درخت حوزه‌های تخصصی

آیه «فَأَرَاهُ الْآیَهَ الْکُبْرَى» از آیات نمادین قرآن در سوره نازعات و بیانگر بخشی از ماجرای تقابل موسی و فرعون است که در طول تاریخ اسلام، طیف گسترده ای از تفاسیر و برداشت های گوناگون را به خود اختصاص داده است. این پژوهش با روش تحلیلی تفسیری و با بهره گیری از چارچوب نظری نشانه شناسی رولان بارت و گفتمان شناسی فوکو، به بازخوانی چندلایه معنایی و گفتمانی این آیه پرداخته است. بررسی حدود یکصد تفسیر نشان می دهد که آرای مفسران درباره مفهوم و مصداق آیه در نُه دسته مجزا، از جمله عصا و ید بیضا، قابل طبقه بندی است. تحلیل نشانه شناختی، با تفکیک سه سطح دلالت صریح، ضمنی و اسطوره ای، آشکار می سازد که برداشت های مفسران چگونه به تثبیت و بازتولید معانی فرهنگی، اعتقادی و ایدئولوژیک متفاوت انجامیده است. همچنین در رویکرد گفتمان قدرت، رابطه تفسیر آیه با ساختارها و نهادهای قدرت دینی، سیاسی و فرهنگی در بستر تاریخی خود بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد که «الآیهَ الکُبرى» نه تنها یک معجزه جسمانی، بلکه میدان مبارزه ای گفتمانی است که بازتاب دهنده تعامل پیچیده دین، قدرت و فرهنگ در جوامع الهی است. این مطالعه بر اهمیت فهم چندلایه معنایی آیات قرآن با رویکردهای میان رشته ای تأکید دارد و ضرورت توجه به بستر تاریخی و گفتمانی در تحلیل متون مقدس را برجسته می سازد.

در این پژوهش، مبادی تصوّریِ صورت بندی منطقی برهان صدّیقین ابن سینا در کتاب نجات به کمک منطق محمولات مرتبه اوّل، ذیل دو مقاله رنجبر و همکاران بازخوانی انتقادی شده است. نگارنده معتقد است مبادی تصوّری برهان ازجمله مفاهیم وجود، وجوب، امکان، علیت و سلسله علّی نیازمند تحلیلی عمیق تر است. در تحلیل مفهوم «وجود» نشان داده شده در مقاله اوّل عدم اتّخاذ موضع صحیح درباره سورها می تواند صدق برخی مقدّمات و نتیجه برهان را خدشه دار سازد. همچنین مختار نویسندگان در مقاله دوّم با لحاظ تحلیل ایشان از مفهوم «واجب الوجود» منجر به بی اعتباری برهان خواهدشد؛ چراکه دراین صورت نتیجه برهان به عنوان پیش فرضی زبانی، به برهان تحمیل شده است و عملاً صورت بندی نقیض نتیجه در زبان ممتنع است. تحلیل مفاهیم «واجب الوجود» و «ممکن الوجود» آشکار می سازد تعریف های ارائه شده جامع افراد و مانع اغیار نیستند و بدون ارائه تحلیل درباره محمولات مرتبه دوّم «وجوب» و «امکان» دفع این اشکال ممتنع است. در ادامه نشان داده شده است محمول «علّیّت» می تواند با درجه تحلیل بیشتری ارائه گردد؛ به طوری که بتوان در عین تأمین شروط لازم، به شروط کافی در تعریف آن دست یافت. درباره مفهوم «سلسله علّی تامّ ممکنات» نیز اشکالاتی ازجمله مانع نبودن تحلیلِ سلسله تامّ علّی از داخل شدن سلسله تهی مطرح شده که با ارائه تحلیل های جایگزین دفع شده است.

