تحلیل دیدگاه ملاصدرا درباره معیار رسیدن به سعادت برین (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
ملاصدرا در آثار گوناگونش، درباره مراتب بالای سعادت (که آن را سعادت برین می خوانیم) چنان سخن می گوید که شاید از آن چنین برداشت شود که چنین سعادتی تنها به کسانی که قوه نظری را به کمال رسانده باشند اختصاص دارد. در این صورت، رسیدن به سعادت برین از دیدگاه او تنها ویژه کسانی است که اهل حکمت نظری باشند و در نتیجه، سایر مردم بهره ای از این مقام نخواهند داشت. سابقه این دیدگاه را می توان در خارج از جهان اسلام در دیدگاههای ارسطو و در عالم اسلام در دیدگاه متفکرانی چون فارابی، ابن سینا، سهروردی و غزالی نشان داد؛ زیرا از دیدگاه آنان نیز سعادت برین ویژه انسان های خاصی است که اهل نظرورزی اند و توده مردم از رسیدن به آن محروم اند. با این حال، این برداشت از سخنان ملاصدرا با اشکالاتی روبه روست. اگر بتوانیم انتساب این دو دیدگاه را به ملاصدرا ثابت کنیم، آن گاه موفق خواهیم شد نشان دهیم که چنین برداشتی از دیدگاه او درباره سعادت درست نیست: 1- کمال قوه نظری به معنای نظرورزی فلسفی نیست و در اصل شهود عارفانه است. 2- رسیدن به مرتبه شهود تنها از راه نظرورزی فلسفی تحقق نمی یابد. با این حال، در مرتبه بیان سلبی ملاصدرا درباره معیار سعادت، گاه سخنان او ملازم با محروم دانستن توده مردم از دستیابی به سعادت است و همین، راه نقد او را هموار می کند.Analysis of Mulla Sadra's view on the criteria for achieving supreme happiness
In his various works, MullaSadra speaks about the highest levels of happiness in such a way that it may be interpreted as meaning that such happiness is reserved only for those who have perfected the faculty of thought. In this case, the criterion of supreme happiness from his perspective would be specific only to those who are people of theoretical wisdom, and as a result, other people would not benefit from this status. This view has precedents outside the Islamic world in Aristotle and within the Islamic world in Al-Farabi, Ibn Sina, Suhrawardi, and Al-Ghazali. However, this interpretation of MullaSadra’s words and attributing it to him faces problems. If we can prove the attribution of these two views to MullaSadra, then we will be able to show that such an understanding of his view of happiness is not correct: 1- The perfection of theoretical power does not only mean philosophical contemplation and includes mystical intuition. 2- Reaching the level of intuition is not achieved only through philosophical contemplation. However, at the level of Mulla Sadra’s negative statement about the criterion of happiness, his words sometimes imply a kind of philosophical elitism and the deprivation of the masses of people from achieving happiness, and this point paves the way for criticism.
تبلیغات
