درخت حوزه‌های تخصصی

بیماری   های پاندمیک، علیرغم پیشرفت   های علمی، سلامت و فعالیت بشر را تحت تاثیر قرار می   دهند. ویروس کرونا، آخرین بیماری پاندمیک بود که زندگی و فعالیت بشر را در تمامی جوامع تحت تاثیر قرار داد. وضعیت پیش آمده ناشی از شیوع ویروس کرونا در ایران همانند سایر کشورهای درگیر، کشور را با یک شرایط اضطراری مواجه کرد. با انتشار ویروس کرونا در کشور، روستاها در تعامل با اجزا دیگر عناصر در فضای جغرافیایی از این آسیب در امان نماندند. این پژوهش با هدف تبیین پیامدهای اقتصادی انتشار ویروس کرونا بر اقتصاد روستاهای گردشگرپذیر شهرستان لنگرود انجام شده است. تحقیق حاضر بر حسب هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی و تحلیلی است. ماهیت داده ها کمی و کیفی و روش گردآوری داده   ها اسنادی و میدانی است. در روش میدانی، برای گردآوری داده   ها و اطلاعات، از پرسشنامه خانوار و روستا، مصاحبه و مشاهده استفاده شده است. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و آمار توصیفی و استباطی استفاده شده است. در نه روستای گردشگرپذیر شهرستان، و تعداد 364 پرشنامه خانوار و 9 پرسشنامه روستا تکمیل شد. نتایج نشان می   دهد که میزان فعالیت اقتصادی 40.2 درصد شاغلین کمتر شده و 15.4 درصد نیز بیکار شده   اند. درآمد 93.3 درصد خانوارها کم شده و درآمد دو درصد خانوارها افزایش یافته است. هزینه   های بهداشت و درمان و خوراک برای تمامی خانوارها افزایش یافته است اما هزینه آموزش فقط برای 34.8 درصد خانوارها افزایش داشته است.

صنعت گردشگری به دلیل تأثیر فراوانی که بر رونق اقتصادی کشورهای مختلف داشته، به طور ویژه مورد توجه قرار گرفت و به همین دلیل تلاش گردید تا نوسانات اندکی متوجه این صنعت گردد. از این رهگذر، مدیریت بحران در خصوص بلایای طبیعی که انسان کنترل اندکی بر آن ها دارد و در مقابل حجم تخریب بالائی نیز دارند، در گردشگری مورد توجه قرار گرفت. شهر مشهد نیز یکی از مهم ترین مراکز گردشگری در ایران و خاورمیانه است و به دلیل قرار گرفتن در موقعیت جغرافیایی ویژه ای تحت تأثیر بلایای طبیعی مختلفی قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی امکان وقوع بلایای طبیعی در مشهد و تأثیر آن بر گردشگری و لزوم بکارگیری رویکرد مدیریت بحران فعالانه، به بررسی پرسش هایی پرداخته است: الزامات مکان یابی مجتمع گردشگری چندمنظوره جهت کاربرد مدیریت بحران چه موضوعاتی هستند؟ و در عرصه شهر مشهد چه موقعیت هایی دارای مطلوبیت لازم جهت احداث مجتمع گردشگری چندمنظوره است؟.جهت پاسخ به سؤالات پژوهش، روش کمی و تکنیک پیمایش انتخاب گردید و 56 پرسشنامه در میان کارشناسان گردشگری مشهد توزیع گردید. همچنین از روش تاپسیس جهت تحلیل یافته ها و از ArcGIS جهت مکان یابی استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی این پژوهش، شهر مشهد می باشد. زمین لرزه مهم ترین بلای طبیعی است که دارای توان بالقوه جهت ایجاد بحران در گردشگری مشهد است و فرونشست زمین این تأثیر را در ایجاد بحران پنهان دارد. مواجهه با موج گرما نیز بحران حاد موجود برای گردشگری مشهد است که جهت احداث مجتمع گردشگری در مشهد و به جهت کاهش آسیب های احتمالی و فعال نمودن مدیریت بحران می بایست بدان ها توجه نمود. در مرحله نهایی و با استفاده از نظرات کارشناسان، ابعاد چهارگانه سازگاری، دسترسی، خدمات و مطلوبیت که مجموعاً دارای 13 شاخص هستند طراحی شد و با بکارگیری ArcGIS و ماتریس طراحی شده از شاخص ها، مکان یابی به انجام رسید و مشخص شد که اراضی بلوار نماز و الهیه مکان های مناسب برای احداث مجتمع گردشگری در مشهد است.

در حال حاضر شهرها به مثابه موجودات زنده، نیازمند سرزندگی و نشاط هستند. خلق و ارتقای سرزندگی در یک فضای شهری، مستلزم همسو بودن ویژگیهای فضا در پاسخگویی به نیازهای شهروندان بوده که به نوبه خود می تواند افزایش حضور مستمر و کیفیت زندگی آنها را به دنبال داشته باشد. در همین راستا، در این مطالعه به بررسی مولفه-های سرزندگی شهر اسلام آباد غرب به عنوان یکی از شهرهای بزرگ استان کرمانشاه پرداخته شده است. نوع تحقیق کاربردی و روش آن توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی، کتابخانه ای و بررسی های میدانی می باشد. برای تعیین حجم نمونه ها از فرمول کوکران و همچنین برای پایایی پرسشنامه از آزمون آلفای کرونباخ استفاده شده است. برای تحلیل داده های پرسشنامه از نرم افزار SPSS و آزمون های آماری T- test ، تحلیل واریانس، مدل سوارا و رگرسیون گام به گام استفاده گردیده است. هم-چنین، جهت بررسی نرمال بودن داده ها از روش کولموگروف اسمیرنوف استفاده شده است. نتایج حاصل از بررسی مولفه های سرزندگی در شهر اسلام آباد غرب نشان دهنده این بود که مولفه ی اجتماعی با میانگین 94/2 دارای بیش ترین رتبه بوده است و بعد از آن مؤلفه ی محیطی در رتبه ی دوم با میانگین 65/2 قرار دارد و کالبدی- عملکردی در رتبه ی سوم با میانگین 42/2 و همچنین مؤلفه ی اقتصادی با میانگین 30/2 آخرین رتبه را به خود اختصاص داده است که این نتایج نشانگر سهم بسزای مؤلفه های اجتماعی و محیطی در سرزندگی شهر اسلام آباد غرب می باشد و کمترین اثرگذاری در سرزندگی این شهر مربوط به مؤلفه ی اقتصادی است.

هدف از این تحقیق مقایسه تغییرات سطح جنگل با استفاده از مدل LCM در تصاویر ماهواره ای در جنگل های تالش بوده است. روند تغییرات کاربری محدوده مطالعاتی با استفاده از تصاویر ماهواره لندست سنجنده های TM، + ETMو OLI در سال های 2000، 2010 و 2020 با روش نظارت شده شبکه عصبی پردازش گردید. نقشه طبقه بندی کاربری اراضی شامل کاربری مسکونی، زراعت، مراتع، جنگل انبوه، جنگل نیمه انبوه، جنگل تنک در منطقه شناسایی شد. برای این منظور از تصاویر نرم افزار گوگل ارث و بازدید میدانی در تهیه نقاط تعلیمی استفاده شد. در نهایت ماتریس دقت برای هر نقشه تشکیل شد. تغییرات کاربری اراضی از سال 2000 تا 2020 با روش شبکه عصبی مصنوعی نشان داد، مناطق مسکونی 210 درصد و کاربری زراعت 1500 درصد، کاربری جنگل نیمه انبوه 200 درصد و جنگل تنک340 درصد هکتار افزایش و کاربری جنگل انبوه نیز 50 درصد و مرتع 30 درصد کاهش داشته است. صحت نقشه های طبقه بندی در این پژوهش در سال 2000 و 2010 و 2020 به ترتیب 88/0، 8950/0، 9150/0 به دست آمد که قابل قبول بود. نتایج تحقیق نشان داد که گسترش فعالیت های زراعی و ساخت مناطق مسکونی بر روی اکوسیستم های مرتعی و جنگل موجب تبدیل مراتع و جنگل های تنک به زمین های با ارزش کمتر شده است.

یکی از مهم ترین موارد در طراحی فضاهای شهری، تأمین آسایش حرارتی است.برای برقراری آسایش حرارتی توجه به عناصر و شاخص های اقلیمی نظیر تابش آفتاب،رطوبت هوا و باد نقش مهمی ایفا می کنند. شهر ایذه در بردارنده فضاهای باز متعددی در مقیاس محلی می باشد که به دلیل شرایط اقلیمی آن برقرای آسایش حرارتی در این فضاها به منظور افزایش حضور پذیری افراد و بالا بردن کیفیت زندگی بسیار مهم می باشد. از همین رو در این مطالعه ارزیابی شاخص های آسایش حرارتی مراکز محلات شهر ایذه و تبیین رهنمودهایی جهت دستیابی به آسایش حرارتی بر مد نظرقرار گرفته است. روش پژوهش مقاله پیش رو توصیفی و تحلیلی است. جهت جمع آوری اطلاعات از اسناد و منابع کتابخانه ای، مشاهدات میدانی و نیز به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از تکنیک شبیه سازی و از نرم افزارهای تحلیل اقلیمی ENVI-Met استفاده شده است. از بین شاخص های آسایش حرارتی موجود برای ارزیابی آسایش حرارتی در این پژوهش شاخص های THI ، بیکر، ترجونگ و شاخص های SET, PET ، PMV و PPD جهت تحلیل شرایط آب و هوایی فضای باز در نرم افزار مورد استفاده قرار گرفته است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که در هر دو الگوی شعاعی و خطی، شاخص های فرمی تأثیر بیشتری بر کاهش دمای تابشی و تعدیل وضعیت اقلیمی بافت شهری دارند. همچنین پوشش گیاهی و فرمی در شاخص های آسایش حرارتی در الگو های شعاعی و خطی نشان می دهد که فرم و پوشش گیاهی هردو بر تعدیل شرایط اقلیمی و آسایش حرارتی تأثیرگذار می باشند برای ایذه.

کاربرد زیبایی شناسی در ساختمان ها و معماری به دلیل نیازهای فیزیکی، بودجه، ساختار، مقررات، آب و هوا و غیره پیچیده است، به این معنی که طراحی ساختمان توسط فرم و عملکرد و همچنین زیبایی شناسی پیش می رود. مولفه های زیبایی شناسی به عنوان یکی از غنی ترین عوامل معناساز در معماری بخصوص معماری خانه های قدیمی دوره قاجار در شهر تبریزهستند. تحقیق حاضر به بررسی نقش مولفه ها و عوامل تاثیرگذار در زیبایی شناسی معماری خانه های تاریخی تبریز در ادراک مفاهیم معنایی می پردازد.در این پژوهش، با توجه به ماهیت و اهداف در نظر گرفته شده ، روش توصیفی- تحلیلی با روش کیفی مورد استفاده قرار می گیرد که از طریق مصاحبه عمیق با 6 متخصص در زمینه های مرتبط به معماری انجام و مصاحبه ها همچنین با استفاده از ضبط صوت انجام گرفته است. صوت پاسخ دهندگان با استفاده از نرم افزار تحلیل داده های کیفی مکس کیو دی ای به-کمک رایانه، کدبندی شده است. مهم ترین نمودهای این دوره در دو حوزه زیبایی شناسی و کارکرد(عملکرد) متجلی می گردد. عوامل زیبایی شناسی شامل مواردی نظیر ارسی، دو دری، سه دری و پنج دری(به همراه سرستون و گچ بری مرتبط با دوره قبل) هستند. در بعد نشانه های کارکردی نیز، عواملی نظیر توجه به نور و اقلیم، همخوانی با عرف و فرهنگ بومی، مصالح بومی و توجه به نیازهای تمام اعضای خانواده و انعطاف پذیری جلوه گر شده است. این مولفه ها در زیباشناسی خانه های دور قاجار در شهر تبریز بسیار موثر هستند.

حکمروایی گردشگری به عنوان پارادایمی نوظهور در مدیریت مقاصد، نقش محوری در پاسخگویی به چالش های پیچیده صنعت گردشگری ایفا می کند. این پژوهش با هدف ترسیم نقشه جامع تحولات مفهومی، ساختاری و موضوعی حکمروایی گردشگری و شناسایی مسیرهای آینده این حوزه پژوهشی انجام شده است. رویکرد کتابسنجی با تحلیل 892 مقاله علمی مستخرج از پایگاه اسکوپوس (2000-2025) به کار گرفته شد و داده ها به دو دوره زمانی 2000-2015 و 2016-2025 تقسیم و با استفاده از نرم افزار VOSviewer تحلیل شده اند. تحلیل ها افزایش 9 برابری در فراوانی مفهوم حکمروایی گردشگری و گسترش خوشه های موضوعی از 5 به 8 خوشه را نشان می دهند. همچنین گونه های نوظهور حکمروایی شامل حکمروایی مشارکتی، محیط زیست و چندسطحی شناسایی شدند. ادغام مفهومی با چالش های معاصر، به ویژه بیش گردشگری و گردشگری هوشمند، بیانگر پاسخگویی این حوزه به مسائل نوپدید است. یافته ها نشان دهنده تکامل پارادایمی حکمروایی گردشگری از مفهومی وابسته به حوزه ای مستقل با چارچوب های نظری بالغ است.

علی رغم مزیت های بی شمار شرکت های کوچک و متوسط در افزایش اشتغال، افزایش تولید ملی و بهبود کیفیت زندگی جامعه، عدم تداوم عملکرد آن ها به عنوان یکی از چالش های اساسی در کشور شناخته شده است. هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی نقش قابلیت های اینترنت اشیاء و اقدامات محیط زیستی مناسب بر پایداری عملکرد شرکت های کوچک و متوسط است. جامعه آماری این پژوهش، مدیران ارشد شرکت های کوچک و متوسط پنج استان منتخب کشور (اصفهان، تهران، فارس، خراسان رضوی و آذریابجان شرقی) بوده که با استفاده از روش نمونه گیری گلوله برفی، تعداد 42 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. در این پژوهش با استفاده از رویکرد دلفی فازی، معیارهای پایداری عملکرد و اقدامات محیط زیستی مناسب شناسایی شده از ادبیات پژوهش متناسب با شرکت های کوچک و متوسط پنج استان منتخب کشور بومی سازی شد. در ادامه با استفاده از مرحله اول ماتریس خانه کیفیت فازی، ارتباط قابلیت های اینترنت اشیاء در انجام اقدامات محیط زیستی مناسب موردبررسی قرار گرفت. نتایج این بخش نشان داد که اینترنت اشیاء بیشترین میزان تأثیر را بر انجام فرآیندهای بهینه، ارزیابی عملکرد و تعهد به استانداردهای محیط زیستی دارد. همچنین نتایج حاصل از مرحله دوم ماتریس خانه کیفیت فازی نشان داد که انجام اقدامات محیط زیستی مناسب بیشترین میزان تأثیر را بر دستیابی به کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، مصرف انرژی و منابع، رضایت مشتریان، کیفیت محصولات تولیدشده و میزان درآمد در شرکت های کوچک و متوسط دارد.

طرح انتقال بین حوضه ای آب با توجه به پیامدهای پیچیده اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی، واکنش های متفاوتی را در جوامع مبدأ و مقصد به همراه دارد. در این میان، رسانه ها با تأثیر بر ادراک افراد، نقشی کلیدی در شکل دهی به این واکنش ها ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر رسانه بر پیامدهای انتقال آب از رودخانه زاب به دریاچه ارومیه انجام شده است. این پژوهش از نظر نوع، کیفی و با رویکرد نظریه زمینه ای است. برای جمع آوری داده ها از روش مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۶ نفر از کارشناسان، نخبگان و مسئولان مرتبط به عنوان پیگیری کننده اخبار رسانه ها در ارتباط با موضوع، با نمونه گیری هدفمند استفاده و محتوای مصاحبه ها با روش کدگذاری سه مرحله ای تحلیل شد. یافته ها نشانگر نقش دوگانه رسانه ها در این پروژه است. از یک سو، برخی رسانه ها با سیاسی و امنیتی سازی گفتمان و تحلیل انتقادات به مثابه تهدید، به واگرایی ملی و تشدید تنش احتمالی دامن می زنند. از سوی دیگر، ضعف در رسانه های ترمیمی برای اقناع افکار عمومی، شفاف سازی و فرهنگ سازی، مانع شکل گیری مشارکت مؤثر و افزایش اعتماد اجتماعی شده است. نتیجه اصلی پژوهش آن است که موفقیت پروژه های کلان انتقال آب، فراتر از ابعاد فنی و مهندسی، به مدیریت هدفمند، راهبردی و هوشمندانه رسانه، اعتمادسازی و مشارکت دادن جوامع محلی وابسته است تا از تبدیل احتمالی آن به یک چالش امنیتی جلوگیری شود.

هدف: هدف اصلی تحقیق، شناسایی و رتبه بندی تهدیداتی است که در دارایی های کلیدی شهر تهران، احتمال رخدادشان وجود دارد. روش: پژوهش حاضر از نظر نوع تحقیق در زمره تحقیقات کاربردی و از نظر ماهیت تحقیق در زمره تحقیقات توصیفی-تحلیلی محسوب می شود. در مرحله شناسایی تهدیدات انسان ساخت عمدی پیش روی دارایی های کلیدی از روش کتابخانه ای، (کیفی) و جهت ارزیابی احتمال وقوع تهدیدات نیز از پرسشنامه (کمی) بهره برده شده و روش تجزیه و تحلیل اطلاعات نیز تلفیقی AHP-FEMA می باشد. نتایج: نتایج تحقیق نشان می دهد بالاترین احتمال وقوع تهدیدات در دارایی فرودگاه مهرآباد به ترتیب شامل حملات هوایی و موشکی با امتیاز 86/8، حملات شیمیایی، میکروبی، هسته ای با 975/7 و تهدید حملات زمینی با 797/7 ، در دارایی بیمارستان میلاد بالاترین احتمال وقوع تهدیدات به ترتیب شامل؛ بمباران هوایی و موشکی با 041/7، حملات تروریستی با 536/6 و تهدیدات زیستی با 275/6 ، در دارایی تصفیه خانه 6 شهر تهران بالاترین احتمال وقوع تهدیدات به ترتیب شامل؛ حملات سایبری با 5، خرابکاری فنی با 79/4 و بمبگذاری با 617/4، در دارایی بالاترین احتمال وقوع تهدیدات به ترتیب شامل؛ ناآرامی و اغتشاش با 719/5، حملات زیستی با 008/5 و حملات هوایی و موشکی با 714/4 و در دارایی مراکز اداری کلیدی (مجلس شورای اسلامی) بالاترین احتمال وقوع تهدیدات به ترتیب شامل؛ حملات تروریستی با 376/6، آتش زنی با 213/5 و ناآرامی و اغتشاش با 809/4 می باشد. در پایان نیز جهت کاهش اثرات و پیامدهای تهدیدات، راهکارهایی پیشنهاد گردید. نتیجه گیری: دارایی های کلیدی تهران در برابر انواع تهدیدات به شدت آسیب پذیرند، به طوری که هر یک با تهدیدی خاص (نظامی، تروریستی، سایبری یا داخلی) مواجه است. این مسئله نیاز مبرم به تدوین راهبردهای اختصاصی، چندلایه و غیرمتمرکز برای پدافند غیرعامل هر دارایی را آشکار می سازد.

تأسیس نهادهای مالی بین المللی، ایجاد مناطق آزاد فرامرزی و بین مرزی با کشورهای هدف، جذب هدفمند سرمایه گذاران خارجی به منظور پایدارسازی روابط بین المللی، اتصال تدریجی اقتصاد ملی با اقتصاد جهانی و تشکیل زنجیره های تأمین منطقه ای با کشورهای هدف از مهم ترین اهداف تاسیس مناطق آزاد تجاری در ایران است. در همین راستا، توسعه این مناطق و ارتقای همکاری های آن ها با همسایگان از مهم ترین ابعاد و اهداف دیپلماسی اقتصادی ایران بوده است. حدود 20 کشور به عنوان کشورهای هدف و همسایه برای 7 منطقه آزاد فعال کشور در اسناد راهبردی توسعه تعریف شده اند. هدف اصلی پژوهش حاضر، آسیب شناسی نقش مناطق آزاد تجاری در سیاستگذاری دیپلماسی اقتصادی ایران با تمرکز بر منطقه آزاد کیش و در شرایط تحریم های بین المللی علیه ایران است. سوال اصلی این است که منطقه آزاد تجاری کیش چگونه در توسعه دیپلماسی اقتصادی ایران در شرایط تحریم های بین المللی ایفای نقش داشته است؟ در پاسخ به پرسش مذکور و با استفاده از نظریه نئومرکانتالیسم این فرضیه آزمون شد که منطقه آزاد تجاری کیش برخلاف فلسفه تأسیس آن، در دوره 1403–1391 که تحریم های بین المللی تشدید شد، شاخص های مورد انتظار رشد محور اقتصادی را مطابق اهداف کلان اعلامی، برآورده نکرد. پژوهش از نوع کاربردی است. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر رویکردی انتقادی است و برای آزمون فرضیه از داده های مستند و تحلیل مضمون گزارش های خبری به همراه مصاحبه های نیمه ساختاریافته با متخصصان و مدیران محلی استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که ظرفیت های منطقه آزاد کیش در پیشبرد دیپلماسی اقتصادی کشور کمک موثری نکرده و در ایفای نقش های اولیه و بازنگری و اجرای اهداف قابل دسترس در شرایط تحریم موفق نبوده است. 

یکی از اقتضائات نگاه کل نگرانه نسبت به محیط و حیات بشری در دوران معاصر، پای بندی به اصول توسعه ی پایدار در برنامه ریزی است که اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی را توأمان دنبال می کند. مناطق مرزی ساحلی بویژه جزایر از دیرباز به دلیل تنوّع زیستی و نقش در معیشت ساکنین، محیط هایی پویا و واجد اهمیت بوده اند. برای ایجاد منافع بلندمدت و تقویت ظرفیت ها در این مناطق و نیز کاهش اثرات منفی توسعه، رویکرد گردشگری پایدار، زمینه را برای حفظ منابع زیستی و رضایت جوامع بومی و محلی فراهم می نماید. مقاله حاضر نشان می دهد که چگونه ارزیابی شایسته لایه های مختلف زیست محیطی همچون آب، زمین، گیاهان، موجودات زنده و ... در جزایر ساحلی، می تواند به شکل گیری تجربیات فضایی جهت تحقّق امر گردشگری پایدار در آنها بیانجامد و ابعاد این موضوع را در جزیره هنگام تبیین می کند. شناخت قابلیت های نهفته در این جزیره و تحلیل لایه های زیست محیطی آن، الگویی برای تجربیات فضایی ارائه می دهد که هم راستا با اصول توسعه ی پایدار و ارتقای ظرفیت های گردشگری است. دستیابی به این هدف از طریق استنتاج یافته ها، ایده پردازی و ارائه برنامه فضایی متناسب با بستر طبیعی صورت می پذیرد. پرسش های تحقیق عبارتند از: چگونه می توان با ارزیابی لایه های محیط زیست در جزیره هنگام با قابلیت های طبیعی، تجربیات فضایی تازه ای پدید آورد؟ و رویکرد گردشگری پایدار چه چشم اندازی را برای توسعه و برنامه ریزی آینده ی این جزیره رقم خواهد زد؟ روش تحقیق مقاله بر مبنای رهیافت کیفی همراه با سیر منطقی استدلال استقرایی می باشد که گردآوری، دسته بندی و تحلیل اطلاعات براساس راهبرد پژوهش موردی بصورت میدانی و تحلیل اسناد کتابخانه ای موجود همراه با ارزیابی در سطح طراحی و ارائه فضاهای کالبدی انجام شده است. مقاله در نتیجه برای تعریف و بیان فضایی جهت ایجاد تجربه پایدار و ارتباط با محیط زیست از سه منظر کارکردی، ادراکی و کالبدی، الگویی به منظور بهره برداری از سطوح و نواحی جزیره هنگام به همراه برنامه فیزیکی پیشنهاد داده است.

مهاجرت گسترده افغانستانی ها به ایران به عنوان یک پدیده اجتماعی برجسته، نگرش های متنوعی را در جامعه ایرانی ایجاد کرده است. اهمیت این پدیده ریشه در پیوستگی فرهنگی و تاریخی دو ملت دارد، اما همواره با چالش هایی مانند تراکم جمعیت، رقابت بر سر منابع و تنش های اجتماعی همراه بوده است. لذا این مطالعه با هدف بررسی نگرش ها و الگوهای فکری کاربران ایرانی اینستاگرام نسبت به مهاجران افغانستانی، به چگونگی بازنمایی این نگرش ها در کامنت ها می پردازد. پژوهش با رویکرد تحلیل محتوای کیفی انجام شد و نمونه شامل ۵۱۲ کامنت که به طور هدفمند از صفحات خبری، اجتماعی و آموزشی اینستاگرام (تیر تا آذر ۱۴۰۳) بود که بر اساس معیارهایی مانند ارتباط موضوعی، تعامل و تنوع برگزیده شدند. متون بر اساس چهارچوب مفهومی الو و کینگاس تحلیل گردیدند. پنج مضمون اصلی شناسایی شد: تهدید ادراک شده (تحدید منابع و تهدید امنیتی)، برتری جویی ملی گرایانه، اضطرار دولت-ملت، تصورات قالبی و حمایتگری (عاطفی و عقلانی). یافته ها نشان می دهد که تهدید ادراک شده، برتری جویی ملی گرایانه، اضطرار دولت- ملت و تصورات قالبی، گفتمان طرد مهاجران را تقویت می کند، در حالی که حمایتگری به شمولیت اجتماعی کمک می کند. این پژوهش به درک فضای پارادوکسیکال فرهنگی-اجتماعی مهاجرت افغانستانی ها در ایران کمک کرده و پیشنهاد می دهد سیاست های مهاجرتی بازنگری شوند، گفتمان های انسانی ترویج یابند و پژوهش های آینده بر بسترهای متنوع تر تمرکز کنند تا تنش ها در فضای جغرافیای انسانی موجود کاهش یابد.

خانواده به عنوان رکن زندگی اجتماعی در فرهنگ و آموزه های اسلامی است که در شهرها و محله های شهری ایرانی اسلامی نمود پیدا می کند. این امر در دوران گذشته جایگاه محکمی در ابعاد مختلف اجتماعی و سبک زندگی داشته است اما تحولات دوران معاصر در نظام صنعتی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی منجر به تغییرات عظیم در ساختار کالبدی، فرهنگی و اجتماعی شهرها و محله ها و تضعیف روابط بین شهروندان و بروز بحران هویت شده است. نبود مرکز محله، خانه های آپارتمانی و برج نشینی، مصرف گرایی، و فردگرایی منجر به تضعیف هویت محله ای خانواده مبنا شده و شهرک های مسکونی جای محله را گرفته است. لزوم بازشناسی هویت محله ای را به صورت جدی مطرح می کند. هدف پژوهش حاضر، تبیین مفهوم هویت محله ای خانواده مبنا از منظر عوامل فرهنگی و اجتماعی، و روش پژوهش تحلیل محتوای متون و استدلال منطقی با رویکرد کیفی و میان رشته ای است که پس از تبیین مفهوم هویت محله و عوامل فرهنگی و اجتماعی و تأثیر و نقش آن ها در شکل گیری و تثبیت هویت، راهکارهای عملی برای نیل به هدف مقاله را ارائه می کند. توجه به خانواده و الزامات و نیازهای آن در برنامه ریزی و طراحی محله های شهری از منظر الگوی ایرانی اسلامی می تواند محله ایرانی اسلامی را بر مبنای خانواده و مبانی ایرانی اسلامی آن محقق کند. برنامه ریزی و طراحی شهری محله مبنا، نیازمند ایجاد مرکز محله پاسخگو برای تمامی نیازهای ضروری، اجتماعی و اختیاری خانواده ها است. این امر برای تمامی خانواده ها و اقشار سنی و جنسی به ویژه برای زنان، کودکان و سالمندان ضروری است. ایجاد مراکز چندمنظوره فرهنگی تفریحی محله، تامین خرده فروشی های محلی، مسجد محله، سرای محله، پارک یا بوستان چندمنظوره محله به همراه گذرها و کوچه های ایمن و امن و پاکیزه از جمله الزامات برنامه ریزی محله مبنا است. 

هویت اجتماعی معماری به مفهوم بیان ملموسی از حافظه ی جمعی و هویت فرهنگی اطلاق می گردد که نحوه ی تجربه و تعامل مردم با محیط خود را نمایش می دهد. در این راستا، بازخوانش مؤلفه های تأثیرگذار بر هویت اجتماعی معماری در بناهای ماندگار می تواند نقش محوری در ارائه ی طرح های مطلوب معماری داشته باشد. از این رو، پژوهش حاضر با هدف بازخوانش مؤلفه های تأثیرگذار بر هویت اجتماعی در بازار تاریخی تبریز نگارش شده است. روش تحقیق در مطالعه ی حاضر آمیخته با هدف کاربردی و ماهیت توصیفی-تحلیلی می باشد که در راستای تجزیه و تحلیل داده ها از مدل حداقل مربعات جزئی در نرم افزار Warp-pls استفاده شده است. همچنین جامعه ی آماری پژوهش شامل متخصصان و نخبگان معماری می باشد که با توجه به مشخص نبودن تعداد حجم جامعه ی آماری با استفاده از فرمول کوهن در سطح اطمینان 95 درصد، حجم نمونه 200 نفر برآورد شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بیشترین تأثیرگذاری بر هویت اجتماعی بازار تاریخی تبریز مربوط به مؤلفه های ادراکی-معنایی، خاطره انگیزی، رویدادپذیری و فضایی-عملکردی با ضرایب 691/0، 651/0، 603/0 و 564/0 می باشد. در بین متغیرهای فرعی نیز بیشترین تأثیرگذاری مربوط به انعکاس عناصر روحانی، ارزش ها و باورها، ایجاد احساس آشنایی و خاطره انگیزی فضا، تأکید بر رویدادهای مختلف اجتماعی، فرهنگی و مذهبی، بهره مندی از تاریخ و سنت در طراحی و توجه به بعد اجتماعی انسان و وجود فضاهایی برای تعاملات اجتماعی بوده است. همچنین بازخوانش این مؤلفه ها بایستی بر مبنای رویکرد زمینه گرایی (تداوم/تحول و وحدت/کثرت) و منطقه گرایی (تمایز/تشابه) باشد.

توسعه روز افزون شهرها و حرکت جریان جمعیت و سرمایه به سمت بافت های جدید برنامه ریزی شده منجر به فرسودگی و زوال بخش های ارگانیک و هسته های اولیه توسعه شهری شده است که در این بخش ها محدوده ها و بافت های واجد ارزش تاریخی یکی از آسیب پذیرترین بافت های شهری هستند. در این میان شهر تبریز به عنوان یک شهر تاریخی با هویتی دیرین و ارزشمند با 1336 هکتار بافت واجد ارزش تاریخی کاملا متاثر از جریان های مذکور می باشند. تداوم دیدگاه توسعه برون زا و عدم توجه به احیای بافت های تاریخی در شهر تبریز موجب مشکلات عدیده در این بافت ها شده است که بررسی این مهم و ارائه پیشنهادات بهینه با نگاه به آینده مهمترین هدف این تحقیق می باشد. روش تحقیق بر مبنای استفاده از روش ها و مدل های متداول آینده پژوهی از جمله روش دلفی و تحلیل ساختاری (ماتریس اثرات متقاطع می باشد. نتایج نشان می دهد در بین 49 شاخص موثر بر بازآفرینی حفاظت محور در بافت تاریخی شهر تبریز تعداد 21 شاخص به عنوان پیشران حیاتی انتخاب شدند که در این راستا پیشنهاداتی جهت نیل به اهداف تحقیق ارائه گردیده است.

تغییرات آب و هوایی یکی از مهم ترین چالش هایی است که بخش های مختلف زندگی انسان را روی زمین تحت تاثیر قرار می دهد. این آثار سوء تغییرات اقلیم، سبب تغییر شرایط تولید، کاهش تولیدات کشاورزی، کاهش درآمد خانوار و در نهایت، سبب به مخاطره انداختن امنیت غذایی اجتماعات شهری نیز خواهد شد. پژوهش حاضر با هدف شناخت دغدغه مصرفی اب مردم شهر شیروان تهیه شده است. داده های جمع آوری شده یک نمونه تصادفی از خانوارهای ساکن شهر شیروان می باشد. دراین تحقیق 30 خانوار مورد پرسشگری قرارگرفتند. انتخاب نمونه های تحقیق در جامعه مورد مطالعه تصادفی بوده است. روش تحقیق در این پژوهش بر اساس ماهیت، توصیفی و تحلیلی و از لحاظ دستیابی به حقایق از نوع تحقیقات توصیفی-پیمایشی و از لحاظ هدف کاربردی می باشد. متغیرها با طیف 5تایی لیکرت در پرسشنامه قرار گرفته اند. داده های جمع اوری شده به کمک نرم افزار اماری spss و ازمون t تک نمونه ای مورد تجزیه و تحلیل و استنتاج نهایی قرار گرفته است .داده ها با خطای 5 درصد و اطمینان 95 درصد مورد تحلیل قرار گرفته اند. نتایج بدست آمده از این تحقیق گویاست که مردم این شهر از الگوی صحیح مصرف اب پیروی نکرده و نیازمند فرهنگ سازی، وارائه الگوهای صحیح مصرف اب هستند.

تحولات نوین درسیاست گذاری شهری و رویکردهای انسان محور در طراحی، «شادی در شهرها» را به عنوان یکی از ابعاد بنیادین کیفیت زندگی شهری مطرح کرده اند. پژوهش حاضر باهدف شناسایی و تحلیل تطبیقی میزان تحقق مؤلفه های شهرشاد در دو بافت شهری متفاوت در شهر قزوین انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از حیث روش، توصیفی تحلیلی مبتنی بر رویکرد کمی است. داده ها با استفاده از پرسشنامه ای محقق ساخته شامل ۵۱ گویه برگرفته از ادبیات نظری شهر شاد و در قالب طیف لیکرت پنج درجه ای، از میان ۷۶۶ نفر از ساکنان دو محله مینودر (بافت برنامه ریزی شده و مدرن) و عبیدزاکان (فاقد طراحی شهری مدون) جمع آوری شده است. تحلیل داده ها با بهره گیری از آزمون های تی تک نمونه ای، من ویتنی و فریدمن در نرم افزار SPSS انجام گرفت. نتایج نشان داد که محله عبیدزاکان در مجموع وضعیت مطلوب تری نسبت به محله مینودر، به ویژه در شاخص هایی همچون نشاط و کیفیت زندگی، تعاملات اجتماعی، وضعیت معیشتی، حمل ونقل و دسترسی، بهداشت و تنوع کاربری دارد. به گونه ای که، شاخص نشاط و کیفیت زندگی در محله عبیدزاکان با میانگین رتبه 560.06، به مراتب بالاتر از مینودر 205.48 بوده است. در مقابل، محله مینودر تنها در برخی شاخص ها نظیر ایمنی و آسایش اقلیمی عملکرد نسبتاً بهتری داشته است. آزمون من ویتنی و آزمون تی تک نمونه ای به طور مستقل این تفاوت ها را تأیید کرده اند. این تفاوت ها منعکس کننده نقش مؤثر ساختارهای فضایی و کالبدی در تحقق شاخص های شهرشاد است؛ به طوریکه بافت های مدرن، اگرچه از زیرساخت های مناسب برخوردارند، در ارتقای کیفیت زندگی اجتماعی با چالش هایی مواجه اند، در حالیکه بافت های قدیم در برخی ابعاد اجتماعی و انسانی موفق تر عمل کرده اند.

شهرستان خور و بیابانک با گستره وسیعی از بیابان ها و کویرها، یکی از مناطق منحصر به فرد جغرافیایی ایران به شمار می آید. این منطقه با ویژگی های ژئومورفولوژیکی متنوع و جالب توجه، پتانسیل های فراوانی برای توسعه ژئوتوریسم دارد. از جمله این ویژگی ها می توان به تپه های شنی، دریاچه های نمکی، روستاهای تاریخی و مناطق حفاظت شده طبیعی اشاره کرد که هر کدام به نوبه خود جذابیت های خاصی برای گردشگران دارند. در این مطالعه، نقشه های ژئومورفولوژی (با استفاده از روش سلسله مراتبی ژئومورفیک چهارسطحی برای تفکیک پیچیدگی های مختلف مناظر) و لندفرم های منطقه با استفاده از تصاویر گوگل ارث، مطالعات میدانی، نقشه های شیب و زمین شناسی تهیه شده اند. در این پژوهش، برای ارزیابی ارزش های ژئوتوریسمی نیز از سه روش پریرا، پرالانگ و رینارد استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که دریاچه نمک خور به دلیل داشتن امتیازات بالا در اکثر ارزش های ژئوتوریسمی، یکی از بهترین مکان ها برای توسعه ژئوتوریسم است. این منطقه با داشتن ویژگی های علمی، فرهنگی و زیرساخت های مناسب، پتانسیل بالایی برای جذب گردشگران دارد. کویر مصر نیز با داشتن امتیازات بالا در پارامترهای مختلف، به ویژه عیار مکمل و عیار استفاده، می تواند به عنوان یک مقصد مهم گردشگری در نظر گرفته شود. سایر مناطق نیز با بهبود زیرساخت ها و توجه بیشتر می توانند به مقاصد گردشگری مهم تبدیل شوند. روش های ارزیابی پریرا، پرالانگ و رینارد نشان می دهند که مناطقی با ارزش های علمی، تاریخی فرهنگی و اجتماعی-اقتصادی بالاتر، معمولاً ارزش ژئوتوریستی بیشتری دارند. برنامه ریزی و سرمایه گذاری در این مناطق می تواند منجر به افزایش جذب گردشگران و بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی منطقه شود. در نتیجه، بررسی و مقایسه جامع پارامترهای مختلف نشان می دهد که دریاچه نمک خور و کویر مصر از پتانسیل بالایی برای توسعه گردشگری و ژئوتوریسم برخوردار هستند.

با رشد سریع شهرنشینی و افزایش تعداد وسایل نقلیه شخصی، مسئله پارکینگ به یکی از چالش های اساسی کلان شهرها تبدیل شده است. پارکینگ به عنوان یکی از عناصر کلیدی نظام حمل ونقل شهری، نقش مهمی در کاهش توقف های حاشیه ای، بهبود جریان ترافیک و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا می کند در حالیکه عدم تأمین و احداث آن در مناطق شهری، به ویژه در بافت های متراکم کلان شهری مانند قم؛ پیامدهای متنوع اجتماعی، اقتصادی، محیطی و کالبدی ازجمله کاهش ایمنی، ایجاد مزاحمت و بی نظمی، ضعف دسترسی پیاده و دوچرخه و افت کیفیت بصری محیط شهری در پی دارد. همچنین، فقدان پارکینگ کافی در ساختمان ها به توسعه نامتوازن کالبدی در مناطق شهری منجر می شود. این پژوهش در محدوده کلانشهر قم انجام شده و روش آن از نوع کمّی است. داده های مربوط به تخلفات ساختمانی کسر پارکینگ در بازه زمانی ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳ گردآوری شده و تحلیل آن ها در محیط Arc GIS و با استفاده از تکنیک های تحلیل فضایی همچون تخمین تراکم کرنل (Kernel Density) و شاخص همبستگی فضایی موران (Moran’s I) صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان داد که مناطق سه، پنج و شش کلانشهر قم بیشترین میزان تخلفات مربوط به کسر پارکینگ رادارند. نتایج تحلیل همپوشانی لایه تخلفات با تراکم جمعیتی و عرض معابر نیز نشان داد که نقاط داغ تخلفات بیشتر در معابر باریک و بافت های متراکم به ویژه در منطقه شش شکل گرفته اند که خود بیانگر فشار کالبدی و بروز توسعه نامتوازن است. بر این اساس، مدیریت شهری باید از بروز تخلف در خصوص کسر پارکینگ در املاک واقع در معابر کم عرض و بافت های متراکم این منطقه جلوگیری کند و همچنین از محل درآمدها و عوارض حاصل، نسبت به تأمین پارکینگ های عمومی و ایجاد فضاهای عمومی نظیر بوستان های محلی اقدام نماید تا بخشی از پیامدهای منفی اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی ناشی از این تخلفات جبران شود.