ابن عادل دمشقی، مفسّر قرن نهم در تفسیر اللّباب فی علوم الکتاب که موسوعه ای از علوم مختلف بوده، از دیدگاه های ده ها مفسّر و ادیب بهره مند گشته و در مواردی  نیز به نقد و یا ردّ آن ها پرداخته است. یکی از این مفسران، زمخشری معتزلی، نویسنده  تفسیر الکشّاف عن حقایق غوامض التّنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل در اوایل قرن ششم است. ابن عادل با وجود اعتراف به اهمیت و برجستگی تفسیر کشّاف و بهره مندی گسترده از آن، مناقشاتی را بر مبنای تفکر اشعری خویش در زمینه های اعتقادی به آن وارد کرده است. این نوشتار با رویکرد نظری و به شیوه کتابخانه ای، به برخی نقدهای ابن عادل بر زمخشری در مباحثی مانند چگونگی تبیین برخی آیات مربوط به صفات خداوند مانند مکر، غضب، استهزا، تعجب، تکبر، حیا، و نیز شفاعت و حوزه تعلق آن، آیات مربوط به اراده و اختیار انسان و نیز بحث رؤیت خداوند به عنوان یکی از پردامنه ترین جدال ها در تاریخ اسلام پرداخته و تأثیر مبانی و پیش فرض های اعتقادی در برداشت از آیات را در مواجهه دو تفسیر نمایانده است. هم چنین برخی اختلاف نظرهای دو مفسّر در حوزه ادبیات قرآنی مطرح شده که آن موارد نیز اساساً به چالش های عقیدتی- کلامی برمی گردد.

احتضار به دلیل پیوندی که میان حیات و ممات انسان برقرار می سازد، دارای احکام و آداب خاصی است. یکی از این احکام، کراهت تنها گذاشتن زنان نزد محتضر است. این فتاوا همواره توسط عامه مردم مورد عمل قرار می گیرد و از همین رو، گاه از حاضر شدن زنان نزد محتضر ممانعت می شود. نظر به اینکه پژوهشی گسترده در این باره صورت نگرفته، پرسش از بررسی حکم فقهی تنها گذاشتن زنان نزد محتضر، مسئله ای است که نیازمند کاویدن تا مرحله پاسخ درخور است. بررسی جایگاه فقهی این احکام از این حیث ضروری است که علاوه بر آثار عملی می تواند بیانگر نوعی نگرش به زنان باشد. رسیدن به این مقصد، در سایه توصیف و تحلیل گزاره های فقهی با گردآوری داده های کتابخانه میسر است. بر پایه یافته های این پژوهش، حکم کراهت تنها گذاشتن زنان نزد محتضر را نخستین بار کاشف الغطاء در کتب فقهی خود مطرح کرده است. وی برای اثبات دیدگاه خویش، دلایلی همچون خوف هجوم زنان به محتضر و بالا رفتن صدای زنان را مطرح کرده است که دلایلی فاقد پشتوانه شرعی و فتوایی به شمار می روند.

به پشتوانه پژوهش های گسترده پیشینی، ثابت است که لفظ «مولی» در حدیث غدیر به طور قطع در معنای «أولی بِ » به کار رفته و این حدیث بر امامت مطلقه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام بر جمیع مؤمنان دلالت دارد. عالمان عامه، دو شاهد مشهور (یکی متصل و دیگری منفصل) را به عنوانِ مهم ترین شواهدِ انصراف از معنای مذکور ارائه نموده اند. شواهد ارائه شده، افزون بر آنکه با فاصله معناداری از صدور خبر غدیر و اوج گیری نزاع های کلامی ذیل آن طرح شده اند، از تعارضات درونی و بیرونی پرشماری نیز رنج می برند. همین تعارضات، قطع نظر از ادله شیعیان، ناتمامی و ناکارآمدی آنها را ثابت می کند و نشان می دهد که این شواهد، برای اثبات ادعای آنان کاملا بی ثمر است. اما مهم تر از ناتمامی و ناکارآمدی شواهد در جهت اثبات دیدگاه عامه، کارآمدیِ آن در جهت اثبات دیدگاه شیعیان است؛ زیرا به دلایل متعدد، شواهد ارائه شده، به صراحت بر کاربرد لفظِ مولی به معنای «اولی» در خبر غدیر دلالت دارد و از همین حیث، «دلیلٌ علیه» مخالفان است. بنابراین، آنچه که پیش تر در نصوص کلامی شیعیان به عنوان شبهاتِ مخالفان پیرامون حدیث غدیر طرح و رد می شد، شایسته است از این به بعد به عنوان دلایلی قاطع به فهرست بلندِ دلایل شیعیان ذیل خبر غدیر افزوده شود.

