درخت حوزه‌های تخصصی

در خصوص دیه ازاله مجموعی پلک ها با وجود اینکه مشهور فقها به ثبوت دیه کامل معتقد شده اند، برخی ثبوت پنج ششم دیه کامل را صائب دانسته اند. اما اختلاف نظر در زمینه دیه ازاله انفرادی پلک ها شدیدتر است؛ زیرا برخی برای هر یک از پلک ها، یک چهارم دیه کامل ثابت دانسته و گروهی به ثبوت دو سوم دیه کامل در پلک های بالا و یک سوم دیه کامل در پلک های پایین فتوا داده و عده ای نیز یک سوم دیه کامل در پلک های بالا و نصف دیه کامل در پلک های پایین را وجیه دانسته اند. در کنار این نظریات، نظریه ثبوت ارش نیز مطرح شده است. خاستگاه این اختلافات، تفاوت برداشت فقها از نصوص شرعی است. ماده 590 قانون مجازات اسلامی نیز با گزینش یکی از دیدگاه های یاد شده، در ازاله مجموعی، دیه کامل را ثابت دانسته و در ازاله انفرادی، با تمایز میان پلک های بالا و پایین، برای هر کدام از پلک های بالا یک ششم دیه کامل و برای هر یک از پلک های پایین یک چهارم دیه کامل تعیین کرده است. برخی پژوهشگران در نقض و ابرام موضع مقنن نظراتی ابراز داشته اند که جملگی دچار ضعف و اشکال هستند. نوشتار حاضر با رویکردی توصیفی – تحلیلی تمامی آرای بیان شده در این زمینه را ارزیابی کرده و در نهایت ضمن نقد مواضع گوناگون فقهی بدین نتیجه نائل آمده که دلیلی قوی که یارای اثبات یکی از دیدگاه های فوق باشد، در دست نیست. در عین حال نگارندگان معتقدند با بهره گیری از روش قرینه گرایی که برایند رجوع به مستندات متعدد ظنی است، برای هر یک از پلک ها، یک چهارم دیه کامل ثابت دانست.

"منقول یا غیرمنقول" بودن از مباحث مشترک در حقوق اموال و آیین دادرسی مدنی است که شناسایی و تمییز آنها احکام متفاوتی را به دنبال دارد. این تقسیم بندی، اهمیت عمده و سابقه ی روشنی در فقه ندارد و از حقوق فرانسه اقتباس شده است و در خصوص برخی از مصادیق آن (به ویژه در مورد حقوق و دعاوی)، ابهاماتی در این کشور وجود داشته که در حقوق ایران نیز ملاحظه می گردد. هر چند رویه قضایی گرایش دارد هر آنچه را که با غیرمنقول ارتباط دارد، غیرمنقول تلقی کند؛ اما با توجه به محدود بودن گستره و استثنا بودن اموال و حقوق غیرمنقول و اصل صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده، این ضابطه در حقوق ایران فاقد پشتوانه علمی است و نمی تواند معیار قاطعی باشد. متقابلاً ملاک تفکیک حقوق به «عینی و دینی» که مورد اقبال دکترین فرانسه و برخی نویسندگان است نیز در این خصوص، مطلق و بدون استثنا نخواهد بود. لذا توجه به مفهوم حق و موضوعات آن در نظام فقهی، معیار قابل قبول تری در تفکیک و مرزبندی حقوق و دعاوی منقول و غیرمنقول به نظر می رسد. با التزام به این منطق هرگاه موضوع مستقیم تعهد، فعل متعهد یا عمل حقوقی باشد، حق و دعوا منقول شمرده می شود و متقابلاً در صورتی که موضوع مستقیم تعهد، ناظر به مال غیرمنقول باشد، حق و دعوا نیز غیرمنقول خواهند بود.

