درخت حوزه‌های تخصصی

فلسفه و منطق

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
توضیحی درباره چارت حکمت و فلسفه شرق فلسفه غرب گروه های ویژه منطق
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱۴٬۹۴۱ تا ۱۴٬۹۶۰ مورد از کل ۱۵٬۳۱۰ مورد.
۱۴۹۴۱.

ارزیابی اجمالی دیدگاه فارابی و ابن سینا راجع به «عقل عملی» با نگاهی گذرا به برخی آراءِ ملاصدرا(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: کاوش های عقلی سال ۴ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۲ 199 - 213
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۴ تعداد دانلود : ۵۴
نوشتار پیشرو با روشِ تحلیلی به ارزیابی اجمالی آرای ابن سینا و فارابی درباره «عقل عملی» و کارکردهای آن با التفات به آراء ملاصدرا می پردازد.فارابی و ابن سینا اغلب از تقارب تحلیل خوبی برخوردارند، اما درباره عقل عملی و کارکردهای آن مبنای متفاوتی دارند. فارابی حکمتِ عملی را در ادراکاتِ کلی و جزئی، محصولِ خالصِ عقلِ عملی می داند. اتصالِ عقلِ عملی به عقلِ فعال را برای دریافتِ بایدهای کلی اخلاقی می پذیرد و آنرا مختصِ عقلِ نظری نمی داند.اما ابن سینا کارکردِ ادراکیِ اصطلاحی را برای عقلِ عملی نمی پذیرد و صرفاً محصولِ نهائیِ عقل عملی را الزاماتِ جزئیِ می داند و ادراک کلی بایدها را کارکردِ عقلِ نظری و ادراک ِ شواهدِ جزئی را از ورودی های خیالی می پندارد.قوایِ نفس و کارکردهایش را با الواحد اثبات نموده و برای قوایِ نفس، وظیفه انحصاری می پذیرد و بر همین اساس، اتصال به عقل ِفعال را از کارکردهای انحصاری عقل نظری می داند.ملاصدرا همسو با سهروردی، الواحد را مختص بسائطِ حقیقی می داند و قوایِ نفس را با الواحد اثبات نمی نماید،نظیرِ فارابی عقل عملی را مُدرکِ الزامات کلی می داند.به نظر می رسد ابن سینا در آثار مختلفِ خود از عباراتِ متهافتی استفاده نموده است، اما بیان وی روشن است و فقط بایدهای جزئی را خروجیِ کار عقلِ عملی می داند. فارابی و ملاصدرا ادراکاتِ کلی را هم کارکرد عقل عملی می دانند، اما نهایتاً هر سه اندیشمند، احکامِ اخلاقی را با یک ثبات و عمومیتی اثبات می نمایند.
۱۴۹۴۲.

خداوند همچون کنشگری فرااخلاقی: چرا افعال، اوامر و نواهی الهی تابع قواعد و قوانین اخلاقی/عقلی بشری نیستند؟(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: هستی و شناخت جلد ۱۰ بهار و تابستان ۱۴۰۲ شماره ۱ 7 - 44
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹ تعداد دانلود : ۴۹
در مقاله پیش رو در برابر دیدگاهِ «خدا همچون کنشگری اخلاقی»، از دیدگاه «خداوند همچون کنشگری فرااخلاقی/فراعقلی» دفاع می شود. «فرااخلاقی/فراعقلانی» به این معنا نیست که خرد بشری، «اساساً» توان درک افعال الهی، گزاره های وحیانی و نصوص دینی را ندارد یا اینکه قواعد اخلاقی/عقلی بشری با آنها معارض است. بلکه به این معناست که نمی توان مدعی شد در چهارچوب های خِرد بشری، آنها «کاملاً و عیناً» درک شده اند یا اینکه حق داریم با معیارهی خِرد و اخلاق بشری آنها را بسنجیم و در مقام معارضه رد کنیم. ساختار مقاله چنین است: پس از بررسی چند نکته مقدماتی، استدلالی به نفع دیدگاه خداوند همچون کنشگری اخلاقی صورت بندی و نقد می شود؛ سپس با توضیح دیدگاه خداوند همچون کنشگری فرااخلاقی/فراعقلی، چهار استدلال با عناوین «رابطه ربات هوشمندِ آگاه با انسان به مثابه سازنده آن»، «برهان فرااستقراء بدبینانه»، «فرگشت داروینی و فرامین الهی» و «مزایای توضیحی بیشتر در قیاس با نظریه های رقیب» برای پشتیبانی از آن، صورت بندی و ارائه می شود. در پایان نیز چند اعتراض به رویکرد مورد نظر طرح و به آنها پاسخ داده می شود.
۱۴۹۴۳.