تبلیغ در محیط نظامی به مثابه یکی از ارکان راهبردی در حفظ و ارتقای روحیه، تقویت انگیزش، تعمیق ارزش های معنوی و افزایش آمادگی رزمی نیروها، از جایگاهی بنیادین برخوردار است. ازاین رو، تبیین اصول حاکم بر مدیریت این حوزه با اتکا به منابع اصیل دینی، ضرورتی انکارناپذیر می نماید. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، تبیین و نظام مندسازی اصول مدیریت تبلیغ در محیط نظامی، بر پایه آموزه های قرآن کریم و با تأکید بر اندیشه های امام خامنه ای، انجام شده است. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر تحلیل توصیفی تحلیلی منابع کتابخانه ای، شامل آیات قرآن کریم و بیانات مرتبط با حوزه تبلیغ، جنگ نرم و مسائل فرهنگی نظامی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اصول مدیریت تبلیغ در این حوزه را می توان در سه سطح «بنیادین»، «ارزشی اخلاقی» و «مدیریتی اجرایی» صورت بندی کرد. در سطح بنیادین، اصولی چون علم محوری، مخاطب شناسی، موقعیت شناسی و ارزیابی مستمر عملکرد؛ در سطح ارزشی، خدامحوری، ارزش شناسی و آخرت گرایی؛ و در سطح مدیریتی، قاطعیت، اولویت بندی، اعتدال و نظارت، نقش محوری ایفا می کنند. همچنین نتایج حاکی از آن است که التزام به این اصول، ضمن ارتقای سطح معرفتی و مهارتی مدیران و کارگزاران تبلیغ در محیط های نظامی، به افزایش اثربخشی فعالیت های فرهنگی و تقویت انسجام معنوی در نیروهای مسلح می انجامد.

مقایسه نماد گرایی «سیمرغ » و «عقاب» در اندیشه عرفانی عطار نیشابوری و کاستاندا، شباهت ها و تمایزات حسن سعیدی* میترا سادات طباطبایی** چکیده: . انسان معاصر که به دلایلی در عصر مدرنیته دچار بحران روحی شده است. در جستجوی دست یابی به نقطه آرامش است. این نیازمندی، موجب ظهور عرفان هایی در این راستا شده است. یکی از چهره های تاریخ معاصرکه در آثار عرفانی خود آموزه های سلوکی و معنوی را ارائه نموده «کارلوس کاستاندا » ( ق 20 م) چهره شاخص عرفان سرخپوستی است. از سویی در عرصه عرفان اسلامی، فرید الدین، عطّار نیشابوری، چهره ی بلندآوازه (قرن 7 هج ق) نیز اصول و دستور العمل هایی در مسائل سلوکی دارد. «عقاب» در آثار کاستاندا و «سیمرغ» در برنامه های سلوکی عطار در قالبی نمادین با هدف ترسیم نقطه اوج شخصیت انسانی به وضوح به چشم می خورد. هدف این تحقیق که با روش توصیفی، تحلیلی انجام شده است. بررسی وجوه مشابهت و تمایز میان اندیشه آنها ست. یافته ها نشان می دهد. که هر دو شخصیت در نگاه کلی در عرصه هستی شناسی به «گونه ای از وحدت وجود» معتقدند. کما اینکه در مسائلی مانند«کمال گرایی و کمال جویی انسان، نقش معرفت در سلوک، تمثیل پرنده به عنوان نماد حرکت صعودی، رهایی از دلبستگی ها در فرایند سلوکی» باور دارند. اما از سویی در ویژگی هایی مانند «رویکرد الهیاتی توحیدی، عنصر عشق، نگاه به حیات و...» تفاوت هایی دارند. که در متن مقاله به تفصیل بیان شده است. کلیدواژه ها: عطّار نیشابوری، سیر و سلوک، کارلوس کاستاندا، سیمرغ، عقاب. ............................................................................................................................................ * دانشیار گروه ادیان و عرفان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانh-saeidi@sbu.ac.ir ** دانش آموخته ارشد عرفان اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهیدبهشتی

باریک اندیشان همواره بر کارکردهای قصص در تاریخ بشر آگاهند. قرآن سرگذشت پیشینیان را برای عبرت آموزی به بهترین شیوه نقل کرده است. روایات تفسیری فراوانی ذیل آیات مرتبط با قصه های قرآنی وارد شده که به نحوی درصدد تبیین این آیات هستند. پژوهش حاضر برای پاسخ به این مسأله سامان یافته که فضل الله درباره ی روایات قصص قرآن چه موضعی دارد؟ و آیا روایات ناظر به قصص را دارای اعتبار می داند یا نه؟ براساس یافته های پژوهش که به روش استنتاجی و رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده، «من وحی القرآن» از جمله تفاسیر معاصری است که ذکر روایات تفسیری و بهره گیری از آن در تفسیر نمود دارد؛ ولی تعامل فضل الله با روایات تفسیری ناظر به آیات قصص، شیوه «رد و انکار روایات» و بسیار سخت گیرانه است. از نظر وی هرج و مرج و نابسامانی هایی در عرصه ی روایات ناظر به قصص قرآن رخ داده است. از این رو روش مواجهه ی او با روایات ناظر به قصص قرآن، روش نقد حدیثی است و روایات وارد شده در زمینه ی قصص را نمی پذیرد و آن ها را با معیارهایی جون: پرهیز از روایات ضعیف، طرد روایات تفسیری موضوعه، عدم پذیرش روایات به علت تنافی با ظاهر آیه، کنار گذاردن روایات به خاطر بی نتیجه بودن یا ضابطه مند نبودن برخی روایات، طرد روایات غیرمرتبط، تردید درباره ی صحت و سقم روایات، طرد خبر واحد و ردّ روایات با تکیه بر مکی یا مدنی بودن آیات محک می زند.

«رمزارزها» به سبب نوظهوربودن، با ابهامات فقهی متعددی مواجه اند که یکی از مهم ترین آن ها، بررسی تحقق شرط «مالیت» به عنوان یکی از ارکان صحت بیع است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تمرکز بر اندیشه  فقهی امام خمینی(ره)، به بررسی امکان احراز مالیت رمزارزها می پردازد. یافته ها نشان می دهد: نخست آنکه مالیت مفهومی عرفی و به معنای برخورداری از ارزش مبادلی است که ریشه در رغبت دست کم بخشی از عقلا به یک چیز دارد؛ و دوم آنکه این معیار در مورد رمزارزها محقق است، زیرا استقبال گسترده، حجم قابل توجه معاملات و کارکردهای اقتصادی متمایز آن ها -همچون انتقال سریع و کم هزینه، شفافیت بالا و مقاومت نسبی در برابر مصادره- به روشنی از تحقق ارزش مبادلی آن حکایت دارد. بر این اساس، رمزارزها مصداق «مال» به شمار می آیند. بااین حال، احراز مالیت به تنهایی برای مشروعیت معاملات رمزارزی کافی نیست، بلکه صحت شرعی این معاملات منوط به فقدان موانع فقه فردی (مانند ضرر و غرر) و رعایت ملاحظات و ضوابط حکومتی (مانند قاعده نفی سبیل) خواهد بود.

مسئله مرگ و اضطراب ناشی از آن، یکی از بنیادی ترین دغدغه های انسان در طول تاریخ بوده است. روان شناسی وجودی، مرگ را سرچشمه اصلی اضطراب می داند و معتقد است که مواجهه با آن، سرنوشت سازترین تجربه انسان است. در عرفان اسلامی نیز مرگ، نه پایان که پلی به سوی وصال با حقیقت مطلق تلقی می شود. تذکرهالاولیاء عطار نیشابوری به عنوان یکی از برجسته ترین متون نثر عرفانی فارسی، دربردارنده روایت هایی است که جلوه هایی گوناگون از اضطراب مرگ و شیوه های مواجهه با آن را بازتاب می دهد. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی و با بهره گیری از چارچوب روان شناسی وجودی، به واکاوی اضطراب مرگ در حکایات ده عارف نامدار در این اثر می پردازد. یافته ها نشان می دهد که می توان سه سطح عمده در مدیریت اضطراب مرگ در این حکایات تشخیص داد: ۱) سطح انکاری، که در آن سازوکارهای متعارف پاداش و کیفر اخروی نفی می شود (مانند رابعه عدویه)؛ ۲) سطح تحولی، که مرگ آگاهی به محرک اصلی دگرگونی معنوی و اخلاقی بدل می شود (مانند فضیل عیاض، ابراهیم ادهم و داوود طائی)؛ و ۳) سطح استعلایی، که در آن مرگ به مثابه وصال و کمال راه تفسیر می گردد (مانند حلاج و بایزید بسطامی). این طبقه بندی نشان می دهد که عطار با استفاده از روایت اولیا، اضطراب مرگ را از یک تهدید روان شناختی به موتور محرک سلوک عرفانی تبدیل کرده است. بنابراین، می توان گفت تذکرهالاولیاء الگویی غنی برای «زیستن اصیل در پرتو مرگ» ارائه می دهد که هم از منظر روان شناسی و هم از منظر عرفانی واجد ارزش تحلیلی است.

