درخت حوزه‌های تخصصی

با توجه به بحران کمبود آب در کشور و پایین بودن راندمان مصرف آب در بخش کشاورزی، تمرکز بر رویکردهای بهبود مصرف آب و افزایش راندمان مصرف آب در این بخش، اهمیت فراوانی دارد. یکی از مهم ترین اقدامات انجام شده در این راستا توسعه شبکه های آبیاری و زهکشی می باشد. علی رغم هزینه های فراوان جهت اجرای این شبکه ها، متاسفانه در بسیاری موارد عدم کارایی و بی استفاده ماندن آن ها مشاهده می شود. تخریب کانال ها یا تجهیزات به کاربرده شده نمونه هایی از این موارد می باشند. مدیریت مشارکتی آب و انتقال مدیریت آبیاری به بهره برداران به عنوان راه چاره برای بهبود کارایی شبکه های آبیاری در این پژوهش به شیوه مروری مورد بررسی قرار گرفته و اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه ای و سایت های اینترنتی جمع آوری شده است. اجرای شبکه های آبیاری و زهکشی با توجه به اثرات مفید و نقش مهم خود در احیای اراضی کشاورزی اهمیت بسیار بالایی دارد. اجرای بسیاری از این طرح ها توسط دولت و بدون دخالت و بهره گیری از نظر کشاورزان انجام شده و همین موجب شده تا در بسیاری از موارد آنان به طرح های اجرا شده تعلق خاطری نداشته باشند. علت این موضوع نواقص فنی در اجرای شبکه های آبیاری و مشکلات مربوط به بهره برداری از این شبکه ها می باشد. این مسئله در درازمدت زمینه شکست این طرح ها را فراهم می آورد. بنابراین جلب مشارکت بهره برداران در مراحل طراحی و اجرا و همچنین زمینه سازی برای واگذاری مدیریت و بهره-برداری از شبکه های آبیاری و زهکشی یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. تجربیات اخذ شده در رابطه با جلب مشارکت های مردمی در مدیریت منابع مشترک آب، حاکی از آن است که اتخاذ این سیاست، قانونمند شدن توزیع آب در بین بهره برداران، مدیریت بهینه آب در بین بهره برداران، ارتقای مهارت های بهره برداران، مطلوب تر شدن سیاست گذاری های تخصیص آب و در نهایت بهبود کیفیت آب های سطحی را موجب می شود.

زمینه: حکمروایی یکپارچه شهری، با ایجاد هماهنگی میان نهادها و تقویت مشارکت شهروندان، می تواند به بهبود کیفیت زندگی و توسعه پایدار کمک کند. بااین حال، کلان شهرهایی مانند تهران با چالش های گوناگون و متعددی مانند ناهماهنگی میان نهادها، تعدد قوانین و ضعف در مشارکت شهروندی مواجه هستند که مانع از نهادینه سازی مدیریت یکپارچه شهری می شوند. روش: این پژوهش با استفاده از روش های ترکیبی کیفی و کمی انجام شده است. در مرحله کیفی، از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۰ متخصص و تشکیل ۵ پنل تخصصی به منظور شناسایی موانع نهادینه سازی حکمروایی یکپارچه شهری بهره گرفته شد. در مرحله کمی، تحلیل عاملی تأییدی و شاخص های آماری مانندKMO ، آلفای کرونباخ و Q² به منظور بررسی پایایی و اعتبار ابزار اندازه گیری و توانایی پیش بینی مدل مورد استفاده قرار گرفت. یافته ها: نتایج تحلیل عاملی نشان داده است که موانع نهادینه سازی مدیریت یکپارچه شهری در چهار بعد اصلی دسته بندی می شوند: بعد سازمانی (۳۵.۷٪ واریانس)، بعد قانونی (۲۷.۵٪)، بعد فرهنگی-شناختی (۱۸.۲٪) و بعد هنجاری-اجتماعی (۱۴.۱٪). شاخص Q² توانایی پیش بینی مدل را با بیشترین مقدار برای بعد هنجاری-اجتماعی (۰.۳۷۵) و کمترین مقدار برای بعد قانونی(۰.290) تأیید می کند. نتایج: یافته ها نشان می دهند که موانع نهادینه سازی مدیریت یکپارچه شهری چندبعدی و درهم تنیده هستند. بعد هنجاری-اجتماعی با بیشترین توانایی پیش بینی، تأکید بر مسائلی مانند نابرابری های اجتماعی و ضعف مشارکت شهروندی دارد. برای رفع این موانع، نیاز به رویکردی جامع شامل اصلاح ساختارهای سازمانی، تدوین قوانین شفاف، ارتقای آگاهی عمومی و تقویت فرهنگ مشارکت است. پژوهش حاضر می تواند به عنوان چارچوبی برای بهبود حکمروایی شهری در کلان شهرهایی مانند تهران مورداستفاده قرار گیرد.

توسعه ورزش نقش کلیدی در پیشرفت شهرها ایفا می کند، چرا که با ایجاد فضاهای عمومی فعال و تقویت ارتباطات اجتماعی، به بهبود کیفیت زندگی شهری کمک می نماید. سرمایه گذاری در زیرساخت های ورزشی نه تنها فرصت های جدیدی برای جذب گردشگران و افزایش درآمدهای اقتصادی فراهم می آورد، بلکه نقش مهمی در پویایی و توسعه پایدار شهرها ایفا می کند. در همین راستا پژوهش حاضر، با اتخاذ رویکرد آینده پژوهی و با هدف کاربردی و توصیفی-تحلیلی، به بررسی شاخص های توسعه ورزش بر توسعه شهری در شهر اهواز می پردازد. داده های مورد نیاز از طریق منابع کتابخانه ای و پرسشنامه جمع آوری شده و جامعه آماری آن شامل 50 نفر از خبرگان، اساتید دانشگاه، مدیران و کارشناسان فعال در زمینه های شهر، توسعه شهری و ورزش در شهر اهواز است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از روش دلفی و ماتریس اثرات متقاطع (میک مک) انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان داد که از میان 23 زیرشاخص، 14 عامل به عنوان محرک های کلیدی برای آینده توسعه ورزش بر توسعه شهری شناسایی شده اند که دارای بیشترین تأثیرگذاری و کمترین تأثیرپذیری هستند. در این میان، سه زیرشاخص درآمدهای مالیاتی از فعالیت های ورزشی و رویدادها، افزایش آگاهی زیست محیطی از طریق رویدادها و فعالیت های ورزشی در طبیعت و افزایش فعالیت های تجاری و گردشگری ورزشی به ترتیب بالاترین تأثیر توسعه ورزش را بر توسعه شهری اعمال می کنند. به طور کلی، توسعه زیرساختی و محیطی، با قرار گرفتن در ناحیه اول(عوامل تاثیرگذار) بیشترین پتانسیل را برای افزایش توسعه ورزشی بر توسعه شهری ایفا می کنند و نیازمند مدیریت هوشمندانه برای تقویت جنبه های مثبتشان هستند. این در حالی است که عوامل توسعه اجتماعی و فرهنگی کمترین تأثیر را نشان می دهند. که لزوماً به معنای بی اهمیتی آن ها نیست، بلکه نشان دهنده نیاز به رویکردهای مکمل و هماهنگ برای فعال سازی این بخش ها است.

