درخت حوزه‌های تخصصی

علوم اسلامی

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی ادبیات عرب تاریخ اسلام و سیره تصوف و عرفان اسلامی تفسیر و علوم قرآن حدیث و علوم حدیث علوم غریبه فقه و اصول گروه های ویژه منطق، فلسفه و کلام اسلامی
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۸۲٬۷۸۱ تا ۸۲٬۸۰۰ مورد از کل ۸۳٬۴۴۶ مورد.
۸۲۷۸۱.

وضعیت شیعیان عراق عجم در دوره مغولان و ایلخانان

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 25 - 36
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۳۰
از لحاظ تاریخی، عراق عجم به منطقه ای در فلات مرکزی ایران اطلاق می شود که شرق کشور را به غرب و شمال آن را به جنوب متصل می کرد. شهرهای مهم ایران نظیر اصفهان، ری، همدان و قزوین در این منطقه واقع شده بود. به دلیل آب و هوای عراق عجم، پس از ورود اسلام به ایران قبایل متعددی از اعراب نظیر اشعریان شیعی به این منطقه مهاجرت کردند. با وجود حکومت آل بویه در قرن 4 و 5 ق، شیعیان ایران نتوانستند به فعالیت های دینی و تبلیغی خود بپردازند؛ تا اینکه با حمله مغولان به ایران در سال 616 ق و عدم تعصب آن ها نسبت به مذاهب، از بین رفتن خلافت عباسی توسط هلاکوخان و همچنین نقش خواجه نصیرالدین طوسی در دربار حکومت ایلخانی، زمینه های موثری برای فعالیت شیعیان فراهم گردید؛ تا آنجا که برخی از خان های ایلخانی مانند غازان خان و سلطان محمدخدابنده الجایتو به تشیع اثنی اعشری گرویدند. سوال اصلی پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای بنا دارد به آن پاسخ دهد: «وضعیت شیعیان عراق عجم در دوره حکمرانی مغولان و ایلخانان چگونه بوده است؟»
۸۲۷۸۲.

تحلیل روانشناختی مواجهه حضرت سلیمان و ملکه سبا در آیه 44 سوره نمل

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 51 - 63
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۱ تعداد دانلود : ۲۹
قرآن کریم در بخشی از سوره نمل به ماجرای حضرت سلیمان و ملکه سبا پرداخته است. در آیه 44 این سوره به طراحی خاص صحن قصر حضرت سلیمان اشاره کرده است و اینکه ملکه سبا هنگام ورود به این صحن دچار اشتباه شد و تصور  کرد که بر آب قدم میگذارد. دلیل این طراحی خاص توسط حضرت سلیمان سوال اصلی این تحقیق است که با روش توصیفی تحلیلی و با استناد به آیات قرآن به آن پاسخ داده شده است. نظرات مفسران در مورد این آیه در سه دسته قرار میگیرد؛ نخست گروهی که حادثه بیان شده در آیه 44 این سوره درباره ورود ملکه سبا به صحن قصر را یک معجزه و به دنبال معجزات دیگر حضرت سلیمان برای ایمان آوردن ملکه سبا می دانند؛ دوم گروهی که این اقدام را قدرت نمایی و برای نشان دادن برتری حضرت سلیمان دانسته اند؛ و سوم گروهی که این حادثه را طراحی حضرت سلیمان برای دیدن مشخصات جسمانی ملکه سبا دانسته اند. این نظرات به صورت کامل نمی تواند آیه را توضیح دهند و با تبیین دیدگاه این تحقیق ضعف تبیین آنها روشن خواهد شد. اما دیدگاهی که با استفاده از تحلیلی روانشناختی در این تحقیق ارائه می شود، کاملاً با استناد به قرآن کریم ارائه شده است و نقاط ضعف سایر نظرات را ندارد. در این تحقیق  با تحلیل این آیه و آیات قبلی در مورد این ماجرا مشخص می شود که تفاسیر بیان شده از این آیه قابل دفاع نیستند و در واقع این اقدام حضرت سلیمان دربردارنده سبکی روانشناختی برای ایجاد زمینه پذیرش حق  و ایمان به خدا در ملکه سبا بوده است.
۸۲۷۸۳.

