درخت حوزه‌های تخصصی

مؤلفه های راهبردی مبارزه با استکبار، یک فرآیند چندبعدی ای است که انواع مختلفی از راهکارها و روش ها را شامل می شود و به عنوان یک مفهوم سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، عهده دار بیان مبانی و شاخص های مواجهه با طاغوتیان می باشد. پژوهش پیش رو با روش توصیفی تحلیلی، شاخص های مبارزه با استکبار در سیره فقیهان شیعه، مورد ارزیابی قرار گرفته است. در این بخش، به اهم آن اشاره می شود: عدم پذیرش مناصب حکومتی؛ چراکه با روش و سیاست های حکومتی موجود مخالفت داشته اند؛ حضور در مناصب سیاسی به منظور تقویت اندیشه سیاسی اسلام؛ مبارزه از طریق صدور فتاوا؛ تبعید و جلای وطن که این امر خود زمینه ایجاد انقلاب فکری در جامعه دینی را فراهم می آورد؛ نظریه پردازی اندیشه سیاسی اسلام به منظور ارائه ایده ها، مفاهیم و مدل های جدید برای تبیین و تفسیر اندیشه سیاسی شیعه؛ پایه ریزی تمدن اسلامی با هدف تحقق اهداف عدالت، توسعه و پیشرفت فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در جامعه اسلامی و برخی از مؤلفه های دیگر که از اهمیت ویژه ای برخوردارند، در خلال مباحث به صورت کوتاه بدان اشاره شده است.

تُعَدّ التاریخانیه الجدیده (New Historicism) نظریه حدیثه فی النقد الأدبی ظهرت فی أواخر القرن العشرین. ویولی هذا المنهج الجدید فی الدراسات الاجتماعیه، ولا سیما فی الأدب والتاریخ، اهتمامًا خاصًا بموقع النص فی التاریخ، أو بتعبیر آخر "تاریخیه النص" بوصفها جزءًا لا ینفصل عنه. تجمع التاریخانیه الجدیده بین الدراسه التاریخیه والدراسه الأدبیه بوصفهما متلازمتین، وتُلغی الحدود بین کون التاریخ خلفیه والأدب مقدّمه، لأنهما متشابهان فی سرد التاریخ وتأویله. تنظر التاریخانیه الجدیده إلى النص بوصفه ساحه لتفاعل الخطابات المختلفه وکشف علاقات القوه. وتمثّل أشعار نیما، إلى جانب تفاعلها مع أوضاعها الاجتماعیه، انعکاسا لعلاقات السلطه والحکم المعقّده. وقد عُرِضت الخطابات الاجتماعیه فی أشعار نیما یوشیج بطریقه تُظهر مقاومته الهادفه للسیاسات البهلویه. وتشغل الخطابات الاجتماعیه ونقد السلطه والحکم القائمین الجزء الأکبر من انشغالات یوشیج الفکریه. وبالتزامن مع التحولات الاجتماعیه والتاریخیه فی البلاد، برزت فی شعر نیما یوشیج عناصر من الخطابات الاجتماعیه، والقوه، والحب، والحرب، والنقد، والاستعمار، والأمل. یهدف هذا البحث إلى دراسه وتحلیل الخطابات الموجوده فی أشعار نیما یوشیج على ضوء نظریه التاریخانیه الجدیده، وبیان مدى انطباق مضامین هذه الأشعار مع هذه النظریه.

پژوهش حاضر با هدف طراحی، اعتباریابی و بررسی اثربخشی آموزش درس مطالعات اجتماعی مبتنی بر رویکرد فهم قرآن بر سازگاری اجتماعی دانش آموزان دختر پایه سوم ابتدائی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر پایه سوم ابتدائی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بود. از میان آن ها ۳۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه سازگاری اجتماعی دخانچی (۱۳۷۷) بود که پایایی قابل قبولی با آلفای کرونباخ 79/0 داشت. گروه آزمایش طی ۱۰ جلسه ۵۰ دقیقه ای بر اساس بسته آموزشی مطالعات اجتماعی طراحی شده مورد آموزش قرار گرفت. در حالی که گروه کنترل همان درس را به شیوه متداول فرا گرفت. داده ها با استفاده از نرم افزار spss و روش تحلیل کوواریانس مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد گروه آزمایش در مؤلفه ی سازگاری اجتماعی ارتقای قابل توجهی داشته است. این نتایج اثربخشی مثبت آموزش فهم قرآن را تأیید کرده و نشان می دهد که این رویکرد می تواند مهارت های اجتماعی از جمله سازگاری روان شناختی دانش آموزان را در محیط مدرسه ارتقا دهد.

