تحلیل انتقادی روش شناسی دین پژوهی روشنفکران معاصر ایران (با تکیه بر مصطفی ملکیان) (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
دین، پدیده ای چند وجهی و ذومراتب است که باعث می گردد هر دین پژوه و دین شناسی، در مواجهه با این پدیده، از روش های مختلفی که تأثیر مستقیم بر نتایج پژوهش دارند، بهره گیرد. ازجمله اندیشمندان روشن فکر معاصر که امروزه مباحث دین شناسی او، مورد توجه به سزایی قرار گرفته است، مصطفی ملکیان است. در این مقاله، ابتدا نگرش ملکیان در چیستی دین و دین پژوهی مورد بررسی قرار گرفته و سپس روش های وی در مواجهه با تحقیقات دینی، تحلیل شده است. مقاله حاضر، با روش توصیفی و تحلیلی و با استفاده از منابع، مقالات، سخنرانی ها و کتب مصطفی ملکیان، نگاشته شده است. ملکیان، دارای روشی ترکیبی در دین پژوهی است که حاوی چهار عنصر روشی اصلی است. این عناصر، عبارتند از: روش عقلانی، روش کارکردی یا کاربردی، روش تحویلی و روش فرایندی. علی رغم موفقیت این شخصیت در قسمت هایی از دین پژوهی، اشکالاتی از قبیل کاهش بار معنوی دین، ناکارآمدی عنصر تحویل در روش ترکیبی، تقلیل دین در روش کاربردی و نبود ملاک در روش فرایندی دارد.A Critical Analysis of the Methodology of Religious Studies among Contemporary Iranian Intellectuals (Focusing on Mostafa Malekian)
Religion is a multifaceted and multi-layered phenomenon that necessitates diverse methodological approaches in its study, each of which directly influences the outcomes of research. Among contemporary Iranian intellectuals whose reflections on religion and religious studies have received considerable attention is Mostafa Malekian. This article first examines Malekian’s perspective on the nature of religion and religious inquiry, and then critically analyzes his methodological approach to the study of religion. Employing a descriptive–analytical method, the study draws upon Malekian’s primary writings, articles, and lectures. Malekian adopts an integrated methodology in his approach to religious studies, comprising four principal methodological elements: the rational method, the functional or pragmatic method, the reductionist method, and the procedural method. Despite certain achievements of his approach in specific areas of religious studies, it suffers from several weaknesses—most notably, the attenuation of religion’s spiritual dimension, the ineffectiveness of the reductionist element within the integrated method, the tendency toward the pragmatic reduction of religion, and the absence of clear evaluative criteria in the procedural method.
تبلیغات