ارزیابی اعتبار حس و عقل در تفسیر و کلام(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های کلامی تفسیری دوره ۲ بهار ۱۴۰۳ شماره ۱ 85 - 97
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۲۱
مکاتب فکری در پذیرش حکایتگری معرفت های حسی و عقلی از واقع دچار افراط و تفریط هستند. برخی معرفت حسی را وهمی و متناقض دانسته اند. برخی وجود خارجی اشیاء را انکار کرده اند و عده ای معرفت عقل را معرفتی بی ارزش می دانند در مقابل متکلمان و مفسران اسلامی با الهام از آیات قرآن راه میانه ای را برگزیده و از افراط و تفریط دور مانده اند. هدف این مقاله سنجش اعتبار و قلمرو معرفت های حسی و عقلی در تفسیر و کلام اسلامی است و از روش توصیفی- تحلیلی بهره می برد. حاصل پژوهش اینکه هریک از معرفت های حسی و عقلی شامل حوزه ادراکی خاصی بوده، نمی توان ادراک آنها را در همه ابعاد معرفتی جاری دانست. گستره معرفت حسی ابزار ارزشمندی برای شناخت خدا از راه برهان انی و فهم آسان معاد است. البته معرفت حسی، معرفتی محدود و خطا پذیر است. گستره معرفت عقلی، اقامه برهان بر وجود خدا، اثبات اصل معاد و اثبات حقانیت دین را در بر می گیرد، اما این شناخت نیز با محدودیتِ ادراکِ امور جزئی روبروست.
۸۲۷۸۴.

تأملی در رابطه نظریه ولایت مطلقه فقیه امام خمینی و نظریه منطقه الفراغ شهید صدر(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: حکومت اسلامی سال ۲۹ بهار ۱۴۰۳ شماره ۱ (پیاپی ۱۱۱) 5-28
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۲۹
از مهم ترین نظریات فقه سیاسی شیعه که در تکمیل و راستای هم دیگر هستند منطقه الفراغ و ولایت مطلقه فقیه است. مطابق با نظریه منطقه الفراغ شهید صدر، حاکم اسلامی این حق را دارد که مستقلاً اقدام به قانون گذاری کند و بایدها و نبایدهایی را تعیین کند که علاوه بر جایگاه قانونی، مانند دستورات خداوند، واجب الاطاعه باشند. بنابراین، این حق تنها برای معصوم نیست، بلکه در عصر غیبت معصوم، برای حاکم جامع الشرائط اسلامی نیز وجود دارد. مطابق با نظریه ولایت مطلقه فقیه امام خمینی1، در نبود معصوم، فقیه عادلی که توانایی تشکیل حکومت را داشته باشد نیز به اندازه پیامبر و ائمه هدی: که موفق به دست گرفتن حکومت شدند، دارای اختیارات حکومتی خواهد بود. نقطه وصل و مهم ترین وجه اشتراک این دو نظریه، حق حکومت و مشروعیت ولایت فقیه در عصر غیبت و مهم ترین تفاوت آن ها در گستره اختیارات آن هاست. در منطقه الفراغ، حاکم حق عبور از واجبات شرعی و الزامات قانونی را ندارد. اما در ولایت مطلقه فقیه، حاکم در صورت صلاح دید، ولو به طور موقت حق تعطیلی واجبات و نقض قانون را در راستای مصلحت نظام اسلامی دارد؛ زیرا حکومت اسلامی از احکام اولیه اسلام شمرده می شود.
۸۲۷۸۵.

نقد و بررسی دیدگاه های کلامی سیدابوالفضل برقعی درباره علم غیب و علم اهل بیت(ع)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های حدیثی - کلامی دوره ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۲ شماره ۱ 65 - 80
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۳۰
برقعی (1287 -1372) یکی از روحانیون و از جمله قرآنیون است که به نقد شیعه و عقاید شیعی به صورت افراطی می پردازد.برقعی امامت و مباحث علم غیب اهل بیت(ع) را قبول ندارد. در این نگارش به صحت و سقم آراء برقعی در مسئله علم غیب و علم اهل بیت(ع) پرداخته می شود. روش گردآوری اطلاعات در این مقاله کتابخانه ای و روش تحقیق در آن توصیفی_تحلیلی است. نتیجه به دست آمده این است که دیدگاه های برقعی مبنی بر علم غیب اهل بیت(ع) صحیح نمی باشد او به برخی آیات و روایات نافی علم غیب اشاره می کند اما آیات و روایات اثبات کننده علم غیب را نادیده می گیرد. او قدمای شیعه را منکر علم غیب می داند درحالیکه از همان قدما روایتهایی دال بر علم غیب اهل بیت(ع) نقل شده است. او موهبتی و موروثی و الهی بودن علم اهل بیت(ع) را انکار می کند درحالیکه مفسران و روایات موید آن هستند. او به دلیل عمومی نبودن علم غیب اهل بیت(ع) به انکار علم غیب آنان می پردازد درحالیکه نمونه های فراوانی دال بر عمومی بودن و در ملا عام بودن علم غیب اهل بیت(ع) وجود دارد. در نهایت سخنان برقعی درباره علم غیب انبیاء و علم غیب اهل بیت(ع) صحیح نمی باشد.
۸۲۷۸۶.

