درخت حوزه‌های تخصصی

این مقاله به تحلیل معنای زندگی و رابطه آن با رستگاری از دیدگاه علامه محمدتقی جعفری، یکی از برجسته ترین فیلسوفان و متفکران اسلامی می پردازد. هدف پژوهش، تبیین و بررسی ارتباط عمیق میان این دو مفهوم بنیادی در اندیشه اوست که زندگی را فراتر از حیات مادی و در راستای کمال و سعادت ابدی تعریف می کند. روش شناسی این مطالعه، تحلیلی بوده و مبتنی بر بررسی آثار مکتوب و آرای فلسفی است که در آن ها به مفاهیمی چون هدفمندی زندگی، اختیار انسان و پیوند آن با رستگاری پرداخته شده است. یافته های کلیدی پژوهش نشان می دهد، معنای زندگی در حرکت آگاهانه انسان به سوی تکامل و قرب الهی نهفته است و رستگاری به عنوان مقصد نهایی این مسیر، نتیجه انتخاب های آزادانه و مسئولانه انسان در هماهنگی با فطرت الهی است. همچنین، تأکید بر عقلانیت و خودآگاهی به عنوان ابزارهای دستیابی به این هدف، از ویژگی های بارز دیدگاه اوست. در نهایت، نتیجه گیری اصلی مقاله این است که در اندیشه علامه، معنای زندگی و رستگاری دو مفهوم جدایی ناپذیرند که در یک فرایند دوسویه قرار دارند؛ به گونه ای که جست وجوی معنا، انسان را به رستگاری رهنمون می شود و رستگاری، غایت و تحقق معنای حقیقی زندگی است. این دیدگاه، انسان را به تأمل در هویت وجودی و مسئولیت هایش دعوت می کند.

نهضت عاشورا یکی از مهم ترین رخدادهای تاریخ اسلام، همواره مورد توجه پژوهشگران بوده است. با وجود این، نقش زنان در این نهضت، به ویژه حضرت زینب (س) بیشتر در قالب روایت های عاطفی و توصیفی قرار گرفته است. این پژوهش، به بررسی سیره حضرت زینب (س) به عنوان الگویی برای کنشگری اجتماعی زن مسلمان پرداخته است و ارتباط آن با نهضت عاشورا و مسئله امامت را تحلیل می کند. هدف اصلی پژوهش، استخراج مؤلفه های کنشگری حضرت زینب (س) و بررسی رابطه آن با راهبردهای نهضت عاشورا و گفتمان ولایت است. این تحقیق، با رویکرد تحلیلی توصیفی و روش تاریخی انتقادی انجام شده است. یافته ها نشان دادند که کنش های حضرت زینب (س) نه تنها واکنشی و عاطفی، بلکه هدفمند، آگاهانه و راهبردی بوده است. نتایج نشان دادند که سیره حضرت زینب (س)، الگوی جامع و قابل تعمیمی از کنشگری اجتماعی زن مسلمان در چارچوب الهیات مقاومت است

برخی از مخالفان فلسفه اسلامی، فلاسفه اسلامی را صرفاً مقلدان، مفسران و حاشیه نویسان فلسفه های یونانی می دانند. این پژوهش در پی بررسی این ادعا است و با تمرکز بر آراء میرداماد، به عنوان یکی از برجسته ترین چهره های حکمت اسلامی، نسبت میان دیدگاه های فلسفی او و دین اسلام را می سنجد. تحقیق حاضر با استفاده از روش های اسنادی، تحلیل منطقی و قیاسی به دنبال پاسخ به این مسئله است که آیا عقل فلسفی میرداماد علاوه بر فلسفه های یونانی از دین اسلام نیز استفاده نموده و حکمت یمانی او متمایز از فلسفه های یونانی است و دارای هویت دینی نیز هست یا خیر؟ نتیجه تحقیق این است که حکمت یمانی دارای هویت دینی بوده و از فلسفه های یونانی عبور کرده است. نقش دین اسلام در زایش های فلسفی از منظر میرداماد عبارتند از: وارد نمودن اصطلاحات دینی به فلسفه یمانی؛ ارائه استشهاد و تأییدیه دینی بر روش برهانی؛ مسئله سازی دین اسلام برای عقل فلسفی میرداماد؛ و نظریه پردازیِ متأثر از معارف دینی در حکمت یمانی. همچنین الگوی عقلی-دینی حکمت یمانی تبیین شده که محور آن «نظام سازی یک فلسفه عقلی-شیعی» است. این الگو دارای پنج مؤلفه: استفاده از منبع معرفتی دین (مؤلفه زمینه ای)؛ باروری زبان فلسفه اسلامی؛ استفاده از رویکرد دینی در قالب روش عقلی؛ مسئله سازی دین؛ و نظریه پردازیِ فلسفی-دینی است.

