوت ها، ویژگی های برجسته آن حضرت در قرآن را معرفی و تبیین کند. از مهمترین یافته های تحقیق می توان، به مسیحا بودن حضرت داود در عهد عتیق، عصمت او در دیدگاه قرآن، معجزات فراوان و الهی بودن حکومت ایشان در دو سند اشاره نمود.

قرآن به مثابه منشور حیات فردی و اجتماعی مسلمانان، حاوی آموزه هایی عمیق در باره بالاترین سطوح زیست اجتماعی و تمدنی است. آیه 141 سوره نساء «وَلَن یَجْعَلَ اللّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلاً» که به «قاعده نفی سبیل» شهرت دارد، از منظر اکثر مفسران شیعه و برخی از مفسران اهل سنت، نوعی اخبار در معنای انشایی است. نتایج تحقیق نشان می دهد اراده الهی بر این تعلق گرفته است که (به رغم جواز ارتباط جامعه و دولت اسلامی با دولت ها و جوامع غیر متخاصم و غیر سلطه جو)، راه نفوذ و سلطه کافران بر مسلمانان در هر شکل و مصداقی و در تمامی عرصه های فرهنگی، سیاسی، امنیتی، اقتصادی، بهداشتی، علمی، فن آوری، فضای مجازی و ... مسدود شود. به نظر فقهای جهان اسلام و بر پایه این قاعده فقهی، هرگونه ارتباط، عقد، ایقاع و داد و ستدی که موجب سلطه و استیلای کافر بر مسلمان شود، در همه عرصه های فوق باطل و حرام خواهد بود. این حکم مقتضی استقلال تمدنی جهان اسلام از تمدن های مادی و غیر الهی است. ما در این مقاله بر آنیم با استفاده از روش اجتهادی، ظرفیت های سلبی و ایجابی و اقتضائات تمدنی آیه نفی سبیل را به دست آوریم.

این پژوهش با هدف تحلیل مقایسه ای «الگوی پیشرفت اسلامی» و «پارادایم توسعه غربی» انجام شده است. مقاله با تأکید بر محدودیت های پارادایم های غربی توسعه که بر شاخص های مادی و اقتصادی متمرکز اند، ضرورت ارائه الگوی جایگزین مبتنی بر جهان بینی توحیدی را تبیین می کند. پارادایم توسعه غربی، ریشه در اومانیسم، سکولاریسم و لیبرالیسم دارد و با تلقی انسان به «موجود اقتصادی»، بحران هایی چون نابرابری ساختاری، تخریب محیط زیست و ازخودبیگانگی معنوی را دامن زده است. در مقابل، الگوی پیشرفت اسلامی بر چهار اصل بنیادین استوار است: مالکیت مطلق الهی، هدایت تکوینی و تشریعی، جایگاه خلیفه اللهی انسان و مدیریت مسئولانه منابع. غایت این الگو، تحقق «حیات طیبه» و نیل به «قرب ربوبی» است. راهبردهای کلان این الگو شامل تربیت توحیدی، هم افزایی معنویت و عدالت و نهادهای پشتیبان؛ خانواده، حکمرانی اسلامی و مشارکت مردمی است. در تحلیل تطبیقی، تفاوت های ساختاری در نقش دولت (فعالیت هدایت گرانه در برابر دولت حداقلی)، اقتصاد (مقاومتی و عدالت محور در برابر سودمحور) و فرهنگ (محوریت توحیدی در برابر ابزارگرایی) برجسته شده است. این پژوهش نتیجه می گیرد که الگوی پیشرفت اسلامی با تکیه بر مبانی توحیدی، نه تنها بدیلی نظری، بلکه چارچوبی کارآمد برای بازسازی هویت اسلامی ایرانی است. تحقق این الگو مستلزم گسترش پژوهش های بین رشته ای، طراحی شاخص های بومی و تقویت نهادهای دینی اجتماعی است.