از مسائل بنیادی در عرصه فلسفه اسلامی و الهیات، مسئله خلق افعال و میزان دخالت بنده در اعمال خویش است. اشاعره معتقدند افعال اختیاری انسان به واسطه خداوند ایجاد می شود و بندگان فاعل افعال خود نیستند در نتیجه خداوند فاعل تمامی افعال بشری اعم از ایمان و کفر، حسن و قبح، خیر و شر، طاعت و معصیت است؛ بنابراین این فرقه، به دو دیدگاه معتقد شدند. گروهی مانند فخر رازی به نظریه "جبر" و عده ای مانند ابوالحسن اشعری دیدگاه "کسب" را انتخاب کرده اند؛ و در مذهب ماتریدیه ؛ ابومنصور ماتریدی به دیدگاهی بینابین، میان امامیه و اشاعره معتقد شد. امّا علامه حلّی به عنوان نماینده امامیه، برخلاف اشاعره و ماتریدیه معتقد است که حق تعالی بندگان را به سبب فعل خود، عقاب و سرزنش نمی کند بلکه فعل انسان است که مستحق پاداش یا عقاب می گردد. این دیدگاه، مبتنی بر آموزه هایی است که از فحوای منابع و مستندات روایی شیعه و اهل سنّت استخراج شده است. ازاین رو، دیدگاه متکلمان، خاستگاه حدیثی و کلامی دارد. دستاورد تحقیق، حاکی از آن است که علامه معتقدند پذیرش نظریه کسب، منجر به پذیرش نوعی جبر پنهان می شود، چراکه اگر افعال، تنها به خدا نسبت داده شود، مسئولیت انسان در برابر اعمالش بی معنا خواهد شد. پس بر اساس نظر علامه، خلق افعال بر اساس ترکیبی از قدرت الهی و اختیار حقیقی انسان است، این دیدگاه هم عدالت الهی را تأمین می کند و هم مسئولیت انسان را توجیه پذیر می سازد. ازاین رو، قدرت و اختیار انسان در انجام افعال، امری واقعی است. این اثر، با رویکرد توصیفی-تحلیلی و به صورت اسنادی- کتابخانه ای به جمع آوری اطلاعات پرداخته و تجزیه و تحلیل و نقد در آن بر مبنای نظر و تحلیل علامه حلی (ره) است.

اسـارت بشـر در پیروی از هواهـای نفسـانی و گرایـش بـه دنیـا همـواره بـه عنـوان یکـی از عوامـل مهـم در شـقاوت ابـدی انسـان مورد توجـه بـوده اسـت. در پژوهـش حاضـر محقـق بـه دنبـال بررسـی فقـره «اکرمنـی بمعرفتکـم» بـه عنـوان راهبـرد نجـات از شـهوات اسـت و بـا اسـتفاده از روش تحلیلـی- توصیفـی از طریـق مطالعـات کتابخانـه‌ای مخصـوصاً پیرامـون زیـارت عـاشورا و روایـات کرامـت نفـس بـه این مهم پرداختـه اسـت. محقـق پـس از بررسـی مفهـوم کرامـت، آن را بـه تکوینـی و اعتبـاری و همچنیـن ذاتـی و اکتسـابی تقسیـم نمـود. در بررسـی کلمـه معرفـت، بـه شـاخصه‌های «معرفـت» حقیقـی و چگونگـی تاثیـر معرفـت امـام در افزایـش کرامـت پرداختـه شـد و پـس از آن اثـرات کرامـت نفـس در تـرک گنـاه از منظـر روایـات مورد بررسـی قـرار گرفـت. بـا تبییـن لزوم نـگاه راهبـردی بـه گزاره‌هـای دینـی، پژوهـش حاضـر بـه تبییـن و ترسیـم راهبـردی دینـی در جهـت تغییـر تمایلات پسـت و ترک شـهوات پرداخته اسـت تا در ذیل آن بـا طراحـی راهکارهـای متناسـب آن، بتـوان بشـر را از مهلکـه پیروی از شـهوات نجـات داد. در راهبـرد ترسیم‌شـده بـا بررسـی دلالـی فقـره مـذکور، معرفـت حقیقـی امـام حسیـن(ع) مـحور افزایـش کرامـت نفس قـرار گرفتـه اسـت و افزایـش کرامـت نفـس اثـر مسـتقیم در رهـایی از شـهوات و دوری از دنیـا دارد.