زراره بن أعین فقیه ومتکلم إمامی مشهور، عاش فی الکوفه فی القرن الثانی من الهجره، وکان له ولأسرته «آل أعین» تأثیر ودورٌ فی الفقه والکلام والحدیث الإمامی، فرووا أحادیث کثیره فی هذه المجالات. وما میّز الخطّ الفکری لزراره من بین محدّثی الکوفه ومتکلِّمیهم هو سجلُّه الحافل وفهمه الاجتهادی وأسئلته الذکیه التی کان یطرحها على الأئمه المعصومین (علیهم السلام). وتهدف هذه الدراسه إلى  البحث فی عناصر مفهوم الإمامه والولایه، کتعریفها وبیان حدودها، وإیضاح الخصائص والشروط المهمّه للإمامه مثل علم الإمام، وکذلک مناصب الإمام ومقاماته، فی فکر زراره وآل أعین؛ ذلک أنّ دراسه الأفکار والمفاهیم المتعلقه بالإمامه فی فکر هذا المحدّث والمتکلِّم الکوفی الکبیر تسهم فی توضیح مفهوم الإمامه عند المحدّثین- المتکلمین.

با نگاه به جهان آفرینش مشاهده می شود مخلوقات الهى همگی به نحوی در عالم مؤثرند و در یکدیگر نیز تأثیرگذارند اما با نگاه توحیدی به این موضوع به وضوح عیان می شود که همگی در کارهاى خودشان بى نیاز از خداى متعال نیستند. به عبارتی هر آنچه انجام می دهند به اذن خدا و در سایه نیرویى است که خداى متعال به آنها عطا فرموده و مى فرماید. و در حقیقت، تنها کسى که مستقلاً و بدون احتیاج به دیگرى در همه جا و در همه چیز، تأثیر مى بخشد همان ذات اقدس الهى است و فاعلیّت و تأثیر دیگران در طول فاعلیّت و تأثیر او و در پرتو آن مى باشد. قرآن کریم به این ارتباط دو سویه بین خالق و مخلوق در انواع مخلوقات از جماد گرفته تا انسان اشاره کرده و همه را در سایه اذن خود تعریف و تبیین نموده است. در این تعریف همه چیز از افعال اختیاری انسان و هدایت او تا حفظ تعادل کائنات همه منوط به اذن و مشیت خداوند متعال معرفی می شود. البته در آیات قرآن کریم گاهی انجام یک فعل به مخلوق و گاهی به خالق منتسب می شود که این نشان از وجود تأثیر مخلوق در سایه اذن الهی دارد.

برای درک بهتر کلمات قرآنی، کمک گرفتن از علوم روز مانند انسان شناسی فرهنگی عرب جاهلی، سبب می شود افق های جدیدی در فهم مراد خداوند برای ما گشوده شود. شناسایی علل و منشأ دخترکشی عرب، با کمک محورهای انسان شناسانه خانواده، اقتصاد، دین، زبان، حکومت و طبیعت شبه جزیره میسر شد. مؤلفه خویشاوندی و تبار «خانواده» عرب جاهلی که به صورت پدرتباری و قبیله ای بوده، مانع از انتقال نسب و نژاد به واسطه دختران بود. از سوی دیگر در کارکرد تولیدِمثل خانواده، دختران اگر داماد هم شأن و هم کفو قبیله نیافته بودند، ازدواج آنان خواری و ذلت بود؛ ازاین رو تولد دختران در قبائل عرب بادیه نشین ننگ و عار بود. امرارِمعاش سخت در صحرای خشک عربستان و نوع فعالیت «اقتصادی» دامداری، شکار و غارت قبائل همسایه، سبب تحقیر و به اسارت رفتن زنان و درنتیجه نقطه ضعف اعراب جنگجو بود. ویژگی تمسک به «دین» پرستش بتان و خدایانی که قربانی هایی مانند کودکان می طلبیدند، دخترکشی را در میان اعراب به منسکی مذهبی برای الحاق دختران خدا به خدا تبدیل کرد. دخترکشی در میان قبائل بنی تمیم و قریش، بیش از دیگر قبائل گزارش شده بود.