سال هاست فقره پایانیِ زیارت عاشورای مشهور، ذهن اندیشمندان را به خود مشغول کرده است. برخی برای «اصالت نداشتنِ» آن دلایلی ارائه کرده اند و پاسخ هایی به آنان داده شده است. در مقاله «تحلیل و نقد یکی از فقره های نسخه رایج زیارت عاشورا»، که در سال ۱۳۹۲ در دوفصلنامه علمی- پژوهشی کتاب قیّم منتشر شده است، نویسندگان کوشیده اند با معیارهای چهار گانه اثبات کنند؛ فقره پایانی زیارت عاشورا در کامل الزیارات و نیز نسخه های کهن مصباح المتهجد شیخ طوسی، که مشتمل بر عبارت «ٱبْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثّانیَ وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ» نیست، نسبت به نسخه های متأخر مصباح المتهجد، که مشتمل بر این عبارت است، ترجیح دارد. نگارنده در پژوهش پیش رو، به نقد و بررسی دلایل ارائه شده در این مقاله پرداخته است.

یکی از مباحث مهم در حوزه دین شناسی، مسئله فطرت است. بر اساس این آموزه، حقیقت انسان، دارای ساختار آفرینش خاصّی است و از آغاز خلقت خویش، از میل و شعوری خاص نسبت به حقایق نظری و اخلاقی برخوردار است و بر پایه همین زمینه اولیه، در معرض تعلیم و تربیت قرار می گیرد. پرسش این است که آیا این نظریه را می توان با استناد به برخی مبانی فلسفی، اثبات و موجّه نمود یا نه؟ پاسخ اجمالی این مقاله با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی به این پرسش دشوار به این صورت است که به نظر می رسد با استفاده از برخی قواعد و مباحث فلسفی، مثلِ مسبوقیّتِ هر حادث زمانی و تعلّم به استعداد و زمینه قبلی، و تشکیک وجود، و نفخه الهی انگاشتن نفس انسان می توان نظریه فطرت را اثبات و موجّه نمود. طبق این مبانی، هویّت انسان دارای زمینه قبلی مناسب برای مواجهه و پذیرش حقایق دینی است و آن زمینه، طبق تشکیک وجود، از شوق و شعور متناسب با مرتبه وجودی خود بهره مند است و به عنوان نفخه الهی از رنگ و محتوای خاصی برخوردار است. بنابراین انسان با آن زمینه و ساختار، در معرض تعلیم و تربیت قرار گرفته و مورد خطاب انبیای الهی قرار می گیرد.

تمدن اسلامی، فضایی است که انسان در آن به لحاظ معنوی و مادی می تواند رشد کند و به غایات مطلوبی که خدای متعال او را برای آن غایات خلق کرده، برسد و زندگی خوب و عزتمندی داشته باشد. ازاین رو، دست یابی به چنین تمدنی، یکی از مهم ترین اهداف تشکیل حکومت اسلامی درکشور ایران و همچنین دیگر کشورهای اسلامی است. این هدف، زمانی به وقوع می پیوندد که تک تک افراد جامعه و مسئولان در نهادینه کردن شاخصه های تمدن اسلامی تلاش نمایند و از فرصت های پیش آمده، بیشترین بهره را ببرند. ازآنجایی که در هرسال، حرکت تمدن ساز اربعین حسینی، زمینه تجلی بسیاری از ارزش های الهی را فراهم می کند، که این گونه برکات و ثمرات نقش تعیین کننده ای در تحقق تمدن نوین اسلامی دارد، شایسته است تا آن آثار و برکات اثرگذار، شناسایی و در نهادینه کردن و پایداری آنها در دیگر ایام سال تلاش های درخوری صورت گیرد. این پژوهش، کوشیده است تا به روش توصیفی و تحلیلی، نقش اربعین حسینی را در دست یابی به تمدن نوین اسلامی بررسی نماید.