جواز اعتراض به حکومت اسلامی، یکی از اصول پذیرفته شده در اسلام و قانون اساسی است.اما اگر اعتراض به براندازی تبدیل شود، حکومت اسلامی باید با آن مقابله و حکم الهی را در باره براندازان اجرا کند. مسأله این پژوهش، بررسی مبانی قرآنی لزوم مقابله با براندازان و فرضیه پژوهش این است که از دیدگاه قرآن کریم با همه براندازانی که در پی براندازی حکومت اسلامی هستند، باید مقابله شود. در این پژوهش به این نتیجه رسیده ایم که هر نوع مقابله عملی و عامدانه به قصد ضربه زدن به «کیان حکومت اسلامی» و سلب امنیت عمومی، براندازی محسوب می شود و در مرحله اول، حاکم اسلامی و در مرحله بعدی، همه مردم وظیفه دارند با براندازان مقابله کنند. مقابله یادشده در مرحله اول باید با نهایت مسالمت باشد، ولی صلح ناعادلانه مبتنى بر مماشات با براندازان مورد تأیید و رضایت الهى نیست. روایاتی که شأن یا سبب نزول آیات را مبارزه امام علی7 با ناکثین، قاسطین، مارقین و دشمنان امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف) می دانند، همگی از باب جری و تطبیق است و با الغای خصوصیت بر براندازان حکومت اسلامی نیز دلالت دارد. نوع مجازات براندازان را قانون مشخص می کند.

تقریب بین پیروان مذاهب اسلامی به مثابه جنبش نرم افزاری فرآیند وحدت اسلامی محسوب می گردد. امروزه با توجه به اهمیت و ضرورت این امر، راهکارهای مختلف تحقق تقریب متنوع است. یکی از راهکارها می تواند بر مبنای آموزش و پژوهش باشد. ستون فعالیت های پژوهشی در محافل علمی و دانشگاهی بر مقاله و کتاب استوار است. مقالات تاریخی با رویکردهای مختلفی مانند سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی نوشته می شود. یکی از رویکردهای مقالات تاریخی، رویکرد تقریبی است. نگرشی که بیشتر در محافل مذهبی بازخورد دارد و نقش مهمی در وحدت یا تفرقه ایفا می کند. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با جمع آوری داده های کتابخانه ای در صدد پاسخگویی به این سوال است که ویژگی های یک مقاله تاریخی با رویکرد تقریب چیست؟ نویسنده پس از بررسی جوانب موضوع به این نتیجه رسیده است: مهم ترین مولفه ها عبارتند از جایگزینی نگاه تاریخی به جای نگاه کلامی، مراجعه به منابع اصیل هر مذهب و فرقه، رعایت ادب نقد در تحلیل رویدادها و اشخاص، خودداری از به کارگیری واژگان ارزشی، پرهیز از بدگویی و دشنام، پرهیز از بحث های جدلی، ارائه قرائت وفاق آمیز از نقاط اختلاف، رعایت انصاف علمی در نقل فضائل، روش تطبیقی- مقایسه ای در انتخاب عناوین پژوهش، بررسی اسباب و عوامل اختلاف، تمرکز بر موارد کاربردی و حذف موارد اختلافی بی ثمر و توجه به شرایط معاصر.

قاعده عزت گرایی از مهم ترین قواعد فقه سیاسی است که بر بسیاری از قواعد فقهی حکومت دارد. این قاعده در عرصه روابط بین الملل دارای الزاماتی است که تبیین کننده روابط کشور اسلامی با کشورهای مختلف جهان در عرصه روابط بین الملل است. یکی از عرصه های روابط بین المللی کشور اسلامی، روابط با کشورهای مستکبر است که قاعده عزت گرایی الزامات خاصی را در این زمینه ایجاب می نماید که باید مورد توجه کارگزاران و مسؤولان کشور اسلامی قرار گیرد. قاعده عزت گرایی در ابعاد مختلف روابط بین الملل؛ مثل روابط سیاسی، اقتصادی، نظامی و امنیتی و فرهنگی دارای الزامات خاصی است، اما در این پژوهش فقط به الزامات سیاسی قاعده مذکور خواهیم پرداخت. مهم ترین الزامات سیاسی قاعده عزت گرایی در روابط سیاسی با کشورهای مستکبر عبارتند از: سلطه ستیزی، علوگرایی، واگرایی، جهادگرایی، سازش ناپذیری، اعتمادنورزی، بیداری و بهره گیری از دیپلماسی عمومی. ما در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و استفاده از شیوه کتابخانه ای ضمن اشاره به برخی ادله قاعده عزت گرایی، بعضی از مهم ترین الزامات قاعده عزت گرایی در عرصه روابط سیاسی با کشورهای کفر مستکبر را تبیین خواهیم کرد.

