تحلیل تطبیقی روابط بینامتنی کتاب سلیم بن قیس با متون تاریخی و حدیثی، بر پایه نظریه ترامتنیّت
حوزههای تخصصی:
کتاب سلیم بن قیس هلالی از قدیمی ترین کتب برجامانده از صدر اسلام است. اعتبار این کتاب که عمدتاً به بیان حوادث پس از رحلت رسول خدا(ص) و ظلم های وارده بر خاندان رسالت پرداخته، از دیرباز مورد مناقشه محققان شیعه بوده و ادله مختلفی در نفی یا اثبات آن ارائه شده است. این نوشتار با بهره گیری از نظریه ترامتنیّت ژنت و به روش تحلیل تطبیقی به کشف و بررسی روابط بینامتنی کتاب سلیم با منابع تاریخی و حدیثی پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که عمده روابط بینامتنی کتاب سلیم با منابع دیگر (حدود 90 درصد) بر پایه روابط بیش متنی و بر اساس برگرفتگی یا اشتقاق است. پس از بیش متنی، مهم ترین رابطه قابل مشاهده میان کتاب سلیم و سایر منابع، رابطه بینامتنیت است که عمدتاً به صورت غیرصریح نمایان می شود؛ از این رابطه به سرقت ادبی یا دستبرد فکری نیز تعبیر شده است و به روشنی می تواند عدم اصالت این موارد را در کتاب سلیم نشان دهد. حداقل در شش حدیث این رابطه قابل اثبات است که منابع بیش متن آن ها عمدتاً منابع تاریخی اهل سنت و منابع حدیثی شیعه است. دو رابطه فرامتنیت و پیرامتنیت نیز به سبب کمی داده های موجود از منابع پیش از کتاب سلیم و عدم دسترسی به نسخه اصلی آن قابل اثبات نیست.