تحلیل گفتمان تجدد در افغانستان: از تکوین هژمونی تا فروپاشی پارادایم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: معرفت فرهنگی اجتماعی سال ۱۶ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۴ (پیاپی ۶۴) 115 - 137
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۲۸
این مقاله به تحلیل چگونگی تکوین، گسترش و افول گفتمان تجددخواهی در افغانستان از اوایل قرن بیستم تا دهه ۱۳۵۰ می پردازد. این پژوهش با بهره گیری از چارچوب نظری ترکیبی شامل تحلیل گفتمان، برنامه های پژوهشی، انقلاب های علمی و تحلیل هژمونیک، به بررسی دلایل ناکامی این پروژه در ایجاد یک نظم ملی ارگانیک می پردازد. گفتمان تجدد که در صورت های مختلفی از مشروطه خواهی تا ناسیونالیسم قومی و حاکمیت قانون ظاهر شد و از طریق کارگزارانی چون نهادهای حاکمیتی، رسانه ها و احزاب سیاسی برای نهادینه سازی خود تلاش کرد، نهایتاً با طرد و فروپاشی مواجه شد. این مقاله استدلال می کند که این ناکامی ریشه در مشکلات ساختاری و ضعف عاملیت داشت که عبارت اند از: ناترازی فرهنگی اجتماعی و سطحی نگری در اجرای اصلاحات، ماهیت وارداتی و دستوری بودن آن، وابستگی نخبگان و ضعف عاملیت و عملکرد آنان، فقدان زیرساخت های اقتصادی و فنی، عجز از ایجاد یک پیوند گفتمانی میان دیانت و الزامات دنیای جدید و نوآوری بشری و مصادره ابزاری آن توسط پروژه هژمونیک قومی مسلط. یافته ها نشان می دهد که گفتمان تجدد در برابر ضدگفتمان منسجم دینی و پارادایم های رقیب (چپ و اسلام گرا) که در مفصل بندی نارضایتی ها موفق تر بودند، نتوانست یک زنجیره هم ارزی ملی ایجاد کند و این امر نهایتاً به فروپاشی پارادایمی آن انجامید.
۸۲۷۸۷.

تبیین روایت شهریور 1320 و تغییر سلطنت در روزنامه تجدد ایران

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۴) 92 - 106
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۲۹
جنگ جهانی دوم از مهم ترین جنگ های تأثیرگذار در تاریخ جهان بود. ایران در دو سال نخست جنگ با اعلام بی طرفی از پیامدهای مستقیم آن در امان ماند؛ اما با گسترش روابط ایران و آلمان، این سیاست نقض شد و کشور عملاً به عرصه جنگ جهانی دوم کشیده شد. با وجود سانسور گسترده در دوره رضاشاه، مطبوعات نقشی مهم در بازتاب تحولات ایران و جهان داشتند. روزنامه تجدد ایران یکی از مطبوعات این دوره است که به بازتاب اوضاع اجتماعی و سیاسی آن دوران پرداخته و مواضع دولت را در قبال نیروهای متحدین و متفقین آشکار می سازد. این پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی و بررسی محتوای روزنامه تجدد ایران ، در پی آن است که اقدامات نظامی و دیپلماتیک متفقین در ایران را مورد تبیین قرار دهد و ابعاد این جنگ را همزمان با تبعید رضاشاه روشن سازد. یافته های مقاله نشان می دهد روزنامه تجدد ایران در شهریور ۱۳۲۰، ضمن بازنمایی اوضاع سیاسی کشور قبل و بعد از ورود متفقین به خاک ایران، گزارش های ارزشمندی درباره جلسات مجلس و تحلیل وضعیت ایران در سخنرانی های نمایندگان ارائه می کند. بررسی شماره های این روزنامه نشان دهنده ابعاد گوناگون جنگ و تأثیر آن بر سیاست ایران می باشد.
۸۲۷۸۸.

بررسی اختلاف قرائت در واژه ی «سِخریّاً» و «سُخریّاً» و تأثیر آن بر منابع دانش لغت