تحلیل نقش «وضعیت بدن»در شکل گیری شناخت (براساس فلسفه اسلامی)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: هستی و شناخت جلد ۱۰ بهار و تابستان ۱۴۰۲ شماره ۱ 113 - 130
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۴ تعداد دانلود : ۶۲
وضعیت بدن به اشکال گوناگون بر شناخت انسان تأثیر می گذارد و نقشی بسزا در شکل گیری ادراکات ما ایفا می کند. «وضعیت بدن» عبارت است از موقعیت ها و شرایط مختلف بدنی که به طور مستقیم و غیرمستقیم در شکل گیری شناخت و معرفت مؤثر است. وضعیت بدن شامل مواردی نظیر: اشتغال نفس به بدن، هیئت بدنی، شرایط مزاجی، تغذیه ای و جغرافیایی بدن می شود. هر یک از این موارد به نوبه خود می توانند در محدودیت شناخت، انصراف شناختی نفس از امور مهم، جهت گیری شناخت به سوی مسائل خاص، تقویت یا تضعیف شناخت و در نهایت کیفیت ادراکات ما مؤثر باشند. نحوه این تأثیرگذاری بر اساس مبانی حکمت اسلامی به صورت اعدادی و زمینه سازی است. به این معنا که وضعیت بدن، زمینه ای را فراهم می کند تا شناخت به شکل خاصی شکل گیرد. هدف از این پژوهش، تبیین و تحلیل نقش وضعیت بدن در شکل گیری شناخت است و به دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه وضعیت های مختلف بدن، بر فرایند شناخت اثر می گذارند. تبیین این موضوع، رهیافت های جدیدی در مباحث معرفت شناسی از منظر حکمت اسلامی به وجود می آورد و دیدگاه های نوینی را در این حوزه ارائه می دهد. روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای و در استنتاج؛ توصیف و تحلیل عقلی است.
۱۴۹۴۴.

بازیابی و تحلیل مؤلفه های درونی فعل ارادی در پرتو نظریه انکشاف نفس و تقریرات پدیدارشناسی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: حکمت و فلسفه سال ۲۱ بهار ۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۸۱) 133-161
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۸ تعداد دانلود : ۶۹
حکمت متعالیه با ارائه نظریه انکشاف نفس، بیان می دارد که نفس پس از حدوث یافتن و تعیّنِ خَلقی اش، به بیان و اظهارِ هستیِ خویش می پردازد. این نظریه، ظهورِ جزء جزءِ نفس را کشف بعد از کشف، می خواند؛ به طوری که، صورِ پیشینیِ نفس متناسب با موقعیت تجربی، از علم به عمل و از اجمال به تفصیل می رسد. آن چه این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی بر آن می کوشد، همراه کردنِ تأملاتِ نظریه انکشاف نفس با پدیدارشناسیِ نفس در مقام فاعلیت است. چنین مهمی، از دو جهت کارگشا است؛ یکی اینکه، آشکار شدنِ هستنده هایِ نفس که در بروز فعل، رخ می دهد؛ زیرا فعل، نتیجه فاعلیتِ نفس و بالتبع، مکشوفیتِ هستی ای از نفس، متناسب با شرایط محیطی است؛ و از جهت دیگر، بر حلقه ای از زنجیره عمل، از قصد تا مقصد، تمرکز می کند و این تمرکز را برای شناساییِ مؤلفه هایِ ورودی به میدانِ «هستی-عمل»، به کار می گیرد. بدین نحو که فاعل در انجام فعل، وجهی از هستیِ خود را ظاهر می کند و به طور همزمان این خوداظهاری با هستی ای دیگر از نفس، وارد کنش می شود که این برهم کنش، روی دادِ فعل بعدی را موجب می شود. در زیرنهادِ این کنش ها، «توجهِ» فاعل شناسا است که چگونگیِ برهم کنش ها را انتخاب می کند که نتیجه این تعیین به صورت عملِ ارادی ظاهر می شود و حلقه ای از زنجیره عملِ هدف دار را تشکیل می دهد. نتایج کارگشاییِ این تفکر میدانی، یکی، تنظیمِ کمیت و کیفیتِ برهم کنشِ مؤلفه ها در میدان عمل، به صورت آگاهانه تر و دقیق تر، توسط فاعل شناساست؛ و دیگری، حصول معرفتِ زمینه ای در مورد بسترِ روی دادگیِ فعل که منجر به خیر یا شرّ اخلاقی می شود.
۱۴۹۴۵.