مشارکت شهروندان در برنامه ریزی مدیریت شهری و فرآیندهای تصمیم گیری در چارچوب حکومت دموکراتیک و مشارکتی اهمیت قابل توجهی دارد. اصول اساسی حکمرانی خوب، مشارکت جامعه را به عنوان ابزاری برای تقویت دولتی که با شفافیت، پاسخگویی، فراگیر بودن، و پاسخگویی به خواسته ها و اهداف شهروندان مشخص می شود، اولویت دارد. . هدف از این پژوهش بررسی نقش مشارکت شهروندان در موفقیت مدیریت شهری دزفول و ارائه راه کارهای مناسب جهت ارتقا مشارکت شهروندان در مدیریت شهری است. مطالعه حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی و از نظر روش گردآوری، پیمایشی است. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها، از آمار استنباطی (آزمون تی تک نمونه) در محیط نرم افزارspss و همچنین برای اولویت بندی متغیرهای موردنظر، از آزمون فریدمن استفاده شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که ساختار سیاسی حاکمیت (75/4) ، بازسازی شهر(20/4) و تاثیر گذاری و نظارت شهروندی (88/3) ، بیشترین اولویت را دارا هستند. و در مقابل کمترین میانگین نیز مربوط به دموکراسی نمودن (32/2) ، بازنمایی قدرت شهروندان (40/1) و تمایلات جمعی(20/1) بوده است.

این پژوهش به بررسی تغییرات محیطی در منابع آبی، پوشش گیاهی و کاربری اراضی شهرستان رشت طی سال های 1994 تا 2024 می پردازد. هدف آن، دستیابی به درکی جامع از روندها و فشارهای انسانی بر منابع طبیعی است. داده های تحقیق از تصاویر ماهواره ای لندست (نسخه های TM5، ETM+7، OLI/TIRS 8 و 9) گرفته شده از پایگاه Earth Explorer و پردازش آن ها با نرم افزار ENVI انجام گرفته است. نتایج نشان می دهد که پهنه های آبی رشت طی سه دهه گذشته با روندی نزولی، از 13.05 کیلومترمربع در 1994 به 8.05 کیلومترمربع در 2024 کاهش یافته اند. کمترین سطح آبی در 2012 با 2.81 کیلومترمربع ثبت شد، اما در 2018 به دلیل وقوع سیل سراسری مارس 2018 افزایش موقتی مشاهده شد. تحلیل شاخص NDVI نیز بیانگر کاهش تدریجی پوشش گیاهی، به ویژه در نواحی مرکزی، شرقی و جنوب شرقی شهر است. این روند عمدتاً پیامد گسترش ساخت وسازهای شهری، تغییر کاربری اراضی کشاورزی و جنگلی، و توسعه بی رویه سکونتگاه های انسانی محسوب می شود.بر پایه یافته ها، فشار ناشی از فعالیت های انسانی بر منابع طبیعی به طور مداوم رو به افزایش است و نیاز فوری به سیاست های مدیریت پایدار زمین و آب وجود دارد. راهکارهای پیشنهادی شامل حفاظت و احیای پهنه های آبی، کنترل گسترش شهری، و تقویت پوشش سبز در مناطق شهری است تا پایداری زیست محیطی منطقه حفظ شود. پیامدهای زیست محیطی مشاهده شده شامل تخریب اکوسیستم های آبی، کاهش تنوع زیستی، افت نفوذپذیری خاک، افزایش رواناب سطحی، شکل گیری جزایر حرارتی شهری و تشدید آسیب پذیری در برابر تغییرات اقلیمی است. در مجموع، نتایج تحقیق تأکید می کند که برای حفظ تعادل اکولوژیکی و بهبود کیفیت زیست در شهرستان رشت، اجرای سیاست های جامع و پایدار در زمینه مدیریت منابع طبیعی ضروری است.