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۲ شماره ۱ 79 - 87
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۳۹
قرائت واژه ی «سخریا» در آیه ی «فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِیًّا حَتَّى أَنسَوْکُمْ ذِکْرِی وَ کُنتُم مِّنْهُمْ تَضْحَکُونَ»  (مؤمنون/110) مورد اختلاف است؛ برخی آن را (سِخریا) و برخی (سُخریا) خوانده اند. قرائت مشهور (سِخریا) به کسر سین است این درحالی است که نافع، حمزه و کسایی آن را به ضم (سُخریا) خوانده اند. پژوهش حاضر با واکاوی منابع لغوی، قرائی، تفسیری به بررسی معنای (سِخریا) و (سُخریا) پرداخته است. تحلیل منابع مذکور در بیان معنای این دو واژه چگونگی ارتباط و تعامل صاحبان معاجم لغوی و قاریان را نشان می دهد؛ لغت پژوهان ضمن بیان معنای این دو واژه اختلاف معنایی را که برای (سِخریا) و (سُخریا) ذکر شده به برخی قاریان نسبت می دهند، درنتیجه، مشاهده می شود که در برخی مواقع نظرات و دیدگاه های لغت پژوهان، متأثر از قرآن کریم است. باتوجه به بررسی آراء مفسران و لغت پژهان باید گفت قرائت واژه ی (سِخریا) به کسر (سین) به معنای «استهزاء و مسخره کردن» و واژه ی (سُخریا) به معنای (استخدام و به کار گرفتن) می باشد. پی بردن به معانی دقیق هر یک از دو واژه نیازمند توجه به سیاق آیات و تعیین هر یک از معانی می باشد. 
۸۲۷۸۹.

بررسی اخلاقی اصل احسان و قاعده احترام و تکریم در روابط خویشاوندان با تأکید بر دیدگاه علامه مصباح یزدی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: اسلام و پژوهش های تربیتی سال ۱۷ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۳۴) 25 - 42
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۳۳
خانواده در نظام معرفتی اسلام نهادی مقدس و بستری برای رشد مادی و معنوی انسان است. روابط حاکم بر این نهاد نیازمند یک چهارچوب اخلاقی منسجم است تا سلامت، آرامش و تعالی اعضای خود را تضمین کند. این مقاله با رویکردی توصیفی تحلیلی و با محوریت اخلاق کاربردی به تبیین «اصل احسان» به عنوان زیربنای اخلاق خانواده و «قاعده احترام و تکریم» به عنوان یکی از مهم ترین قواعد منشعب از آن می پردازد. یافته ها نشان داد که احسان به والدین و خویشاوندان، نه یک توصیه صرف، بلکه یک تکلیف الهی است که در کنار توحید قرار می گیرد و شکرگزاری از آنان مقدمه ای برای شکرگزاری از پروردگار محسوب می شود. بررسی مصادیق عملی و تزاحمات اخلاقی این قاعده در موقعیت های واقعی زندگی، مانند احترام به خویشاوند فاسق، مرز میان احترام و ریا، و مدیریت انتظارات افراطی در تکریم، راهکارهای مبتنی بر آموزه های اسلامی را برای حل این تعارضات نتیجه داد. نتیجه پژوهش ارائه یک الگوی عملی برای تصمیم گیری اخلاقی در روابط پیچیده خویشاوندی و تحکیم بنیان خانواده بر پایه اصول وحیانی است.
۸۲۷۹۰.

نقد حدیثی- کلامی قرائت تناسخی از «ارابه روح» افلاطون در پرتو آموزه های امامیه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های حدیثی - کلامی دوره ۳ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ 1 - 18
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۳۴
نظریه «ارابه روح» و آموزه باز زایش نفس در آثار افلاطون، به ویژه در فایدروس، از برجسته ترین صورت بندی های فلسفی تناسخ در سنت یونان باستان به شمار می آید. بر اساس این نگرش، نفس پیش از پیدایش بدن مادی موجود بوده و پس از مرگ، امکان بازگشت در قالب های انسانی یا حیوانی دیگر را دارد؛ چرخه ای که تا وصول به عالم مُثُل تداوم می یابد. این مقاله با رویکرد حدیثی کلامی و روش تحلیلی تطبیقی و با نگاهی نقادانه، به مقایسه این دیدگاه با سه محور بنیادین در کلام امامیه یعنی «معاد جسمانی»، «برزخ» و «رجعت» می پردازد و حدود تعارض ها و تفاوت های هستی شناختی و غایات آن ها را واکاوی می کند. یافته ها نشان می دهد که برداشت افلاطونی از چرخه باز زایش نفس با اصول کلامی امامیه، ازجمله هم زمانی آفرینش روح و بدن، انحصار حیات دنیوی به یک بار تجربه، نفی بازگشت به دنیا پس از مرگ و ضرورت تحقق معاد جسمانی و روحانی، ناسازگار است. همچنین «برزخ» در امامیه، منزلگاهی خطی و رو به آینده تا قیامت است، نه مرحله ای برای انتخاب یا تکرار زیست و «رجعت» رخدادی استثنایی و محدود برای گروهی خاص، با ماهیتی متفاوت از تناسخ فلسفی. نوآوری این پژوهش در نقد مستند برداشت تناسخی از «ارابه روح» با استناد هم زمان به تحلیل فلسفه باستان و نصوص معتبر امامیه و در ارائه چارچوب مفهومی جامعی برای تفکیک دقیق میان تناسخ فلسفی، برزخ امامی و رجعت است؛ چارچوبی که می تواند در مطالعات تطبیقی میان فلسفه غرب و الهیات اسلامی به کار رود و از خلط مفهومی در این حوزه پیشگیری کند.
۸۲۷۹۱.