تحلیلی نو از ویژگی های هستی شناختی عمل ذهنی اعتبار(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: معرفت فلسفی سال پانزدهم تابستان ۱۳۹۷ شماره ۴ (پیاپی ۶۰) 9 - 27
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۰ تعداد دانلود : ۴۳
گزاره های ناظر به امور رایج زندگی، دربردار نده امور خاصی همچون آدرس، خانه، پول، حساب بانکی، حوزه، دانشگاه، رئیس جمهور، تورم و قانون هستند که در زمره واقعیت های عینی مثل اوصاف وجودی اشیا قرار ندارند. در ادبیات فلسفه اسلامی، این امور را امور اعتباری نامیده اند و معمولاً هیچ واقعیت وجودشناختی ای برایشان قائل نیستند؛ اما پرسش های فلسفی جدی و حل نشده ای در این باره مطرح است. در میان این پرسش ها دو چیز به روشنی از یکدیگر قابل تمییز است: یکی اعتبار به عنوان فعلی که منشأ تحقق امور اعتباری است و دیگری خود امور اعتباری. در این مقاله، بخشی از مباحث مربوط به اعتبار بررسی می شود. مسئله اصلی مقاله این است که اعتبار، چه ویژگی های هستی شناختی ای دارد؟ در ذیل این پرسش، به مسائل فرعی تری همچون نسبت این فعل و آگاهی، مادی یا مجرد بودن آن و نیز چیستی غایت آن پرداخته شده است.
۱۴۹۴۶.

جایگاه عقل در اندیشه صدرالدین محمد قونوی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: معرفت فلسفی سال ۲۳ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۸۹) 25 - 40
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۳ تعداد دانلود : ۵۶
پژوهش حاضر جایگاه عقل و ادراکات عقلی نزد عارفان را بررسی کرده و در این زمینه، دیدگاه های صدرالدین قونوی، یکی از پیشگامان عرفان نظری را تحلیل نموده است. وی ازجمله اندیشمندانی است که تندترین و گسترده ترین نقدها را نسبت به ارزش ادراکات عقلی ارائه کرده است. مسئله اصلی این پژوهش نقد و بررسی استدلال های قونوی در نفی اعتبار ادراکات عقلانی است. به همین منظور، هشت استدلال او ارزیابی گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد هیچ یک از این استدلال ها قادر به اثبات مدعای قونوی مبنی بر بی اعتباری عقل نظری نیست، بلکه تنها نتیجه حاصل از برخی از این استدلال ها، محدودیت عقل انسان در شناخت حقیقت و کنه اشیاست؛ امری که فیلسوفان نیز آن را پذیرفته اند.
۱۴۹۴۷.

آینده دین در چشم انداز تراانسانی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های علم و دین سال ۱۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ (پیاپی ۳۰) 65-96
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۵ تعداد دانلود : ۶۳
جنبش تراانسان گرایی از مهم ترین جریان های تأثیرگذار قرن بیست ویکم در توسعه فناوری های نوین محسوب می شود. در ابتدای شکل گیری جنبش تراانسان گرایی دین و مسائل دینی چندان مورد توجه این گروه نبود. به مرور زمان و تحت تأثیر چالش های علمی و اجتماعی مرتبط با دین و معنویت، تغییرات نسبی در نگرش این جنبش نسبت به دین ایجاد شد، به گونه ای که آثار علمی منتشر شده در این موضوع در دو دهه گذشته با رشد بسیاری همراه بوده است. هدف از پژوهش حاضر بررسی نگرش تراانسان گرایان نسبت به دین و ارائه چشم اندازی از وضعیت آن در آینده تراانسانی می باشد، به این امید که زمینه مناسبی برای نقش آفرینی بین المللی اندیشمندان مسلمان ایرانی در این زمینه فراهم آید. یافته های پژوهش نشان می دهد که نگاه تراانسان گرایان به دین و معنویت، همچون سایر حوزه ها نگاهی فناورانه است.آنها درصدد ادغام عناصر دینی با فناوری های نوین شناختی و پزشکی _زیستی و... هستند، و بدین نحو دین و معنویت را در چارچوبی فناورانه و برمبنای الگوریتم و داده بازتعریف می کنند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که با وجود چالش ها و تضادهای اساسی میان تراانسان گرایی و ادیان ابراهیمی، ایجاد بسترهای تعاملی برای گفتگو و هم افزایی میان این دو حوزه، نه تنها ممکن بلکه بسیار مهم و ضروری می باشد.
۱۴۹۴۸.

