جایگزینی «إلی» و «لام» با یکدیگر در قرآن کریم
منبع:
نوآوری های تفسیری دوره ۳ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱
98 - 114
حوزههای تخصصی:
نحویان و مفسران بسیاری برای حروف جر معانی متنوعی ذکر کرده اند و همین مسئله موجب برداشت هایی در جهت ترادف میان این حروف گردیده است. یکی از مهم ترین مباحث در این زمینه، امکان جانشینی برخی از این حروف با یکدیگر است؛ از جمله جانشینی دو حرف «إلی» و «لام» و استفاده متقابل آن ها در ساختارهای زبانی قابل توجه است. در قرآن کریم نیز شواهد فراوانی از تقارب معنایی و جایگزینی میان این دو حرف مشاهده می شود. از آن جا که قرآن کلام الهی و سرشار از فصاحت و بلاغت است، بی تردید به کارگیری هر واژه، چه در سطح مفرد و چه در سطح مرکب، از جمله حروف جر، با نهایت دقت و حکمت صورت گرفته است. بر همین اساس، برخی از دانشمندان بر این باورند که نمی توان ترادف میان حروف را پذیرفت . این مقاله با رویکردی توصیفی تحلیلی و با روش کتابخانه ای به بررسی و تحلیل آیاتی می پردازد که در آن ها حرف «إلی» و «لام» جایگزین یکدیگر به کار رفته اند. هدف پژوهش، تبیین وجوه معنایی و بلاغی این دو حرف از رهگذر تفاسیر، با توجه به بافت های متفاوت آیات و نقد دو دیدگاه موجود در زمینه ترادف یا عدم ترادف است. نتایج اولیه نشان می دهد که این دو حرف به دلیل ویژگی مشترک حروف، یعنی نداشتن استقلال کامل معنایی، نمی توانند مترادف شمرده شوند. به نظر می رسد هر یک از آن ها به واسطه ارتباط با فعل خاص، دلالتی ویژه و تضمین شده دارند. بدین ترتیب، جانشینی میان «إلی» و «لام» را باید ناشی از تضمین افعال نسبت به یکدیگر دانست، نه از ترادف حروف؛ ضمن آن که این جانشینی خود بیانگر نکته ای بلاغی در ساختار زبان قرآن است .