بررسی تأثیر انقلاب دینی زرتشت در تغییر معنایی دو واژه جادو و دیو براساس روایات شاهنامه و زمینه های فرهنگی آن
منبع:
مطالعات زبان فارسی (شفای دل) سال ۷ پاییز ۱۴۰۳ شماره ۱۹
42 - 73
حوزههای تخصصی:
شاهنامه، دربردارنده رویدادهایی است که در زمان های مختلف در ایران حادث شده است. برای رسیدن به تصویری دقیق تر از اصل رویدادها راهی نیست جز واکاوی متن های بازمانده از ادوار گذشته و بررسی کلیدواژه هایی برجای مانده از رویدادهای کهن. با قرائن دیگر متون بازمانده از روزگاران گذشته، می توان اقدام به واشکافی متن شاهنامه کرد، تا اصل وقایع بازسازی شود. در این پژوهش، به روش تحلیلی-تطبیقی، کلیدواژه جادو و دیو مورد کاوش قرار می گیرد و مشخص می شود که جادو در شاهنامه، همان روحانیان یا کاهنان مذهب گذشته آریایی پیشازرتشت هستند که به دلیل گرایش های فراوان شان به زهد و دنیاگریزی و کشاندن جامعه در این مسیر، سبب خرابی آبادی ها و تباهی زیست دنیوی مردمان شده اند و زرتشت که با این رویه های دنیاگریزانه که نتیجه ای جز ویرانی آبادانی ها ندارد، مخالف است به قیام علیه روش دنیاگریزانه آن ها می پردازد که منتهی به انقلاب دینی و به زیر کشیدن دیوها به عنوان خدایان مورد پرستش جادوان و جایگزینی آن با طیف خدایان مخالف شان یعنی اهوره ها می شود و واژگان دربردارنده نام و طبقات کاهنان و روحانیان آن آیین مانند جادو، کرپ، کوی و همچنین به تبع آن واژه دیو، دارای بار معنایی منفی می شود و برخلاف آموزه های جادوان و کاهنان آن آیین، زرتشت دنیاگرایی را محور آیین خویش قرار می دهد. شاهنامه به دلیل وسعت محدوده زمانی، یعنی از بدو خلقت تا دوران تاریخی، دربرگیرنده هر دو معنا و کاربرد واژه دیو و جادو است؛ معنا و کارکرد مثبت مربوط و بازمانده از دوران پیشازرتشت و معنا و کارکرد منفی محصول دوران پسازرتشت است.