تفسیر آیات تاریخی به خصوص آیات مربوط به مسیحیت و یهودیت و کتب مقدس آنان، در مواردی نیازمند مراجعه به عهدین است و یا دست کم مراجعه به آن ها به فهم دقیق تر کمک می کند. پرسش آن است که آیا رجوع به عهدین برای تفسیر قرآن کریم با توجه به تحریف شدن آن ها ممکن است و اگر ممکن است چه کاربردهایی برای استفاده از عهدین در تفسیر قرآن کریم متصور است؟ این اثر تلاش دارد با استفاده از منابع کتابخانه ای و روش توصیفی-تحلیلی و در مقایسه میان سه تفسیر مهم معاصر شیعی که بعضاً بیشترین موارد استفاده از عهدین را هم داشته اند به این دو پرسش پاسخ دهد. نتایج پژوهش نشان می دهد علی رغم اختلاف جدی در نوع تحریف عهدین میان آیت الله معرفت با علامه طباطبایی و آیت الله صادقی تهرانی، هر سه قائل به امکان استفاده از عهدین در تفسیر قرآن بوده هرچند برای آن ضوابطی قائل اند. درنهایت و با بررسی عملکرد این سه تفسیر تنها در سوره مبارکه بقره، درمجموع نه قسم کاربرد برای استفاده از عهدین در تفسیر قرآن کریم شناسایی شد که با بررسی های کامل تر در همه سور قرآن کریم می توان آن را تکمیل کرد.

عقب صدور کتاب الاستشراق والتعریف الجدید والمثیر للجدل الذی قدّمه «إدوارد سعید» لهذا المصطلح، نشأ حقل دراسی جدید تحت عنوان «دراسات ما بعد الکولونیالیه» أو «دراسات ما بعد الاستعمار». فمن منظور هذا المفکّر الفلسطینی-الأمریکی، إنّ الاستشراق هو عباره عن نوع من التفکیر الغربی فی المنتوج الثقافی الشرقی لإقامه الهیمنه وامتلاک السلطه والسیطره على الشرق، من خلال خلق ثنائیات أونطولوجیه بین الشرق والغرب، بهدف وضع الغرب فی موقع «الأنا المتفوّقه» (صاحب الحضاره) والإنسان الشرقی فی موقع «الآخر المتخلّف»، لیجد الغرب بذلک ذریعه للهیمنه على العالم غیر الغربی تحت عنوان «ضروه إیصال رساله الحضاره إلى الشرق». فی المقابل، ومنذ أواخر القرن العشرین حتى الآن، نشأت حرکه معاکسه فی البلدان الشرقیه أطلق علیها المفکّر السوری «صادق جلال العظم» اسم «الاستشراق المعکوس» یسعى إلى قلب أسس الاستشراق عبر فصل أونطولوجی، شأنه فی ذلک شأن الاستشراق، لیضع الغرب فی موقع الموضوع والآخر. بناء على ذلک، تهدف هذه الدراسه إلى الکشف عن مظاهر الاستشراق المعکوس فی روایه شیکاجو للکاتب المصری «علاء الأسوانی» عبر قراءه ما بعد کولونیالیه معمّقه للعناصر السردیه لها. ومن أهم النتائج التی توصّلت إلیها هذه الدراسه هی أن روایه شیکاجو مارست الاستشراق المعکوس فی شکله الصارخ من خلال وضع المجتمع الأمریکی، بوصفه موضوعاً، فی موقع الآخر غیر المتحضّر؛ وذلک عبر آلیتی «القفزات السردیه» (من الحاضر إلى الحقب التاریخیه السوداء والمروّعه فی تاریخ الولایات المتحده) و«التمثیل المشوّه للشخصیات الأمریکیه».