نقش ایرانیان در نسب نگاری دوره اسلامی

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 59 - 71
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۲۸
در طول تاریخ، ثبت و ضبط نسب به دلایل گوناگونی مانند افتخار به پیشینیان و کسب مقام اجتماعی اهمیت ویژه ای داشته است. انسان ها از روش هایی نظیر حفظ اطلاعات در حافظه و حکاکی بر کتیبه ها و سنگ قبرها برای انتقال نسب خود استفاده می کردند. با ظهور اسلام و گسترش مکتوبات، این توجه به ثبت نسب افزایش یافت و علم نسب نگاری به ابزاری برای اجرای احکام دینی و تقویت ارزش های اخلاقی تبدیل شد. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر ایرانیان بر علم نسب نگاری در دوران اسلامی می پردازد و این پرسش اصلی را مطرح می کند: «ایرانیان چه تأثیری بر علم نسب نگاری در دوران اسلامی برجای گذاشتند و چگونه می توان نقش آنان را در توسعه و تحول این علم ارزیابی کرد؟». این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. ابتدا داده های مربوط به نسب نگاری اعراب و ایرانیان و انگیزه های آن ها از منابع تاریخی و حدیثی جمع آوری شده و سپس این داده ها با استفاده از روش مقایسه و تحلیل بررسی شده اند. رویکردی که امکان تحلیل دقیق ارتباط میان پیشینه نسب نگاری در ایران پیش از اسلام و توسعه این علم در دوران اسلامی را فراهم می آورد. تحلیل داده های تاریخی و حدیثی حاکی از آن است که ایرانیان با استفاده از تجارب پیشین خود، به ویژه در تدوین و تنظیم متون نسب نگاری، تأثیر شگرفی بر پیشرفت این علم در جوامع اسلامی داشته اند و این تأثیر در تقویت ارتباطات فرهنگی و علمی میان ایرانیان و اعراب در دوره های مختلف اسلامی مشهود بوده است.
۸۲۷۹۲.

بازبینی نظام فکری تکفیر در گروهک داعش بر اساس نظریه مایکل فیشر

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۱ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 72 - 91
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۰
در ساختار تاریخ اجتماعی جوامع اسلامی تاکنون، داعش به عنوان گسترده ترین گروهک تکفیری در فضای علمی و رسانه ای معاصر شناخته شده است. این گروهک ویژگی های متمایزی از سایر جنبش های بنیادگرا دارد. پژوهش حاضر سعی دارد به این جریان تکفیری با رویکردی جدید نگاهی بیندازد و تجربه تاریخی داعش را با دیدگاه انقلاب مایکل فیشر تحلیل کند. مایکل فیشر آمریکایی که با نگاه جامعه شناسانه در مقاطع مختلف انقلاب ایران را تحلیل کرده است، نگاهی تاریخی و فرآیندمحور در جریان های اجتماعی دارد. در این مقاله تلاش بر این بوده است که عوامل و متغیرهای مورد نظر فیشر برای تحلیل تجربه تاریخی داعش به کار گرفته شود. نتایج حاکی از آن است که حرکت داعش همچون انقلاب ایران فرآیندی بوده است که پیشینه ای گسترده و طولانی دارد و عوامل تاریخی و اجتماعی متعددی در داخل و خارج این جریان، در شکل گیری و تداوم آن اثرگذار بوده اند. همچنین از جنبه های گوناگون اعتقادی، نگرشی و رفتاری به مقایسه انقلاب ایران و داعش پرداخته می شود.
۸۲۷۹۳.