آیات قرآن در بیش از ده آیه با تعابیر «مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیْهِ»، «مُصَدِّقاً لِما مَعَکُمْ» و «مُصَدِّقاً لِما مَعَهُمْ»، تورات را تصدیق کرده است. امروزه بیشتر دانشمندان قرآنی، نظیر علامه بلاغی، علامه طباطبائی، آیت الله مصباح یزدی و آیت الله جوادی آملی می پذیرند که قرآن عهد عتیق یعنی تورات موجود نزد یهودیان را فی الجمله تصدیق می کند. تصدیق فی الجمله به این معناست که قرآن برخی از مطالب تورات موجود را تصدیق و تأیید و برخی را تکذیب و رد می کند. از میان مطالب تصدیق شده، بر اساس بررسی انجام شده توسط نگارنده، برخی فقرات کتاب مقدس کاملاً تصدیق شده اند و برخی با توجیه و تأویل قابل تصدیق اند. این نوشتار با روش توصیفی تحلیلی و با بررسی کل عهد عتیق و عرضه آن به آیات قرآن، فقراتی را که توسط آیات قرآن کاملاً قابلیت تصدیق دارند، با ذکر آیات تصدیق کننده بیان کرده و به این نتیجه رسیده است که حدود هشتاد فقره از آیات عهد عتیق توسط قرآن کاملاً تصدیق شده است.

علی اکبر داور به عنوان یکی از تکنوکرات های اصلی دولت رضاشاه، سهمی مهم در پیشبرد پروژه دولت سازی و تمرکز قدرت سیاسی ایفا کرد و اصلاحات گسترده ای را در حوزه قانون گذاری، سازمان قضایی و بوروکراسی اداری به اجرا گذاشت. این مقاله با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه ای و اسناد تاریخی به بررسی شخصیت فکری، ذهنیت سیاسی و جایگاه علی اکبر داور در فرآیند دولت سازی اقتدارگرایانه عصر رضاشاه می پردازد. مسئله اصلی پژوهش این است که اصلاحات نهادی داور چه نسبتی با توسعه سیاسی و مشارکت اجتماعی داشت. فرضیه مقاله بر این اساس استوار است که داور نماینده نوعی نوسازی اقتدارگرایانه و تکنوکراتیک بود که با تأکید بر کارآمدی نهادی و تمرکز قدرت، اصلاحات حقوقی را بدون توجه کافی به نهادینه سازی مشارکت سیاسی و تضمین آزادی های مدنی دنبال کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که علی اکبر داور از یک طرف، معمار نهادهای مدرن حقوقی و قضایی و از طرف دیگر، قربانی همان ساختار اقتدارگرای دولتی بود که خود در شکل گیری و تحکیم آن نقشی اساسی ایفا کرده بود.