واقعه کربلا، نه تنها فاجعه ای تاریخی، بلکه نقطه عطفی در تبیین عقلانیت دینی، مسئولیت اجتماعی و بازسازی تربیت ایمانی در جهان اسلام است. حضرت زینب(س) پس از شهادت امام حسین(ع) با ایراد خطبه هایی بلیغ، رفتار خردمندانه و کنشگری فعال در برابر ظلم، الگویی بی بدیل از عقلانیت عملی، تربیتی، سیاسی و تفسیری ارائه داد. پژوهش حاضر با تکیه بر منابع قرآنی، روایات معتبر و تحلیل تطبیقی شخصیت حضرت زینب(س) با زنان برجسته اهل بیت(س)، به بررسی مراتب عقلانیت ایشان می پردازد. این پژوهش، با رویکرد میان رشته ای و استفاده از روش های تفسیری، فلسفی و گفتمان شناختی، عقلانیت حضرت زینب(س) را در سه بُعد گفتاری احتجاجی، رفتاری تدبیری و گرایشی ایمانی طبقه بندی کرده است. نتایج نشان داد که این الگو می تواند در تربیت نسل دختران مسلمان و ارتقای عقل دینی در نظام آموزشی حوزه های علمیه به کار رود.

ملاصدرا با توجه به روش شناسی فلسفی ویژه خود و با توجه به مبانی میانی و نهایی که ازنظریات ایشان به دست می آید، در جاهای مختلف سخنان متفاوتی درباره فنا و بقای موجودات بیان کرده است. ایشان اسماء و صفات خداوند را باقی به بقای الهی می داند اما عقول و جهان عقل را گاهی باقی به ابقای خدای متعال، و در اکثر موارد باقی به بقای خدای متعال معرفی می کند. ملاصدرا بر این باور است که نفوس بعد از خروج از عالم طبیعت باقی به ابقا و پس از تحقق آن ها به وجود حقانی باقی به بقا می باشند. جهان طبیعت را مانند سایر فیلسوفان، به جهت ویژگی هایی مانند حدوث، تغییر و حرکت مکرراً فانی نامیده است. اما آن چه را از مجموع گفته های عرفا و فیلسوفان حکمت متعالیه و بر اساس مبانی نهایی آنان مانند وحدت شخصی وجود، بساطت موجودات و تفسیر علیت به تجلّی می توان به دست آورد این است که همه موجودات عالم هستی و تمام مراتب عوالم هستی باقی به بقای خدای متعال هستند نه تنها فنا معنا ندارد بلکه باقی به ابقا نیز بی معنا می باشد.