معناشناسی صفات الهی در مباحث اعتقادی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. صفت اراده از صفات الهی است که در کتاب و سنت بسیار از آن یاد می شود. در تفسیر اراده و چگونگی انتساب آن به خداوند و قرار داشتن آن در شمار اوصاف ذاتی یا فعلی الهی، اختلاف دیدگاه وجود دارد. در این پژوهش با تبیین معنای اراده حق تعالی از منظر روایات و بررسی دیدگاه علامه حلی نسبت میان آنها سنجیده می شود. با استناد به محتوای احادیث روشن می شود که اراده الهی از صفات فعل خداوند است. از گفتار اهل بیت(علیهم السلام) چنین برمی آید که اگر اراده در شمار صفات ذات باشد، مستلزم حدوث ذات باری تعالی خواهد بود؛ زیرا اراده حادث است و از حدوث آن، حدوث ذات لازم می آید، در حالی که ذات حق قدیم است. از سوی دیگر اگر اراده را صفت ذات بدانیم، قدم مراد(عالم) لازم می آید، زیرا مراد از اراده جدا نیست؛ بنابراین اراده، صفت فعل است، نه ذات. از سوی دیگر از بررسی عبارات علامه حلی درباره معنای اراده الهی روشن می شود که وی اراده را به معنای تخصیص دهنده سبب آفرینش موجودات می داند. علامه حلی در بسیاری از عبارات، اراده را معادل داعی؛ یعنی علم به مصلحت در نظر گرفته است. به نظر می رسد، وی از این دیدگاه بازگشته و داعی را به معنای منشا اراده دانسته است؛ بنابراین با بررسی آثار علامه حلی می توان دیدگاه نهایی وی را هماهنگ با روایات دانست.

شناخت عرش الهی از مهم ترین مسائل کلامی است که احادیث فراوانی در تبیین آن رسیده است. یکی از معتبرترین احادیث را ابو قره محدث از امام رضا(ع) روایت نموده است برخی از دانشمندان، عرش را صرفاً مادی و جسمانی دانسته، استوای الهی بر عرش را مانند نشستن بر تخت پادشاهی می دانند؛ در حالی که برخی دیگر عرش را فرامادی و از عالم مجردات معرفی نموده اند. مقاله حاضر با استناد به منابع مکتوب و با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. مسأله این پژوهش تحلیل کلامیِ روایت ابو قره از امام هشتم(ع) است، تا مفهوم عرش با بررسی و دقت در روایات اهل بیت(ع) و با تأکید بر کلام امام رضا(ع) بررسی شده، حقیقت آن تبیین گردد؛ چرا که در شناخت ربانیت الهی مؤثر است. نتیجه بررسی کلامی حدیث مذکور نشان می دهد که عرش الهی جسم نیست و حقیقتی مستقل و از جنس حقایق غیبی و در مرتبه عوالم مجردات دارد. مراد از حقیقت عرش، جایگاهِ تدبیر و مدیریت و ربوبیت الهی، و مقامی است .