ترا ریخته و تأثیرات آن در زیست و اخلاق انسانی و نحوه برخورد با آن در کشورهای مختلف از مسائل نوپدیدی است که در حوزه های علوم تجربی و انسانی مطمح نظر دانشمندان قرار گرفته است. برخی مطلقاً با استفاده از آن مخالفت کرده و برخی دیگر استفاده از آن را مشروط به شرایطی کرده اند. رویکرد اسلام در مقابل این مسئله از اهمیت بسزایی چه در حوزه علوم تجربی و چه در حوزه علوم انسانی دارد. در این پژوهش درصدد برآمده ایم تا با روش تحلیلی – توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، نحوه مواجهه اخلاق اسلامی با محصولات ترا ریخته و راهکارهای مرتبط با آن را تبیین نماییم. با توجه به ابهامات موجود در استفاده از محصولات ترا ریخته و اموری مانند اولویت حق الناس، ممنوعیت و خطرآفرین بودن دخالت و تصرف در حقوق و نظام خلقت الهی، اصالت الاحتیاط، ضرورت صیانت از سلامت انسانی در دیدگاه اسلام و چند ساحتی بودن انسان، پیوستگی و پیچیدگی زیست انسانی بین ابعاد مادی و ملکوتی، محدودیت شناخت انسانی، به نظر می رسد باید تا زمانی که علم راسخ به نبود پیامدهای منفی آن برای روح و جسم پیدا نشده است، از استفاده این محصولات پرهیز نمود.

امروزه در حوزه های مختلف علمی، از قبیل پزشکی، روان شناسی، معماری، زیست شناسی و ... سخنانی از امامان علیهم السلام در اختیارمان است که مورد توجه فراوان محققان، به ویژه در حوزه پزشکی قرار گرفته است. از سوی دیگر، مسئله عصمت نیز، شاخه های متعددی مانند عصمت از اشتباه در تفسیر دین، عصمت از گناه، عصمت از اشتباه در امور عادی زندگی دارد. عصمت امام علیه السلام از اشتباه در معارف علمی نیز از حوزه های مهم مسئله عصمت است. بهره گیری از معارف علمی امامان علیهم السلام آنگاه موجّه است که عصمت آن بزرگواران در این حوزه خاص اثبات گردد. اگرچه ممکن است این مسئله، در ابتدای امر، روشن به نظر آید، اما با دقت در آن، پیچیدگی اش بر وضوحش غلبه می کند. این نوشتار به بررسی این مسئله از راه عقل و نقل می پردازد. بر اساس نتایج این نوشتار، از آنجا که قلمروی دین شامل علوم بشری نمی شود، نمی-توان از طریق دلیل نقض غرض از نصب امام، عصمت آنها در این حوزه را نتیجه گرفت. همچنین دیگر ادله عقلی و نقلی برای اثبات عصمت امام علیه السلام نیز در این حوزه ناکارآمدند، ولی می توان با ترکیبی از دلیل عقلی و نیز کمک جستن از علم تاریخ، عصمت امام علیه السلام در نظریات علمی را اثبات کرد.

تأتی هذه الدراسهُ لتتناول روایه "بعد رحیل الصمت" للکاتب العراقی المعاصر عبد الرضا صالح محمد، مستندهً إلى المنهج الوصفی التحلیلی ومرتکزهً إلى نظریه البنیویه التکوینیه کما صاغها لوسیان غولدمان، سعیًا إلى إبراز الرؤیه العمیقه للعالم التی تنعکس فی هذا العمل الروائی، بوصفها مرآهً لمرحلهٍ کان فیها العراقُ غارقًا فی الاستبداد والانغلاق. وتوصلت الدراسهُ إلى أنّ الطابع القومی یهیمن على معظم البنى الداله فی النص، إذ إنّ شخصیات الروایه تُجسّد روح المقاومه والرفض لکلّ أشکال القهر والاحتلال والاستعمار، وتعبّر عن وعیٍ قومیٍّ ناضجٍ یرى فی الکفاح والتحرّر السبیلَ الوحیدَ للخلاص من الظلم السیاسی والاجتماعی. کما جاء الاستهلالُ فی الروایه متناغمًا مع العنوان، إذ اتّسم بالغموض المقصود الذی یدفع المتلقی إلى التساؤل دون أن یقدّم إجابهً مباشره، الأمرُ الذی یُحاکی حالهَ الصمت المفروض على المجتمع العراقی آنذاک. وتُعدّ روایه "بعد رحیل الصمت" عملًا غنیًّا بالدلالات، إذ تنسجُ علاقهً وثیقهً بین الصمت کرمزٍ للقمع والکتمان، والکلمه کأداهٍ للتحرّر والکشف. فالروایهُ تُبرزُ ثقافهَ الحظر والتقیید التی کانت تخیّم على المجتمع العراقی، وتکشفُ عن الهمومِ الخفیه التی کانت تسکنُ أعماق الناس، متتبّعهً الأحداثَ من فتره نظام صدام إلى مرحله الاحتلال الأمریکی، وفق تسلسلٍ زمنیٍّ یعکس تحوّلاتِ الوعی الجمعیّ العراقی فی وجهِ القهر والاستلاب.