تبیین نقش محیط و نقش معلم و دانش آموز در یادگیری بر اساس مبانی معرفت شناختی علوم اعصاب تربیتی(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: تعالی تعلیم و تربیت و آموزش دوره ۳ پاییز ۱۴۰۳ شماره ۱
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۸ تعداد دانلود : ۷۳
هدف مقاله حاضر بررسی نقش محیط و نقش معلم و دانش آموز در یادگیری بر اساس مبانی معرفت شناختی علوم اعصاب تربیتی است. در این پژوهش با روش اسنادی و تحلیل محتوای کیفی، مبانی معرفت شناختی علوم اعصاب تربیتی تبیین شده اند و سپس با استفاده از گزاره های معرفت شناختی، نقش محیط و نقش معلم و دانش آموز مورد استنباط و تحلیل قرار گرفته است. برخی از یافته های حاصل برای نقش محیط در یادگیری بر اساس مبانی معرفت شناختی علوم اعصاب تربیتی شامل: نقش محیط فیزیکی بر یادگیری، نقش امنیت و فشار روانی محیط بر یادگیری، نقش محیط واقعی و طبیعی و تعامل با آن بر یادگیری، نقش محیط های متنوع بر یادگیری، و برخی یافته های به دست آمده برای نقش معلم و دانش آموز در یادگیری شامل: ساخت شبکه های عصبی جدید در مغز، یادگیری مبتنی بر یکپارچه بودن مغز، یادگیری اجتماعی و نیابتی، یادگیری مبتنی بر هیجان و عواطف، یادگیری مبتنی بر ارزشیابی و بازخورد، یادگیری مبتنی بر تجارب چند حسی، یادگیری مبتنی درگیری کل فیزیولوژی بدن، یادگیری مبتنی بر توجه، یادگیری مبتنی بر پردازش های کلی و جزئی، یادگیری مبتنی بر جستجوی معنا و الگوسازی، یادگیری مبتنی بر چالش و تهدید و ترس و اضطراب است. از نتایج به دست آمده می توان برای افزایش کیفیت بخشی در امر تعلیم وتربیت و به ویژه فرایند یاددهی و یادگیری در کلاس درس استفاده کرد.
۱۴۹۴۹.

تمایز عمل از دیگر رفتارها؛ نگاهی نو از منظر حکمت متعالیه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: معرفت فلسفی سال ۲۲ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۴ (پیاپی ۸۸) 51 - 66
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۵۵
مقاله حاضر به بررسی یکی از مسائل اساسی در فلسفه عمل، یعنی «چیستی عمل» می پردازد. هدف اصلی این مقاله تبیین تفاوت میان دو امر است: عمل با وقایعی که صرفاً بر ما می گذرد و هرچند توسط ما انجام می شوند، اما به عنوان عمل شناخته نمی شوند. پرسش اصلی این است که چه معیاری عمل را از سایر رفتارها متمایز می کند؟ در پاسخ به این پرسش، معیارهای مختلفی ارائه شده، اما هیچ یک نتوانسته اند تمام ابعاد عمل انسانی را به طور جامع پوشش دهند. نویسندگان کوشیده اند با استفاده از حکمت متعالیه، معیار دقیقی برای تمایز عمل از سایر رفتارها ارائه دهند، ضمن اینکه به نقاط قوت و ضعف دیدگاه های موجود نیز پرداخته اند. با توجه به پیچیدگی و تنوع فاعلیت انسان در افعال گوناگون، نگارندگان معتقدند: «وجود علمِ دخیلِ در فعل» را می توان به مثابه ملاک تمایز عمل از سایر رفتارها معرفی کرد.
۱۴۹۵۰.