در جهان معاصر، یکی از رسالت های اصلی نظام های آموزشی، تربیت نسلی آگاه، مسئول و مشارکت جو برای ایفای نقش در بازسازی اجتماعی است. کتاب های درسی به عنوان ابزار رسمی و ساختاریافته آموزش، نقش مهمی در انتقال ارزش ها و تقویت مهارت های شهروندی ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی دوره اول متوسطه بر اساس شاخصه های ایدئولوژی بازسازی اجتماعی صورت گرفته است. شاخصه های پژوهش در پنج محور اصلی شامل آگاهی انتقادی، مشارکت مدنی، عدالت اجتماعی، تنوع فرهنگی و آینده نگری و توسعه، و در قالب ۲۲ شاخصه فرعی با بهره گیری از ادبیات نظری طراحی گردید. روش پژوهش تحلیل محتوا کمی بوده و جامعه پژوهش شامل سه جلد کتاب مطالعات اجتماعی پایه های هفتم، هشتم و نهم (چاپ 1403) بود. یافته ها نشان داد که ۳۸۹ مرتبه از شاخصه های بازسازی اجتماعی در این کتاب ها شناسایی شده است. بیشترین بسامد مربوط به مشارکت مدنی اختصاص داشت و کمترین بسامد در شاخصه هایی چون پرسشگری، احساس لیاقت و کفایت و مقابله با تبعیض مشاهده شد. نتیجه گیری پژوهش آن است که اگرچه محتوای کتاب های مذکور از برخی جنبه ها به بازسازی اجتماعی توجه داشته، اما توازن لازم میان شاخصه ها رعایت نشده و بازنگری در جهت تقویت نگاه انتقادی و عدالت محور ضروری به نظر می رسد.

پدیده دین گریزی دارای ریشه ها و عواملی است که از آن میان می توان به مشکلات اقتصادی اشاره کرد. در این پژوهش توصیفی- تحلیلی که در جمع آوری اطلاعات از روش کتابخانه ای و فیش برداری استفاده شده، نشان داده ایم که بر اساس روایات اسلامی، یکی از عوامل اصلی دین گریزی مشکلات اقتصادی و فقر مادی است. همچنین با تکیه بر متون اسلامی به ویژه روایات و نیز دانش کلام اسلامی، توضیح داده ایم برطرف کردن مشکل اقتصادی و بالا بردن درک صحیح از دین و اعتقاد به خدا، آراستیگی به برخی از فضایل اخلاقی همچون صبر و امیدواری و اقدامات عملی مانند کار و تلاش، انفاق و صدقه و قناعت می تواند از جمله راهکارهای مقابله با این پدیده باشد.

تعامل انسان با محیط زیست همواره از دغدغه های اصلی بشر، ادیان و مذاهب در دوره های مختلف بوده است. از دیدگاه قرآن کریم و روایات، همه اجزای عالم هستی دارای ارزش می باشند و به سوی غایت مشخصی در حرکت می باشند. لذا برای بهره گیری انسان از محیط زیست سالم و پاک و عاری از آلودگی ها در آیات و روایات بسیاری، الگو ارائه شده است که بیانگر اصول اخلاقی و کلامی تعامل انسان با محیط زیست و چگونگی حفاظت از آن می باشند و در تحقیق حاضر نیز دیدگاه اسلام درباره تعامل انسان با محیط زیست و وظیفه او در ارتباط با اجزاء مختلف محیط زیست با تأکید و محوریت آیات و روایات تبیین شده است و بیان شده است که انسان از آن جهت که در دامن محیط زیست زندگی می نماید، حق دارد که برای سلامتی و رشد مناسب خویش از آن بهره مند باشد و در مقابل انسان موحد و بهره مند از هدایت تکوینی و تشریعی به عنوان موجودی خردمند، عاقل، مسئول می بایست دارای رفتاری اصولی و ضابطه مند با محیط زیست(رفتار مسئولانه با محیط زیست و امانت دار بودن، نهی از فسادانگیزی در محیط زیست و مدارا و شفقت با محیط زیست، بهداشت و پاکیزگی و آبادانی محیط زیست و...) باشد و در عمل، اصول اخلاقی را رعایت نموده که در نتیجه موجب سامان یافتن زندگی بشر و احیای حس مسئولیت و تلاش برای حفظ و حراست از محیط زیست و ایجاد زمینه و بستر لازم برای رشد و به کمال رسیدن انسان می شود.