با توجه به روند بی سابقه و رو به رشد جمعیت و گسترش شهرها و با افزایش س اخت وس ازها و در محدوده, حاشیه شهری مسئله نظ ام م دیریت و برنام ه ری زی ش هری را تح ت الش عاع ق رار داده اس ت؛یکی از رویکردهای جدید در برنامه ریزی شهری، استفاده از تصاویر ماهواره ای و روش های نوین سنجش از دور می باشد. روش پژوهش حاضر توصیفی و کمی است که با هدف استفاده از الگوریتم های یادگیری ماشین بر پایه پردازش شئ گرا از تصاویر ماهواره سری لندست و سنتینل انجام گرفته است. بعد از انجام تصحیحات و تلفیق تصاویر یا Image fusion با استفاده از روش های NNDiffuse و Gram schmidt تصاویر لندست و سنتینل در نرم افزار ENVI 5.6 انجام گرفت و تصویری جدید با خصوصیات مشترک دو تصویر تولید گردید جهت قطعه بندی و طبقه بندی از نرم افزار ایکاگنیشن استفاده گردید و فرآیند قطعه بندی بر اساس مقیاس، ضریب شکل و ضریب فشردگی مناسب با هدف تولید اشیاء تصویری انجام شد. با استفاده از طبقه بندی کننده های یادگیری ماشین مبتنی بر پردازش شئ گرای محدوده فیزیکی شهر مشگین شهر تولید شد بر اساس نتایج تحقیق، طبقه بندی کننده بیز دارای دقت کلی 96 درصد و ضریب کاپای 94/0، k - نزدیکترین همسایه دارای دقت کلی 97 درصد و ضریب کاپای 94/0، ماشین بردار پشتیبان دارای دقت کلی 95 درصد و ضریب کاپای 94/0، درخت تصمیم گیری دارای دقت کلی 96 درصد و ضریب کاپای 94/0 و درخت های تصادفی دارای دقت کلی 94 درصد و ضریب کاپای 84/0 بودند. لذا از بین کلیه الگوریتم های مورد استفاده در این تحقیق، k - نزدیکترین همسایه با دقت کلی 97 درصد و ضریب کاپای 94/0 مقدار دقت بیشتری را ارائه نمود. کلاس اراضی ساخته شده بیشترین تغییر را به مقدار 92/16 درصد ازنظر افزایش مساحت داشته است.

این مقاله به بررسی پیشران های برند سازی گردشگری روستایی مجازی در روستای تاریخی کندوان می پردازد. با توجه به ویژگی های منحصربه فرد معماری صخره ای و فرهنگ بومی غنی کندوان، این منطقه ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری مجازی جذاب دارد. هدف اصلی این تحقیق، شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر در تقویت برند سازی مجازی برای این منطقه با تأکید بر فناوری های دیجیتال، شبکه های اجتماعی، و مشارکت جوامع محلی است. در این راستا، استفاده از فناوری هایی مانند واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR)، توسعه زیرساخت های دیجیتال، و ایجاد محتوای کاربرمحور (UGC) به عنوان پیشران های اصلی مورد بررسی قرار گرفته اند. همچنین، نقش شبکه های اجتماعی در ارتقاء آگاهی عمومی و تبلیغات هوشمند در جذب گردشگران مجازی بررسی شده است. نتایج نشان می دهد که برند سازی مجازی می تواند تأثیرات مثبتی بر توسعه اقتصادی و اجتماعی کندوان داشته باشد و با ارتقاء زیرساخت های دیجیتال و افزایش مشارکت ساکنان محلی، این فرآیند می تواند به توسعه پایدار گردشگری روستایی منجر شود. در پایان، پیشنهاداتی برای تحقیقات آتی و بهبود استراتژی های برند سازی مجازی ارائه شده است.

هدف این تحقیق شناسایی عوامل تأثیرگذار بر نگرش کشاورزان نسبت به خشکسالی در بخش مرکزی شهرستان اقلید می باشد. جامعه آماری 7650 کشاورز (7650N=)، که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای متناسب، تعداد 365 کشاورز به عنوان نمونه انتخاب شدند. روش تحقیق پیمایشی و ابزار جمع آوری داده ها پرسشنامه محقق ساخت بوده است. روایی پرسشنامه از طریق بهره گیری از نظرات برخی استادان صاحب نظر دانشگاهی و کارشناسان با تجربه سازمان جهاد کشاورزی صورت گرفته و آزمون مقدماتی و اعتبار پرسشنامه از طریق تکمیل 30 پرسشنامه خارج از جامعه مورد نظر و ضریب آلفای کرونباخ برای بخش های مختلف بین 75/0 و 90/0 مورد تأیید قرار گرفت. مهم ترین یافته های این مطالعه حاکی از ارتباط معنادار سابقه فعالیت کشاورزی، میزان تحصیلات، میزان استفاده از منابع اطلاعاتی و دانش کشاورزان نسبت به راهکارهای مقابله با خشکسالی، با نگرش کشاورزان نسبت به این پدیده می باشد. علاوه بر این بین کشاورزان با دو نگرش فعال و منفعل از نظر دانش و دیدگاه در خصوص اثرات خشکسالی اختلاف معناداری وجود دارد. یافته های حاصل از رگرسیون چند متغیره گام به گام نشان داد که متغیرهای دانش کشاورزان نسبت به راهکارهای مقابله با خشکسالی و دیدگاه آن ها در خصوص اثرات اجتماعی خشکسالی، 53 درصد از تغییرات نگرش کشاورزان را نسبت به خشکسالی پیش بینی می کند.

مازندران در زمره استان های با اکثریت جمعیت روستانشین و برخوردار از اقتصاد کشاورزی در دوره پهلوی دوم بود. در دهه چهل شمس اما با اجرای سیاست ها و طرح های جامع گردشگری بافت برخی از روستاهای استان در دچار تغییر شد. درحالی که سیاست توسعه گردشگری با اهداف اقتصادی در دوره پهلوی دوم منجر به تغییر بافت برخی از روستاها مازندران به بافت شهری شد؛ تبدیل شدن روستای آلاشت به شهر در دوران پهلوی دوم متفاوت و متأثر از شرایطی ویژه و در نتیجه رواج و نوعی گردشگری با اهداف سیاسی و تبلیغاتی بود. بر این اساس پژوهش پیش رو در صدد است تا با استفاده از روش تحقیق تاریخی و به کارگیری اسناد آرشیوی، به طرح و پاسخگویی این پرسش بپردازد که گردشگری سیاسی برپایه اهداف سیاسی و تبلیغاتی حکومت در عصر پهلوی دوم چه تأثیری بر تبدیل موقعیت آلاشت از روستا به شهر داشت؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که برخلاف برخی از روستاهای مازندران مانند فریدونکار، نشتارود، محمودآباد متل قو ... که در نتیجه سیاست توسعه گردشگری با اهداف اقتصادی بافت روستائی آنها تبدیل به بافت شهری شد؛ این اتفاق در مورد روستای آلاشت در نتیجه نوعی گردشگری سیاسی با اهداف تبلیغاتی به گونه دیگر رقم خورد. ضرورت فراهم آوردن امکانات زیر ساختی برای حضور، بازدید و اقامت بازدیدگنندگان از زادگاه موسس سلسله پهلوی در نتیجه سیاست های تبلیغاتی حکومت پهلوی دوم در شناساندن رضاشاه به عنوان پدر ایران نوین منجر به شکل گیری نوعی گردشگری سیاسی در این روستا شد. درپی تلاش حکومت پهلوی دوم برای توسعه گردشگری سیاسی در آلاشت اگرچه این روستا از موقیت و امکانات شهری مانند امکانات رفاهی و بهداشتی، راه، آب، برق و تلفن، شهردار، پاسگاه ژاندامری، دادگستری ... برخوردار شد و در نتیجه آن در تقسیمات اداری به عنوان حوزه شهری شناخته شد؛ اما بافت آن دچار تغییر نشد و به شکل بافت روستایی باقی ماند.