ملاصدرا در برهان صدیقین خود با استفاده از حقیقت خارجی وجود و تشکیکی بودن آن، وجود خداوند را اثبات و نتیجه گیری می کند. شیخ احمد احسائی انتقادات متعددی را نسبت به این برهان مطرح می نماید. ایشان با انتقاداتی همچون اشکال بر تقسیم حقیقت وجود، اشکال بر صدیقین بودن برهان ملاصدرا و انتقاد به تشکیک وجود در حکمت صدرایی در صدد نقد برهان صدیقین ملاصدراست. در این مقاله با روش تحلیلی و انتقادی، اشکالات احسائی در سه محور اصلی مورد بررسی و نقد قرار می گیرد: ۱. در محور تقسیم حقیقت وجود؛ ۲. در محور صدیقی بودن برهان ملاصدرا؛ ۳. در محور تشکیک وجود. یافته های این پژوهش نشان می دهدکه انتقادات احسائی ناشی از خلط مفهوم وجود با مصداق آن و مغالطه میان احکام آن ها و خلط ماده استدلال با صورت آن است. همچنین برای برهان صدیقین ملاصدرا شواهدی در آیات و روایات وجود دارد. بنابراین برخلاف نظر احسائی، اثبات خداوند منحصر به استدلال ازطریق آیات و آثار او نیست. مطلب دیگر اینکه ماهیات امور اعتباری و انتزاعی هستند که از محدودیت وجود در مراتب ضعیف انتزاع می شوند. درنتیجه برخلاف ادعای احسائی، ماهیت نامخلوق یا قدیم نیست و وجود آن در مراتب ضعیف، با اثبات وجود خداوند تناقضی ندارد.

الهیات عملی دانشی میان رشته ای است که به بررسی و مطالعه کُنش های فردی و اجتماعیِ انسان به روش الهیاتی می پردازد تا چگونگی بازنماییِ نظریه های الهیاتی در آن کُنش ها را بفهمد. به طور کلی، چهار پرسش و وظیفه کلیدی برای الهیات عملی وجود دارد: ۱. چه چیزی در حال اتفاق افتادن است؟ (وظیفه توصیفی-تجربی)، ۲. چرا آن امر در حال اتفاق افتادن است؟ (وظیفه تفسیری)، ۳. چه چیزی باید اتفاق بیفتد؟ (وظیفه هنجاری) و ۴. چگونه ما باید واکنش نشان دهیم؟ (وظیفه عملی). در دهه های اخیر، علم شناختیِ دین زمینه و بستر ایفای دو وظیفه توصیفی-تجربی و تفسیری را برای الهیات عملی فراهم کرده است. علم شناختیِ دین یک برنامه پژوهشی در دین پژوهی است که به دنبال ارائه فرضیه ها یا نظریه هایی است که الگوها، همبستگی ها و روابط علّیِ تکرارشونده دارند. متخصصان این حوزه از نظریه های عصب شناسی، علوم شناختی و روان شناسیِ تکاملی به منظور فهم و تبیینِ طبیعیِ افکار، باورها و رفتارهای دینی استفاده می کنند. روش های تجربی به کاررفته در علم شناختی دین در تلاش اند تا جنبه های گوناگون رفتار، مناسک و باورهای مذهبی را به نحو عینی بررسی، مشاهده و اندازه گیری کنند. پرسش این مقاله آن است که محققان و دین پژوهانِ الهیات عملی تا چه میزان می توانند در فهم (وظیفه توصیفی-تجربی) و تبیین (وظیفه تفسیریِ) باورها و رفتارهای دینی بر تحقیقات تجربی برخاسته از علم شناختی دین تکیه کنند؟