مسئله اصلی پژوهش حاضر، بررسی دو رأی متفاوت از جان آر سرل و ملاصدرا درباره نفس است. آیا نگاه تک بُعدی مادی گرایانه، گزینه بهتری در تبیین نفس است یا نگاه جامع نگر تجردی، قابلیت تبیین متقن تری دارد. سرل معتقد است تمام حالات آگاهانه با حفظ هستی شناسی سوبژکتیو، معلول سطح زیرین مغز (نورون ها) است. از سویی وی کنش عقلانی را بدون گسست بی معنا می داند، اما گسست، با سیستم موجبیتی نورون ها در تعارض است. راه حل سرل این است که گسست، در طول زمان رخ می دهد، رفتار نورون ها در سطح زیرین، در هر نقطه ای از زمان، برای تعیین وضعیت بعدی سیستم مغز کافی نیست، بلکه وضعیت بعدی، فقط از طریق تصمیم گیری آگاهانه معین می شود که ویژگی سطح برین مغز است، در اینجا فرض نفس، صرفا چهارچوبی الزامی برای گسست، کنش عقلانی و مسئولیت ناشی از کنش مهیا می سازد، بی آنکه نفس، یک تجربه یا قابل تجربه باشد. از نظر ملاصدرا نفس، حقیقتی دارای بدن، با لحاظ تفاوت معنای بدن، در هر مرحله از تکامل جوهری است. تمام تجارب آگاهانه قوا در یک وحدتی اتفاق می افتد که صدرالمتألهین آن وحدت جمعی را نفس می خواند، حقیقت آن، حضور است و به مفهوم در نمی آید. با این نگاه، مفهوم من یا صورتی که انسان از خود در ذهن دارد، «خود حقیقی» او نیست. نقطه عطف صدرا در مقابل سرل گذر از مفهوم و توجه دادن به حضور نفس، به عنوان شاکله جامع و حقیقی انسان است. اما نگاه سرل به مسئله گسست، در نهایت قادر به حذف علیت ضروری سیستم عصبی نیست؛ هرچند فرد، در سطح برین سیستم، احساس آزادی اراده می کند، ولی در واقعیت، انتخاب او نیست، بلکه دوباره شکسته شدن پیوندهای نورونی و برقراری پیوندهای جدید به نحو علّی و ضروری است. ملاصدرا با طرح تجرد نفس و حذف حجاب بین حالات آگاهانه و نفس، از پیوند وجودی این حالات، گسترش روابط معنایی و تکامل جوهره انسان، تبیین متقن تری عرضه می کند، اما بینش مادی گرایانه سرل از پرداختن به این روابط عاجز است. 

 مسئله قدرت الهی ازجمله مسائل مهم الهیات است که معرکه آراء متفکران است. محقق خفری در اثر مهم خود که حاشیه بر شرح تجرید است تلاش دارد متکلمین و فلاسفه را در این مبحث هم نظر نشان دهد و معنای دیگری برای ایجاب ذکر می کند تا از طریق آن قدرت الهی را اثبات کند. ایشان  نظر فلاسفه در مورد ایجاب را به کلی مردود حتی مستوجب تکفیر می داند. محقق خفری دو اشکال عمده به شارح تجرید (قوشچی) در بحث قدرت الهی وارد می کند. او هم چنین در پاسخ به اعتراضات مخالفین نسبت به قدرت الهی پاسخ هایی بیان می کند که مورد اشکال است. در این پژوهش که با هدف غور و تفحص در آرای محقق خفری ناظر به قدرت الهی ساماندهی می شود، با روش تحلیلی- انتقادی به بررسی نظرات ایشان می پردازیم.  یافته های این پژوهش نشان می دهد کهنظرات محقق خفری با دلایل مختلف ازجمله نحوه صدق قضیه شرطیه، عینیت ذات و صفات، واجب بودن از همه جهات برای واجب الوجود بالذات، عدم انفکاک ذاتی معلول از علت، مبادی چهارگانه فعل اختیاری، عدم لفظی بودن نزاع در این مسئله، وصف ماهیت بودن امکان ذاتی و تفسیر صحیح از معنای ایجاب، قابل نقد است.

سوگ سروده های حسینی، یک فراوری انسانی و غیر قدسی اند که متشکل از باورها و اعتقادها به پاسداشت فرهنگ، هویت و معارف حسینی بوده و مبتنی بر شعر روایی توصیفی (دوبیتی) است. پژوهش حاضر، از نوع تحقیقات کاربردی تحلیلی و براساس منابع کتابخانه ای و به شیوه میدانی؛ مشاهده مستقیم و ثبت اشعار سوگ سروده های محلی زنان لُر (چایِنه محرم و صفر) در مجالس عزاداری حسینی گردآوری شد. نتایج نشان داد که درون مایه معنوی و تربیتی سوگ سروده ها، شامل خداباوری، توسل به حضرت سیدالشهدا امام حسین ارادت و احترام به مقام شامخ و ارزش الهی و معنوی امام حسین، اولاد و اصحابش، شکرگزاری و رضایت از قضا و قدر خداوند در حادثه عاشورا، صبر برمصائب اهل بیت حسینی، نمایان کردن ظلم و شقاوت سپاه عمربن سعد در دشت کربلا، صبر زینبی(س) و رشادت های اهل کاروان و شهدای دشت کربلا، به ویژه حضرت عباس، علی اکبر و قاسم، مظلومیت شهدای دشت نینوا، به ویژه حضرت امام حسین و علی اصغر، عشق، شور و تداوم راه و عزت حسینی، ظلم ستیزی، عافیت طلبی و طلب شفاعت از امام حسین بودند. همچنین در سوگ سرودها، برمضامین مشترکی، همچون شیون و گریه، شهید و شهادت، اسارت، تشنگی، گهواره، خون، نیزه، خیمه و عَلَم تاکید شده بود.