مقدمه: نواحی روستایی با چالش هایی مانند کاهش جمعیت، درآمد پایین و افول اقتصادی مواجه اند. حفظ کشاورزی سنتی بدون تغییر، مشکلات اجتماعی را تشدید می کند. توسعه گردشگری روستایی به عنوان راهکاری برای ارتقای معیشت، حفظ میراث فرهنگی و افزایش تاب آوری مناطق روستایی پیشنهاد شده است. سرمایه گذاری هدفمند و اصلاح سیاست های حمایتی در این زمینه ضروری است. با تنوع محصولات و بهبود امکانات، روستاها می توانند گردشگران بیشتری جذب کنند. با این حال، باید توسعه گردشگری به گونه ای مدیریت شود که هم به ساکنان سود برساند و هم به محیط طبیعی آسیب نرساند. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش مشارکت پذیری جوامع روستایی در توسعه پایدار گردشگری آن ها است. مواد و روش ها: این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی انجام شد. ابزار اصلی گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته است. جامعه آماری پژوهش، متخصصان و کارشناسان گردشگری روستایی هستند. برای تعیین حجم نمونه از روش تمام شماری استفاده و در نهایت 30 نفر انتخاب شده است. روایی محتوایی پرسش نامه توسط اساتید و خبرگان حوزه گردشگری و توسعه روستایی تأیید شد. پایایی پرسش نامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد و مقدار آن برابر با 782/0 به دست آمد. در این پژوهش از آزمون های مجموع نمرات، انحراف معیار و ضریب تغییرات برای اجماع نظرات بین متخصصان، از آزمون کروسکال- والیس و کندال برای ثبات بین گروهی و قابلیت اطمینان نظرات بین خبرگان و برای رتبه بندی معیارها و زیر معیارها از مدل تصمیم گیری چندمعیاره سلسله مراتبی فازی (AHP- Fuzzy) استفاده شده است. نتایج و بحث: نتایج پژوهش حاکی از آن است که مؤلفه اقتصادی گردشگری با وزن نهایی 388/0، به عنوان مهم ترین عامل مؤثر در توسعه پایدار جوامع روستایی در شهرستان شیراز شناسایی شد. پس از آن، بعد زیست محیطی با وزن 240/0 در رتبه دوم اهمیت قرار دارد. همچنین، ابعاد اوقات فراغت و آموزشی با وزن 195/0 و اجتماعی- فرهنگی با وزن 185/0 به ترتیب در مراتب بعدی قرار گرفتند. بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که جنبه های اقتصادی نقش پررنگ تری در نگاه ذی نفعان نسبت به سایر ابعاد توسعه پایدار در بستر گردشگری روستایی ایفا می کنند. نتیجه گیری: تحقق توسعه پایدار روستایی مستلزم تعامل سازنده و هم افزا میان جامعه میزبان (ساکنان روستا) و جامعه میهمان (گردشگران) است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که گردشگری روستایی، در صورتی که با رویکردی مشارکت محور و برنامه ریزی شده دنبال شود، می تواند بستری برای منافع چندسویه اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، زیست محیطی و آموزشی برای هر دو جامعه فراهم آورد. از دیدگاه جامعه میزبان، گردشگری موجب افزایش اشتغال، تنوع معیشتی، تقویت کسب وکارهای بومی و ارتقای سرمایه اجتماعی شده است. مشارکت مستقیم روستاییان در فعالیت های گردشگری، نه تنها باعث پویایی اقتصادی شده، بلکه به حفظ و بازتولید هویت فرهنگی و همبستگی اجتماعی نیز کمک کرده است. از سوی دیگر، گردشگران با دسترسی به محیط های اصیل روستایی، تجربه هایی معنادار، آرامش روانی و آموزش غیررسمی دریافت کرده اند که در نهایت به شکل گیری نگرش های مسئولانه، آگاهی محیط زیستی و احترام به تنوع فرهنگی انجامیده است. در دوران بحران کرونا، گردشگری روستایی به عنوان مکانی امن و درمانگر روانی برای گردشگران ظاهر شد و در عین حال، به تقویت تاب آوری جامعه میزبان نیز انجامید. تحلیل ابعاد چهارگانه گردشگری نشان داد که جامعه میزبان بیشتر بر مزایای اقتصادی تمرکز دارد، در حالی که جامعه میهمان به جنبه های زیست محیطی و آموزشی-تفریحی علاقه مند است. این تمایز نیازمند سیاست گذاری دقیق تری بر مبنای انتظارات هر دو گروه است.

مقدمه: در دهه های اخیر، هم زمان با تشدید بحران های زیست محیطی و افزایش تمرکز گازهای گلخانه ای، موضوع تاب آوری شهری در برابر تهدیدات اقلیمی به یکی از محورهای اصلی سیاست گذاری و برنامه ریزی شهری در سطح جهان تبدیل شده است. تلاش های بین المللی برای کاهش آلاینده های کربنی و گذار به سوی شهرهای کم کربن، بر لزوم بازنگری در ساختارهای اقتصادی و نهادی شهرها تأکید دارند. در این میان، شهر کرمان به عنوان یکی از مراکز مهم صنعتی و معدنی کشور، با چالش هایی همچون مصرف بالای انرژی، رشد نامتوازن فضایی و وابستگی شدید به فعالیت های صنعتی روبه رو است؛ عواملی که منجر به تمرکز بالای کربن و کاهش تاب آوری زیست محیطی در بافت شهری می شوند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل و تبیین مؤلفه های اقتصادی و نهادی مؤثر بر تاب آوری در برابر کربن در سطح شهر کرمان انجام گرفته است تا با شناسایی نواحی آسیب پذیر و ارائه ی راهکارهای سیاستی، مسیر توسعه ی شهری کم کربن و پایدار را هموار سازد. مواد و روش ها: از نظر هدف، این تحقیق در زمره ی پژوهش های کاربردی قرار دارد و از حیث ماهیت و روش، توصیفی–تحلیلی است. داده های مورد نیاز از طریق دو منبع اصلی گردآوری شد: مطالعات کتابخانه ای برای استخراج چارچوب نظری و شاخص های تاب آوری اقتصادی–نهادی و مطالعات میدانی با بهره گیری از پرسشنامه ی ساخت یافته برای سنجش وضعیت موجود در سطح خانوار. جامعه ی آماری تحقیق را سرپرستان خانوارهای ساکن در شهر کرمان تشکیل دادند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، ۳۸۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. داده های گردآوری شده ابتدا با استفاده از آمار توصیفی و آزمون های استنباطی شامل تی تک نمونه ای و تی مستقل در محیط نرم افزار SPSS تحلیل شد. در ادامه، برای تبیین و ارزیابی الگوهای فضایی تاب آوری و ارتباط آن با تمرکز کربن، از مدل رگرسیون وزن دار جغرافیایی (GWR) و شاخص های خودهمبستگی فضایی در محیط ArcGIS استفاده گردید. نتایج و بحث: نتایج تحلیل ها نشان داد که ابعاد اقتصادی و نهادی تاب آوری در شهر کرمان به طورکلی در سطحی بالاتر از میانگین نظری قرار دارد و می توان وضعیت کلی شهر را «نسبتاً مطلوب» ارزیابی کرد. با این حال، ناهمگونی فضایی چشم گیری میان مناطق مختلف شهری مشاهده شد که بیانگر توزیع نامتوازن ظرفیت های تاب آوری است. نتایج تفصیلی حاکی از آن است که ساکنان مناطق ۱ و ۲ از سطح بالاتری از تاب آوری اقتصادی برخوردارند، درحالی که تاب آوری نهادی در مناطق ۱ و ۵ نسبت به سایر مناطق وضعیت بهتری دارد. تحلیل رگرسیون وزن دار جغرافیایی نیز نشان داد که مؤلفه ی صنایع و فناوری با ضریب تعیین بالا (R²=0.91) بیشترین تأثیر را بر الگوی فضایی تمرکز کربن در سطح شهر دارد. پس از آن، متغیرهای جمعیت شهری و کیفیت محیط زیست به ترتیب در رتبه های دوم و سوم قرار گرفتند. این نتایج بیانگر آن است که ساختار اقتصادی مبتنی بر صنایع انرژی بر و توزیع نامتوازن خدمات نهادی، از عوامل اصلی شکل گیری تفاوت های فضایی تاب آوری در کرمان محسوب می شوند. نتیجه گیری: اگرچه میانگین کلی شاخص های تاب آوری اقتصادی و نهادی در کرمان در سطح قابل قبول قرار دارد، اما توزیع فضایی ناهمگون آن می تواند تهدیدی برای پایداری زیست محیطی و عدالت فضایی در آینده ی شهر باشد. بر این اساس، اتخاذ رویکردی یکپارچه در مدیریت شهری که بر کاهش شدت مصرف انرژی در بخش صنعتی–تکنولوژیک، تنوع بخشی به ساختار اقتصادی شهری و تقویت سرمایه های نهادی و اجتماعی متمرکز باشد، ضرورت دارد. برنامه ریزی هدفمند برای نواحی مرکزی و بافت های فرسوده که سطح تاب آوری پایین تری دارند، می تواند به ارتقای عدالت محیطی، بهبود ایمنی شهری و تحقق الگوی توسعه ی پایدار و تاب آور منجر شود. در نهایت، نتایج پژوهش می تواند مبنایی برای طراحی سیاست های محلی و منطقه ای جهت کاهش انتشار کربن، ارتقای ظرفیت انطباقی و افزایش تاب آوری شهر کرمان در برابر مخاطرات اقلیمی فراهم سازد.

هدف: در دهه های اخیر شهرها به عنوان کانون فعالیت های اقتصادی و نوآوری در عصر شهرنشینی مطرح شده اند. رقابت شهری پس از شهرنشینی بسیار قوی شده است، بنابراین شهرها برای رقابت جهانی بایستی متمایز شوند. اقتصاد اشتراکی پدیده جدیدی است که نشان دهنده یک مدل کسب و کار نوآورانه است که می تواند به عنوان یک مسیر بالقوه برای توسعه اقتصادی پایدار عمل کند. با توجه به این که نابرابری در رقابت پذیری باعث ایجاد بحران های ملی می شود، بایستی به توسعه اقتصادی شهرهای مرزی در راستای تقویت اقتصاد ملی توجه ویژه ای صورت پذیرد. شهر بیرجند به ویژه پس از مجزا شدن استان خراسان جنوبی، نقش های متعددی در حوزه نفوذ خود ایفا نموده؛ لذا تقویت توان اقتصادی این شهر بسیار قابل توجه است. ایده اصلی این پژوهش، گذار به سمت اقتصاد اشتراکی با شناسایی پیشران های مؤثر در افزایش رقابت پذیری شهر بیرجند است. روش و داده: رویکرد حاکم بر این پژوهش آینده پژوهی و روش انجام آن ترکیبی از مطالعات کتابخانه ای و میدانی است. ماهیت پژوهش، تحلیلی و هدف آن، توسعه ای–کاربردی است. با مروری بر ادبیات نظری و با مصاحبه با خبرگان حوزه ی برنامه ریزی شهری، در نهایت ۵ متغیر و ۳۹ شاخص انتخاب گردیده است، در مرحله ی بعد برای تعیین پیشران ها، از 30 نفر از خبرگان خواسته شده تا تأثیرات را در ماتریس اثرات متقاطع در نرم افزار Mic Macمشخص نمایند. یافته ها: بر اساس نتایج تحلیل داده ها، شاخص های الگوهای مصرف و توسعه پایدار و ایجاد شغل های جدید به عنوان اثرگذارترین و شاخص های حمایت دولت از کسب و کارهای دانش بنیان و نوآور و پتانسیل تکنولوژیک به عنوان اثرپذیرترین شاخص ها هستند. نتیجه گیری: با توجه به موقعیت استراتژیک شهر بیرجند می توان با بهره گیری از راهکارهایی چون سرمایه گذاری استراتژیک در شکل گیری پلتفرم های دیجیتال تجارت به منظور مبادله کالاها در راستای تقویت پیشران های شناسایی شده و توسعه اقتصاد شهر بیرجند اقدام نمود. نوآوری، کاربرد نتایج: نوآوری پژوهش حاضر، بررسی تمامی متغیرهای تأثیرگذار در تقویت اقتصادی اشتراکی به عنوان رویکردی نوین به منظور ارتقای رقابت پذیری شهرها علی الخصوص شهرهای مرزی است که در پژوهش های پیشین به آن پرداخته نشده است.

در این پژوهش از فرآورده های روزانه برف مادیس (MOD10A1 و MYD10A1) در دوره 2020-2003 استفاده و ارتفاع برف مرز در قلمرو شمال غرب ایران (به دو روش 1) خط همدمای 0˚ به کمک داده های LST و 2) به ازای هر یاخته هم برف پوش وجود داشته باشد و هم LST 0˚ یا زیر0˚ باشد) به صورت ماهانه، فصلی، سالانه و بلندمدت برآورد و نقشه های پهنه ای ترسیم شد. بر اساس الگوریتم اول و دوم، ارتفاع برف مرز در ژانویه در فاز بیشینه و در جولای و اگوست در فاز کمینه قرار داشته است. بر اساس الگوریتم دوم، در ژانویه ناهنجاری های منفی دمایی همراه با بارش برف منجر به گسترش برف مرز تا تراز ارتفاعی 1974 متر شده است. افزایش دمای هوا، ذوب برف و افت شدید گستره برف پوش در جولای و اگوست سبب پسروی این مشخصه فنولوژیک برف به تراز ارتفاعی 4811 متر (کوهستان سبلان) شده است. در الگوریتم دوم، بیشینه پیشروی ارتفاع برف مرز از اکتبر به سوی نوامبر به میزان 1374 متر به سوی طبقات ارتفاعی پایین تر اتفاق افتاده است. ارتفاع برف مرز در فصل زمستان (فاز بیشینه) بر اساس الگوریتم دوم به تراز ارتفاعی 2230 متر و در الگوی تابستانه (فاز کمینه) به تراز ارتفاعی 4805 منتقل شده است. بر اساس الگوریتم دوم، سال های 2011 و 2010 به ترتیب با ارتفاع 3408 متر و 3692 متر کمترین و بیشترین ارتفاع برف مرز را به خود اختصاص داده اند.

جغرافیای فرهنگی به عنوان شاخه ای میان رشته ای، تعامل میان انسان، فضا و مکان در گذر زمان بررسی می کند. یکی از مهم ترین جلوه های این تعامل، بازتاب طبیعت در اسطوره ها است. مطالعه اسطوره ها در فرهنگ های ایران و یونان باستان، چشم اندازی نو از درک جغرافیای فرهنگی این جوامع فراهم می کند و چگونگی ادراک و معنا دادن به طبیعت در طول تاریخ را روشن می سازند. باورهای اسطوره ای نقشی بنیادین در تکوین نگرش انسان به طبیعت ایفا کرده اند. از این رو، هدف این پژوهش، مقایسه تطبیقی نگرش اسطوره ای به طبیعت در ایران و یونان باستان است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر ماهیت، کیفی بوده و داده ها به روش کتابخانه ای گردآوری و با تحلیل محتوای کیفی بررسی و تطبیق داده شده اند. یافته ها نشان می دهند که در اسطوره های ایرانی، طبیعت دارای قداست است و رابطه ای هم افزا میان خدا، انسان و محیط طبیعی برقرار است. طبیعت نه تنها واسطه ای برای ارتباط با امر قدسی، بلکه سرچشمه برکت و نیروی محافظ در برابر شر محسوب می شود؛ نگرشی که بازتاب جهان بینی کیهانی و معنوی در بستر جغرافیای ایران است. در مقابل، اسطوره های یونانی غالباً رابطه ای خصمانه یا سلطه جویانه با طبیعت ترسیم می کنند. طبیعت در این فرهنگ، عرصه ای برای قدرت نمایی خدایان و ابزاری برای اعمال اراده آن هاست؛ نگرشی که نشان دهنده جهان بینی مادی در تعامل انسان با فضای طبیعی پیرامون خود است. این دو نوع نگرش در حافظه فرهنگی جوامع تداوم یافته اند و از طریق ساختارهای فرهنگی، هنری و نگرش های زیست محیطی بازتولید شده اند. نگاه عرفانی و احترام آمیز به طبیعت در فرهنگ ایرانی، و نگاه ابزاری و سلطه جویانه در سنت فکری غرب، گواهی بر تداوم اثرگذاری جغرافیای فرهنگی بر شکل گیری الگوهای رفتاری و ارزشی انسان ها در مواجهه با طبیعت است.

مقاومت ویژه الکتریکی و قطبش القایی از جمله روش هایی هستند که در مرحله اکتشافات تفصیلی به منظور شناسایی مکان کانی سازی زیرسطحی و پنهان در عمق مورد استفاده قرار می گیرند. بنابراین هدف از این پژوهش ارزیابی و مدل سازی مطالعات ژئوفیزیک با استفاده از روش های مقاومت ویژه و قطبش القایی در منطقه کهدلان استان آذربایجان شرقی می باشد. منطقه کهدلان در استان آذربایجان شرقی، به دلیل موقعیت زمین شناسی منحصر به فرد و قرارگیری در کمربند فلززایی اهر-جلفا، از نظر پتانسیل های معدنی و منابع آب زیرزمینی حائز اهمیت است. در این پژوهش، به منظور ارزیابی دقیق پراکندگی کانسارهای معدنی از روش های ژئوفیزیکی مقاومت ویژه و قطبش القایی استفاده شده است. داده های حاصل از برداشت های صحرایی با استفاده از نرم افزارهای تخصصی پردازش و تفسیر شده و نقشه های مغزه ای و مقاطع ژئوفیزیکی تهیه گردیده است. همچنین با استفاده از آرایش دایپل- دایپل بر روی سه پروفیل با طول های متفاوت و فاصله الکترودی مساوی 20 متر در مجموع 976 ایستگاه اندازه گیری مورد بررسی قرار گرفت. عمق مطالعات از سطح تا حداکثر 50 متری با استفاده از مدل های نهایی حاصل از معکوس سازی داده های پلاریزاسیون القائی و مقاومت ویژه الکتریکی به کمک نرم افزار تخصصی Res2Dinv مورد بررسی قرار گرفت. از طرفی مناطق امید بخش حاوی ماده معدنی، بصورت بی هنجاریهای ژئوفیزیکی در هر مقطع بطور جداگانه مشخص شدند و به منظور بررسی آنها نقاطی برای انجام حفاری های اکتشافی پیشنهاد گردید. نتایج این پژوهش، ضمن کمک به توسعه پایدار منطقه کهدلان، زمینه ساز انجام اکتشافات دقیق تر و هدفمند برای شناسایی و بهره برداری از منابع معدنی و آب های زیرزمینی این ناحیه خواهد شد.

گردشگری از مهم ترین فعالیت های اقتصادی در جهان امروز است که از نظر درآمدزایی و ایجاد اشتغال از جمله صنایع دارای رشد سریع است و به اقتصاد محلی، ملی و جهانی کمک می کند. اخیرا گردشگری مبتنی بر طبیعت در این صنعت مورد توجه گردشگران قرار گرفته است. در همین زمینه، مناطقی که دارای منابع آبی هستند می توانند تجربیات متنوعی در رابطه با آب به گردشگران ارائه دهند. گردشگری به منابع آبی پتانسیل زیادی می دهد و توسعه ی این منابع جذاب را تسهیل می کند. این در حالی است که برنامه ریزی برای توسعه گردشگری آبی مستلزم شناسایی ظرفیت های آبی در هر منطقه است. در واقع شناخت ظرفیت های هر منطقه این امکان را می دهد تا راه های توسعه آن را بر اساس وضع موجود و توان منطقه به طور متناسب شناسایی کرد. بر همین اساس مطالعه حاضر به منظور شناسایی مناطق دارای پتانسیل گردشگری آب در استان خوزستان طراحی و اجرا گردید. برای دستیابی به این هدف از روش مصاحبه و مشاهده استفاده شد. جامعه آماری این پژوهش، دست اندرکاران گردشگری آب در نواحی روستایی و شهری شهرستان های دارای جاذبه های گردشگری در استان خوزستان بودند. نمونه ای به روش هدفمند به تعداد 50 نفر از بین واجدان شرایط که دارای آگاهی و دانش در مورد گردشگری آب بودند، از چهار شهرستان اهواز، دزفول، شوشتر و شادگان انتخاب شد. نتایج نشان داد که بیش از نیمی از جاذبه های گردشگری در مناطق مورد مطالعه در استان خوزستان، مربوط به گردشگری آب می باشد؛ همچنین شهرستان دزفول دارای بیش ترین جاذبه ی مربوط به گردشگری آب است. علاوه بر این، توسعه ی گردشگری آب در مناطق روستایی و یا شهری در سطح استان خوزستان، باعث افزایش امکانات و زیرساخت های منطقه ای و ایجاد اشتغال و افزایش درآمد برای مردم محلی بخصوص جوانان شده است؛ همچنین ساکنین چنین مناطقی با رضایت از توسعه ی گردشگری آب و حضور گردشگران در منطقه خود، از توسعه ی بیشتر آن استقبال می کنند.

با توجه به افزایش تخلفات ساختمانی در شهرها، مطالعه و بررسی این تخلفات، می تواند نقش مؤثری در کاهش یا پیشگیری از آن داشته باشد. مرجع رسیدگی به تخلفات ساختمانی در ایران شهرداری و کمیسیون ماده 100 آن می باشد. هدف از پژوهش حاضر، بررسی و دسته بندی تجارب و سیاست های تخلفات ساختمانی و تغییرات کاربری زمین شهری در کشورهای مختلف و ارائه راه حل های پیشگیری از این تخلفات می باشد. مقاله حاضر از نوع تحقیقات بنیادی محسوب می شود و پس از استخراج مقررات و سیاست های کشورهای مختلف در برخورد با تخلفات ساختمانی و برنامه ریزی کاربری زمین شهری در دو بخش کشورهای توسعه یافته و کشورهای کمتر توسعه یافته بررسی و در نهایت با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی مورد بررسی قرار گرفته است. قوانین ساخت و ساز در کشورهای مختلف نشان از تفاوت های موجود در مکانیزم ها و ضمانت اجرایی قوانین شهری در این کشورها دارد. در مجموع می توان دلیل وقوع تخلفات ساختمانی را در سه سطح شهروندی (مالکین)، مدیریتی (ناظران، مدیران شهری، مدیریت محلی شهری، استانی و کشوری) و اجرایی (قوانین، ضوابط و آیین نامه ها) دانست. با توجه به بررسی تجارب کشورهای مختلف در پیشگیری از وقوع تخلفات ساختمانی راهکارهای مختلفی در مطالعات داخلی و خارجی ارائه شده است که توجه به آن ها، زمینه مناسبی برای برنامه ریزی و سیاست گذاری پیشگیری از تخلفات ساختمانی و برنامه ریزی کاربری زمین شهری در ایران فراهم می آورد که می تواند موجب کاهش بروز تخلفات ساختمانی شود.

آب همواره یک ضرورت انکارناپذیر برای توسعه اجتماعی، اقتصادی و بقای اکوسیستم های حیاتی در سطح کره زمین بوده است. محدودیت منابع آب و نزول متفاوت بارندگی، دال بر این است که باید منابع آب های موجود سطحی و زیرزمینی به خوبی شناسایی و مطالعه شده و با برنامه ریزی دقیق، بهره برداری صحیح از آن ها صورت گیرد. آب یکی از مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر هرگونه تراکم است. لذا در این پژوهش منطقه چهار کلان شهر تبریز به عنوان یکی از پرجمعیت ترین مناطق شهری تبریز در جهت برآورد ظرفیت برد منابع آبی موردبررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر توصیفی _تحلیلی بر اساس نمونه موردی می باشد، داده های پژوهش به روش اسنادی و مراجعه به نهادهای مرتبط ازجمله شهرداری، شرکت آب و فاضلاب منطقه صورت گرفته است. پس از تلفیق و یکپارچه سازی اطلاعات به دست آمده و تهیه لایه های اطلاعاتی در محیط GIS به تهیه نقشه های مربوطه پرداخته شد. براساس اطلاعات به دست آمده حداقل و حداکثر توان جمعیت پذیری منطقه 4 تبریز بر اساس شاخص آب و عامل محدودکننده تولید و تصفیه فاضلاب برابر172800و 227368 نفر است که با توجه به میزان جمعیت منطقه برابر با حداکثر تراکم 95 نفر، تراکم ناخالص 229 نفر و تراکم خالص مسکونی195 نفر در هکتار را می تواند تحت پوشش قرار دهد لذا با توجه به نتایج به دست آمده تراکم خالص مسکونی منطقه 4 برابر با 329 نفر در هکتار است که از آستانه مجاز فراتر بوده و در میزان فشار بحرانی قرار دارد.

رشد سریع جمعیت شهری فشار فزاینده ای بر محیط مصنوع وارد کرده که منجر به کاهش فضاهای باز و افت کیفیت محیطی شده است. این چالش ها نیاز به مطالعات آسایش حرارتی فضای باز را برای مقابله بهتر با پیامدهای شهرنشینی و تغییر اقلیم تشدید کرده است. این مطالعه با هدف مرور انتقادی ادبیات پژوهشی جدید (چهار سال اخیر) در زمینه آسایش حرارتی فضای باز در محیط های شهری انجام شده است. در این راستا، هم رویکردهای خرد-مقیاس (کیفی) و هم کلان-مقیاس (کمی) مورد بررسی قرار گرفته، شکاف های پژوهشی کلیدی شناسایی شده و جهت گیری های آینده پژوهشی با تأکید بر استانداردسازی شاخص های حرارتی و ادغام ابعاد روانشناختی آسایش پیشنهاد شده است. یک مرور نظام مند با استفاده از پایگاه های داده علمی اصلی انجام شد. پس از اعمال معیارهای ورود و خروج از طریق غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل، ۵۰ مقاله مرتبط و داوری شده انتخاب و بر اساس حوزه تمرکز، روش شناسی، شاخص های مورد استفاده و توزیع جغرافیایی تحلیل شدند. این مرور نشان داد که در مورد شاخص های آسایش حرارتی در مناطق اقلیمی مختلف اجماع وجود ندارد و ادغام عوامل روانشناختی و انطباقی محدود است. افزون بر این، تلاش های پژوهشی به صورت ناهمگون توزیع شده اند؛ به طوری که برخی مناطق توجه نامتناسب دریافت کرده اند و برخی دیگر کمتر مطالعه شده اند. نیاز مبرمی برای استانداردسازی معیارهای آسایش حرارتی و تعریف محدوده های ارزش خنثی مختص هر اقلیم وجود دارد. پژوهش های آینده باید رویکردهای بین رشته ای را در پیش گیرند و بینش های محیطی و روانشناختی را برای بهبود درک و طراحی فضاهای شهری با آسایش حرارتی مناسب ترکیب کنند. این مرور می تواند به عنوان مرجعی برای پژوهشگران، طراحان و برنامه ریزان در جهت ارتقای آسایش حرارتی در محیط های شهری به طور فزاینده متراکم مورد استفاده قرار گیرد. مرور حاضر تأکید می کند که راهبردهای استاندارد خنک سازی بدون انطباق بافتی با اقلیم محلی، ریخت شناسی شهری و مصالح، کارایی محدودی نشان می دهند و راه حل های خاص هر منطقه را ضروری می سازند.

اگر بخواهیم برای ایجاد مشارکت فعال شهروندان دنبال ابزاری مناسب باشیم، می توانیم جلب اعتماد شهروندان از سوی مسئولان شهری را مهم ترین ابزار قلمداد کنیم. همواره برنامه ریزان در عمل برای جلب مشارکت شهروندان با چالش ها و موانعی روبرویند، جهت غلبه بر این مشکلات، اجرای راهکارهای جلب و تشویق مشارکت شهروندان در امور شهر از جمله؛ ایجاد حس اعتماد، تخصیص عادلانه امکانات شهری نسبت به مناطق شهرداری، نظرخواهی از شهروندان و همه پرسی های محلی و... پیشنهاد می گردد. بر همین اساس هدف پزوهش حاضر نقش شهرداریها در ارتقاء محیط شهری با رویکرد رضایتمندی شهروندان در شهر گلستان می باشد که از نظر هدف کاربردی و به لحاظ روش توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری این پژوهش 650 نفر کارکنان شهرداری این شهر بوده که با استفاده از جدول مورگان تعداد 242 نفر به صورت تصادفی ساده بعنوان نمونه آماری انتخاب شدند. به منظور انجام این پژوهش شاخص های مدیریت خوب شهری و توسعه پایدار شهری توسط پرسشنامه از جامعه آماری به پرسش گذاشته شده است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و Amos انجام گرفته است. نتایج این پژوهش نشان می دهد؛ شاخص های مشارکت، قانون مداری، عدالت و پاسخگویی از لحاظ میزان تاثیرگذاری حکمروائی خوب شهری برتوسعه پایدار شهر از اولویت بیشتری نسبت به شاخص های شفاف سازی، مسئولیت پذیری، توافق جمعی و کارایی و اثربخشی برخوردارند. همچنین مدیریت خوب شهری در دستیابی به توسعه پایدار در شهر گلستان دارای تأثیر مثبت و معناداری می باشد.