هدف: با گسترش مخاطرات طبیعی و اجتماعی، ضرورت ایجاد فضاهایی که ضمن ایفای نقش آموزشی، قابلیت عملکرد اضطراری در بحران ها را داشته باشند بیش از پیش احساس می شود. فضاهای آموزشی به دلیل ماهیت اجتماعی، گستردگی کالبدی و نقش فرهنگی خود، می توانند بستر مؤثری برای ارتقای تاب آوری جامعه باشند. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر تبیین و ارائه الگویی از «معماری تربیت محور مقاومتی» بر اساس اندیشه های شهیدچمران است؛ الگویی که طراحی آموزشگاه های مهارتی چندعملکردی را با رویکردی انسان محور و تاب آور در شرایط بحران دنبال می کند. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیلی–تفسیری انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی و تحلیل محتوا گردآوری شده اند. سپس مؤلفه های کلیدی در زمینه های تربیت، خودسازی و مقاومت شناسایی و با اصول معماری تطبیق داده شده اند. یافته ها: مؤلفه هایی همچون خودسازی، پیوند علم و عمل، ساده زیستی، بومی گرایی و روحیه جهادی از ارکان اندیشه تربیتی و مقاومتی شهیدچمران به شمار می روند. این مؤلفه ها در حوزه معماری به اصولی مانند انعطاف پذیری کالبدی، خودکفایی زیرساختی، پایداری زیست محیطی و شکل گیری فضاهای مشارکتی ترجمه شده اند. نتیجه گیری: الگوی مفهومی «معماری تربیت محور مقاومتی» طراحی آموزشگاه های مهارتی چندعملکردی را به گونه ای ممکن می سازد که این فضاها ضمن ایفای نقش آموزشی در شرایط عادی، در زمان بحران نیز به عنوان پناهگاه، مرکز امدادرسانی یا محل فرماندهی بحران عمل کنند. بدین ترتیب، مفهوم پدافند غیرعامل از حوزه ای صرفاً فنی و نظامی به سطحی فرهنگی، اجتماعی و تربیتی در معماری ارتقا می یابد. این الگو نه تنها پاسخگوی نیازهای فیزیکی جامعه است، بلکه زمینه ساز پرورش انسان های مقاوم، مسئولیت پذیر و خوداتکا خواهد بود.

تعالی و یا سقوط معنوی یک جامعه، وابسته به نوع انتخاب اهداف توسط افراد آن جامعه است و عدم شناخت "هدف صحیح"، افراد و جوامع را از رسیدن به سعادت بازمی دارد. لذا این مقاله تلاش نموده است تا ضمن جستجوی "هدف صحیح زندگی" از دیدگاه قرآن و حدیث، تأثیر آن در کمال بشریت و هم چنین موضع قرآن در برابر برخی اهداف انتخابی بشر را با روش کتابخانه ای و تحلیلی مورد کنکاش قرار دهد. نتیجه حاصله این که، اولاً: با بررسی آیات و روایات مربوط به خلقت بشر، صحیح ترین هدف زندگی از منظر قرآن و روایات، تقرّب به خدا و اتصال عبد به معبود از طریق کسب معرفت خداوند و سپس عبادت و بندگی اوست. ثانیاً: با توجه به مفهوم عبادت در احادیث، می توان دریافت که عبودیت خداوند آنگاه که نشأت گرفته از معرفتی توأم با عقل سلیم و وجدانی آزاد از زنجیر خودمحوری باشد، باعث نزدیکی او به منبع مطلق تمامی کمالات یعنی خداوند متعال می شود و این تقرّب که حقیقی است و نه مجازی، باعث هم رنگی با معبود در صفات کمالیه وی گردیده و بدین طریق کمال بشر محقق خواهد شد. ثالثاً: در بین انواع پنج گانه اهداف انتخابی بشر یعنی رهایی از رنج ناشی از گردونه تناسخ، رسیدن به کامیابی های دنیوی و لذات مادی، پوچ گرایی، تعالی نفس از راه پشت کردن به مظاهر دنیوی و ریاضت کشی، تهذیب نفس در سایه اعتدال، نه گرایش صرف به لذات مادی و نه رهبانیت از منظر قرآن تنها دیدگاه پنجم، قابل قبول و دیدگاه های دیگر مطرود است.

پس از انقلاب اسلامی ایران، تمدن اسلامی دگربار و در قالب تمدن نوین اسلامی، با پیشگامی جمهوری اسلامی ایران و با هدف رسیدن به قله تمدنی خود، ظهور حضرت امام عصر(عج)، احیا گردید. تمدنی که علاوه بر جنبه سخت افزاری، نیاز به جنبه نرم افزاری نیز دارد که عبارت است از بهره گیری از روش مناسب سبک زندگی که مبتنی بر آموزه های اسلامی و منطبق با شرایط و اقتضائات روز باشد. از طرفی حجم عظیم روایات معتبر و مربوط به دوران ظهور، چنانچه با رویکردی کاربردی مورد استفاده قرار گیرد، کاربرد پیشینی به خود گرفته و می توان از رهنمودهای آنان در جهت مواجهه با بحران ها و تحولات دوران پیش از ظهور استفاده نمود. بر همین مبنا در پژوهش حاضر تلاش شده است تا با تصویرپردازی روایات مربوط به دوران پیش از ظهور در کتاب معجم احادیث امام المهدی(عج) و تحلیل آنان، سبک زندگی منتظرانه مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا 228 مورد از روایات این کتاب با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار تحلیل شده و در نهایت 12 مؤلفه توحید و مبانی معرفتی، ولایت محوری، تولی و تبری، رعایت احکام و مقررات دینی، التزام به حکومت اسلامی، اخلاق فردی و خانوادگی، اخلاق اجتماعی، نفی سبیل و مقابله با ظلم، عدالت محوری، مواسات و همیاری، شناخت امام(ع) و دوران غیبت و نیز شناخت نشانه ها در سبک زندگی منتظرانه به دست آمد و در نهایت نسبت به تصویر هریک از مؤلفه ها توضیحاتی ارائه گردید.