کتاب های منسوب به سلیم بن قیس، تنها آثار تاریخی کلامی شیعی باقی مانده از قرن اول هجری قمری قلمداد می شوند، که به دلایل مختلفی مورد توجه و اهمیت واقع شده اند. از ویژگی های برجسته این کتاب ها، نقل حوادثی است که همواره میان شیعه و سنّی محلّ اختلاف و کشمکش بوده است. با توجه به مناقشات متعدد و متنوع پیرامون ابعاد گوناگون کتاب های سلیم، به نظر می رسد که اکنون لازم است این کتاب ها از جهات مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد؛ که یکی از آنها، بررسی گونه های مختلف نسخه های خطی کتاب های سلیم است. به نظر می رسد، بسیاری از مناقشات حول محور شخصیت سلیم و کتاب های منسوب به وی، با بررسی دقیق نسخه های خطی و اصالت آنها، و نیز روشن شدن ابهامات و تناقضات مرتبط در آن، روشن گردد؛ البته از سوی دیگر، حتی ممکن است ابهامات و اشکالات جدیدی را پیش روی محققان قرار دهد؛ که برای رد یا اثبات گزارش های تاریخی کلامی روایات سلیم، ناچار شوند ابتدا تکلیف این ابهامات نسخه شناسی کتاب ها را روشن نمایند. نگارنده در طی چهار مقاله، کلیاتی پیرامون نسخه های خطی کتاب های سلیم و مدل های مختلف آن ها را مطرح می کنیم؛ که مقاله حاضر، دومین آنها است، و به معرفی نسخه های «گروه ب» و شاخصه های این نسخ پرداخته است.

ایمان به عنوان یکی از موضوعات اصلی که در آیات و روایات، بسیار بر آن تأکید شده در شکل گیری هویت آدمی اثرگذار بوده و رفتار و گفتار متناسب با خود را از شخص مؤمن مطالبه می کند؛ ازاین رو به کارگیری شیوه ای از گفتار که تناسبی با ایمان ندارد علاوه بر متناقض بودن باور و گفتار، موجب تنزل ایمان آدمی نیز می شود؛ چراکه ایمان و عمل رابطه ای دوسویه دارند و یکی موجب تقویت یا تضعیف دیگری می شود. گفتار آدمی نیز همانند رفتارش بر ایمان فرد اثرگذار است و نوعی تلقین لسانی برای آدمی تلقی می شود. مؤلف در این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی سامان یافته، بر ادبیات توحیدی به عنوان یکی از شیوه هایی که ما می توانیم برای تثبیت و تقویت ایمان مان به کار ببندیم تأکید نموده و با ارائه آیات و روایات بسیار سعی کرده ادبیات توحیدی را به عنوان شیوه ای در تقویت ایمان معرفی نماید.

منطق روابط خارجی ایران در سده های 19 و 20 م با برتری منافع کشورهای غربی همراه بوده است. کشورهایی نظیر روسیه و انگلستان برتری خود را گاه از طریق جنگ و درگیری و گاه از طریق قراردادهای گوناگون به دست می آوردند. در نتیجه برای ایران وابستگی سیاسی و اقتصادی در سده 19 به امری طبیعی منجر شد. بحران های عمیق و شکاف سیاسی منجر به فعالیت احزاب و مطبوعات در آغاز قرن 20 م شد. در سال 1909م/1288ش روزنامه سروش به ابتکار انجمن سعادت ایرانیان و جمعی از نویسندگان وطن دوست و آزادی خواه در استانبول تأسیس شد که هدف خود را مبارزه با استبداد، استقرار دوباره مشروطه و در نهایت برپایی حکومت ملی تعریف کرده بود. روزنامه سروش در مسیر دستیابی به اهداف خود به یک واقعیت نیز توجه داشت؛ استقرار دوباره مشروطه و برپایی حکومت ملی بدون داشتن استقلال امری محال است. به همین جهت «تحصیل استقلال» در کنار «تحصیل آزادی» از عناوین پرتکرار روزنامه سروش درآمد. هدف اصلی این پژوهش بررسی کنش روابط خارجی ایران در دوره استبداد صغیر با تأکید بر مطالب روزنامه سروش است که با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای به این امر می پردازد.