با واکاوی چینش مطالب در کتاب تفسیر قمی درمی یابیم مؤلف این کتاب با وجود این که به انسجام مطالب خود در نگارش کتاب پای بند است و به گونه ای سعی کرده است تا مطالب را نظام مند و معنادار در کنار هم گرد آورد؛ اما در برخی بخش ها از شیوه اصلی خود در نگارش دست کشیده که ثمره آن ایجاد متنی نامنسجم است که خواننده را به سردرگمی می کشاند. این گونه نگارش از سوی مؤلف، نمایان گر تعمّدی بودن است و تقویت کننده این ظن خواهد بود که نگارنده، کسی به غیر از علی بن ابراهیم است. این مطلب در فترت در نقل از علی بن ابراهیم و گزینشی عمل کردن مؤلف؛ نقل قول ها؛ ارجاعات و عبارات واسطه ای و نیز بیان چند دیدگاه تفسیری ذیل یک آیه و مقایسه میان آن ها، به روشنی به چشم می خورد.

وفای عهد در اسلام از فضایل مهم اخلاقی و پیمان شکنی از رذایل اخلاقی ناپسند شمرده می شود. در قرآن کریم با قوی ترین تعبیرات و بیانات بر لزوم وفای عهد تأکید شده است. حضرت علی (علیه السلام) به طور مستقیم این فریضه اخلاقی را توصیه فرموده و فواید آن را متذکر شده اند. بررسی راه های گسترش وفای عهد در آموزه های حضرت علی (علیه السلام) راهگشای ما در رسیدن به ارزش های جامعه اسلامی است. در این پژوهش با تکیه بر کتاب شریف نهج البلاغه و غررالحکم، مفهوم ، مصادیق و اهمیت وفای عهد از نظر امیر مؤمنان علی (علیه السلام) مورد بررسی قرار گرفته است. فواید وفای عهد که از کلام حضرت علی (علیه السلام) استخراج شده است، عبارت اند از: امنیت، آسایش، حفاظت، اعتماد و اطمینان اجتماعی، اتحاد، اعتبار عهود، کاهش خیانت و عهدشکنی، بهره مندی از خیر دنیا و آخرت، پیوند خداوند، پاداش حق تعالی؛ و نیز راهکارهای گسترش وفای عهد از نظر حضرت علی (علیه السلام) عبارت اند از: راستگویی، بالا بردن آگاهی خود و جامعه، تعجیل در تحقّق وعده ها، ملکه سازی، صبوری و داشتن استقامت، تشکر و قدردانی، معاشرت و نزدیکی با وفاداران، احترام به ارزش ها.