منازعات گروهی و قومی در افغانستان پیشینه ی طولانی دارد و بسیاری از بحران های جاری نیز با این مساله ارتباط پیدا می کند. منازعات قومی در جوامع مانند افغانسان، علل و عوامل مختلفی دارد که یکی از مهم ترین آن «سلامت اجتماعی» است. سلامت اجتماعی به عنوان مفهومی چندبعدی شامل پذیرش، مشارکت، انسجام، شکوفایی، و همبستگی اجتماعی شناخته می شود. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش ابعاد مختلف سلامت اجتماعی بر گرایش به نزاع قومی- گروهی در میان مردان 18 تا 45 ساله شهر کابل انجام شد. روش این تحقیق، کمی و پیمایشی بوده و نمونه گیری به صورت خوشه ای چندمرحله ای از جامعه آماری با حجم 384 نفر و بر اساس جدول مورگان انجام گرفت. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه استاندارد کییز و پرسشنامه محقق ساخته بود که اعتبار و پایایی آن ها با استفاده از آلفای کرونباخ و تأیید کارشناسان تأیید شد. داده ها با نرم افزار SPSS تحلیل و از آزمون های آماری نظیر آزمون های (T، F)، همبستگی پیرسون، و رگرسیون استفاده شد. نتایج نشان داد که هر پنج بعد سلامت اجتماعی با سطح معناداری قوی و رابطه معکوس بر میزان گرایش پاسخگویان به نزاع قومی- گروهی تأثیر دارند. بخش دیگر از نتایج نشان داد که سلامت اجتماعی و سن پاسخگویان حدود 24 درصد از دامنه واریانس های گرایش به نزاع قومی- گروهی را تبیین می کند. یافته ها بر اهمیت تقویت سلامت اجتماعی، کاهش نابرابری ها، و ترویج ارزش های مشترک تأکید داشتند و پیشنهاد می شود که سیاست گذاران بر ایجاد بسترهایی برای افزایش مشارکت اجتماعی، کاهش شکاف های اجتماعی و بهبود انسجام میان گروه های مختلف متمرکز شوند. 

در قرن بیستم، هم زمان با گسترش اندیشه های مادیگرایانه (مانند کمونیسم) که خواستار جایگزینی یا حذف نهاد خانواده در غرب بودند، کشورهای اسلامی نیز تحت تأثیر این جریان ها قرار گرفتند. در واکنش به این جریان، شمار قابل توجهی از عالمان و اندیشمندان اسلامی، با تأکید بر مبانی دینی، به دفاع از نهاد خانواده و به ویژه نقش تربیتی مادر پرداختند. در این میان، امام خمینی (به عنوان عالم برجسته شیعه) و سید قطب (به عنوان اندیشمند اهل سنت) از چهره های شاخص محسوب می شوند. هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه دیدگاه های این دو اندیشمند درباره ضرورت خانواده با محوریت نقش تربیتی مادر است. این مطالعه با روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که دیدگاه امام خمینی و سید قطب از مشترکات قابل توجهی برخوردار است؛ ازجمله تأکید بر خانواده به مثابه نهادی مبتنی بر آموزه های اسلام، تمرکز بر جایگاه مادر در تربیت فرزند و موضع گیری صریح در برابر جریان های تضعیف کننده خانواده. درعین حال، نگرش امام خمینی به ابعاد چندگانه نقش تربیتی زن در خانواده و هماهنگی میان این نقش ها، نقطه تمایز مهم دیدگاه وی نسبت به سید قطب به شمار می آید.

این پژوهش با هدف بررسی عوامل مداخله گر امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم، به تحلیل آیات قرآن و استخراج مفاهیم مرتبط با این موضوع پرداخته است. روش پژوهش، تحلیلی-تفسیری و تحلیل محتوای کیفی است . در قالب این روش، عوامل مداخله گر در چهار دسته اصلی شامل: عوامل فرهنگی و ذهنی، اجتماعی و ارتباطی، دینی و الهی و ساختاری و مهاجرتی دسته بندی شده اند. نتایج پژوهش از نقش کلیدی و برجسته عواملی همچون: تقوا، عدالت، وفای به عهد و اراده الهی، در شکل گیری امنیت اجتماعی حکایت دارد. در مقابل، عواملی مانند: شایعه سازی، تعصب و لجاجت می توانند امنیت اجتماعی را تضعیف کنند. افزون براین، نقش اراده الهی به عنوان عاملی کلیدی در شکل گیری امنیت اجتماعی مورد تأکید قرار گرفته است. این پژوهش برخلاف نظریه های غربی مانند مکتب کپنهاک، که بیشتر بر عوامل بیرونی و ساختاری تأکید دارند، بر پایه های دینی و ارزش های اخلاقی استوار است. یافته های این تحقیق می تواند به عنوان پایه ای برای تحقیقات آینده در جهت بومی سازی نظریه های امنیت اجتماعی بر اساس آموزه های دینی مورد استفاده قرار گیرد.