هدف این پژوهش، تحلیل ابعاد فرهنگ مقاومت و شهادت در بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره اربعین حسینی طی سال های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۴ است. روش تحقیق، تحلیل مضمون بوده و جامعه آماری، شامل تمام سخنرانی ها، پیام ها و بیانات رسمی ایشان درباره اربعین است که پس از غربالگری، ۳۴ سند به عنوان واحد تحلیل انتخاب شد. نتایج نشان داد که در اندیشه رهبری، اربعین تنها آیین عزاداری نیست، بلکه پدیده ای تمدنی، هویت ساز و مقاومت محور با ریشه ای عمیق در مکتب کربلاست. بر اساس تحلیل انجام شده، چهار سطح تفسیری از اربعین در گفتمان ایشان قابل تشخیص است: 1. سطح هویتی-وجودی: تجدید عهد با جهاد درونی و احیای هویت ولایت محور؛ 2. سطح سیاسی- فرهنگی: نماد قوّت نرم اسلام و وحدت امت در برابر تفرقه دشمن؛ 3. سطح تمدنی: استمرار میراث روشنگرانه حضرت زینب(س) و مقاومت فرهنگی؛ 3. سطح معنوی- عملی: جلوه ای از شکر عملی از طریق خدمت، اخوت و مجاهدت. در نهایت، نتیجه پژوهش نشان داد که اربعین در گفتمان رهبری، حرکتی هوشمندانه و تمدن ساز است که با پیوند عشق معنوی و بصیرت اجتماعی، زمینه ساز بیداری امت اسلامی و تقویت سرمایه مقاومت در برابر سلطه فرهنگی جهانی است.

دین، پدیده ای چند وجهی و ذومراتب است که باعث می گردد هر دین پژوه و دین شناسی، در مواجهه با این پدیده، از روش های مختلفی که تأثیر مستقیم بر نتایج پژوهش دارند، بهره گیرد. ازجمله اندیشمندان روشن فکر معاصر که امروزه مباحث دین شناسی او، مورد توجه به سزایی قرار گرفته است، مصطفی ملکیان است. در این مقاله، ابتدا نگرش ملکیان در چیستی دین و دین پژوهی مورد بررسی قرار گرفته و سپس روش های وی در مواجهه با تحقیقات دینی، تحلیل شده است. مقاله حاضر، با روش توصیفی و تحلیلی و با استفاده از منابع، مقالات، سخنرانی ها و کتب مصطفی ملکیان، نگاشته شده است. ملکیان، دارای روشی ترکیبی در دین پژوهی است که حاوی چهار عنصر روشی اصلی است. این عناصر، عبارتند از: روش عقلانی، روش کارکردی یا کاربردی، روش تحویلی و روش فرایندی. علی رغم موفقیت این شخصیت در قسمت هایی از دین پژوهی، اشکالاتی از قبیل کاهش بار معنوی دین، ناکارآمدی عنصر تحویل در روش ترکیبی، تقلیل دین در روش کاربردی و نبود ملاک در روش فرایندی دارد. 