در شرایط حاضر، بحث از الگوی حکمرانی تربیتی و نقش مردم و بررسی سیاست مردمی سازی، جمع سپاری و مشارکت پایگی در عرصه آموزش رسمی اهمیت مضاعف یافته است و مبانی نظری آن در گفتمان انقلاب اسلامی و خصوصاً اندیشه سیاسی و تربیتی آیت الله خامنه ای قابل ردگیری است. مؤلف در مجالی دیگری «حلقه های میانی تربیتی» مبتنی بر اندیشه ایشان را مدلّل نموده و در مجالی دیگر «مردم محوری در آموزش وپرورش» را با ظرفیت فقه تربیتی بحث نموده است؛ اما جایگاه مردم در الگوی حکمرانی تربیتی مختار، چیست؟ ماهیت مردم بنیادی این الگو و سهم دیگر بازیگران چیست؟ آیا مردم بنیادی در این الگو، بُعد حاکمیتی تربیت را نفی و به معنای حاکمیت زدایی، یا انحصارزدایی و یا نفوذ سکولاریزاسیون است؟ این مقاله در تلاش است با روش توصیفی استنباطی به پرسش های فوق پاسخ دهد. طبق بررسی ها این نتایج حاصل شد: 1. مبتنی بر نظریه «شبکه حقوق و تکالیف تربیتی» الگوی مختار، مردم بنیاد است و بازیگری مردم در تربیت، عاملیتی ذاتی و اصیل دارد و بنابر «شبکه عرضی تکالیف تربیتی»، ماهیت مردم بنیادی الگوی مختار ترسیم می شود؛ 2. در الگوی مختار، بازیگران تربیت در دو ضلع طولی و عرضی از «ولایت تربیتی» و به صورت شبکه مند جانمایی می شوند و حیثیتِ «ولاء عرضی در تربیت» به معنای مردم بنیاد بودن الگوی مختار است که با روایت های پست مدرن از شبکه مندی، متمایز است. از باب تسهیم درونی اقتدار تربیتی، در ضلع طولی خانواده و در ضلع عرضی عالمان دین دارای اولویت و تقدم می باشند؛ 3. در الگوی مختار، حاکمیت به عنوان یک بازیگر در عرض دیگر بازیگران و یا به عنوان بدیل است و مردم بنیادی این الگو، به معنای حاکمیت زدایی و انحصارزدایی از تربیت نیست؛ 4. در مقام ثبوت، مردم بنیادی الگوی مختار به معنای سکولاریزاسیون تربیت نیست؛ اما در مقام اثبات این احتمال قابل نفی نیست.

تمدن اسلامی، فضایی است که انسان در آن به لحاظ معنوی و مادی می تواند رشد کند و به غایات مطلوبی که خدای متعال او را برای آن غایات خلق کرده، برسد و زندگی خوب و عزتمندی داشته باشد. ازاین رو، دست یابی به چنین تمدنی، یکی از مهم ترین اهداف تشکیل حکومت اسلامی درکشور ایران و همچنین دیگر کشورهای اسلامی است. این هدف، زمانی به وقوع می پیوندد که تک تک افراد جامعه و مسئولان در نهادینه کردن شاخصه های تمدن اسلامی تلاش نمایند و از فرصت های پیش آمده، بیشترین بهره را ببرند. ازآنجایی که در هرسال، حرکت تمدن ساز اربعین حسینی، زمینه تجلی بسیاری از ارزش های الهی را فراهم می کند، که این گونه برکات و ثمرات نقش تعیین کننده ای در تحقق تمدن نوین اسلامی دارد، شایسته است تا آن آثار و برکات اثرگذار، شناسایی و در نهادینه کردن و پایداری آنها در دیگر ایام سال تلاش های درخوری صورت گیرد. این پژوهش، کوشیده است تا به روش توصیفی و تحلیلی، نقش اربعین حسینی را در دست یابی به تمدن نوین اسلامی بررسی نماید.

مراتب محبان اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام و حدود و ثغور محبت به آنان در نجات ابدی انسان ها همواره مورد بحث و گفتگوی جدی میان طرفداران و مخالفان اهل بیت علیهم السلام بوده است. عده ای در میزان محبت به اهل بیت علیهم السلام بدون رعایت ضوابط و الزامات دوستی و با تقطیع برخی از احادیث در دام افراط گرایی افتاده و با سوء برداشت از احادیث تقطیع شده به اباحه گری در اعمال دینی دست یازیده اند.از جمله این گروه ، غالیان در دین هستند. که با تقطیع نادرست و نامناسب و با کج فهمی خود از حدیث « اذا عرفت فاعمل ما شئت » موجبات ایجاد اندیشه و باور سهل انگارانه از ضروریات دین ، برای خود و پیروان سست عنصرخودشان شدند. لذا این جستار در پی آن است که با روش تحلیلی – توصیفی حدود محبت اهل بیت عصمت و طهارت را در نجات ابدی با رویکرد به حدیث مذکور تبیین کرده تا ضمن بیان جایگاه اهل بیت علیهم السلام ، دیدگاه مورد قبول قرآنی و روایی را در خصوص ضوابط و معیارهای محبان واقعی و شرایط شمول شفاعت آن بزرگواران در سایه محبت شان ارائه نماید