مقدمه و اهداف: هدف اصلی نهاد حوزوی و روحانیت، هدایت مردم براساس معارف دینی است. در این مسیر، تربیت اخلاقی به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای تحقق این هدف شناخته می شود. تربیت اخلاقی، علمی است که به دنبال پیاده سازی و عملی کردن آموزه های اخلاقی در زندگی افراد است (علیزاده، ۱۳۹۹). با توجه به نقش محوری این دانش در رسالت حوزه علمیه، بررسی سیر تحولات آن در طول یک سده اخیر، به ویژه در حوزه علمیه قم، ضروری به نظر می رسد. این مقاله با هدف پاسخ به این پرسش ها تدوین شده است: دانش تربیت اخلاقی در یک قرن گذشته چه تطوراتی را تجربه کرده است؟ عوامل مؤثر بر این تحولات کدام اند؟ و مهم ترین آثار و متون این حوزه در این دوره کدام است؟ این پژوهش با تمرکز بر آثار مکتوب (کتاب و مقاله) منتشر شده توسط حوزویان یا مراکز حوزوی در قم، سیر تحولات را در دو دوره متمایز تحلیل می کند: دوره زمینه سازی (پیش از انقلاب اسلامی) و دوره شکوفایی (پس از انقلاب اسلامی). در دوره اول، با وجود تمرکز بر فقه و اصول، بنیادهای اولیه برای توسعه دانش اخلاق و تربیت اخلاقی توسط شخصیت هایی همچون میرزا جواد ملکی تبریزی، شیخ عباس قمی و امام خمینیe فراهم شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، حوزه وارد دوره جدیدی شد که با گسترش نهادهای پژوهشی و آموزشی، تخصصی شدن علوم اسلامی و افزایش چشمگیر تألیفات، به شکوفایی دانش تربیت اخلاقی انجامید. روش پژوهش: روش پژوهش در این مقاله، ترکیبی از تحلیل تاریخی و تحلیل محتوا است. در بخش تاریخی، تحولات نهادی و آموزشی حوزه علمیه قم در دو دوره پیش و پس از انقلاب اسلامی بررسی می شود تا بستر و زمینه های پیدایش و تطور دانش تربیت اخلاقی مشخص گردد. در بخش تحلیل محتوا، آثار شاخص و کلیدی نویسندگان حوزوی و مراکز پژوهشی وابسته به حوزه مورد بررسی دقیق قرار می گیرد. ملاک اصلی در شناسایی این آثار، هویت حوزوی نویسندگان و یا هویت حوزوی مراکز آموزشی و انتشارات است. یافته ها: یافته های این پژوهش نشان می دهد که دانش تربیت اخلاقی در حوزه علمیه قم، از یک مرحله زمینه سازی به مرحله شکوفایی تغییر یافته است. دوره زمینه سازی (پیش از انقلاب): در این دوره، دانش تربیت اخلاقی به صورت مستقل وجود نداشت و مباحث آن مندرج در دانش اخلاق کلی مطرح می شد. با این حال، سه شخصیت کلیدی نقش بسزایی در زمینه سازی برای آینده این دانش ایفا کردند: میرزا جواد ملکی تبریزی: ایشان با آثاری همچون «اسرار الصلاه» و «المراقبات»، به صورت ضمنی به مبانی و روش های تربیت اخلاقی، مانند مراقبه و توجه به اوقات پرداختند. نوآوری ایشان در تأکید بر تأثیر ایام و مناسبت های خاص بر تربیت سالک، قابل توجه است. شیخ عباس قمی: آثار ایشان مانند «سفینه البحار» و «مقامات العلیه» نمونه های مهمی از اخلاق روایی با رویکرد تربیتی هستند. شیوه چینش روایات و بیان حکایات برای تأثیرگذاری بر مخاطب، از نوآوری های ایشان محسوب می شود. امام خمینیe: ایشان با آثاری مانند «شرح چهل حدیث»، مباحث تربیت اخلاقی را با رویکردی عمیق و کاربردی مطرح کردند. تأکید بر جهاد با نفس و استفاده از روش دیالوگ درونی و همزادپنداری عالمانه برای نقد درونی مخاطب، از ویژگی های بارز آثار ایشان است. دوره شکوفایی (پس از انقلاب): پس از انقلاب اسلامی، دانش تربیت اخلاقی با ظهور عوامل زیر به یک حوزه مستقل و پویا تبدیل شد: تأثیر فضای اجتماعی-سیاسی: حضور حوزویان در مناصب مدیریتی و اجتماعی، نیاز به تولید محتوای کاربردی را افزایش داد. تخصص گرایی در علوم اسلامی: تأسیس رشته های تخصصی مانند «فلسفه اخلاق» و «تربیت اخلاقی» در مقاطع مختلف، زمینه را برای پژوهش های عمیق تر فراهم آورد. پیدایش نهادهای تخصصی: مراکز پژوهشی و آموزشی مانند مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینیe، پژوهشکده اخلاق و معنویت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، نقش مهمی در تولید آثار علمی در این زمینه ایفا کردند. براساس یافته های این پژوهش، مراکز حوزوی پس از انقلاب اسلامی نقش مهمی در تولید آثار علمی در زمینه تربیت اخلاقی ایفا کرده اند.  مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینیe با بیش از ۷۰ اثر، در صدر این مراکز قرار دارد. پس از آن، پژوهشکده اخلاق و معنویت و گروه علوم تربیتی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه هر کدام با بیش از ۲۵ و ۲۲ اثر، جایگاه بعدی را به خود اختصاص داده اند.  گروه مدرسی اخلاق دانشگاه معارف اسلامی با بیش از ۲۲ اثر و جامعه المصطفی العالمیه با بیش از ۱۸ اثر نیز از دیگر مراکز فعال در این زمینه هستند. همچنین، مؤسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت نیز با ۲۰ پایان نامه، به این مجموعه اضافه می شود. این آثار در موضوعات زیر قابل دسته بندی هستند: مبانی و کلیات: آثاری چون «تربیت اخلاقی» (محمد داودی) و «درآمدی بر تربیت اخلاقی در اسلام» (مقداد یالجن)، به تبیین فلسفه و چهارچوب نظری این دانش پرداختند. مقالاتی مانند «جایگاه قرب الهی در تربیت اخلاقی» (موسوی نسب و زینلی) و «کرامت انسانی زیربنای تربیت اخلاقی» (حاجی علیان و دیگران)، به مبانی و اصول این دانش از منظر اسلام می پردازند. مراحل تربیت: آثاری مانند مقاله «مراحل تربیت اسلامی» (سید علی حسین زاده) به بررسی مراحل رشد متربی و تناسب روش ها با ظرفیت او می پردازند. روش ها و راهبردها: آثاری مانند «روش های تربیت اخلاقی در المیزان» (فقیهی) و «طراحی الگوی دسته بندی روش های تربیت اخلاقی» (فقیهی)، روش های کاربردی این دانش را مورد تحلیل قرار داده اند. تربیت اخلاقی گروه های سنی: آثاری مانند «تربیت اخلاقی در دوره کودکی» (نجفی و پوریزدی) و «مراحل تربیت اخلاقی کودک با تأکید بر منابع اسلامی» (خیری و دیگران) بر روی گروه های سنی خاص تمرکز کرده اند. بحث و نتیجه گیری: این پژوهش نشان می دهد که تطور دانش تربیت اخلاقی در حوزه علمیه قم، یک سیر تدریجی و نظام مند را طی کرده است. در دوره پیش از انقلاب، با وجود عدم وجود یک رشته یا دانش مستقل، بنیان های نظری و عملی این حوزه توسط اساتید برجسته پی ریزی شد. این دوره، بیشتر بر "تهذیب عملی" و "روش های تربیتی فردی" تأکید داشت. با پیروزی انقلاب اسلامی، تحول ساختاری در حوزه و جامعه، زمینه را برای "نظام مند شدن" و "تخصصی شدن" دانش تربیت اخلاقی فراهم کرد. استقلال این دانش از اخلاق نظری و تأسیس نهادهای تخصصی، امکان تولید آثاری را فراهم آورد که به صورت متمرکز به مباحث مبانی، مراحل، روش ها و مسائل کاربردی تربیت اخلاقی پرداختند. این یافته ها نشان می دهد که حوزه علمیه قم با درک نیازهای جامعه، به سمت تولید علمی کاربردی و پاسخگو حرکت کرده است. با این حال، ضرورت ادامه این روند و توجه بیشتر به مسائل جدید جامعه، مانند تربیت اخلاقی در فضای مجازی و مسائل نوظهور اجتماعی، به عنوان چالش های آینده این دانش مطرح می شود. این پژوهش با ترسیم این سیر تاریخی، به شناخت ظرفیت های موجود و شناسایی خلأهای آینده در این دانش کمک می کند و راه را برای برنامه ریزی های آتی در حوزه علمیه هموار می سازد.