جایگزینی «إلی» و «لام» با یکدیگر در قرآن کریم

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۳ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ 98 - 114
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۲۸
نحویان و مفسران بسیاری برای حروف جر معانی متنوعی ذکر کرده اند و همین مسئله موجب برداشت هایی در جهت ترادف میان این حروف گردیده است. یکی از مهم ترین مباحث در این زمینه، امکان جانشینی برخی از این حروف با یکدیگر است؛ از جمله جانشینی دو حرف «إلی» و «لام» و استفاده متقابل آن ها در ساختارهای زبانی قابل توجه است. در قرآن کریم نیز شواهد فراوانی از تقارب معنایی و جایگزینی میان این دو حرف مشاهده می شود. از آن جا که قرآن کلام الهی و سرشار از فصاحت و بلاغت است، بی تردید به کارگیری هر واژه، چه در سطح مفرد و چه در سطح مرکب، از جمله حروف جر، با نهایت دقت و حکمت صورت گرفته است. بر همین اساس، برخی از دانشمندان بر این باورند که نمی توان ترادف میان حروف را پذیرفت . این مقاله با رویکردی توصیفی تحلیلی و با روش کتابخانه ای به بررسی و تحلیل آیاتی می پردازد که در آن ها حرف «إلی» و «لام» جایگزین یکدیگر به کار رفته اند. هدف پژوهش، تبیین وجوه معنایی و بلاغی این دو حرف از رهگذر تفاسیر، با توجه به بافت های متفاوت آیات و نقد دو دیدگاه موجود در زمینه ترادف یا عدم ترادف است. نتایج اولیه نشان می دهد که این دو حرف به دلیل ویژگی مشترک حروف، یعنی نداشتن استقلال کامل معنایی، نمی توانند مترادف شمرده شوند. به نظر می رسد هر یک از آن ها به واسطه ارتباط با فعل خاص، دلالتی ویژه و تضمین شده دارند. بدین ترتیب، جانشینی میان «إلی» و «لام» را باید ناشی از تضمین افعال نسبت به یکدیگر دانست، نه از ترادف حروف؛ ضمن آن که این جانشینی خود بیانگر نکته ای بلاغی در ساختار زبان قرآن است .
۸۲۷۹۴.

اسلام، سکولاریسم و تحلیل مسأله حاکمیت سیاسی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: حکومت اسلامی سال ۲۹ زمستان ۱۴۰۳ شماره ۳ (پیاپی ۱۱۴) 95-118
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۴
اسلام و سکولاریسم مبنای تأملات نظری، کنش و رفتار جوامع در جهان معاصر به شمار می رود. سکولاریسم رهاورد مدرنیته بود که پس از رنسانس در مغرب زمین سیطره یافت. به رغم وجود معضلاتی در سکولاریسم طی دهه های اخیر، در مقابل اسلام، پس از چهار دهه از پیروزی انقلاب توانسته است در مواجهه با بحران ها کارامدی خود را نشان دهد. مسأله اساسی آن است که در جهان معاصر، چالش های متعددی مطرحند که از جمله آن ها می توان به مسأله حاکمیت سیاسی اشاره کرد. پرسش اساسی آن است که مختصات ایده اسلام و سکولاریسم چیست و پاسخ این دو در بازتحلیل مسأله حاکمیت سیاسی کدام است. این پژوهش با رویکردی مقایسه ای کوشیده است ضمن مقایسه دو رویکرد به تبیین شاخص های آن دو در تحلیل مسأله حاکمیت سیاسی بپردازد. نتایج مقایسه نشان دهنده تمایز دو نگرش در شاخص ها و تفاوت در تحلیل نظری و عملی حاکمیت سیاسی است.
۸۲۷۹۵.

بازخوانی مبانی تفسیری علامه طباطبایی و کاربست آن در تحلیل آیات متشابه

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۳ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ 152 - 163
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۲۹
در این پژوهش، دیدگاه علامه طباطبائی درباره آیات متشابه مورد تحلیل و بازخوانی انتقادی قرار گرفته است. در گام نخست، نظرات ایشان که عمدتاً در ذیل آیه هفتم سوره آل عمران مطرح شده استخراج و سامان دهی گردید. بر اساس مبانی علامه، آیات متشابه آن دسته آیاتی هستند که ظهورهای متعدد داشته و قابلیت افاده بیش از یک معنا را دارا می باشند؛ به ویژه آیاتی که به حقایق ماورای طبیعی مربوط اند و به دلیل قرار داشتن موضوع آن ها بیرون از قلمرو ادراک حسی، در برداشت اولیه نوعی تصور مادی در ذهن مخاطب شکل می گیرد. در نگاه مفسر، با ارجاع این آیات به مجموعه آیات محکم، معنای صحیح و مراد واقعیِ آن ها قابل کشف است. افزون بر این، علامه طباطبائی، برخی از آیات منسوخ را نیز در شمار آیات متشابه قرار می دهد؛ هرچند این دسته در چارچوب پژوهش حاضر محل بررسی نبوده است. در این تحقیق، آیات متشابه در دو محور «آیات مرتبط با صفات و افعال الهی» و «آیات ناظر به عالم غیب و معاد» طبقه بندی شده اند. علامه معیار اصلی رفع ابهام و تشابه را بازگرداندن آیات متشابه به محکمات می داند؛ با این حال، در مواردی چون آیات مربوط به «میزان» و «لوح محفوظ»، تنها روایات به عنوان ابزار تبیین مورد استناد قرار گرفته و در موضوع «ساق»، عرف رایج و رفتار انسانی در شرایط دشوار ملاک تفسیر قرار داده شده است. بدین ترتیب، با آنکه این آیات در زمره آیات متشابه اند، ارجاعی صریح به آیات محکم از سوی ایشان صورت نگرفته و این امر نوعی ناهم خوانی با مبنای اعلام شده ایشان را نشان می دهد.
۸۲۷۹۶.