معرفت شناسی به مثابه هنجاری ایدئال: تأملی بر انتقادات سهروردی به معرفت شناسی سینوی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جاویدان خرد بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۴۵ 127 - 140
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۵ تعداد دانلود : ۶۶
دریافت کلاسیک مشائی از معرفت در پیوند با ذات گرایی است. این دریافت از معرفت، با انتقاداتی مواجه شده که اصل واقع گرایی معرفتی را به چالش می کشد. یکی از مهم ترین انتقادات وارد بر این دیدگاه، از جانب سهروردی مطرح شده است؛ مطابق نقدهای سهروردی به ابن سینا، ادراک انسان اولاً بر اساس مواجهه حسی با عالم خارج شکل می گیرد و ثانیاً نمی توان هیچگاه به این یقین دست یافت که تمام ذات به ادراک انسان درمی آید. ازاین رو به نظر می رسد پذیرش واقع گرایی ذات گرا از معرفت، توان تبیین معرفت را ندارد. در این مقاله استدلال می شود که پاسخ به این چالش در گروی فهم سرشت معرفت شناسی کلاسیک است: معرفت شناسی کلاسیک به دنبال ترسیم وضعیتی ایدئال از معرفت است که همواره معرفت بالفعل انسانی را در نسبت با این ایدئال ارزیابی می کند. از این رو گرچه درک ذوات معقول اشیاء امری صعب محسوب می شود، ولی ایدئالی معرفتی برلی سنجش معرفت بالفعل بشری است.
۱۴۹۵۱.

تحلیل اگزیستانسیال ندای وجدان در اندیشه مارتین هایدگر با تمرکز برکتاب وجود و زمان(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: غرب شناسی بنیادی سال ۱۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ (پیاپی ۳۰) 247-261
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۵۲
این مقاله به تحلیل ساختار اگزیستانسیال وجدان در اندیشه مارتین هایدگر می پردازد و تلاش دارد نشان دهد که «ندای وجدان» در کتاب وجود و زمان نه به مثابه مفهومی اخلاقی در سنت کلاسیک، بلکه به عنوان فراخوانی وجودی برای بازگشت دازاین به خویشتن اصیل خود قابل فهم است. این ندا، به مثابه صدایی خاموش، دازاین را از سقوط در زیست غیر اصیل و گم گشتگی در «آنها» بیرون می کشد. با تمرکز بر مفاهیم کلیدی مانند افکندگی، عزمیّت، سکوت و اصالت، مقاله در پرتو خوانشی پدیدارشناختی از متن، به تبیین جایگاه وجدان در ساختار هستی شناختی دازاین می پردازد و همزمان با بررسی تفاسیر دیگر، تحلیلی مستقل ارائه می دهد. هدف این مقاله، تحلیل مفهومی و پدیدارشناختی ندای وجدان در متن وجود و زمان است. این تحلیل بر بندهای ۵۴ تا ۶۰ متمرکز بوده و با بهره گیری از خوانش های تفسیری اندیشمندانی چون دریفوس (Dreyfus, 1991)، گینیون (Guignon, 1993) و کاپوبیانکو (Capobianco, 2010) سعی در ترسیم چشم اندازی از «وجدان» به مثابه یادآوری بنیادین وجود دارد.
۱۴۹۵۲.

Transcendental Philosophy and Linguistic Turn: Kantian echoes in Wittgenstein’s thought(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های فلسفی بهار ۱۴۰۵ شماره ۵۴ 201-218
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۲ تعداد دانلود : ۸۰
This paper explores the philosophical relationship between Immanuel Kant's transcendental idealism and Ludwig Wittgenstein's linguistic philosophy, particularly focusing on the echoes of Kant's ideas in Wittgenstein's work. Kant's Critique of Pure Reason argues that human cognition is shaped by a priori categories, which structure our experience of phenomena but leave the noumenal realm unknowable. Wittgenstein, in his Tractatus Logico-Philosophicus, similarly examines the limits of what can be known; suggesting that language mirrors reality but also has its limits in expressing what lies beyond logic. In his later work, Philosophical Investigations, Wittgenstein emphasizes the social and contextual nature of meaning, developed through "language games" and "forms of life". This paper argues that while Wittgenstein shifts from Kant’s universal transcendental structures to a more pragmatic view of language, both philosophers share a concern with the limits of human knowledge and expression. Furthermore, both thinkers acknowledge the ineffable about Kant’s noumenal world and Wittgenstein’s mystical realm as crucial yet unreachable domains. This comparative analysis contributes to contemporary discussions in epistemology and philosophy of language, demonstrating the enduring relevance of Kant’s transcendental insights in Wittgenstein’s linguistic turn.
۱۴۹۵۳.