  روایات نهی از ضرب قرآن با قرآن ازجمله روایات موجود در منابع روایی شیعه و سنی است. شدت نهی و در حد کفر دانستن ضرب قرآن به قرآن، سبب شکل گیری دیدگاه های متفاوت در مراد آن روایات و نیز شمول و عدم شمولشان، نسبت به تفسیر قرآن با قرآن که از روش های ممدوح مناهج تفسیر است، شده است. هدف این مقاله واکاوی آن روایات و تحلیل انتقادی دیدگاه های مرتبط با آن است. یافته های مقاله با اتکا به داده های کتابخانه ای و رویکرد انتقادی نشان می دهد که روایات یادشده، د ر مقام نهی از تفسیر قرآن با رأی مصطلح به تنهایی، نهی از ضرب (زدن) لغوی و نهی از تفسیر قرآن با قرآن و یا تفسیر موضوعی نیستند. در دیدگاه برگزیده، روایات نهی از ضرب قرآن با قرآن، در مقام نهی از امری مرکبی است که عبارت است از نهی از خصومت ورزی به وسیله آیات قرآن، نهی از نقض و تضییع مفاد آیه مورد استناد طرف مقابل، نهی از تطبیق آیه بر عقیده از پیش برگزیده شده و مخاصمه بر سر آن و نادیده گرفتن ویژگی تصدیق آیات قرآن نسبت به یکدیگر. این روایات به تصریح و یا به صورت ضمنی بر اعتبار تفسیر قرآن به قرآن دلالت دارند .