زمینه و هدف : در چارچوب ارزش گرای قرن هجدهم میلادی که مفهوم حق به عنوان مفهومی انتزاعی مورد توجه بود و احترام به حقوق و آزادی های فردی در اولویت قرار داشت. نظریه سودمند گرایی با استقبال از روش مشاهده تجربی در تحلیل های حقوقی مطرح شد و به شدت با مفهوم حق طبیعی به مخالفت برخاست. در همین راستا هدف از پژوهش حاضر تبیین رویکرد انتقادی بر تأثیر تفسیر سودمندگرا از مفهوم حق بر حقوق بشر می باشد. مواد و روش ها : این تحقیق از نوع نظری و با روش توصیفی-تحلیلی گردآوری شده است. یافته ها: سودمندگرایی قائل به بعدی واقع گرایانه برای حق می باشد و حق را تضمین منفعت دارنده آن می داند که توسط قانون بیان، حمایت و تضمین می شود. همچنین منفعت مدنظر سودمندگرایی منفعتی جمعی است؛ در نتیجه، قائل به اولویت حق هایی که کارکردی اجتماعی دارند، می باشد. ملاحظات اخلاقی : در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. نتیجه : برای حل تزاحم بین حقوق و آزادی های فردی از یکسو و منافع عمومی و یا اخلاق عمومی از سوی دیگر با توجه به لزوم برقراری توازن میان حقوق فردی و منافع جمعی، همچنین اخلاق عمومی باید راهکار یا ایده ی تعادل را اعمال نمود. در خصوص تزاحم در اجرای همزمان حقوق و آزادی های فردی همه راه حل های مطروحه نسبی می باشد. لذا مهم ترین معیار در رفع تزاحمات، این است که به اوضاع و احوال هر پرونده توجه نمود و هیچ یک از راه حل ها را پاسخ قطعی و دائمی ندانست.

طبق قانون اساسی، قوانین کشور نباید با شرع مخالفتی داشته باشد؛ ولی در اینکه معیار مخالف بودن یا مخالف نبودن با شرع کدام فتواست، قانون اساسی راهکار مشخصی ندارد؛ به لحاظ عملی، شورای نگهبان رویکردهای متفاوتی دارد و به لحاظ نظری، دیدگاه های مختلفی مطرح است. در نظر گرفتن فتوای فقیه حاکم، فتوای مشهور، فتوای کارآمد و فتوای آسان تر از آن جمله است؛ در حالی که همه نظریه های یادشده طرفداران و مخالفانی دارد، در خصوص قوانین کیفری با محدودیت های فراوانی مواجهیم، مانند اصل برائت و اصل تفسیر به نفع متهم در حقوق و اصل نبود ولایت کسی بر دیگری در مال و جان، اصل احتیاط در پاسداری از خون و اختصاص داشتن مصادیق منکر به مواردی که مخالف فقهی ندارد در فقه. با توجه به محدودیت های حقوقی و فقهی یادشده می توان گفت در حقوق کیفری تنها فتوایی را می توان معیار دانست که از سلب مجازات یا کیفر حداقل سخن گفته است؛ مگر در مواردی که ضرورت های اجتماعی اقتضای دیگری داشته باشد. این دیدگاه افزون بر قابل دفاع بودن از نظر فقهی در مقایسه با دیگر دیدگاه ها از اشکال های کمتری برخوردار است و اشکال هایی که از نظر فقهی بر این نظریه مطرح می شود، از جمله محدود شدن اختیارات حاکمیت در کیفرگذاری، همگی قابل پاسخ گویی است.  

اگرچه همه اعضای بدن در ادراکات حضوری و شهودی سهم دارند، قلب به عنوان شگفت انگیزترین ساحت وجودی انسان، محور اصلی حکمت و معرفت تلقی می شود. قلب، آیینه ای تمام نما از هویت انسان و جایگاه ارتباط با روح است که رفتارها و انتخاب های او را شکل می دهد. در متون حکمی تورات، قلب کلیت وجود انسان (جسم و روح) را دربرمی گیرد و جایگاه نفس محسوب می شود، حال آنکه در قرآن، قلب فاقد مفهوم آناتومیک صرف است و بیشتر به مفاهیمی چون تفکر، ایمان و عواطف نسبت داده شده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی تطبیقی کارکردهای قلب در این دو سنت دینی می پردازد. یافته ها نشان می دهد در تورات، قلب گاه مرکز عواطف و گاه مرتبط با عقل و حکمت است، در حالی که در قرآن، قلب به مثابه مرکز فهم، ایمان و تصمیم گیری های اخلاقی عمل می کند. همچنین، در هر دو متن، قلب محل آزمون الهی و عرصه کشمکش میان نیکی و بدی است، اما قرآن با تأکید بر ارتباط قلب با شریعت، بعدی فراتر از حکمت توراتی ارائه می دهد.

هر انسانی دارای استعداد ذاتی است و خداوند در وجود او استعدادی قرار داده است، بنابراین در جامعه استعدادهای متنوعی وجود دارد. در قرآن کریم نیز به وجود تفاوت ها در انسان ها و استعدادها اشاره شده است. لازمه مدیریت جامعه برای هر حکومتی، مدیریت استعدادهای نهفته در جامعه است و سال های متمادی محققان به این موضوع پرداخته و پژوهش های بسیاری تألیف شده است. در حکومت اسلامی هم مدیریت استعدادها امری ضروری و مهم است؛ بنابراین با توجه به محوریت فقه در ساختار حکومت اسلام، این سوال مطرح می شود که قواعد فقهی در زمینه مدیریت استعدادها در حکومت فقهی چه نقشی دارند. در این پژوهش با استنادات کتابخانه ای و با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی قواعد فقهیه پرداخته شده و در پایان چنین استنتاج شد که هفت قاعده فقهی شامل: قاعده حفظ نظام، عدالت، لاضرر، امانت، تعاون، تکافل و تالیف قلوب بر حفظ و مدیریت استعدادها دلالت دارند و حکومت اسلامی را موظف می کنند نسبت به حفاظت از استعدادها دقت داشته باشند و هر کدام در موضع مناسب خودشان به کار گیرند تا پایداری جامعه اسلامی حفظ، انسجام و همدلی در جامعه جریان داشته باشد و عامه مردم پشتیبان یکدیگر و پشتیبان استعدادها برای رسیدن به اهداف متعالی اسلام باشند.

ابن عباس از جمله صحابه برجسته ای است که در زمینه علوم گوناگون همچون تاریخ، تفسیر، کلام، فقه و... از وی روایت نقل شده است. این مقاله با بکارگیری روش کتابخانه ای و تجزیه و تحلیل داده ها، به بررسی روایات تفسیری-کلامی منقول از وی در جامع البیان طبری پرداخته و به این نتیجه دست یافته است که از میان انبوه روایات کلامی منقول از وی در این تفسیر، تعداد محدودی از آن ها دارای تعارض به معنای واقعی هستند. که این موارد نیز با بهرمندی از روش های حل تعارض که مهم ترین آن ترجیح -به اعتبار امور خارجی- است، حل می شود. مطابقت با قرآن، احادیث پیامبر(ص)، روایات اهل بیت(ع)، ترجیح روایات اکثر بر اقل از جمله روش هایی است که در تحلیل تعارض این روایات مورد استفاده قرار می گیرد.