صورت بندی مفهومی تمایز «ذهن» در مقابل «نفس» نزد صدرالمتالهین(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جاویدان خرد بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۴۵ 46 - 63
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۶ تعداد دانلود : ۵۲
چارچوب فکری دکارتی که در فلسفه و عصر جدید غالب است، انسانی را نه به مثابه نفس، بلکه به مثابه جوهر اندیشنده به تصویر می کشد. در این تفکر، حقیقت انسان در تقابل با بدنش، ذهنی است که شئونات و ویژگی های مختلف نفس ارسطویی مانند انفعالات، اراده و تجربه و تاملات نظری و عملی اش، همگی در ذیل ذهن و در زمین آن، تعریف و تحلیل می شوند. اما ایده ارسطو در تعریف نفس یعنی لوگوسِ ناظر(متعلق) به جسم، در فلسفه اسلامی پذیرفته شد و در جریان های مختلف آن، استمرار یافت. پژوهش جاری با التفات به تفاوت ذهن در اندیشه انسان شناسی فلسفی غرب معاصر با نفس در اندیشه فیلسوفان مسلمان، در صدد است تا با تحلیل منطقی و بررسی دیدگاه های صدرالمتالهین –به مثابه فیلسوفی که به تعریف ارسطویی از نفس پایبند بوده و تقریری وجودی از آن ارائه می دهد-، صورت بندی اولیه ای از تمایز مفهومیِ ذهن و امرذهنی با نفس ارائه دهد.
۱۴۹۵۴.

تحلیل دیدگاه ملاصدرا درباره معیار رسیدن به سعادت برین(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: هستی و شناخت جلد ۱۰ بهار و تابستان ۱۴۰۲ شماره ۱ 45 - 66
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۷۱
ملاصدرا در آثار گوناگونش، درباره مراتب بالای سعادت (که آن را سعادت برین می خوانیم) چنان سخن می گوید که شاید از آن چنین برداشت شود که چنین سعادتی تنها به کسانی که قوه نظری را به کمال رسانده باشند اختصاص دارد. در این صورت، رسیدن به سعادت برین از دیدگاه او تنها ویژه کسانی است که اهل حکمت نظری باشند و در نتیجه، سایر مردم بهره ای از این مقام نخواهند داشت. سابقه این دیدگاه را می توان در خارج از جهان اسلام در دیدگاههای ارسطو و در عالم اسلام در دیدگاه متفکرانی چون فارابی، ابن سینا، سهروردی و غزالی نشان داد؛ زیرا از دیدگاه آنان نیز سعادت برین ویژه انسان های خاصی است که اهل نظرورزی اند و توده مردم از رسیدن به آن محروم اند. با این حال، این برداشت از سخنان ملاصدرا با اشکالاتی روبه روست. اگر بتوانیم انتساب این دو دیدگاه را به ملاصدرا ثابت کنیم، آن گاه موفق خواهیم شد نشان دهیم که چنین برداشتی از دیدگاه او درباره سعادت درست نیست: 1- کمال قوه نظری به معنای نظرورزی فلسفی نیست و در اصل شهود عارفانه است. 2- رسیدن به مرتبه شهود تنها از راه نظرورزی فلسفی تحقق نمی یابد. با این حال، در مرتبه بیان سلبی ملاصدرا درباره معیار سعادت، گاه سخنان او ملازم با محروم دانستن توده مردم از دستیابی به سعادت است و همین، راه نقد او را هموار می کند.
۱۴۹۵۵.

پیامدهای آموزه گناه فطری در انسان شناسی جدید(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: معرفت فلسفی سال ۲۳ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۸۹) 95 - 110
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۳ تعداد دانلود : ۶۵
در قرون وسطا مسیحیت با تمسک به عهد عتیق از مفهوم «گناه فطری» دفاع می کرد. آموزه «گناه فطری» تناقض درونی داشت و تلاش کلیسا برای حل این مشکل با تمسک به بحث از «کلی ها» ناموفق بود. به همین علت در انسان شناسی جدید، مفهوم «گناه فطری» کنار گذاشته شد. بااین حال، این آموزه در چارچوب «باور به شرارت ذاتی انسان» در بخش مهمی از مبانی انسان شناختی اخلاق، روانکاوی و فلسفه تاریخ، بازسازی شد و با برچسبی علمی یا فلسفی به حیات خود ادامه داد. حتی گسترش شک و بی اعتمادی به عقل بشر و نگرانی از دسترسی انسان به فناوری و تلاش برای محدود کردن دسترسی انسان به طبیعت نیز با آموزه «گناه فطری» در ارتباط است. این نوشتار استدلال کرده است که باور به شرارت ذاتی انسان نیز مانند مفهوم «گناه فطری» دچار تناقض است و با روشی علمی یا عقلی قابل اثبات نیست. حتی روانکاوی نیز با روش تجربی یا عقلی نمی تواند شرارت ذاتی انسان را نشان دهد و زمانی که به ناخودآگاه تمسک می کند، به دیدگاهی ابطال نا پذیر و غیرعلمی تبدیل می شود. روش تاریخی نیز گرفتار «مغالطه نمود شر» است و از تمرکز تاریخ بر جنگ و کشتار نمی توان نتیجه گرفت شرارت در انسان ذاتی است یا غلبه دارد.
۱۴۹۵۶.

جماعت گرایی در برابر لیبرالیسم: بازاندیشی عدالت اجتماعی از منظر مایکل سندل(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

نویسنده:
منبع: کاوش های عقلی سال ۴ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۲ 88 - 112
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۶ تعداد دانلود : ۸۷
جماعت گرایی به عنوان مکتبی فکری در فلسفه سیاسی، در برابر فردگرایی افراطی لیبرالیسم، بر نقش محوری اجتماع در شکل گیری هویت، ارزش ها و حقوق افراد تأکید دارد. مایکل سندل، به عنوان یکی از برجسته ترین نظریه پردازان جماعت گرا، با نقد لیبرالیسم وظیفه گرا، به ویژه نظریه عدالت جان رالز، معتقد است که عدالت اجتماعی باید بر پایه خیر عمومی و فضیلت های اخلاقی استوار باشد که از بسترهای اجتماعی، فرهنگی و تاریخی جامعه نشأت می گیرند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، ابتدا به بررسی ویژگی های جماعت گرایی پرداخته و سپس مفهوم و اصول عدالت اجتماعی را از منظر سندل تبیین کرده است. سندل عدالت را نه صرفاً توزیع برابر حقوق، بلکه پرورش فضیلت و استدلال درباره خیر عمومی می داند که از طریق گفت وگوی جمعی، ترویج ارزش های مشترک و هدایت حکومتی به سوی کمال گرایی محقق می شود. این مطالعه نشان می دهد که نظریه سندل با تأکید بر پیوند فرد و اجتماع، به دنبال ایجاد جامعه ای عادلانه است که در آن همبستگی اجتماعی، فضیلت های اخلاقی و خیر عمومی تقویت شوند.
۱۴۹۵۷.

بررسی رابطه متقابل عقل و وجدان از منظر صدرالمتألهین و میرزامهدی اصفهانی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: معرفت فلسفی سال پانزدهم تابستان ۱۳۹۷ شماره ۴ (پیاپی ۶۰) 73 - 85
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۵ تعداد دانلود : ۴۲
صدرالمتألهین در جای جای آثار خود در کنار استفاده از عقل نظری و روش بحثی، از راه وجدان سخن به میان می آورد. از منظر او وجدان، شهودی است بر پایه علم حضوری؛ بنابراین می تواند راه گشای بسیاری از مسائل دشوار مبدأ و معاد باشد. در مقابل میرزامهدی اصفهانی مبانی اعتقادی خود را تنها بر اساس ادراک وجدانی استوار ساخته است. در این ادراک، حقایق خارجی بدون هیچ گونه اتصال وجودی، همان گونه که هستند کشف می گردند. هدف از این نوشتار بررسی رابطه متقابل عقل و وجدان از منظر این دو متفکر است. روشن خواهد شد که اگرچه صدرالمتألهین کارکردهای متقابل مهمی را برای عقل و وجدان قائل است؛ اما این دو مسیر معرفتی را در کنار هم می داند؛ در مقابل، میرزای اصفهانی اساساً این دو مسیر را جدا نمی داند، بلکه از نظر او معقولات بخشی از متعلقات وجدان هستند و به تعبیر دقیق تر، بخشی از وجدانیات ما در مشهد عقل حاصل می گردد.
۱۴۹۵۸.