امیرالمؤمنین علی(ع) با عدالتش مشهور و شناخته شده است. آن حضرت اهل تبعیض و بی عدالتی نبود و با وجود این به خویشاوندانش احترام می گذاشت و به آنان کمک می کرد. در این نوشتار به این سؤال پاسخ داده شد که عدالت علوی و عدم تبعیض امیرالمؤمنین(ع) نسبت به خویشاوندان و بستگانش چگونه بوده است؟ چگونه کمک های آن حضرت به خویشاوندانش مصداق تبعیض نبود؟ واکاوی موضوع با استفاده از داده های منابع معتبر و متقدم تاریخی و روایی و بهره گیری از روش توصیفی و تحلیلی نشان می دهد که از منظر آن حضرت تمامی مسلمانان از حق و حقوق یکسانی برخوردارند و اقوام و خویشاوندان حاکم، هرچند حق قرابت و خویشاوندی دارند و باید به آنان توجه شود و نیاز نیازمندانشان برطرف شود؛ اما از بیت المال مسلمین، حقی فراتر از دیگران ندارند. امیرالمؤمنین(ع) به سبب پایبندی بسیار به آموزه های اسلامی و باور به قیامت، هیچگاه به نفع خویشاوندانش مرتکب تبعیض و بی عدالتی نشده و به آنان اجازه نداده از بیت المال مسلمین بیش از دیگران بهره ببرند. آن حضرت اجازه نداد دیگران از مقام و موقعیت او به نفع خویش سوء استفاده کنند.

هدف این پژوهش، واکاوی محور موضوعی سوره حدید از طریق روش تحلیل محتواست. به این منظور در ابتدا تحلیل محتوای کمی و فراوانی کلمات و موضوعات آیات، مورد بررسی قرار گرفت و طبق اطلاعات حاصل از آن ها مشخص شد تأکید بر روی توحید و نبوت است. در گام دوم با در نظر گرفتن اطلاعات به دست آمده از تحلیل کمی، به تحلیل محتوای کیفی پرداخته و مضامین استخراج شده، دسته بندی شدند و در قالب هشت مقوله: مؤمنان، معاندان حق، آخرت، دنیا، عاملان هدایت، مسائل اخلاقی، ولایت الهی و مسیحیت، بیان شدند. نتایج این پژوهش، حاکی از آن است که سوره حدید با وجود موضوعات متعدد، دارای یک محور کلی است و آن، ترغیب به ایمان به خدا و رسولان الهی است که با مقایسه ویژگی ها و فرجام مؤمنان و کافران و همچنین با مقایسه بین دنیا و آخرت به آن پرداخته شده است؛ این که ارزش های دنیوی، ارز ش های واقعی و ماندگاری نیستند و ارزش های اُخروی هستند که مانا هستند و با این اوصاف و مقایسه، مخاطب را به ایمان و انفاق تشویق می کند.