رویکردهای اصولی و ویژگی های حاکم بر اصول فقه حکومتی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: حکومت اسلامی سال ۳۰ بهار ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۱۱۵) 5-32
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۳۵
اصول فقه با رویکرد حکومتی، نمایان گر مرحله ای تکاملی در این علم است که علاوه بر توجه به نیازهای زمانه، ناظر به اداره مطلوب نظام شرعی جامعه در سطح کلان اجتماعی است. این علم مولود تحول و تکامل علم اصول فقه است که بر پایه اقتضائات جدید، نیازهای زمانه و موضوعات برآمده از ظرف حکومت شکل گرفته است. شناخت رویکردهای اصولی، در فهم چرایی و نحوه پیدایش کارکردهای حداقلی یا حداکثری علم اصول فقه از اهمیت بسزایی برخوردار است که از طریق تحلیل چنین رویکردی، امکان ریشه یابی خلأهای موجود و پی بردن به ظرفیت های اصول فقه کلان فراهم می شود. به همین جهت، در این اثر با روشی توصیفی تحلیلی به تبیین رویکردهای اصولی و ویژگی های حاکم بر اصول فقه حکومتی پرداخته شده است. در نهایت، می توان گفت تحقق چنین رویکردی در علم اصول، وابسته به عواملی؛ نظیر اولویت دهی به مصالح کلان نظام و جامعه بر منافع فردی، ایجاد تفکر نظام مند و هماهنگ در عرصه فقه و اصول، افزایش قابلیت ها و کارآمدی فقه در پاسخ به مسائل اجتماعی و تبدیل آن به یک نظام عملی و اجرایی در سطح مدیریت و اداره جامعه اسلامی است.
۸۲۷۹۷.

انطباق محتوای کتاب های هدیه های آسمانی و آموزش قرآن دوره ابتدایی از منظر اهداف غایی تربیتی اسلام

نویسنده:
منبع: قرآن و عترت سال ۷ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۱۴ 75 - 96
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۱۱
پژوهش حاضر با هدف سنجش میزان پوشش اهداف غایی تربیتی اسلام در محتوای کتب درسی «هدیه های آسمانی» و «آموزش قرآن» دوره ابتدایی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ انجام شده است. روش تحقیق، تحلیل محتوای کمی بوده و جامعه آماری شامل تمامی دروس، آیات و فعالیت های کتب مذکور از پایه دوم تا ششم بوده است که بررسی تمامی حجم جامعه، نیازی به نمونه گیری را مرتفع ساخته است. ابزار اصلی پژوهش، سیاهه تحلیل محتوای اهداف غایی تربیتی اسلام (تنظیم شده توسط گلپایگانی و داودی کلایی) است که روایی محتوایی و پایایی آن از طریق روش اسکات (۳۶/۸۷ درصد) تأیید شده است. واحد تحلیل، «مضمون» و واحد زمینه «درس» در نظر گرفته شد. داده ها با آمار توصیفی تحلیل شدند. یافته ها حاکی از توزیع نامتوازن پرداختن به اهداف غایی است؛ به طوری که در کتب «هدیه های آسمانی»، مؤلفه «طهارت و حیات طیبه» در پایه های دوم تا پنجم بیشترین سهم را داشته و تنها در پایه ششم، مؤلفه «هدایت و رشد» (۴۱٪) غالب بوده است. همچنین، مؤلفه «قرب و رضوان» در تمامی پایه ها کمترین توجه را به خود اختصاص داده است. در کتب «آموزش قرآن»، به جز پایه دوم، مؤلفه «عبادت و عبودیت» بیشترین بسامد را داشته، در حالی که مؤلفه «تقوا» در پایه های اول تا چهارم، کمترین میزان توجه را به خود جلب نموده است. نتیجه گیری می شود که در کتب مورد بررسی، پوشش اهداف غایی تربیتی اسلام فاقد توازن لازم است.
۸۲۷۹۸.