برهان عدالت یکی از دلایل عقلی اثبات معاد است. متکلمان شیعه برای این برهان چهار تقریر ارائه کرده اند: لزوم تفکیک گناه کار و بی گناه، ناممکن بودن اجرای عدالت در جهان طبیعت، لزوم وفای به وعده و لزوم پرداخت عوض در برابر تکلیف. پژوهش حاضر به این مسئله می پردازد که این تقریرها با چه اشکال هایی روبر هستند و آیا این اشکال ها برهان عدالت را بی اعتبار می کند؟ از گذر بررسی های انجام شده که به روش توصیفی و انتقادی سامان یافته هفت اشکال معرفی شده اند: نفی استقلال عقلی و جدلی بودن استدلال، بی معنایی ظلم برای خداوند، اعتباری بودن حسن و قبح، امکان رفع ظلم در جهان طبیعت، عدم لزوم تبعیت احکام از مفاسد و مصالح واقع و ناتوانی از اثبات معاد اسلامی. یافته های پژوهش نشان می دهد که هیچ یک از اشکال ها سبب نمی شود صلاحیت این برهان به عنوان دلیلی برای اثبات زندگی پس از مرگ و نا محدود بودن آن در کنار دیگر دلائل از بین برود.

عاملیت و ساختار یک مسئله ای است که در تاریخ فلسفه محل بحث فراوان بوده است. پس از تعیین تکلیف مسئله عاملیت و ساختار، با قائل شدن به ساختار و در نتیجه طرح روح جمعی، ضروری است در خصوص نحوه هستی، چگونگی و مقوم تحقق روح جمعی نظریه پردازی صورت پذیرد. چنین تبیینی امکان نظریه پردازی در گام های بعدی فلسفه علوم اجتماعی را ممکن می کند. در این پژوهش، نگارنده درصدد است، با مرور دیدگاه نظریه پردازان این حوزه، پس از استنباط دیدگاه صدرایی در رابطه با عاملیت و ساختار، در پرتو این یافته، به تبیین روح جمعی بپردازد. یافته های این پژوهش گویای آنند که یکم؛ چنین نیست که روح جمعی به عنوان یک وجود مستقل در عالم محقق شود اما این به معنای رد روح جمعی نیست، بلکه روح جمعی یک نحوه هستی است که نفوس انسانی به واسطه زیست جمعی می یابند. دوم؛ تنها در اجتماع مبتنی بر عقل و قوای عقلی به عنوان مقوم نفس انسانی، اجتماع دارای روح جمعی تحقق می یابد و سوم؛ مدینه متعالیه همان اجتماعی است که حاصل تحقق روح جمعی بوده و این روح جمعی به واسطه حضور مقام ولایت و مدیریت جمع القوای ولایت در اجتماع متشکل از نفوس انسانی پدید می آید.

در مقاله ای مهمترین براهین اثبات و ابطال نظریه اتحاد عاقل و معقول نقد و همه آنها مخدوش شده است. ازجمله دلایل اثبات این نظریه، دو دلیلی است که ملاصدرا در ضمن برهان تضایف به آنها اشاره کرده است. مقاله دیگری سعی کرده است نقدهای مقاله اول را به این دو دلیل رفع و ازآنها دفاع نماید. در این مقاله با عیارسنجی تلاشهای مقاله دوم، تمام اشکالهای مقاله دوم به مقاله اول ردّ و یا مرتفع شده است و درمورد دلیل اول روشن شده است که از نظر ملاصدرا اتحاد در نظریه اتحاد عاقل و معقول، اتحاد ماده و صورت است که با آراء او درباره حرکت جوهری اشتدادی و انتزاع مفاهیم متعدد از یک موجود و نظریه وحدت نفس با قوای آن سازگار است و لازمه آن حلول صور ادراکی در نفس و تکامل نفس از طریق تحصیل علوم حصولی است. در مورد دلیل دوم هم روشن شده است که قیاس نفس به چشم نابینا مع الفارق است و فارق عبارت است از قابلیت و عدم قابلیت دریافت صور ادراکی. در صورت انکار نظریه اتحاد عاقل و معقول، باید نفس را با چشم بینا مقایسه کرد، زیرا در این صورت، هرچند نفس بالفعل دارای صور عقلی نیست، ولی قابلیت دریافت آن ها را دارد. 

در این نوشتار تلاش شده است به این سوال که آیا تشخیص حسن و قبح افعال شرعی است یا عقلی از منظر فخر رازی پاسخ داده شود. لذا دیدگاه وی در این بحث تبیین و نقد گردید. فخر رازی در آثار خود دو نظر دارد؛ در یک نظر حسن و قبح شرعی را برمی گزیند که در آثار دیگران معمولا این نظر مطرح بوده و نظر دوم نادیده گرفته می شود. در نظر دوم در رابطه با افعال انسان، با عدلیه هم رأی بوده و حسن و قبح عقلی را می پسندد و بر اثبات آن دلیل اقامه می کند. بنابراین با روش تحلیلی – توصیفی و کتابخانه ای به بررسی آثار فخر رازی می پردازیم و ابتدا معنای حسن و قبح و نظرات او را استخراج کرده، سپس ادله وی بر آن نظرات را تبیین و سپس نقد خواهیم کرد و در نهایت اثبات خواهیم کرد که نظر دوم صحیح است و فرق گذاشتن بین خالق و مخلوق در این بحث نادرست بوده و تمام ادله وی مخدوش است

مقاله حاضر به بررسی حقیقت «نامه اعمال» در قرآن و تبیین دیدگاه های متکلمان امامیه و اشاعره در این زمینه می پردازد. مسأله تحقیق، تحلیل نظریات مختلف در خصوص حقیقت و ماهیت نامه اعمال به عنوان یکی از مباحث مهم مرتبط با معادشناسی است. دیدگاه های متکلمان امامیه شامل نظریه های مادی بودن نامه اعمال، یگانگی نامه با آثار اعمال و تساوی نامه با نفس انسان است. در میان اشاعره نیز اعتقاد به جسمانیت نامه اعمال وجود دارد و برخی از متکلمان اشعری نامه عمل را به جزا و آثار افعال تفسیر کرده اند. همچنین عده ای از آنان بر این باورند که نامه اعمال، همان حقیقت افعال انسان است و در روز قیامت، انسان حقیقت اعمال خود را مشاهده می کند. روش تحقیق در این مقاله توصیفی- تحلیلی بوده و یافته های تحقیق نشان می دهد که در عین وجود نظریات مشترک امامیه و اشاعره در جسمانی بودن نامه عمل، تساوی نامه عمل با جزا و آثار و تجسم حقیقت عمل، دیدگاه مادی بودن و تقدیر به جزا و ثواب بدون دلیل و خلاف ظاهر است. از مجموع دیدگاه های مختلف، نظریه ی یگانگی نامه اعمال با حقیقت عمل انسان، با آیات و روایات سازگاری دارد.

مقاله پیش رو چیستی نوع وحدت مستفاد از آیه 22 سوره انبیاء را از دیدگاه دو اندیشمند برجسته معاصر؛ علامه طباطبایی و استاد شهید مطهری تبیین و مورد بررسی قرار داده است. سوال اصلی تحقیق آن است که دلالت مطابقی آیه مذکور کدامیک از اقسام توحید را ثابت میکند. از دیدگاه علامه طباطبایی با توجه پذیرش خداوند به معنای واجب الوجود و تفویض اختیار تدبیر به صورت مستقل به ارباب انواع از سوی مشرکان، آیه شریفه در صدد نفی شرک در ساحت توحید ربوبی بوده و به دلالت مطابقی به نفی شرک ذاتی اشاره ندارد لذا بر اساس نظم کلی و واحد جهان و اختلاف ذاتی رب النوع، تباین تدبیر قطعی بوده و پیامد آن فساد در عالم است. از دیدگاه استاد مطهری آیه شریفه به برهان تمانع اشاره داشته و بر اساس سه اصل فلسفی، توحید ذاتی به معنای تعدد الهه را نفی میکند. مقاله حاضر با روش تحلیل عقلی به بررسی دو دیدگاه فوق پرداخته و با نشان دادن آسیبهای آن، بدین نتیجه رهنمون شده است که آیه شریفه نیازمند تقریری جدید درباره استلزام تعدد الهه و فساد عالم است