ایمان و عمل صالح دو کفه ترازو برای سنجش میزان اعتقاد به خداوند و دو مسیر تعالی برای حصول به کمال، سعادت و قرب الهی است. از بررسی های علمی مشخص می شود که این دو عنصر کاملاً به هم وابسته بوده و هرکدام بدون دیگری بی معنا و ابتر شمرده می شود. در این مقاله سعی شده است این دو مؤلفه که پایه های اساسی قرب به خداوند شمرده می شوند، مورد بحث و بررسی قرار گیرد. نگارندگان در اثر حاضر تلاش کرده اند تا ارتباط میان ایمان و عمل صالح را از نظر آیات وحی و روایات معصومان (علیهم السلام) واکاوی کرده و مورد مطالعه قرار دهند که در پرتو بررسی ابعاد موضوع، این دستاورد حاصل آید که ایمان و عمل صالح در مسیر رسیدن به قرب الهی و نزدیکی به خداوند نقش مهمی ایفا کرده و بازتاب حضور این دو عنصر در این امر مهم بسیار چشم گیر و اثرگذار است.

مقاله پیش رو، نظریات مختلف در باب واقع نمایی، سمبلیک بودن، ترکیبی از این دو و در ادامه، منحصر به فرد بودنِ زبان قرآن را ملاحظه کرده و در پایان، به بررسی نظریه های مطرح شده در این زمینه پرداخته و مشخص کرده است که آیا این زبان به حقیقت خارجی اشاره دارد، یا همه چیز به صورت نمادین در آن بیان شده است و یا ترکیبی از دو زبان واقع نما و نمادین است یا این که با رد همه این نظریات، بایستی آن را زبانی منحصر به فرد دانست. این کنکاش با روش کتابخانه ای و تحلیلی انجام شده است. با بررسی ادعاهای موجود و نقد آنها، این نظر حاصل می شود که زبان قرآن، نوع خاصی از زبان است که در دیگر کتب آسمانی مشاهده نمی شود و به دلیل مبرّا بودن از هر تغییر و تحریف بشری، زبانی یکتا و منحصر به فرد است که در گونه های موجود در نظریه های زبانی مذکور نمی گنجد. 

در فلسفه اسلامی، قوه متصرفه، نقش کلیدی در پردازش اطلاعات ادراکی ایفا می‌کند. این قوه مسئول ترکیب و تفکیک صور حسی و معانی جزئی است و به عنوان حلقه واسط میان ادراک حسی و فعالیت‌های عالی‌تر ذهن عمل می‌کند. در مقابل، علوم اعصاب نواحی ارتباطی مغز را شناسایی کرده که شامل شبکه‌های پیچیده‌ای در قشر مغز هستند و اطلاعات حسی مختلف را یکپارچه و تفسیر می‌کنند. از این رو پژوهش حاضر به این مسئله می‌پردازد که با وجود تشابهات کارکردی میان قوه متصرفه و نواحی ارتباطی مغز، آیا این دو در تبیین حقیقت و علت فاعلی ادراک نیز همسو هستند؟ هدف این است که از طریق مقایسه مفهومی و هستی‌شناختی و با روش تحلیل مقایسه‌ای و با رویکردی تطبیقی، نسبت این دو الگو در تبیین پدیده یکپارچه‌سازی ادراکی روشن گردد.یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه هر دو مفهوم در سطح کارکردی اشتراکات ساختاری قابل توجهی دارند، اما در سطح هستی‌شناختی در تعارضی بنیادین قرار می‌گیرند. از منظر صدرایی، علوم اعصاب صرفاً به «علل اعدادی» و سازوکارهای مادی می‌پردازد و از «علت فاعلی» حقیقی ادراک، یعنی نفس (روح) به عنوان خالق صور ادراکی، غافل است. بر این اساس تشابه کارکردی این دو الگو، تمایز هستی‌شناختی آن‌ها را پنهان نمی‌کند و تبیین علوم اعصاب، با تمام دقتی که در توصیف سازوکارها دارد، از نگاه فلسفه صدرایی، قادر به تبیین حقیقت ادراک نیست. این تحلیل، گامی ضروری برای تعیین دامنه و حدود گفت‌وگوی بین‌رشته‌ای فلسفه و علوم اعصاب به شمار می‌آید.

از جمله مفاهیم بسیار کاربردی در احکام نماز، مفهوم شرعی رکعت است. فهم معنای شرعی اصطلاحی رکعت در مسائل گوناگونی از نماز، همچون قاعده من أدرک و شک در رکعات نماز تأثیر بسزایی دارد. دیدگاه های مختلفی در تبیین معنای شرعی رکعت وجود دارد که مستفاد از قراین و روایات وارد شده در مسائل نماز هستند. برخی رکعت را به اتمام رکوع می دانند، عده ای دیگر رکعت را به انجام سجدتین، گروهی گفتن ذکر را نیز لازم می دانند و بعضی دیگر از فقها سر برداشتن از سجده را نیز در مفهوم رکعت دخیل می دانند. در نوشتار پیش رو پس از بیان معانی لغوی و اصطلاحی رکعت، به بیان اقوال گوناگون و ادله هر کدام پرداخته شده و سپس با نقد و بررسی اقوال، در نهایت قول چهارم مبنی بر لزوم تحقق سر برداشتن از سجده در تحقق رکعت، به دلیل اشکالات وارده بر سه قول اول و شواهد و روایات مختلف مؤید این قول،  اختیار می شود.