تحلیل گستره نبوت حضرت موسی علیه السلام بر اساس استنباط فرآیندی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات دینی نبوت و امامت سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴ 161 - 180
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۴۱
از میان یازده فرضی که در مقاله امکان اعلام نتیجه بر اساس آنها اعلام گردید فرض اول مورد پذیرش واقع شد. با پذیرش جریان اصل در اعتقادات، و پذیرش عمومات، اطلاقات و قواعد مخالف اصل، عدم تاثیر مقیدات ادله عام، پذیرش ادله خاص دال بر جهانی بودن نبوت حضرت موسی علیه السلام، نپذیرفتن بقاء ادله عام ذکر شده در مرحله پنجم، و انکار دلالت ادله خاص ذکر شده در مرحله هفتم می توان جهانی بودن نبوت حضرت موسی علیه السلام را نتیجه گرفت و با وجود ادله عام و خاص مقبول و مورد پذیرش، نوبت به ابراز نظر بر اساس اصل عملی نمی رسد. روش تحلیل تعلیمی ضمن مراحل هشتگانه استنباط سبب شد اولا نسبت به هر مرحله به صورت جداگانه تامل صورت بگیرد ثانیا برآینده نظر در هر مرحله سبب تولید نتیجه کلی و نهایی گردد و ثالثا نظریات رقیب نیز بر اساس این مراحل مذکور تولید گردد.
۸۲۷۹۹.

طرح های سلوکی اخلاق عرفانی از منظر امام سجاد علیه السلام با استناد به آیات قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۸ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۷ ۱۰۶-۸۳
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۴۵
اخلاق عرفانی، به مثابه حرکتی در ساحت پیچیده وجود انسان، برای مصون ماندن از انحراف نیازمند هدایت وحیانی و معصومانه است. با توجه به غنای آموزه های قرآنی و آثار امام سجاد× در این زمینه، سؤال اصلی پژوهش حاضر آن است که مؤلفه ها، مبانی و طرح های عملی نظام اخلاق عرفانی از منظر قرآن و امام سجاد× چیست. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای است. یافته ها نشان می دهد که نظام اخلاقی امام سجاد× ساختاری منسجم و جامع دارد که با مؤلفه هایی چون «توحیدخاص»، «عبودیت عاشقانه» و «مسئولیت پذیری اجتماعی» متمایز می شود. این نظام بر مبانی خداشناسی، هستی شناسی و انسان شناسی عرفانی برآمده از حقمحوری و با محوریت صفات الهی تشکیل شده است. در بررسی طرح نامه های سلوکی می توان دو طرح سلوکی را برآمده از آثار حضرت سجاد و با پشتیبانی قرآنی بیان نمود: سیر چهارمرحله ای «زهد تا رضا» و ساختار منازل گونه «مناجات خمس عشر». این الگو، مسیری اصیل و ایمن برای نیل به کمال معنوی فراهم می آورد که دارای غایتی مشخص، مراحلی معلوم و سندی متقن است.
۸۲۸۰۰.

نسبت آینده پژوهی انقلاب اسلامی با کلان گفتمان مهدویت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: رهنمون اﻧﻘﻠﺎب اسلامی سال ۲ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۷
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۴ تعداد دانلود : ۵۵
وقوع انقلاب اسلامی ایران، علاوه بر دمیدن جانی تازه در کالبد جامعه ایران، از منظر نشانه شناسی فرهنگی و سیاسی، نوید ظهور گفتمانی جهان گیر و بدیلی قدرتمند در سپهر گفتمان ها و نظام های سیاسی رایج دنیا بود. از آنجا که تحلیل و تخمین آینده فرا روی یک پدیده اجتماعی، مستلزم توجه به عوامل شکل دهنده و درون مایه آن پدیده است و با توجه به اینکه آموزه مهدویت و فرهنگ سیاسی برآمده از آن، نقشی مهم در شکل گیری و پیروزی انقلاب اسلامی و تداوم آن ایفا می کند، پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی با هدف آینده پژوهی انقلاب اسلامی و نسبتش با آرمان شهر مطلوب آخرالزمانی یا دال مرکزی مهدویت، دلیل امکانی تداوم نظام جمهوری اسلامی را در آینده واکاوی کرده که بر اساس رویکردهای هنجاری و اکتشافی گفتمان مذکور بررسی شده است. در رویکرد اکتشافی، روندپژوهی مهدویت، بر پایه پذیرش این کلان گفتمان به عنوان یک باور اسلامی در میان مسلمانان تلقی گشته که به مرور بر تار و پود و غنای آن افزوده شده است؛ اما در رویکرد هنجاری مبتنی بر ترسیم چشم انداز انقلاب اسلامی، کلیدی ترین ارزش ها، آرمان ها و اهداف در نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران، بر اساس چشم انداز مهدویت تصویر می شود. یافته های پژوهش نشان داده است که تداوم انقلاب اسلامی ایران و اتصال آن به جهان آینده در چشم انداز مطلوب نظام، با حفظ دو کلان مؤلفه ایجابی و وجودی انقلاب اسلامی، یعنی «رهبری و ولایت دینی» و «مردم سالاری» حول دال مرکزی آینده محور و تمدن ساز تشیع، یعنی «مهدویت» تداوم وجودی و توسعه مستمر خواهد یافت

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان