ساره پاکاریان

این پژوهش به تحلیل روند تغییرات کاربری اراضی در شهرستان خرم آباد طی دوره ۲۵ ساله (۲۰۰۰-۲۰۲۵) و پیش بینی وضعیت آن تا سال ۲۰۵۰ می پردازد. هدف اصلی، بررسی پویایی های مؤثر بر توسعه سکونتگاهی و اثرات زیست محیطی ناشی از این تغییرات است.برای این منظور، تحلیل سری زمانی بر روی مساحت شش طبقه کاربری اراضی (کشاورزی، جنگل، پوشش گیاهی، پهنه های آبی، زمین های بایر و شهری) با استفاده از داده های ۲۵ ساله انجام شد. سپس، مدل رگرسیون خطی ساده برای ارزیابی کمی روندها و اطمینان از معنی داری آماری آن ها برازش داده شد. بر اساس نرخ های تغییرات تاریخی، وضعیت آتی کاربری ها در افق ۲۰۵۰ با همین مدل پیش بینی گردید.نتایج تحلیل سری زمانی نشان دهنده ناهمگونی چشمگیر در رفتار طبقات مختلف کاربری بود. طبقه شهری (انسان ساخت) با افزایش سالانه ۱۳۵ هکتار (۴.۵٪) و رسیدن از ۲۹۸۶ به ۶۲۹۷ هکتار، بالاترین رشد نسبی را نشان داد. در مقابل، عرصه های جنگلی با کاهش سالانه ۴۵ هکتار (۱۱.۲٪ از کل مساحت دوره)، روند نزولی و نگران کننده ای داشتند. اراضی کشاورزی و مراتع نیز رفتاری غیرخطی با نوسان و روند احیای نسبی از خود بروز دادند.تحلیل رگرسیون خطی تایید کرد که تنها روندهای مشاهده شده در طبقات جنگل (کاهش معنی دار آماری با شیب ۴۴.۷- هکتار در سال، P<0.01) و شهری (افزایش معنی دار آماری با شیب ۱۳۵.۴+ هکتار در سال، P<0.01) از نظر آماری در سطح اطمینان ۹۹٪ معنی دار بودند. این دو روند، دینامیسم های فضایی غالب منطقه را منعکس می کنند.پیش بینی های مدل رگرسیون نشان می دهد که روند توسعه شهری تا سال ۲۰۵۰ ادامه یافته و مساحت آن به ۱۰۱۱۰ هکتار خواهد رسید (افزایش ۳۸۱۳ هکتاری). همچنین، تخریب جنگل ها منجر به کاهش مساحت آن ها به ۶۰۷۱ هکتار (کاهش سالانه ۴۹ هکتار) خواهد شد که پیامدهای زیست محیطی جدی دارد. در مقابل، مراتع و زمین های بایر افزایش سطح خواهند داشت که ممکن است نشان دهنده گذار کاربری از کشاورزی کم بازده به مراتع نیمه طبیعی باشد.

این پژوهش به بررسی تغییرات محیطی در منابع آبی، پوشش گیاهی و کاربری اراضی شهرستان رشت طی سال های 1994 تا 2024 می پردازد. هدف آن، دستیابی به درکی جامع از روندها و فشارهای انسانی بر منابع طبیعی است. داده های تحقیق از تصاویر ماهواره ای لندست (نسخه های TM5، ETM+7، OLI/TIRS 8 و 9) گرفته شده از پایگاه Earth Explorer و پردازش آن ها با نرم افزار ENVI انجام گرفته است. نتایج نشان می دهد که پهنه های آبی رشت طی سه دهه گذشته با روندی نزولی، از 13.05 کیلومترمربع در 1994 به 8.05 کیلومترمربع در 2024 کاهش یافته اند. کمترین سطح آبی در 2012 با 2.81 کیلومترمربع ثبت شد، اما در 2018 به دلیل وقوع سیل سراسری مارس 2018 افزایش موقتی مشاهده شد. تحلیل شاخص NDVI نیز بیانگر کاهش تدریجی پوشش گیاهی، به ویژه در نواحی مرکزی، شرقی و جنوب شرقی شهر است. این روند عمدتاً پیامد گسترش ساخت وسازهای شهری، تغییر کاربری اراضی کشاورزی و جنگلی، و توسعه بی رویه سکونتگاه های انسانی محسوب می شود.بر پایه یافته ها، فشار ناشی از فعالیت های انسانی بر منابع طبیعی به طور مداوم رو به افزایش است و نیاز فوری به سیاست های مدیریت پایدار زمین و آب وجود دارد. راهکارهای پیشنهادی شامل حفاظت و احیای پهنه های آبی، کنترل گسترش شهری، و تقویت پوشش سبز در مناطق شهری است تا پایداری زیست محیطی منطقه حفظ شود. پیامدهای زیست محیطی مشاهده شده شامل تخریب اکوسیستم های آبی، کاهش تنوع زیستی، افت نفوذپذیری خاک، افزایش رواناب سطحی، شکل گیری جزایر حرارتی شهری و تشدید آسیب پذیری در برابر تغییرات اقلیمی است. در مجموع، نتایج تحقیق تأکید می کند که برای حفظ تعادل اکولوژیکی و بهبود کیفیت زیست در شهرستان رشت، اجرای سیاست های جامع و پایدار در زمینه مدیریت منابع طبیعی ضروری است.