آیه کلیدی «لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ» (حج: ۲۸) به‌دلیل گستردگی مفهومی، همواره میدانی برای چالش‌های تفسیری بوده و به تکثری از خوانش‌های ظاهراً متضاد، از منافع مادی فردی تا اهداف راهبردی امت، دامن زده است. این پژوهش با طرح این مسأله که چگونه می‌توان این سیر تطور را در یک چارچوب منسجم فهمید، با روش توصیفی- تحلیلی، مدلی نوآورانه مبتنی بر «امواج تفسیری هم‌زیست» ارائه می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که فهم «منافع» نه یک جایگزینی خطی، بلکه ظهور لایه‌های معنایی مکمل بوده است. موج نخست با محوریت «فرد»، منافع را در قالب دستاوردهای ملموس مادی (تجارت) یا معنوی (مغفرت) برای زائر تعریف می‌کرد. موج دوم، با یک جهش مفهومی، کانون توجه را به «امت» منتقل نمود و منافع را به ابعاد اجتماعی (وحدت و قدرت جمعی) و معنوی تحول‌آفرین (حج به‌مثابه مدرسه تربیت و بصیرت) گسترش داد. اوج این سیر، موج سوم و خوانش راهبردی آیت‌الله خامنه‌ای است که با یک بازآرایی مفهومی، تمام منافع پیشین را از «اهداف نهایی» به «زیرساخت‌های کارامد» برای تحقق غایتی برتر، یعنی «قیام امت» (قِیَامًا لِلنَّاسِ)، تبدیل می‌کند. این پژوهش با ارائه این مدل، نه‌تنها الگویی برای فهم منسجم تاریخ تفسیر این آیه ارائه می‌دهد، بلکه به‌عنوان یک رویکرد روش‌شناختی، ظرفیت تحلیل تطور سایر مفاهیم کلیدی قرآن را نیز آشکار می‌سازد و بر پویایی اندیشه اسلامی در فعال‌سازی ظرفیت‌های راهبردی متون مقدس تأکید می‌نماید.

الهدف الرئیس من هذا البحث هو دراسه الخلفیات والأدلّه الدالّه على عالمیّه القرآن الکریم وخلوده، بالاعتماد على آراء آیه الله جوادی آملی. إنّ القرآن الکریم هو آخر الکتب السماویه، یمتاز بخصائص فریده تفرّقه عن کتب الأنبیاء السابقین. وأهمّ هذه الخصائص کونه فوق الزمان والمکان، وقدرته على هدایه الإنسان فی جمیع العصور والأمصار. یسعى هذا البحث إلى بیان الکیفیه التی تمکّن القرآن من أن یحتلّ مکانه الکتاب العالمی الخالد، وأن یبقى على مرّ التاریخ مرجعاً لهدایه البشر أجمعین. المسأله المحوریه فی هذا المقال هی تبیین الأبعاد المختلفه لعالمیّه القرآن وخلوده، والإجابه عن السؤال الأساس: ما هی الخلفیات والأدلّه التی تجعل من القرآن کتاباً شاملاً وخالداً فی کلّ زمان؟ تکمن أهمیه هذا السؤال فی أنّ الفهم الدقیق لخصائص القرآن یوضّح مرجعیّته العلمیّه والهدایتیّه، ویبیّن سبب قدرته على الإجابه عن حاجات الإنسان فی مختلف العصور. یحاول هذا المقال- من خلال تحلیل الرؤى التفسیریه- أن یبرهن أنّ القرآن لیس کتاباً تاریخیاً مرحلیاً، بل یمتلک فی حقیقته قابلیّه الهدایه الخالده والعالمیّه. منهجیّه البحث توصیفیّه وتحلیلیّه، اعتمدت على الدراسات المکتبیّه. وقد سعى الکاتب، من خلال مراجعه الآیات والروایات الإسلامیه واستناداً إلى مباحث آیه الله جوادی آملی التفسیریه، إلى استخراج العناصر الرئیسه لعالمیّه القرآن وخلوده. وقد بُنی هذا المنهج على دراسه المصادر المکتوبه والتحلیل البرهانی، بغیه تقدیم صوره شامله لمکانه القرآن من خلال الربط بین الأسس العقلیه والفطریه والوحیانیه. تشیر نتائج البحث إلى أنّ تحقّق عالمیّه القرآن الکریم وخلوده یقوم على عدّه رکائز أساسیّه: أولاً: عالمیّه لغه القرآن؛ فهی لغه قائمه على الفطره الإنسانیه المشترکه، ولذا فإنّ رسالته مفهومه ومیسوره لجمیع البشر. ثانیاً: توافق القرآن مع التعالیم العقلیه؛ فتعالیمه لا تتنافى مع العقل والمنطق، بل تقوم على البرهان والحجّه الواضحه. ثالثاً: شمولیّه الرؤیه القرآنیه؛ أی إنّ القرآن فی جمیع المجالات الفردیه والاجتماعیه یقدّم قوانین وتوجیهات شامله، ولذلک لا یُحصر بزمان أو مکان محدّد. بعد ذلک، یعرض البحث ثلاثه أدلّه رئیسه على عالمیّه القرآن وخلوده: عمومیّه الدعوه والهدایه القرآنیه، کما فی التعبیرات القرآنیه مثل: «هُدىً لِلنّاس» و «ذِکرى للبشر»، الدالّه على شمول دعوه القرآن للبشر کافه. رساله النبیّ الأکرم(ص) المتجاوزه للزمان والمکان؛ خلافاً للأنبیاء السابقین الذین خُصّت رسالتهم بقوم أو زمن معیّن، فإنّ رساله النبیّ محمد(ص) عالمیه ودائمه، ما یضمن عالمیّه القرآن ذاته. خاتمیّه الدین الإسلامی؛ فالإسلام هو آخر الشرائع الإلهیه، ومن ثمّ فإنّ کتابه، أی القرآن الکریم، هو آخر الکتب السماویه، المکلّف دوماً بتلبیه حاجات الإنسان، ولن یُنزَّل بعده کتاب آخر. تُظهر النتائج العامّه للبحث أنّ القرآن الکریم استطاع- بفضل هذه الخلفیات والأدلّه- أن یحتلّ مکانه الکتاب العالمی الخالد. فالقرآن باقٍ على الدوام «ذِکراً» وتذکرهً للناس جمیعاً، لأنّه یستند إلى الفطره المشترکه ویتّسق مع العقل السلیم. کما أنّ شمولیّه تعالیمه جعلته صالحاً للإجابه عن حاجات الإنسان فی جمیع المجالات: الفردیه، الاجتماعیه، الأخلاقیه، والقانونیه. وتتجاوز تعالیم القرآن حدود القوم واللغه والجغرافیا، لذا فإنّ الحدود الزمانیه والمکانیه لا تؤثّر فی مجاله الهدایتی. کذلک أظهر البحث أنّ القرآن الکریم یتمتّع- من حیث اللغه والمضمون وطریقه البیان وأهداف الهدایه- بخصائص تجعله جدیراً بلقب «الکتاب العالمی الخالد». وهذه الخصائص تضمن بقاء القرآن حیّاً متجدّداً فی جمیع العصور، قادراً على مواکبه التحوّلات العلمیه والثقافیه والاجتماعیه للإنسان. وبناءً على ذلک، فإنّ خلود القرآن وعالمیّته لا یشکّلان مجرّد صفه نظریه أو اعتقادیه، بل حقیقه عملیه تجلّت عبر التاریخ وفی الحضاره الإسلامیه، حیث ظلّ القرآن یفتح آفاقاً جدیده أمام المفکّرین والمجتمعات الإنسانیه.

یکی از جریانات مهم و تأثیرگذار در عرصه اعتبارسنجی اخبار، جریان وثاقت صدوری است. آقارضا همدانی، از شخصیت هایی است که سیره عملی ایشان در اعتبارسنجی اخبار مبتنی بر این جریان است. هدف این پژوهش، بررسی منهج ایشان در اعتبارسنجی اخبار است. شیوه اتخاذ شده در این پژوهش، تحلیل محتوای کتاب مصباح الفقیه است که به همین منظور پس از بررسی ابواب مختلف این کتاب و تحلیل عبارات موجود، منهج اعتبارسنجی ایشان در اخبار که متأثر از منهج محقّق حلّی و بر پایه عدم اعتنا به اتّصاف خبر به صحّت مصطلحه و در مقابل اکتفا به اتّصاف خبر به صحّت در لسان مشایخ متقدم استوار شده است، کشف و نمونه آوری شده است. ترک بررسی احوال راویان خبر و همچنین قبول تأثیر عمل اصحاب و موافقت مشهور در جبران ضعف سند از دیگر معتقدات ایشان است.