فقدان در سوژه و دیگری: ارزیابی مواجهه روانکاوی با امر سیاسی در اندیشه لکان(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: غرب شناسی بنیادی سال ۱۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ (پیاپی ۳۰) 191-213
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۱ تعداد دانلود : ۵۸
پرسش از عاملیت سوژه روانکاوی در رابطه با ساحت نمادین مسئله محوری است که همواره با ابهام و پیچیدگی همراه بوده است. دشواری این مسئله آن گاه برجسته می شود که هدف روانکاوی را به تحلیل امر سیاسی به واسطه امری فردی یا ذهنی تقلیل دهیم، از این منظر خوانش ذات گرایانه و روان شناسانه از یک پدیده سیاسی و اجتماعی محکوم به شکست است. از سوی دیگر اگر از این موضع دفاع کنیم که لکانیسم دارای سیاستی جدی و مهم است با یک تناقض دیگری روبرو خواهیم شد که در آن پرداختن بیش از حد به عملکرد دیگری و ساحت نمادین مواجهه واقعی آن با امر سیاسی در سطحی انتزاعی باقی می ماند و گویی خوانشی محافظه کارانه از سیاست ارائه می شود که رهایی بخش نیست. پرسش محوری پژوهش حاضر این است که نقش روانکاوی لکانی در رابطه با امر سیاسی، بازتولید دیگری و نقش سلطه انکارناپذیر آن است یا لحظه ای رهایی بخش برای عاملیت سوژه؟ روانکاوی را نه به مثابه نوعی ایدئولوژی، بلکه بایستی در برابر آن و برای نقد آن به کار برد. بر این اساس خوانشی دیالکتیکی از امر سیاسی مطرح می شود که برخلاف رویکردهای سنتی و دوگانه-گرایانه، سوژه و دیگری را همزمان نفی و حفظ می کند.
۱۴۹۵۹.

بررسی ملاک این همانی عددی نفس از دیدگاه دکارت و صدر المتألهین(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: پژوهش های عقلی نوین سال ۹ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۱۸ 61 - 86
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۱ تعداد دانلود : ۵۰
مسئله هویت شخصی، مسئله ای پردامنه است. این پژوهش با روش تحلیلی توصیفی به بررسی ملاک این همانی عددی نفس از دیدگاه دکارت و صدرالمتالهین می پردازد. دکارت حقیقت انسان را به نفس و نفس را همان اندیشه می داند. گرچه ایشان نفس را فناناپذیر می داند و دیدگاه وی قابلیت استمرار نفس در دو زمان مختلف و پاسخ به سوال این همانی عددی را دارد، اما با توجه به آثار ایشان به نظر می رسد که وی نتوانسته است تبیینی از استمرار نفس (اندیشه) و چگونگی امتدادش در دو زمان مختلف ارائه دهد. اما صدرالمتالهین که به حرکت جوهری معتقد است، دو راه حل ارائه داده که با آن بتوان ثبات و این همانی عددی نفس را حفظ کرد. یک راه حل، اتصال وجودی است که دچار ضعف است و راه حل دیگر، مبتنی بر حرکت جوهری غیر امتدادی است که با بیان این نکته که نفس در زمان دوم همان نفس در زمان اول است نه امتدادی از آن، می تواند ثبات و این همانی عددی نفس را در دو زمان مختلف، به خوبی تبیین کند.
۱۴۹۶۰.

امکان امر تکنیکی در بنیادگذاری برای متافیزیک اخلاق(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جاویدان خرد پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۴۶ 184-203
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۵۹
از نظر کانت در کتاب بنیادگذاری برای متافیزیک اخلاق، امرهای تکنیکی عامل را به انتخاب وسیله مناسب برای هدفی که اراده کرده است ملزم می کنند. امر اصلی عملی است که دو ویژگی ابژکتیو بودن و تخطی پذیری را دارد. این مقاله استدلال می کند که این اصول در معنای دقیق کانتی امر نیستند زیرا ویژگی دوم را ندارند. در ادامه این مقاله به دو مانع که بر سر راه حذف امر تکنیکی قرار دارد می پردازد و نشان می دهد که بر اساس هیچ یک نمی توان استدلالی به سود وجود امر تکنیکی اقامه کرد. مانع اول این تجربه شایع است که کسی هدفی را اراده می کند ولی وسایل مناسب برای آن را اراده نمی کند. مانع دوم این است که به نظر می رسد بسیاری از استنتاج های عملی که تنها در صورتی معتبرند که امر تکنیکی را به عنوان یکی از مقدمات استدلال در نظر بگیریم.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان